Life

  • vkeottiગ્રેટ ફિલ્મમૅકર સત્યજિત રાયે દાયકાઓ પહેલાં એક વાર્તા લખેલી. બંગાળીમાં તેનું નામ હતું, ‘બૃહચ્ચંચુ’. વાર્તા એવી કે કથાના નાયક દંડકારણ્યમાંથી એક નાનકડું ક્યુટ પંખીડું પોતાની સાથે પોતાના ઘરે લેતા આવે છે. પરંતુ એ પંખીડું લિટરલી દિવસે ન વધે એટલું રાત્રે વધવા લાગ્યું. ઉપરથી એણે આસપાસનાં પ્રાણી-પંખીઓનો શિકાર કરવાનું પણ શરૂ કરી દીધું. કેમ કે, નાયક મહાશયને ખબર નહોતી કે તે પંખીડું વાસ્તવમાં ‘ટેરર બર્ડ’ હતું. લાખો વર્ષ પૂર્વે આ ટેરર બર્ડ આપણી પૃથ્વી પર ડાયનોસોર જેવો જ આતંક વેરતાં હતાં. ‘માણેક દા’ ઉર્ફે સત્યજિતમોશાયે તે પંખીડાને જંગલમાં ક્યાંક ગાયબ કરીને વાર્તાનો ઍન્ડ ઑપન રાખેલો.
  • હવે આ અઠવાડિયાની હૉલિવૂડ રિલીઝ ‘લાઇફ’ પર. ફ્રેન્ક્લી ‘લાઇફ’ જોવા ગયો તે પહેલાં મેં તેનું ટ્રેલર સુદ્ધાં નહોતું જોયું. માત્ર એટલું જ માર્ક કરેલું કે આમાં તો રાયન રેનોલ્ડ્સ અને જૅક ગાયલેન્હાલ છે અને ‘બુક માય શૉ’માં 80 ટકા લોકોએ તેને ‘દલડું’ આપેલું. ફિલ્મ 3D પણ નહોતી, એટલે ઘોડાનાં ડાબલાં નહીં પહેરવા પડે તે વધુ એક આનંદ હતો. એટલે થયું કે ‘ફિર તો સ્વાગત બનિયાન હી લેની ચાહિયે!’ અમે હડી કાઢી અને સજોડે PVR પહોંચી ગયાં.
  • ‘લાઇફ’ વિશે મારી ઇમ્પ્રેશન એવી જ હતી કે આ કંઇક ‘ગ્રેવિટી’, ‘માર્શિયન’ના હૅંગઑવરમાં બનેલી એ જ ટાઇપની સાયન્સ ફિક્શન હશે, જેમાં કોઈ નવો થૉટ મુકાયો હશે. સ્ટોરી ‘ઇન્ટરનેશનલ સ્પૅસ સ્ટેશન’માં જ સ્ટાર્ટ થઈ એટલે શક યકીન મેં બદલ ગયા. પણ ધીમે ધીમે વાત આગળ વધતી ગઈ ત્યારે ખબર પડી કે આ તો સાયન્સ ફિક્શનની બાટલીને ધોયા વિના જ એમાં હોરરનું દ્રવ્ય ભરી દીધું હોય એવી ભેળસેળિયા ફિલ્મ છે. પ્લોટ ડિટ્ટો એ જ સત્યજિત રાયની ‘બૃહચ્ચંચુ’નો કે રિડલી સ્કોટની ક્લાસિક ‘ઍલિયન’નો. તમે જેને શરૂઆતમાં ક્યુટ-નિર્દોષ માનતા હો, તે એવું વિકરાળ બની જાય અને આખરે તમારી જ વાટ લગાવી દે. ‘મેન વર્સસ નૅચર’ના આ જ પ્લોટમાં ડાયનોસોર નાખી દો તો ‘જુરાસિક પાર્ક’ બની જાય. વળી, અહીં ‘સ્ટક ઇન ધ સ્પૅસ’વાળો ‘ગ્રૅવિટી’ ઍન્ગલ પણ ખરો.
  • અહીં સુધી મને વાંધો નહોતો. પરંતુ ડિરેક્ટર (ડૅનિયલ ઍસ્પિનોસા)ને કોઈ નવી વાત નવી રીતે કહેવામાં રસ જ નથી ત્યાં મને વાંકું પડ્યું. એમણે આપણને ડરાવવાની ‘રામસે બ્રધર્સ’ ટાઇપ તદ્દન ક્લિશે ‘શૉક ટ્રીટમેન્ટ’ની જ મદદ લીધી છે. પહેલીવાર આપણે ઊંઘતા ઝડપાઇએ એટલે ઝબકી જઇએ, પણ પછી ખબર જ હોય કે સ્ક્રીન પર શાંતિ છવાય એટલે ‘પેલું’ ગમે ત્યાંથી ત્રાટકવાનું જ છે.
  • વળી, ‘તે’ પણ જાણે સ્ટારફિશ અને ઑક્ટોપસની સંકર ઔલાદ હોય એવું કંઇક. આખી ફિલ્મ ‘ઝેનોફોબિયા’ એટલે કે અજાણી-ભેદી વસ્તુના ડરથી અને ટિપિકલ માર્શિયનની જમાના જૂની કલ્પનાથી ફાટફાટ થાય છે. વાર્તા છ અવકાશયાત્રીઓના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાઈ છે એટલે તે ઍલિયન ટાઇપનું સજીવ શું છે, કઈ રીતે અચાનક મોટું થઈ જાય છે, એના મોઢાનાં ઠેકાણાં નથી તો તે ઇન્ટેલિજન્ટ શી રીતે બની જાય છે અને શા માટે એ ‘માણસ ગંધાય માણસ ખાઉં’ પર ઊતરી આવે છે એમાંથી કશું જ જણાવવામાં મૅકર્સને રસ નથી. એમને તો બસ ‘ભાંગી નાખું, તોડી નાખું, ભુક્કો કરી નાખું’માં જ ઇન્ટરેસ્ટ છે. સગવડ ખાતર એવું જાહેર કરી દેવાનું કે આ જીવડું તો મારું બેટું ભારે ખેપાની છે, હોં!
  • આખી ફિલ્મ ISSમાં છે એટલે સખત ક્લસ્ટરોફોબિક છે. શરૂઆતમાં પાંચેક મિનિટનો એક સિંગલ ટૅક સીન છે. એ પછી કેમેરા એવો ઊંધો ચત્તો થતો રહે છે કે ઘરે આવીને ગરદન પર આયોડેક્સ ઘસવો પડે. ઉપરથી એક ટિપિકલ હૉરર ફિલ્મને છાજે એવો ઘોંઘાટિયો બૅકગ્રાઉન્ડ સ્કોર (એટલે કાનમાં પણ ગરમ તેલનાં ટીપાં નાખવાં પડે!).
  • એક ટિપિકલ હૉલિવૂડિયન ડિઝાસ્ટર ફિલ્મની જેમ જ કટોકટીની ક્ષણે સેન્સિટિવ કાર્ડ પ્લે કરવાનું અને લાઇફની ફિલોસોફીની કે ફેમિલીની-બાળપણની કોઈ વાત માંડીને બેસવાનું. ફોર એક્ઝામ્પલ, હિમેશ રેશમિયાનું મુવી જોતી વખતે આપણી ભેગા આવેલાને ટિકિટ આપીને કહેવાનું કે જો હું આ ફિલ્મમાં ખપી જાઉં તો આ ટિકિટ મારા ઘરે પહોંચાડી દેજે… એવું કંઇક. આવું અહીં પણ છે. પરંતુ આપણે આ ફિલ્મનાં પાત્રો સાથે જરાય કનેક્ટ જ ન થઇએ એટલે એવી વાતોમાંય રસ નપડે. પ્લસ, એ લોકોની ભાષા, ગાળોનો ઉપયોગ, ઑવરઑલ બૉડી લૅંગ્વેજ, બિહેવિયર, એમનાં ડિસિઝન, તરત જ ઊછળતી ઍંક્ઝાયટી વગેરે જોઇને એક પણ તબક્કે એવું લાગતું નથી કે આ લોકો એસ્ટ્રૉનૉટ છે. પાછા આપણા બૉલિવૂડની જેમ વચ્ચે રોમેન્ટિક ટ્રેક પણ ખરો. ટૂંકમાં વિક્રમ ભટ્ટ માટે આ ફિલ્મની (નૅચરલી, અનઑફિશિયલ) હિન્દી રિમેક બનાવવાનો પૂરેપૂરો મસાલો છે.
  • ‘લાઇફ’માં રાયન રેનોલ્ડ્સ સરીખો એક્ટર છે પણ હરામ જો સેન્સ ઑફ હ્યુમરનો છાંટો હોય તો. સેન્સ ઑફ હ્યુમરના નામે આવી કમેન્ટ છેઃ ‘અલ્યા તું તો અહીં ગુડાણો છો, તો નીચે જન્મેલા તારા છોકરાનો બાપ કોણ છે?!’
  • માંડ ૧૦૦ મિનિટની હોવા છતાં આ ફિલ્મ પૂરી કરવામાં મને નાકે દમ આવી ગયો અને રાત્રે એક વાગ્યો હોવા છતાં બહાર નીકળીને ચા પીવી પડી. હવે સાંભળ્યું છે કે આ ફિલ્મની સિક્વલ પણ આવવાની છે. માથું, કાન, ગરદન અને કલ્પનાશક્તિ માટે હાનિકારક એવી આ ફિલ્મની સિક્વલ જોતાં પહેલાં ‘સેટ મૅક્સ’ પર દસેક વખત ‘સૂર્યવંશમ’ જોઇને ‘ફિલ્મપ્રતિકારકશક્તિ’ વધારવી પડશે!

