મોમ

માતા ને રુલાયા હૈ

***

જરૂર પડ્યે દુર્ગા બનીને અસુરોનો સંહાર કરે તેવી માતાની થ્રિલિંગ સ્ટોરી કહેવાને બદલે આ ફિલ્મ ઢીલી ઇમોશનલ રાઇડ બનીને રહી ગઈ છે.

***

xmom-movie-poster-1-pagespeed-ic-9qbm24dbtuરાતના અંધકારમાં એક કાર જઈ રહી છે. ડ્રૉન કેમેરા આકાશમાં ઊંચેથી ઇશ્વરની જેમ બધું જોયા કરે છે. બૅકગ્રાઉન્ડમાં એક થથરાવી મૂકે તેવું મ્યુઝિક વાગતું રહે છે. કાર અટકે છે, અંદરના પુરુષો બહાર નીકળીને જગ્યા બદલે છે. કાર ફરી પાછી સ્ટાર્ટ થાય છે. થોડી વાર પછી નિર્જન રસ્તાના એક કિનારે કાર ઊભી રહે છે. એક યુવતીના દેહનો ઘા થાય છે અને યુવતી સીધી ગટરમાં જઇને પડે છે. ઘા એવો સ્ટ્રોંગ છે કે પાણીના છાંટા પણ બહાર આવે છે. કેમેરા ગટરમાં ડોકિયું કરે છે. પીંખાયેલી હાલતમાં તે યુવતી ગટરના પાણીમાં અડધી ડૂબેલી પડી છે.

અહીં ક્યાંય એક શબ્દ પણ બોલાતો નથી કે આપણને કોઈ ડિટેઇલ્સ પણ અપાતી નથી. છતાં તે યુવતી સાથે જે કંઈ ખોફનાક કૃત્ય થયું છે તે આપણને પૂરેપૂરું સમજાઈ જાય છે અને આપણને હચમચાવી મૂકે છે.

લેકિન અફસોસ, બાકીની ફિલ્મમાં આવી અસરકારકતા વધુ પડતા મૅલોડ્રામા, સ્લો પૅસ અને અધકચરા રાઇટિંગમાં ક્યાંય ખોવાઈ જાય છે.

દેવકી બની દુર્ગા

દેવકી સબરવાલ (શ્રીદેવી) દિલ્હીમાં બાયોલોજીની ટીચર છે. પરિવાર ખાધે-પીધે સુખી છે. પતિ આનંદ (પાકિસ્તાની એક્ટર અદનાન સિદ્દીકી) કામ સબબ અમેરિકાની ટૂરો કરતો રહે તેવું આ ફેમિલી પૈસાદાર પણ છે. હા, એક પ્રોબ્લેમ છે. દેવકી આનંદની બીજી પત્ની છે. પરિણામે આગલાં લગ્નથી થયેલી ૧૮ વર્ષની દીકરી આર્યા (પાકિસ્તાની અભિનેત્રી સજલ અલી) હજી પોતાની નવી મમ્મીથી ખુશ નથી. ત્યાં જ કેટલાક ભૂખ્યા વરુઓ આ પરિવારની શાંતિને પીંખી નાખે છે. કાયદાના ત્રાજવામાં પણ ન્યાય તોળાતો નથી. એટલે વીફરેલી મોમ એક પ્રાઇવેટ ડિટેક્ટિવ DK (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી)ની મદદથી એ વરુઓને જેર કરવા નીકળી પડે છે.

આંસુ બને અંગારે

આમ જોવા જાઓ તો ‘મોમ’ એક રેગ્યુલર રિવેન્જ ડ્રામા છે. રિવેન્જ-બદલો એ છેક ‘મહાભારત’ના જમાનાથી ચાલી આવતી થીમ છે. પરંતુ ‘મોમ’ના ડિરેક્ટર રવિ ઉદયાવરને માત્ર એક ‘શ્રીદેવીનાં વેરનાં વળામણાં’ જેવી સ્ટોરી કહેવામાં રસ નથી. એમને એક આદર્શ માતા કેવી હોય તે દર્શાવવું છે, સાવકાં મા-દીકરી વચ્ચેનો ઇમોશનલ કોન્ફ્લિક્ટ બતાવવો છે, ભયંકર ટ્રૉમામાંથી પસાર થયા પછી યુવતી પર-તેના પરિવાર પર શું વીતે છે તે પણ બતાવવું છે. વળી, ડિરેક્ટરને કદાચ આપણી સમજણ પર ઝાઝો વિશ્વાસ નથી. એટલે એમને દરેક ઇમોશન રડીને કે બોલીને પણ સમજાવવું છે.