P.S. ‘બુક માય શૉ’માં ફિલ્મની ટકાવારી જોઇને ફિલ્મ વિશે અભિપ્રાય બાંધવો નહીં. એમ તો ‘MSG-2’માં ‘બુક માય શૉ’માં 90 ટકા ઉપર લોકોએ સુપર્બ મુવી છે એવું કહેેલું!

રૅટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Arrival

  • દર થોડાં વર્ષે ‘અરાઇવલ’ જેવી એક ફિલ્મ આવે, જેને જોતી વખતે આપણું મોં આઈ-મૅક્સના સ્ક્રીન જેવું પહોળું રહી જાય. બે-એક કલાકની અંદર તો તે આપણા દિમાગનો એવો કબ્જો લઈ લે કે ફિલ્મ જોઇને બહાર નીકળો તે પછી ફિલ્મમાં ઉઠાવેલી વાતો જ ચાલ્યા કરે. કેટલીયે વસ્તુઓ સમજાય નહીં, જેને જાણવા માટે તમે દોસ્તો સાથે અનલિમિટેડ કપ ચા-કૉફી (કે પસંદગીનાં કોઇપણ પીણાં) સાથે ડિસ્કશન્સનો દોર ચલાવો, ઇન્ટરનેટ ઊલેચી નાખો, બીજા સિનેફાઇલ્સ એ વિશે શું કહે છે તે જાણો. સાથોસાથ અમુક એવી વાતો પણ તમારા મગજમાં ટ્રિગર થાય, જે ક્યાંય કોઇએ ન કહી હોય પરંતુ ફિલ્મ જોયા પછી સિમ્પ્લી તમારા જ પર્સેપ્શનને આધારે તમને સૂઝી હોય. આવી એક ફિલ્મ આ શુક્રવારે રિલીઝ થઈ, ‘અરાઇવલ’ (એટલે કે આગમન). મેઇન સ્ટારકાસ્ટ ઍમી ઍડમ્સ અને જેરેમી રેનર. ફિલ્મની ઝોનરા એટલે કે પ્રકાર કહીએ તો પ્યોર સાયન્સ ફિક્શન-ઍલિયન મુવી. પરંતુ આ ફિલ્મ ‘ઇન્ડિપેન્ડન્સ ડે’ કે ‘મૅન ઇન બ્લૅક’ નથી. બલકે તેનાથી તદ્દન સામા છેડાની છે. ઘણે અંશે ‘2001: અ સ્પેસ ઑડિસી’, કે ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ની પણ નજીક જાય છે. કદાચ એ ફિલ્મો જેટલી મહાન ન લાગે, પરંતુ એમનાથી ખાસ ઊણી ઊતરે એવી તો નથી જ. એટલે ઍલિયન્સ, ટાઇમટ્રાવેલ પ્રકારની થીમ ધરાવતી સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મો જોવાનો શોખ હોય એમણે તો બીજાં બધાં પડતાં કામ મૂકીને પણ વહેલી તકે આ ફિલ્મ જોઈ પાડવી જોઇએ.
  • લુઇસ બૅન્ક્સ (ઍમી ઍડમ્સ) લિંગ્વિસ્ટ એટલે કે ભાષાશાસ્ત્રી છે અને અમેરિકાની કોઈ યુનિવર્સિટીમાં ભણાવે છે. એને છાશવારે અમુક દૃશ્યો દેખાય છે, જેમાં એ પોતે એક નાનકડી બૅબી સાથે ઉંમરના અલગ અલગ તબક્કે હસી-રડી-રમી રહી છે. ત્યાં જ અચાનક પૃથ્વી પર બાર અલગ અલગ સ્થળોએ જાયન્ટ UFO (અનઆઇડેન્ટિફાઇડ ફ્લાઇંગ ઑબ્જેક્ટ) આવીને ગ્રેવિટીની ઐસીતૈસી કરીને જમીનથી થોડે ઉપર ઊભા રહી જાય છે. એટલું તો ક્લિયર છે કે પૃથ્વીવાસીઓનું આ કારસ્તાન નથી. તો પછી કોણ છે એ? અને શા માટે અહીં આવીને અડિંગો જમાવ્યો છે? તે આપણો નાશ કરવા આવ્યા છે? સ્વાભાવિક રીતે જ આ જવાબોના અભાવે આખી દુનિયામાં હાહાકાર ફેલાય છે અને તોપોનાં નાળચાં તે UFO સામે તકાય છે. પરંતુ એક તો તે ગંજાવર બહિર્ગોળ લૅન્સ જેવી દેખાતી UFOમાંથી કોઈ હલચલ થતી નથી. હા, દર ૧૮ કલાકે તેનો નીચેનો ભાગ ખૂલે છે, જેમાંથી અંદર જઈ શકાય તેવું છે. અધૂરામાં પૂરું અંદર જે કંઈ કે જે કોઈ છે તેની ભાષા કોઇને સમજાતી નથી. આથી એક નિર્ણય લેવાય છે કે આ લુઇસ બૅન્ક્સને અમુક બીજા લોકો સાથે તેની અંદર મોકલવી અને તે જે કોઈ છે તેમની સાથે કમ્યુનિકેટ કરાવવું. પછી જે થાય તે બાકીની ફિલ્મ.
  • આ ફિલ્મ વિશે પુષ્કળ વાતો કહી શકાય તેમ છે, પરંતુ કંઈ પણ કહીએ તોય સ્પોઇલર આપી દેવાનું જોખમ છે. છતાં આપણે સ્પોઇલરની બાઉન્ડરી વટાવ્યા વિના શક્ય તેટલી વાતો કરવાની ટ્રાય કરીએ.
  • મસ્ત અણિયાળું નાક ધરાવતી સુપરક્યુટ ઍમી ઍડમ્સને જો પોતાના કરિયર માટે ‘તુમ્હારે પાસ ક્યા હૈ?’ જેવા કોઈ સવાલના જવાબમાં પોતાની કોઈ એક જ ફિલ્મનું નામ આપવાનું થાય તો તે બિનધાસ્ત ‘અરાઇવલ’નું નામ આપી શકે. મિનિમમ ડાયલોગ્સ અને મૅક્સિમમ ઍક્સપ્રેશન્સ સાથે આ આખી ફિલ્મ લિટરલી એના જ ખભા પર ઊભી છે. ‘અરાઇવલ’ની સ્ટૉરી ઍમીના જ પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાઈ છે. એટલે તે જે જુએ-સાંભળે એટલું જ આપણને દેખાય-સંભળાય. ક્લાસરૂમમાં હાજરી આપવાને બદલે વિદ્યાર્થીઓ શા માટે બહાર ટેલિવિઝન સ્ક્રીનની સામે ટોળે વળ્યા છે તે આપણને ઍમી ન્યુઝ જુએ ત્યારે જ ખબર પડે. હૅલિકોપ્ટરના ઘોંઘાટમાં એને બીજા કોઇનો અવાજ ન સંભળાતો હોય અને હૅડફોન પહેરે પછી જ ક્લિયર સંભળાય, તો આપણને પણ ડિટ્ટો એ જ અનુભવ કરાવાય. ઇવન જાયન્ટ UFO પણ જ્યાં સુધી ઍમી ન જુએ ત્યાં સુધી આપણને પણ ન જોવા મળે (યાદ કરો ‘જુરાસિક પાર્ક-1’ જેમાં બે પૅલિએન્ટોલોજિસ્ટ્સ જ્યાં સુધી ડાયનોસોર ન જુએ ત્યાં સુધી આપણને પણ માત્ર ડાયનોસોરની વાતો જ સંભળાવાય. પછી પહેલી વાર જીવતો ડાયનોસોર (બ્રેકિયોસૉરસ) જુએ અને એમને જેવું આશ્ચર્ય થાય એવું આપણને પણ થાય!). એ જ રીતે એને જે દૃશ્યો દેખાય છે તે શું છે, તે UFOની અંદર શું છે એ જાણવા માટે પણ આપણે ઍમી ઍડમ્સ પર જ આધાર રાખવો પડે.
  • મિનિમમ હૅપનિંગ છતાં ફિલ્મનો ફર્સ્ટ હાફ એટલો બધો ગ્રિપિંગ અને ડરામણો છે કે ક્યારે ઇન્ટરવલ પડે એ જ ખબર પડે. હૉન્ટિંગ મ્યુઝિક, ડિમ લાઇટિંગ સાથે ફિલ્મમાં ‘ઝેનોફોબિયા’ (Xenophobia) એટલે કે ફિઅર ઑફ અનનૉનનું ઍલિમેન્ટ એટલું બધું તીવ્ર છે ગમે તે ઘડીએ કશુંક અણધાર્યું થવાની ધાસ્તી રહે (છતાં આ ફિલ્મ ઝેનોફોબિયાની સારવાર જેવી છે!). આમેય આપણે જેના વિશે જાણતા નથી અથવા તો જે આપણા કરતાં જુદા છે, જુદી ભાષા બોલે છે તેમનાથી ડરવું અને એની સાથે યુદ્ધે ચડી જવું તે આપણી હજારો વર્ષો જૂની મૅન્ટાલિટી છે. પરંતુ એવું ન કરવું હોય, તો બીજો કયો વિકલ્પ છે આપણી પાસે? રાઇટ, એમની સાથે સંવાદ સાધવાનો. એમની સાથે કેવી રીતે સંવાદ સાધશો? તો કહે, એમની ભાષા શીખીને. ઍક્ઝેક્ટ્લી એ જ વાત આ અરાઇવલ ફિલ્મ આપણને કહે છે. પરંતુ ધારો કે કોઇની ભાષા લૅંગ્વેજ વિશેના આપણા કન્સેપ્ટ કરતાં તદ્દન જુદી હોય તો? કહે છે કે નવી ભાષા શીખો તો તમારા મગજનું વાયરિંગ પણ નવેસરથી થવા માંડે. બે ભાષાશાસ્ત્રીઓએ આપેલી ‘સૅપિર-વ્હોર્ફ હાઇપોથિસિસ’ એવું પણ કહે છે કે લોકો જે રીતે વિચારે છે તેના પર એમની ભાષાનો જબ્બર પ્રભાવ હોય છે. તેને પણ આ ફિલ્મ સ્પર્શે છે. તો પછી ભાષા એ ટૂલ-સાધન છે કે હથિયાર? વેલ, સમજો તો ટૂલ, નહીંતર હથિયાર.
  • ‘અરાઇવલ’નો એક પાયાનો વિચાર છે કમ્યુનિકેશન. ધારો કે આપણે આ ફિલ્મમાં બતાવાયેલા UFOને કમ્યુનિકેશનના-સંઘર્ષના-મુશ્કેલીના-પરિવર્તનના-તકના કે કોઈ અજ્ઞાત પ્રશ્નના એક મૅટાફર તરીકે લઇએ તો? આપણે તેને સમજવાનો, તેની સાથે કમ્યુનિકેટ કરવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ કે પછી સીધાં તેની સામે તોપનાં નાળચાં માંડીએ છીએ? જ્યારે પણ બે વ્યક્તિથી લઇને બે રાષ્ટ્રો વચ્ચે વિવાદ ઉપસ્થિત થાય એટલે પહેલો ભોગ કમ્યુનિકેશનનો લેવાય. વાતચીત બંધ થાય. પરિણામે બંને પક્ષ એકબીજાને સમજી શકે નહીં અને પ્રશ્ન ઊકલવાને બદલે વકરતો ચાલે. જ્યારે ઘણી વાર માત્ર વાત કરવાથી, એકબીજાને-એકબીજાના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂ સમજવાથી જ પ્રશ્નનું નિરાકરણ આવી જતું હોય છે. ફિલ્મમાં UFOની અંદર જે કંઈ છે તેની અને માણસોની વચ્ચે કમ્યુનિકેશન સ્ટાર્ટ થાય છે તે બંને વચ્ચે પારદર્શક કાચ જેવી એક અદૃશ્ય દીવાલ છે. એ જ આ ઇન્વિઝિબલ બૅરિયર છે, જે વિશ્વનાં મોટાભાગનાં પ્રશ્નોનું મૂળ છે.
  • ‘અરાઇવલ’માં UFO સાથે તો કમ્યુનિકેટ કરવાની અને તેમના દ્વારા આવતા સંદેશા સમજવાની માથાકૂટ છે જ, પરંતુ બીજી એક વાત એ છે કે આ UFO પૃથ્વી પર ૧૨ અલગ અલગ જગ્યાએ આવીને ઊભા રહે છે. એકબીજાથી તદ્દન અલગ ભાષાઓ બોલતા તે દેશોને પણ એકબીજા સાથે કમ્યુનિકેટ કરવાની, એમનું આ વિશેનું જ્ઞાન શૅર કરવાની ફરજ પડે છે. આ આખી વાતને વધુ એક્સ્પ્લોર કરવા માટે ‘ટાવર ઑફ બૅબેલ’ની દંતકથા અને (‘બર્ડમેન’, ‘રેવેનન્ટ’વાળા) ઍલેહાન્દ્રો ગોન્ઝાલેસ ઇનારિતુની ‘બૅબેલ’ ફિલ્મ પણ રિફર કરી શકો.
  • ત્રીજી એક વાત છે સમય. ટાઇમ તો આમેય સાયન્સ ફિક્શન રાઇટરોનો ફેવરિટ સબ્જેક્ટ રહ્યો છે. આ ફિલ્મમાં ટાઇમના કન્સેપ્ટને લઇને જે કહેવાયું છે તેની વાત કરવામાં તો ભારોભાર જોખમ છે જ. કેમકે ફિલ્મના અંતે જે સિક્રેટ આપણી સમક્ષ છત્તું થાય તેની મજા ત્યારે જોવામાં જ છે. પણ હા, એટલું જરૂર કહી શકાય કે આપણા હૃષિકેશ મુખર્જી ‘આનંદ’માં જે કહી ગયા છે તે સનાતન સત્ય છે. કોનું ‘અરાઇવલ’ ક્યારે થશે, ‘ડિપાર્ચર’ ક્યારે થશે તે કોને ખબર છે? તેના પર કોનો કંટ્રોલ છે? આપણા હાથમાં શું છે? તો કહે કે, આ ક્ષણ, વર્તમાન. આવી લાખો-કરોડો ક્ષણોને જીવીએ-માણીએ-વાગોળીએ એનો સરવાળો એ જ જીવન. અરાઇવલ-ડિપાર્ચરના ચક્કરમાં પડીને દુઃખી થઇશું કે તે ક્ષણોને જીવી જાણીને ખુશ રહીશું?
  • વિકિપીડિયા પરથી ખબર પડે છે કે આટલા બધા વિચારોનું ટ્રિગર દબાવતી આ ફિલ્મ ટૅડ ચિઆંગ નામના લેખકની લઘુનવલ ‘ધ સ્ટૉરી ઑફ યૉર લાઇફ’ પરથી અડૅપ્ટેડ છે. તે અવૉર્ડ વિનિંગ નૉવેલાનો અન્ય વાર્તાઓ સાથેનો સંગ્રહ લગભગ બે દાયકાથી અવેલેબલ છે, પરંતુ આપણને તેનું અસ્તિત્વ સુદ્ધાં ખબર નથી. એય ‘ટાવર ઑફ બૅબેલ’ પ્રકારની જ એક વક્રતા છે. તો પછી આપણે શું જાણતા હોવાનું અભિમાન કરવું?
  • જોકે અધવચ્ચે અરાઇવલ થોડી સ્લૉ લાગે છે. ઇવન જ્યાં કોઈ થ્રિલિંગ મોમેન્ટ આવવાની થાય, ત્યાં તે ઍક્શન બતાવવાને બદલે સીન કટ્ થઈ જાય જે એક દર્શક તરીકે આપણને અકળાવી મૂકે. ફિલ્મના પોસ્ટરમાં પુછાયેલો સવાલ (‘વ્હાય આર ધે હિયર?’)નો જવાબ મળશે, પરંતુ ધારો કે ફિલ્મમાં અમુક સવાલો વણઊકલ્યા લાગે તો અકળાયા વિના શાંતિથી ફિલ્મ પૂરી થવા દેજો, પૂરી થયા પછી એ વિશે વિચારજો-વાંચજો. શા માટે ઍમી ઍડમ્સના ચહેરા પર સતત એક ઉદાસી છવાયેલી રહે છે એ પણ જાણવા મળશે. ફિલ્મની બ્યુટિફુલ સિનેમેટોગ્રાફી, તેના લાર્જ લૅન્ડસ્કૅપ, આંખો આંજી નાખે તેવી ફ્રેમ્સ બધું જ અફલાતૂન છે અને મીનિંગફુલ છે. થૅન્ક ગોડ કે આમાં પરાણે 3D નથી ઘુસાડ્યું. હા, હિન્દી ડબિંગ કે ઇવન ઇંગ્લિશ સબટાઇટલ્સ અવેલેબલ નથી એટલો પ્રોબ્લેમ થશે. અગેઇન, એક સાયન્સ ફિક્શનની સાથોસાથ અનેક લેવલે વિચારતા કરી મૂકે તેવી આ ફિલ્મમાં અગાઉ જોયેલું કશું જ ક્લિશૅ કન્ટેન્ટ નથી. આ ફિલ્મ કોઈ કાળે ચૂકવા જેવી નથી અને શક્ય હોય તો થિયેટરમાં જ જોવી. ‘અરાઇવલ’ એટલિસ્ટ **** (ચાર સ્ટાર) અને તમારું અટૅન્શન ડિઝર્વ કરે છે.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits

24 (Tamil Movie)

24 The Movie Posters– આપણે ત્યાં સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મો બનાવવી એટલે ‘બડે બચ્ચોં’ કે લિયે બાળવાર્તાઓ લખવી. બચ્ચાલોગ તો ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ પણ પચાવીને બેઠા હોય, પણ એના રવાડે ચડીને હિન્દી ફિલ્મવાલાઓ ‘સાયન્ટિફિક’ થિયરી ભભરાવવા જાય, તો હાલત ‘મિ. એક્સ’ જેવી થાય (‘રઘુ કે કપડેં જલ કે ઉસકે શરીર મેં મિલ ચૂકે હૈ!’ WTF! વળી કોઈ ‘આવું તે કંઈ હોતું હશે?’ એવો સવાલ ન પૂછે એટલે ઈશ્વરના નામનું પૅનિક બટન દબાવી દેવાનું, ‘જિસ ચીઝ કા સાયન્સ કે પાસ જવાબ નહીં હોતા હૈ, ઉસકા આન્સર હોતા હૈ ગોડ!’ ટિંગ!) એટલે થિયરીની બબાલમાં નહીં પડવાનું. વધુમાં વધુ ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’માં હતું એમ ‘સફારી’ સ્ટાઇલમાં સિમ્પ્લિફાય કરીને સમજાવી દેવાનું કે, ‘અગર કોઈ ઐસી ચીઝ હો જો હમારે જિસ્મ મેં ઐસા અસર પૈદા કરે કિ રૌશની ટકરાકર વાપસ આને કે બજાય પાર નિકલ જાયે તો આદમી દિખાઈ નહીં દેગા!’ બટન દબાઓ, ખુદ જાન જાઓ! (બાય ધ વે, ‘મિ. ઇન્ડિયા’ના જે સીનમાં અશોક કુમાર ક્લાસમાં સ્ટુડન્ટ્સને થિયરી સમજાવે છે એ વખતે આગળ ટેબલ પર કેમિસ્ટ્રીથી લઇને ફિઝિક્સનાં સાધનો પડ્યાં છે. પાછળ બૉર્ડ પર મેથ્સની ફોર્મ્યુલાઓ લખેલી છે અને લખ્યું છે, ‘બૉનીઝ લૉ ઑફ સ્પેસ ટાઇમ કન્ટિન્યુઅમ.’ બૉની બોલે તો કપૂર! મૅટાહ્યુમર!)

– ઔર ઇસી પરંપરા કો કાયમ રખતે હુએ મિ. લૉર્ડ, સાઉથ કા ઑરિજિનલ ‘સિંઘમ’ સુપ્રીમલી હેન્ડસમ સુપરસ્ટાર સૂર્યા ખુદ પ્રોડ્યુસ કરતા હૈ, તમિળ ફિલ્મ ‘24.’ સાયન્સ ફિક્શન હોતે હુએ ભી આમાં મસાલિયામાં રહેલા તમામ સ્પાઇસીસ છેઃ સાયન્સ, ફેન્ટેસી, ત્રણ ત્રણ રોલમાં સૂર્યા, હિલ સ્ટેશનની ઠંડક જેવો રોમેન્સ, બબ્બે ક્યુટ હિરોઇનો [એમાંય એક તો નિત્યા મેનન (#Crush!)], કોમેડી, દિમાગી કસરત, ક્રૂર વિલન, ટાઇમટ્રાવેલની ફેન્ટેસ્ટિકલ ચેઝ સિક્વન્સ, માં કી મમતા, ચલો થોડો ધોનીયે છે! (ઇતના પૈસા મેં ઇતનાહીચ મિલેંગા!) ઉપરથી સાબિતી વગરના પ્રમેયની જેમ એવું સ્વીકારી લેવાનું કે ‘ટાઇમ ટ્રાવેલ હોતા હૈ, હોતા હૈ, હોતા હૈ!’

– ૨૬ વર્ષ પહેલાં એક સાયન્ટિસ્ટ (સૂર્યા) ટાઇમટ્રાવેલ કરાવતી ઘડિયાળ શોધી કાઢે, પણ એ ‘ડૉ. જેકિલ’નો ‘મિ. હાઇડ’ જેવો ક્રૂર મર્સીલેસ જોડિયો ભાઈ (સૂર્યા નંબર-2) મોગેમ્બોની જેમ એ ‘ફાર્મૂલા’ની પાછળ પડ્યો છે. સુપ્પક એક્શન પછી સ્ટોરી ૨૬ વર્ષ આગળ આવે, સાયન્ટિસ્ટનો યુવાન થઈ ગયેલો દીકરો (સૂર્યા નંબર-3) હવે કુશળ વૉચમૅકર છે. એના હાથમાં એ ફાર્મૂલા આવી જાય. બીજી બાજુ પેલો મોગેમ્બો હજી એ ફાર્મૂલાની પાછળ છે. વળી પાછી ટાઇમટ્રાવેલની જર્ની અને ઇતિહાસ કો બદલ ડાલો ટાઇપની ઍક્શનપૅક્ડ ક્વાયત.

– સૂર્યાના ચાર્મિંગ મૅજિક ઉપરાંત આ ફિલ્મની સૌથી મસ્ત વાત એ છે કે તે એકદમ સ્માર્ટલી લખાયેલી છે. જેવો તમને કોઈ સવાલ થાય, કે તરત જ ડિરેક્ટરે એનો જવાબ બડી સ્માર્ટલી તૈયાર રાખ્યો જ હોય. ઇવન કેટલી બધી જગ્યાઓએ આપણને એટલે કે ઑડિયન્સને છક્કડ ખવડાવી દે તેવી લાજવાબ મોમેન્ટ્સ પણ છે. સ્ટોરીમાં લીધેલી સિનેમેટિક લિબર્ટી પણ એવી સ્માર્ટ છે મનમોહન દેસાઈની ફિલ્મોની જેમ તમે હસતાં હસતાં ગળે ઉતારી જાઓ. ‘સ્પાઇડરમેન’ને પોતાની શક્તિઓની ખબર પડે કે આપણા ‘અરુણ વર્મા’ને ઇન્વિઝિબિલિટી ગેજેટની શક્તિનો પરચો મળે અને જે ગાંડા ગાંડા થઈ જાય, એવી જ સિચ્યુએશન અહીં પણ છે. લેકિન રાઇટર-ડિરેક્ટર વિક્રમ કુમારે એને લવસ્ટોરી સાથે એવું દિલ્લોજિકલી મિક્સ કર્યું છે કે તમને લવ-સાયન્સની ડબલ ફ્લેવર માણવા મળે. જ્યાં હીરો પોતાની હિરોઇનને ટાઇમ ટ્રાવેલનું સિક્રેટ કહી ન શકે, ત્યાં બડી ચાલાકીથી ‘ઇમેજિન-ઓ-રોમેન્સ-ઓ-ફિલિયા’ નામની ટર્મ ભેળવી દીધી છે, એટલે હાર્ટવૉર્મિંગ કોમેડી પણ આવી જાય. ઇન્ટરવલ પહેલાંની મોમેન્ટ પણ એવી ખોફનાક છે કે એ ‘લૂ બ્રેક’ પણ ટાઇમટ્રાવેલ કરીને ડિલીટ કરી નાખવાની ઇચ્છા થઈ આવે.

– ‘ગ્રેટ પાવર કમ્સ વિથ ગ્રેટ રિસ્પોન્સિબિલિટી’ની થિયરી મુજબ અહીં હીરો ક્યારેય ‘અપની શક્તિયોં કા ગલત ઇસ્તેમાલ’ નથી કરતો. હા, થોડુંઘણું કરે તો એ હળવાશમાં નીકળી જાય. એ હળવાશની અને બીજી કેટલીયે પળો તમને ‘X-મેન’ના ‘ક્વિકસિલ્વર’ની યાદ અપાવી દેશે.