જેમ કે, મોમના કેન્દ્રમાં રહેલી શ્રીદેવીને પર્ફેક્ટ મોમ-પર્ફેક્ટ વુમન બતાવવા માટે જ ઘણાં બધાં દૃશ્યો મુકાયાં છે. ક્લાસમાં હ્યુમન એનાટોમીના સબ્જેક્ટને રસપ્રદ બનાવવા માટે એ સલમાનનું પોસ્ટર મૂકીને ભણાવે છે. પરંતુ એ સ્ટ્રિક્ટ ટીચર પણ છે. ઘરમાં રિસાયેલી દીકરી જમી લે તેનું ધ્યાન રાખે, વિદેશ જતા પતિદેવની નાનામાં નાની વસ્તુ બૅગમાં ક્યાં રાખી છે તે કહેવાથી લઇને પાણીની બૉટલ ભરવા સુધીની એની તમામ બાબતો ડિરેક્ટરે એકદમ ડિટેઇલમાં બતાવી છે. ઇવન દીકરી દ્વારા અપમાનિત થતા રહેવા છતાં એ તેના તરફ કડક બનતી નથી. ટૂંકમાં ડિરેક્ટર આપણને ફરી ફરીને કહેતા રહે છે કે શ્રીદેવી માતા તરીકે ભલે યશોદા હોય પણ એ ખરા અર્થમાં દેવકી યાને કે ખરી મા છે. માત્ર માતા કે પત્ની જ નહીં, શ્રીદેવી એક આગળ પડતી સોશ્યલ વર્કર પણ છે અને જૅન્ડર ઇક્વાલિટીમાં પણ માને છે. પ્રોબ્લેમ એ છે કે શ્રીને એક સંપૂર્ણ દેવી સાબિત કરતા દરેક પાસા માટે અલાયદા સીન ફાળવવામાં આવ્યા છે, જેને કારણે ફિલ્મ લાંબી અને અતિશય સ્લો થઈ ગઈ છે.

ડિરેક્ટરે થ્રિલ, સટલ્ટી અને સ્માર્ટનેસનું સ્થાન આંસુઓથી જ લીધું છે. ફિલ્મનાં તમામ મુખ્ય પાત્રો એકદમ ડિટેઇલમાં રડે છે અને રડતાં જ રહે છે. નો ડાઉટ, ઇમોશનલ સીન્સમાં શ્રીદેવી અને એની દીકરી બનતી સજલ અલી એકદમ સ્વાભાવિક લાગે છે. છતાં જ્યારે ફિલ્મ ગિઅર બદલીને ઇમોશન્સમાંથી ઍક્શનના ટ્રેક પર આવે ત્યારે આંસુઓ બૅકસીટમાં ધકેલાવા જોઇતાં હતાં. પરંતુ આંસુઓનો પાલવ ડિરેક્ટરે છોડ્યો જ નથી. એટલે સુધી કે એક થ્રિલ સિક્વન્સ ચાલતી હોય તેના બૅકગ્રાઉન્ડમાં પણ ઇમોશનલ સોંગ વાગવા માંડે છે.

મોટાભાગનાં પાત્રો પણ સિમ્પ્લિસ્ટિક પદ્ધતિએ એક જ રંગે રંગાયેલાં છે. જેમ કે, વિક્ટિમ-ટીનએજ ટેન્ટ્રમ બતાવતી દીકરી, સપોર્ટિવ પતિ, ટિપિકલ સ્માર્ટ પોલીસ અધિકારી, સ્ટ્રીટસ્માર્ટ ડિટેક્ટિવ, વાહિયાત-બિગડી ઔલાદ જેવા ગુંડા વગેરે. એ નક્કી કરેલા ચોકઠામાંથી કોઈ બહાર ન નીકળે. કોમળમાંથી રિવેન્જફુલ માતામાં શ્રીદેવીનું રૂપાંતર પણ નૅચરલ લાગવાને બદલે સ્ક્રિપ્ટમાં લખ્યું છે એટલે થયું છે તેવું વધારે લાગે છે. રાધર, એ બદલો લઈ શકે એ માટે જ કૉર્ટરૂમનાં દૃશ્યોને એકદમ ઊભડક રીતે આટોપી લેવાયાં છે. જે કૅસ મીડિયામાં ચર્ચાતો થયો હોય તે એક જ મહિનામાં ભજિયાંના ખાધેલા કાગળની જેમ ઊડી જાય તે ગળે ઊતરે તેવી વાત નથી. અહીંથી જ આ ફિલ્મ ‘પિંક’ કરતાં અલગ પડે છે. પિંકમાં કાયદાની મર્યાદામાં રહીને ન્યાય મેળવવાની વાત હતી. જ્યારે અહીં કાયદાનું પડીકું વાળીને માતાએ જ કાયદો પોતાના હાથમાં લઈ લીધો છે. અમે અગાઉ સંખ્યાબંધ ફિલ્મો વિશે કહી ચૂક્યા છીએ તે ફરીવાર કે સામાન્ય માણસ કાયદો પોતાના હાથમાં લે તે વિજિલાન્ટિઝમ પ્રમોટ ન જ થવું જોઇએ. બીજી એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે ફિલ્મમાં માત્ર સ્ત્રી પર થતો અત્યાચાર જ ફોકસમાં છે. જ્યારે એક સીનમાં પુરુષ પર પણ જાતીય અત્યાચાર બતાવાય છે, પરંતુ મૅકર્સને તેના પ્રત્યે કોઈ સિમ્પથી નથી.