– ‘ટાઇમ’નું મોટિફ અહીં ‘બેન્જામિન બટનના ક્યુરિયસ કેસ’ની જેમ વારંવાર આવ્યા કરે છે. ટાઇમટ્રાવેલ, એના શોધકનો દીકરો વૉચ મિકેનિક, વારેઘડીએ ઘડિયાળના ક્લોઝઅપ્સ, વૉચ કંપની, ઘડિયાળના કાંટે છૂટતું મૌનવ્રત… મસ્ત! ફિલ્મનું નામ ‘24’ શું કામ છે એ પણ તમને પછી જ ક્લિયર થાય.

– આ મોંઘીદાટ ફિલ્મમાં સિનેમેટોગ્રાફી અને સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ પાછળ ખર્ચાયેલો એકેએક રૂપિયો વસૂલ થયો છે. એક ખાલી થકવી દેતી પોણા ત્રણ કલાક ઉપર લાંબી આ ફિલ્મના મ્યુઝિકમાં એ. આર. રહેમાને દાટ વાળ્યો છે.

– ભાષામાં ટપ્પી ન પડતી હોય, સબટાઇટલ્સની મદદથી જ ફિલ્મ જોવાની હોય, છતાં મને સાઉથની કે ફોર ધેટ મેટર વિશ્વભરની ફિલ્મો જોવાની મજા એટલા માટે આવે છે કે એ લોકો ઇમેજિનેશનને કોઈ ફિક્સ ફોર્મેટમાં બાંધીને રાખતા નથી. અને આ સૂર્યા જેવા સ્ટાર એક્સપરિમેન્ટ કરતા સહેજ પણ અચકાતા નથી (‘24’માં એક સીન છે, જે આપણો કોઈ હિન્દી એક્ટર ન કરે.). પાંચ વર્ષ પહેલાં આવેલી મુરુગાદૌસની સૂર્યા સ્ટારર ‘એલમ અરિવુ’ [(મીનિંગઃ સાતમી ઇન્દ્રિય), જે હિન્દીમાં ‘ચેન્નઈ ટુ ચાઇના’ના નામે ડબ થયેલી]માં પણ પ્રાચીન ફૅક્ટ, સાયન્સ અને ફિક્શનનું સ્પીલબર્ગ સ્ટાઇલનું કોમ્બિનેશન હતું. ‘બોધિધર્મન’ અને ‘માર્શલ આર્ટ’ના જન્મની એ સ્ટોરી મને આજે પણ ફેસિનેટ કરે છે. સૂર્યાની ‘માત્તરાન’માં પણ કોન્જોઇન્ડ ટ્વિન્સની હટકે વાત હતી.

– ‘24’માં ટાઇમટ્રાવેલના નિયમોનું કદાચ પાલન નહીં થતું હોય, પણ જે રીતે ડિરેક્ટરે આખી વાર્તા ગૂંથી છે અને જે ખૂબીથી ક્લાઇમેક્સને અંજામ આપ્યો છે, એ જોવાની કેસર કેરી ખાવા જેવી મજા છે.

– અગેઇન મને તમિળ ઑડિયન્સ સાથે જોવાની મજા પડી. ‘ડાઇકિન એરકન્ડિશનર’ કરતાંય વધુ કમ્પ્લિટ સાયલન્સ. છતાં દર થોડી વારે સીટીઓનો ધૂંઆધાર વરસાદ! વ્હાટ ઍન એક્સપિરિયન્સલા!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

The Martian

અનુભવે જોયું છે કે તમારી લાઇફની કાર મસ્ત સ્મૂધલી આગળ વધતી હોય અને તમારી કમ્પ્લિટલી પત્તર ઠોકાઈ જાય તેની વચ્ચે માત્ર એક વેંતનું જ અંતર રહેતું હોય છે. પરંતુ વાટ લાગે ત્યારે તમે શું હથિયાર હેઠાં મૂકીને, ડરી જઇને વન ટુ કા ફોર કરો છો કે પછી શાંત રહીને મુશ્કેલી સાથે દો-દો હાથ કરો છો, ત્યાં જ વિનર અને લૂઝર, બહાદૂર અને ડરપોક, ઑપ્ટિમિસ્ટિક અને પેસિમિસ્ટિક વચ્ચેનો તફાવત આવે છે.

સાયન્સ ફિક્શન હોવા છતાં ‘ધ માર્શિયન’ એવી ફિલ્મ છે જે તમને વિનર, બહાદૂર અને ઑપ્ટિમિસ્ટ બનાવે છે. એક તબક્કે મંગળ ગ્રહ પર એકલો રહી ગયેલો મૅટ ડેમન કહે છે, ‘જ્યારે પ્રોબ્લેમ આવી પડે ત્યારે શાંતિથી બેસો અને તેને સોલ્વ કરવા મંડી પડો. એક સોલ્વ કરશો એટલે બીજો આવશે, તેને સોલ્વ કરશો એટલે ત્રીજો પણ આવવાનો જ છે. પણ જો પૂરતા પ્રોબ્લેમ્સ સોલ્વ કરશો, તો તમે ઘરે પહોંચી શકશો.’

જ્યાં પહોંચતાં આઠ-નવ મહિના લાગે, જ્યાં આપણા રાજકારણીઓ જેટલું પણ પાણી ન હોય, જ્યાં અમદાવાદ કરતાં પણ વધુ ધૂળ ઊડતી હોય, જ્યાંની ધરતી પણ લગભગ અમદાવાદના રસ્તાઓ જેવી જ ઉબડખાબડ હોય, હવે પછીની મદદ વર્લ્ડકપની જેમ ચાર વર્ષે જ આવવાની હોય અને તેની સામે તમારી પાસે માંડ અમુક મહિનાઓ ચાલે તેટલો જ ખોરાક બચ્યો હોય અને સૌથી ખરાબ, લગભગ અઢીથી સાડાપાંચ કરોડ કિલોમીટર છેટે સુરક્ષિત બેઠેલા પૃથ્વીવાસીઓએ તમારા નામનું નાહી નાખ્યું હોય, ત્યારે કઈ રીતે જીવતા રહેવું?

હા, આ ફિલ્મ પણ ‘રોબિન્સન ક્રુસો’ કે ‘કાસ્ટ અવે’ની કેટેગરીમાં જ આવે છે, પણ સૌથી મોટો ફરક છે હળવાશનો, પૉઝિટિવિટીનો. અહીં માર્ક વૉટની બનેલા મૅટ ડેમનને ખબર છે કે ગમે તે ઘડીએ એના જીવન પર પૂર્ણવિરામ મુકાઈ જશે, પણ તોય એ સામે ચાલીને પોતાનો દાવ ડિક્લેર નથી કરતો. એ શાંત રહે છે. મૅક્સિમમ સમય સુધી જીવતા રહેવાની ગણતરીઓ માંડે છે. કેમેરા એટલે કે આપણી સામે જોઇને હળવી મજાકો કરે છે. ખેતી કરે છે અને એક મંગળવાસી થઇને પૃથ્વીવાસીઓ સાથે સંપર્ક કરવાની કોશિશો કરે છે. ‘ધ વૉક’ની જેમ અહીં પણ મેલોડ્રામા ઠપકારવાની પૂરેપૂરી ગુંજાઇશ હતી, પણ અગેઇન, આ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ છે, સંજય ગુપ્તાની નહીં.

અહીં કેવા મસ્ત અને હાર્ટવૉર્મિંગ ડાયલોગ્સ છે એ જુઓઃ “કહે છે કે તમે કોઈ જગ્યાએ ખેતી કરો એટલે તમે તે સ્થળને ઑફિશિયલી કોલોનાઇઝ કર્યું કહેવાય. તો જનાબ, મેં મંગળને કોલોનાઇઝ કર્યું છે. નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ, જોઈ લે ભાઈ!”, “હું એરોગન્ટ થવા નથી માગતો, પણ એટલું ચોક્કસ કે આ આખાય ગ્રહ પરનો હું બેસ્ટ બોટનિસ્ટ છું”, “માર્સ ઇન્ટરનેશનલ પ્રોપર્ટી છે અને હું અહીંયા જ્યાં ત્યાં બિનધાસ્ત રખડું છું, ધેટ મીન્સ હું સ્પેસ પાઇરેટ-અંતરિક્ષનો ચાંચિયો છું”, “કેવી વિચિત્ર ફીલિંગ છે કે અહીં હું જ્યાં જાઉં છું ત્યાં પગ મૂકનારો હું પહેલો જ માણસ બનું છું”…

અહીં ક્યાંક સતત ડિસ્કો મ્યુઝિક વાગે છે, તેની કોમેડી થાય છે, તો કોઈ સિચ્યુએશન ‘મૅન વર્સસ વાઇલ્ડ’ જોતા હોઇએ તેવી લાગે છે. ક્યાંક એવું ફીલ થાય કે આ તો ‘નાસા’ કેટલી મહાન સંસ્થા છે તે બતાવવાની ક્વાયત છે. નવું સર્જાતું પાણીનું એક ટીપું અને એક નવી ફૂટતી કૂંપળ તમને થ્રિલ કરાવે છે. ગણી ગણીને ખવાતો એકએક દાણો અનાજ, આવતો-જતો એકેએક શ્વાસ, એકેએક દિવસ, ત્યાં માણસ ભયંકર ડિપ્રેશનથી મુક્ત કેવી રીતે રહી શકે? એવોય વિચાર આવે કે શા માટે આપણને આપણાં શુદ્ધ હવા, પાણી, અનાજ, વનસ્પતિ વગેરેની કદર નથી? (અને કયા તબક્કે આપણે સ્વાર્થી બનીએ છીએ અને ક્યારે બીજાને બચાવવા જીવ જોખમમાં મૂકી દઇએ છીએ?) ભલે મંગળ ગ્રહ પરની, પણ અલ્ટિમેટલી તો ઉમ્મીદ પે દુનિયા કાયમ હૈ! આપણો ‘આનંદ’ કહી ગયો છેને, “મૌત કે ડર સે અગર ઝિંદા રહના છોડ દિયા તો મૌત કિસે કહતે હૈ? જબ તક ઝિંદા હૂં તબ તક મરા નહીં, ઔર જબ મર ગયા, તબ સાલા મૈં હી નહીં. તો ફિર ડર કિસ બાત કા?!”

બસ, આવા અઢળક પોઝિટિવ વિચારોની ખીચડી એટલે ‘ધ માર્શિયન.’ થ્રીડીમાં જોવી ગમે, સબટાઇટલ્સ ન હોય, તોય અંગ્રેજીમાં જોવાની મજા પડે. થેન્ક ગોડ, ‘ઇન્ટરસ્ટેલર’ની જેમ આ ફિલ્મ જોતાં પહેલાં ‘સફારી’ના લેખો વાંચીને જવાની જરૂર નથી (હા, વાંચ્યા હોય તો મજા વધે ખરી!). ‘ધ માર્શિયન’ જોઇને બહાર નીકળ્યા પછી આફત વખતે ઘાંઘા થયા વિના તેને પ્રોબ્લેમ ગણીને સોલ્વ કરતા થઇએ, આપણી હામ, શાંતિ, સેન્સ ઑફ હ્યુમર, પોઝિટિવિટી ન ગુમાવીએ અને એક કૂંપળ ફૂટે તોય હરખ થાય એટલી સંવેદનશીલતા બરકરાર રાખીએ, તો તમને મંગળ ક્યારેય નહીં નડે. બલકે લાઇફ કુશળ-મંગળ જ રહેશે. આ ફિલ્મ પણ બેશક જોઈ નાખો.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

મિસ્ટર X

Mr. Why!

***

એક્ચ્યુઅલી આ ફિલ્મનું નામ ‘મિસ્ટર એક્સ’ને બદલે ‘મિસ્ટર વ્હાય’ (Mr. Why) હોવું જોઇતું હતું. કારણ કે આ ફિલ્મ જોયા પછી એક જ સવાલ થાય છે, આવી બાલિશ, ઢંગધડા વિનાની ફિલ્મો શા માટે બનતી હશે? વ્હાય?

***

mr-x-poster-embedસાજિદ ખાન બિચારો ‘હિમ્મતવાલા’ અને ‘હમશકલ્સ’ જેવી ફિલ્મો બનાવીને વગોવાઈ ગયો, પણ વિક્રમ ભટ્ટ બેધડક વધારે ને વધારે ભંગાર ફિલ્મો બનાવી રહ્યો છે, અને તોય છૂટ્ટો ફરે છે. એની આ નવી ફિલ્મ ‘મિસ્ટર એક્સ’ની રિલીઝ પછી આપણે વિશ્વભરમાં ગૌરવભેર કહી શકીશું કે ઇન્વિઝિબિલિટીના વિષય પર બનેલી સૌથી મહાન (મિસ્ટર ઇન્ડિયા) અને સૌથી રેઢિયાળ ફિલ્મ (મિસ્ટર એક્સ) આપણા બૉલીવુડે જ બનાવી છે.

જરા તરા સ્ટોરી

રઘુરામ રાઠોર (ઇમરાન હાશ્મી) અને સિયા વર્મા (અમાયરા દસ્તુર) બંને ‘એન્ટિ ટેરરિસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ’ના ઇકલૌતા જાંબાજ ઑફિસરો છે. પરંતુ એક મોટી સાઝિશમાં ઈમરાન એવો સલવાય છે કે સાજા થવા માટે એણે એક ખાસ પ્રકારની દવા પીવાનો વારો આવે છે. એ દવા પીધા પછી એ માણસમાંથી ટ્યુબલાઇટ થઈ જાય છે. મીન્સ કે ગાયબ થઈ જાય છે, જે જૂની ટ્યુબલાઇટની જેમ લબુકઝબુક થતો આવ-જા કરવા માંડે છે. બસ, પછી આ સ્થિતિમાં એ પોતાની સાથે થયેલા અન્યાયનો બદલો લેવામાં કલાક ઉપરનો સમય કાઢી નાખે છે.

બધું જ ગાયબ

આ ફિલ્મમાં માત્ર હીરો જ સરકારી ફાઇલની જેમ ગાયબ નથી થતો. બલકે બીજું ઘણું બધું ફિલ્મમાંથી ગાયબ છે. જેમ કે, ભેજામાં ઊતરે એવી સ્ટોરી, ફ્રેશનેસ, એક્ટિંગ, સારું મ્યુઝિક બધું જ. ઇવન, થિયેટરમાંથી પ્રેક્ષકો પણ ગાયબ છે. એમાંય લોજિકનું તો આખી ફિલ્મમાં નામ જ લેવા જેવું નથી. આખા શરીરે દાઝી ગયેલા હીરોને બચાવવા માટે ‘ઉજાલા’ ગળીની જાહેરખબરમાં બતાવે છે તેવું દ્રાવણ ટેસ્ટટ્યૂબમાં ભરીને પીવડાવવાથી તે માણસ ગાયબ થઈ જાય, યુ નૉ? એ પણ એન્ટિ રેડિયેશન થેરપીના ભાગરૂપે. ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’ લાલ રંગમાં દેખાતો હતો, તો અહીં ‘મિસ્ટર એક્સ’ બ્લ્યુ રંગમાં દેખાય છે (કદાચ ઈમરાન હાશ્મી હશે એટલે?). તેમ છતાં એ અરીસામાં દેખાય છે, બોલો? અને શા માટે ગાયબ થાય છે, એ ક્યારે દેખાય છે, વારેવારે લબુકઝબુક શું કામ થાય છે એની કોઈ ચોખવટ જ નહીં. વળી, એ ગાયબ થયા પછી પોતાના દુશ્મનોની ગેમ બજાવવા નીકળ્યો હોય, ત્યારે એક ઝાટકે ગેમ ઓવર કેમ નહીં કરતો હોય? અરે, એક તરફ કહે છે કે આ નમૂનો સૂર્યના તડકામાં દેખાશે, પણ અગાઉ આખા મુંબઈમાં હડિયાપટ્ટી કરતી વખતે એ દેખાતો નથી. કેમ ભઈ? આ ઉપરાંત બીજા ઘણા સવાલો તમારા મગજમાં વરસાદી દેડકાંની જેમ સતત કૂદાકૂદ કરતા રહે. જેમ કે, દાઝેલો માણસ ટકોમુંડો થઈ જાય, અને પછી ફરી પાછા ઇન્સ્ટન્ટ્લી વાળ ઊગી નીકળે? (તો તો ટાલિયાઓએ આ દવા અજમાવવા જેવી.) એય ફેર એન્ડ હેન્ડસમ ત્વચા સાથે? માત્ર તડકાનું રિફ્લેક્શન મારવાથી ફાયર એલાર્મ કઈ રીતે વાગવા માંડે? બોમ્બ બ્લાસ્ટ થવાને દસેક સેકન્ડ બાકી હોય અને હીરો-હિરોઇન ‘મુઝસે પ્યાર કરતી હો કે નહીં?’ ટાઇપની લપ માંડે? એન્ટિ ટેરરિસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટમાં રહેલી ‘જાંબાઝ’ ઑફિસર એક તરફ ફર્ઝ-કાનૂનની પીપુડી વગાડે અને બીજી તરફ બ્લાસ્ટ થનારી બસમાં ઘાયલ પડેલા માણસને બચાવવાનો ઇનકાર કરી દે? એ બાથરૂમનો દરવાજો ખુલ્લો રાખીને શા માટે નહાય છે? વળી, આશ્ચર્યોનો પણ પાર નથી. એન્ટિ ટેરરિસ્ટ ડિપાર્ટમેન્ટમાં કામ કરવાને લીધે હોય કે કેમ તે ખબર નહીં, પણ હિરોઇનને હીરોનો જરા સરખો હાથ અડકી જવા માત્રથી તેને સૂંઘીને સ્નિફર ડૉગની જેમ ખબર પડી જાય છે કે આ તો મારો કહ્યાગરો કંથ જ છે. આખી ફિલ્મમાં બધા ‘ગોલી માર દૂંગા’ની ધમકી આપે છે, કોઈ મારતું નથી.

ખરેખર તો આ ફિલ્મ લવસ્ટોરી છે કે રિવેન્જ ડ્રામા છે, કે પછી સાયન્સ ફિક્શન છે કે ફેન્ટેસી છે કે પછી બીજું કંઈક છે, એ વિશે તો વિક્રમ ભટ્ટ પોતે જ કન્ફ્યુઝ હશે. એમને આવી ફિલ્મો બનાવવાના પૈસા ક્યાંથી મળી જાય છે એ માટે ‘બ્યોમકેશ બક્ષી’ને કામ સોંપવું પડે તેવું છે. કેમ કે, એક તો ફિલ્મનો ફર્સ્ટ હાફ ડિટ્ટો શાહરુખ ખાનની ‘બાદશાહ’ ફિલ્મ જેવો જ છે (તે ‘બાદશાહ’ પોતેય ‘નિક ઑફ ટાઇમ’ નામની હૉલીવુડ ફિલ્મની કૉપી હતી. કોના વખાણ કરવા?). જ્યારે સૅકન્ડ હાફમાં અદૃશ્યતાની બાલિશ ભેળપુરી છે, જેને જોઇને ‘પોગો’ ચેનલ જોતું નાનું બચ્ચું પણ ઇમ્પ્રેસ ન થાય.

નથી ફિલ્મમાં કોઇનીયે એક્ટિંગમાં કશાં ઠેકાણાં. ઇમરાન હાશ્મીનું તો સમજ્યા કે એણે ‘વિશેષ ફિલ્મ્સ’ની મુવીમાં વ્યવહાર સાચવવા કામ કરવું પડે. પરંતુ હિરોઇન અમાયરા કે અરુણોદય સિંહ પણ અત્યંત સિલી લાગે છે. આ ફિલ્મમાં પેલો ‘એઆઇબી’ના વીડિયોવાળો જાડિયો તન્મય ભટ પણ છે, પરંતુ એ આખી ફિલ્મમાં ‘રઘુભાઈ રઘુભાઈ’ની જ માળા જપ્યા કરે છે. ગણીને એક ગીત (‘તૂ જો હૈ તો મૈં હૂં’) સહન થાય એવું છે, પણ એય તમે ધ્યાન દઇને સાંભળો તો ‘એક વિલન’ના ‘તેરી ગલિયાં’ની જ યાદ અપાવે.

તમેય ગાયબ થઈ જાઓ

પરાણે થ્રીડી કરેલી આ ફિલ્મ જોવાનું એક પણ કારણ જડતું નથી. તેમ છતાં તમે ઇમરાન હાશ્મીના ફૅન હો અને ભૂલેચૂકેય આ ‘મિસ્ટર એક્સ’માં સલવાઈ ગયા, તો તેને સહન કરવાની એક જ ટ્રિક છે. આ ફિલ્મને કોમેડી ફિલ્મ તરીકે જુઓ. પછી જુઓ કે, ‘મૈં ગાયબ હો ગયા હૂં ઔર બચ્ચે ભી નહીં પૈદા કર સકતા’ કે ‘જો લોગ ગાયબ હોતે હૈ, ક્યા ઉન્હેં નહાને કી ઝરૂરત પડતી હોગી?’ જેવા ડાયલોગ્સ સાંભળીને તમને જે હસવું આવે છે. સીધી વાત છે, આ ફિલ્મ જોવા કરતાં વિશેષ ફિલ્મના દાદાજી અને પ્યોર ગુજરાતી એવા નાનાભાઈ ભટ્ટે બનાવેલી આવા જ વિષય પરની ‘મિસ્ટર એક્સ’ અને ‘આધી રાત કે બાદ’ જુઓ, કે પછી ઑલ ટાઇમ ગ્રેટ એવી ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’ ફરી એકવાર જોઈ પાડો. નહીંતર, આ ફિલ્મ જોયા પછી તમે એવું પૂછતા ફરશો કે આવી ભંગાર ફિલ્મો બનાવનારાઓ પાસેથી ગ્રાહક સુરક્ષા હેઠળ પૈસા પાછા માગી શકાય ખરા?

રેટિંગઃ (ઝીરો સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

pk

મનોરંજન પર હાવી થયો મેસેજ

***

આ ફિલ્મ આપણને સૌને સવાલ પૂછે છે કે માણસને બનાવનારો ઈશ્વર સાચો કે માણસે બનાવેલો ઈશ્વર સાચો?

***

pk-movie-aamir-khan-and-anushka-sharma-new-poster-imagesઈશ્વર કોણ છે? ક્યાં છે? ધર્મ એટલે શું? કોનો ધર્મ સાચો? ઈશ્વર ક્યારેય ડરાવે ખરો? નિર્દોષોની હત્યા કરવાની છૂટ આપે ખરો? અને આપણે કયા ઈશ્વરને માનવું, જેણે માણસને, આ પૃથ્વી-બ્રહ્માંડને બનાવ્યા છે એને કે પછી માણસે જેને પોતાની રીતે સર્જ્યો છે એવા ઈશ્વરને? અત્યારે દુનિયાને કઠી રહ્યા છે તેવા આ પાયાના સવાલો પૂછે છે રાજકુમાર હિરાણી, આમિર ખાન આણિ મંડળીની લેટેસ્ટ ફિલ્મ, પીકે. ફિલ્મ ખાસ્સી ઢીલી છે, પ્રીડિક્ટેબલ છે, પણ એ જે વાત કહે છે એ તો કાન દઈને સાંભળવા જેવી અને શાંતિથી વિચારીને જીવનમાં ઉતારવા જેવી છે.

ઈશ્વરની શોધમાં

પીકે (આમિર ખાન) એક ભેદી માણસ છે, જે ક્યાંથી આવ્યો છે એની કોઈને ખબર નથી. આ દુનિયાની રીત-રસમો એને સમજાતી નથી, પરંતુ એ જે સવાલો પૂછે છે તે આપણી સ્થાપિત વિચારસરણીના પાયામાં ઘા કરે છે. આ પીકે કશુંક શોધી રહ્યો છે, જે એને એના ઘરે પાછા જવામાં મદદ કરી શકે એમ છે. તે વસ્તુની શોધમાં એ રાજસ્થાનના ભૈરોસિંહ (સંજય દત્ત)ને મળે છે અને પછી ટપકે છે દિલ્હીમાં. ત્યાં એને ભેટી જાય છે, જગત જનની ઉર્ફ જગ્ગુ (અનુષ્કા શર્મા). જગ્ગુ એક ન્યૂઝ ચેનલમાં પત્રકાર છે અને પીકેમાં એને દેખાય છે એક મસાલેદાર સ્ટોરી. પીકેની સ્ટોરી જાણતાં જાણતાં ખબર પડે છે કે એ જે વસ્તુ શોધી રહ્યો છે તે તપસ્વી બાબા (સૌરભ શુક્લા) નામના એક પાખંડી બાબા પાસે છે. એ તપસ્વી બાબાથી તો આ જગ્ગુ પણ પરેશાન છે. બસ, વાર્તાનું ફાઇનલ એક્ટ એટલે પીકે વર્સસ તપસ્વી બાબા.

આસમાં પે હૈ ખુદા ઔર ઝમીં પે હમ

ફિલ્મમેકર કરણ જૌહરે હમણાં એક ટીવી ઈન્ટરવ્યૂમાં રાજકુમાર હિરાણીને જીનિયસ, સાધુ કહેલા. જૌહરની વાત ઘણે અંશે સાચી છે. કેમ કે જીવનનાં મૂળભૂત મૂલ્યોને એક મનોરંજક વાર્તામાં ભેળવીને ગરમાગરમ શીરાની જેમ ગળે ઊતરી જાય એ રીતે પિરસવાની જે આવડત હિરાણીમાં છે, તે અત્યારના ભાગ્યે જ બીજા કોઈ ફિલ્મમેકર પાસે છે. મેડિકલ ફિલ્ડમાં માનવીય સ્પર્શ, અત્યારે ગાંધીવિચારની પ્રસ્તુતતા અને એજ્યુકેશનલ સિસ્ટમમાં લાગેલી ઉધઈ પર માઇક્રોસ્કોપ ધર્યા પછી હવે હિરાણીભાઈએ ધર્મના નામે ચાલતા પાખંડો પર ફોકસ કર્યું છે.

ધારો કે એક માણસ એવો આવે કે જેના પર આપણે ત્યાંનાં ધર્મ-કોમ-જાત-દુનિયાદારી-લુચ્ચાઈનાં કલેવર ચડેલાં જ ન હોય, અને એ આપણને બિલકુલ પાયાના સવાલો પૂછે તો આપણે તેના જવાબો આપી શકીએ ખરા? જો બધા ધર્મો એક જ વાત કહેતા હોય તો વિશ્વમાં સૌ એને નામે ઝઘડે છે કેમ? જો બધા ધર્મો ખરેખર અલગ હોત તો ઉપરવાળો બાળકને ધર્મનો સિક્કો મારીને જ દુનિયામાં ન મોકલતો હોત? ઈશ્વરના એજન્ટ બનીને બેઠેલા ધર્મગુરુઓ પાસે જો બધા જ પ્રશ્નોનાં સોલ્યૂશન હોય તો એ લોકો ચપટી વગાડીને બધાંનાં દુઃખો દૂર કેમ કરી નથી નાખતા? આ જ વાતો બે વર્ષ પહેલાં ગુજરાતી સર્જક ઉમેશ શુક્લાની ફિલ્મ ‘ઓહ માય ગોડ’માં પુછાયેલા. અહીં રાજકુમાર હિરાણી અને સહલેખક અભિજાત જોશી એ જ બધા અણિયાળા સવાલો એમની એકદમ પારેવાની પાંખ જેવી હળવી સ્ટાઇલમાં આપણને પૂછે છે. ખાસ કરીને પેશાવરમાં જે રાક્ષસી કૃત્ય થયું એવા માહોલમાં આ સવાલોના જવાબો સ્વસ્થ મને શોધવા અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.

પરંતુ આમિર ખાનનાં ભળતા-સળતા લુક અને ફિલ્મની વાર્તા શું છે તેના સસ્પેન્સનાં કુંડાળાની વચ્ચે રહેલી આ ફિલ્મ હિરાણીની બેસ્ટ ફિલ્મ છે? જવાબ છે, ના. ફિલ્મમાં કહેવાયેલી વાત તદ્દન સાચી છે. કહો કે, સો ટચના સોના જેવી છે. પરંતુ એ વાત એટલી લંબાઈ ગઈ છે કે લગભગ શરૂઆતની અડધી ફિલ્મ ખાઈ જાય છે. એક ઉદાહરણ આપીને નિયમ સમજાઈ જતો હોય, તો પછી ફરી ફરીને નવાં નવાં ઉદાહરણો આપ્યા કરવાનો શો અર્થ? જ્યારે ઈન્ટરવલ પછીની ફિલ્મ આખી વાર્તાને એક લોજિકલ એન્ડ સુધી પહોંચાડવાની મથામણમાં પૂરી થઈ જાય છે. જેમ જેમ ફિલ્મ આગળ વધતી જાય તેમ તેમ આપણી ધારણા પ્રમાણેના જ ટિપિકલ બોલિવુડિયન ટ્રેક પર ફિલ્મ આગળ વધતી જાય. આખી સ્ટોરીમાં આવતા ટ્વિસ્ટ એન્ડ ટર્ન પણ જાણે જિગસો પઝલની જેમ ચિત્ર પૂરું કરવા માટે એકબીજા સાથે જોડી કાઢ્યા હોય એવાં સગવડિયા છે.

૧૫૩ મિનિટની પીકેનું બીજું સૌથી નબળું પાસું છે એનું કંગાળ સંગીત. એક-બે નહીં, પણ ચાર ચાર સંગીતકારો હોવા છતાં ફિલ્મમાં એકેય ગીત જલસો કરાવી દે તેવું બન્યું નથી. ત્યારે આ ફિલ્મમાં કેટલાંક ગીતો અને ચ્યુઇંગ ગમની જેમ લંબાતાં દૃશ્યો પર કાતર ચલાવીને ફિલ્મને થોડી ક્રિસ્પ કરવાની જરૂર હતી. આ કામ ફિલ્મના ડિરેક્ટર રાજુ હિરાણી જ કરી શક્યા હોત, કેમ કે એ પોતે જ ફિલ્મના એડિટર પણ છે.

એક્ટિંગ વેક્ટિંગ

mork_mindy_tv_series-685149461-largeલોકોને પીકે જોવા માટે ખેંચતું સૌથી મોટું ચુંબક હતું, આમિર ખાન. મિસ્ટર પરફેક્શનિસ્ટ તરીકે જાણીતા આમિર માટે કહેવાય છે કે એ એના કેરેક્ટરમાં ડીપલી ઘૂસ કે એક્ટિંગ કરે છે. રાઇટ, પણ અહીંયા સતત એવું લાગ્યા કરે છે કે એના પાત્ર પાસે વધારે શક્તિઓ હોવા છતાં આમિર ખાન જાણી જોઇને ડમ્બ-બબૂચક જેવી એક્ટિંગ કરે છે. આ પીકે ફિલ્મમાં એનું પાત્ર ૧૯૭૮માં આવેલી અમેરિકન કોમેડી સિરિયલ ‘મોર્ક એન્ડ મિન્ડી’માં રોબિન વિલિયમ્સે ભજવેલું. તે પાત્ર આમિરના પીકે કરતાં ક્યાંય વધારે નેચરલ અને જીવંત લાગતું હતું.

અનુષ્કા શર્મા એના ટિપિકલ બબલી રોલમાં છે. આ પ્રકારનું કેરેક્ટર આજકાલ દર બીજી અર્બન ફિલ્મમાં જોવા મળે છે. ફિલ્મમાં આમિર પછી સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચે એવું પાત્ર હોય તો તે નિર્મલ બાબા સ્ટાઇલની દુકાન ચલાવતા તપસ્વી બાબા બનતા સૌરભ શુક્લાનું છે. પરંતુ આવું જ પાત્ર એમણે લગે રહો મુન્નાભાઈમાં પણ ભજવેલું. એનાથી આગળ વધીને આ પાત્રમાં કશી જ નવીનતા ઉમેરાઈ નથી. મુન્નાભાઈ સંજય દત્તની એન્ટ્રી પડે છે ત્યારે આપણો કોઈ જૂનો દોસ્તાર આવ્યો હોય એવો ઉમળકો જાગે છે, પરંતુ એનું પાત્ર પણ ખાસ કશા શૅડ બતાવ્યા વિના મિસ્ટર ઈન્ડિયાની જેમ ગાયબ થઈ જાય છે.

હા, આ ફિલ્મમાં હિરાણી જેમને લકી ચાર્મ માને છે એવા બમન ઈરાની પણ છે, પરંતુ અલપ ઝલપ દૃશ્યોને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં તેઓ તદ્દન વેડફાયા છે. એવું જ સુશાંત સિંહ રાજપુતનું છે. એ બિચારો શરૂઆતમાં એક રોમેન્ટિક સોંગ ગાયા પછી નૌ દો ગ્યારહ થાય છે, તે છેક ક્લાઇમેક્સમાં મોઢું બતાવે છે. પરંતુ ઓવરઓલ જોઇએ તો રાજકુમાર હિરાણી જે નાનાં નાનાં પરંતુ યાદ રહી જાય તેવાં પાત્રો સર્જવામાં માહેર છે, એવાં કોઈ પાત્રો અહીં સર્જાતાં નથી.

ક્યા કિયા જાયે?

સાફ વાત છે, પીકેમાં રાજકુમાર હિરાણીની અગાઉની ફિલ્મોની જેમ મેસેજ પ્લસ મનોરંજનનું તોફાની કોમ્બિનેશન નથી. આ વખતે મેસેજનો મસાલો વધારે પડી ગયો છે અને ફિલ્મ ચવાયેલી રેસિપી પર આગળ વધીને પૂરી થઈ જાય છે. તેમ છતાં એ મેસેજ સો ટચના સોના જેવો છે અને દરેકે શાંતિથી વિચારવા જેવો છે. આ સાફસૂથરી ફિલ્મમાં પીકે જે વાત કહેવા માગે છે તે જો વિશ્વમાં બધા સમજી જાય તો પેશાવર જેવી કોઈ ઘટના બને જ નહીં. ટિકિટોના ભાવ વધારીને રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્મને જો એન્ટરટેઇનમેન્ટ ટેક્સ ફ્રી કરી દેવામાં આવે તો તે ઓર વધારે દર્શકો સુધી પહોંચી શકે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.