ટેક્નિકલ ફૅક્ટ એવું છે કે શ્રીદેવીની આ ૩૦૦મી ફિલ્મ છે. તેની સાબિતી આપતી હોય તેમ ઇમોશનલ સીનમાં તે 70ec6831db88310fea1730feebd59223b33a2f5a-tc-img-previewએકદમ નૅચરલ અને મુવિંગ લાગે છે. જોકે (શ્રીદેવીના કમબેક પછીની દરેક ફિલ્મની જેમ અહીં પણ) એનો ધ્રૂજતો અવાજ એના પાત્ર સાથે ખાસ મૅચ થતો નથી. જે આસાનીથી એ બદલો લેવામાં સફળ રહે છે, એટલી સરળતાથી તો ઇન્ડિયામાં મોબાઇલનું સિમકાર્ડ પણ મળતું નથી! એકદમ વિચિત્ર દેખાવ સાથે આવેલો નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી જેટલો સમય સ્ક્રીન પર આવે છે એ દરેકે દરેક સેકન્ડ એ ખાઈ જાય છે. જોકે એક ખાધેલ ડિટેક્ટિવ સાવ શીખાઉની જેમ બેવકૂફ બને, પગેરાં છોડતો જાય એ વાતો માન્યામાં આવે તેવી નથી. એના પાત્રનું રાઇટિંગ પણ વધુ સ્માર્ટ હોવું જોઇતું હતું. છતાં નવાઝુદ્દીન, નો નોન્સેન્સ કોપના રોલમાં અક્ષય ખન્ના, વિલન અભિમન્યુ સિંઘ અને બંને પાકિસ્તાની અદાકારોનાં પર્ફોર્મન્સ અબોવ ઍવરેજ છે. પરંતુ ફોકસ સતત શ્રીદેવી પર જ રાખવાનું હોવાથી આ પાત્રોને ખાસ ખીલવાનો મોકો મળ્યો નથી (FYI, આ ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર બોની કપૂર છે!). આ બધાના સરવાળામાં ઉમેરો કરતી હોય તેમ આ ફિલ્મની લંબાઈ પણ ખાસ્સી અઢી કલાક જેટલી છે. કોઈ બારીમાંથી ઝાંખતું હોય, ફોન પર વાત કરતું હોય, સ્લોમોશનમાં ચાલતું હોય એવાં કેટલાંય સીન કોઈ જ વેલ્યુ ઍડિશન વગર તદ્દન બિનજરૂરી રીતે ફિલ્મમાં છે. તેને કાપીને આ ફિલ્મને ખાસ્સી ૧૫-૨૦ મિનિટ ટ્રિમ કરી શકાઈ હોત. બાય ધ વે, આ ફિલ્મમાં એ. આર. રહેમાનનું મ્યુઝિક છે. સાંભળ્યા પછી મોંમાંથી એક જ ઉદગાર નીકળે, ‘રિયલી?’

ઓહ મધર

‘મોમ’ ફિલ્મના રાઇટિંગની કરુણતા એ છે કે તેમાં રણચંડી બનેલી એક સ્ત્રી કેન્દ્રમાં હોવા છતાં એના કાર્યની સફળતા એક પુરુષની ઐન મૌકે પર થતી એન્ટ્રી પર જ ટકી રહી છે. વળી, એ પાર્ટ પણ એવો ક્લિશૅ રીતે લખાયો છે કે આપણને વેરની વસૂલાત થયાનો સંતોષ પણ નથી મળતો કે ન તો તેમાં ખાસ કશી શૉક વેલ્યૂ છે. આના કરતાં કંઇક અંશે આવી જ સ્ટોરી ધરાવતી જુલિયા રૉબર્ટ્સ સ્ટારર હૉલીવુડ ફિલ્મ ‘સિક્રેટ ઇન ધેર આઇઝ’ જોવી વધુ ફાયદાનો સોદો છે.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Sachin: A Billion Dreams

સચિન… સચિન…

***

આ માત્ર બાયોપિક નથી, બલકે ‘સચિન- ધ ફીલિંગ’નું અને આપણી એની સાથે જોડાયેલી જર્નીનું સેલિબ્રેશન છે.

***

sachin-tendulkar-2-1024x789સચિન રમેશ તેંડુલકર. ભારતીય ક્રિકેટનો પોસ્ટરબૉય. ભારતનો બિગેસ્ટ સ્પોર્ટ બ્રૅન્ડ એમ્બેસેડર. એની 24 વર્ષની કરિયર એટલી બધી રોમાંચક રહી છે કે બધાની પોતપોતાની ‘સચિન મોમેન્ટ્સ’ હશે. માત્ર સચિનની બૅટિંગ જોવા માટે જ કોઇએ કોલેજ બંક કરી હશે, કોઇએ ઑફિસમાંથી ગુલ્લી મારી હશે, ક્યાંક દોસ્તોએ ઘરે એકઠા થઇને પાર્ટીના માહોલમાં મૅચ જોઈ હશે, તો ક્યાંક પાનના ગલ્લે સચિન તરફીઓ અને સચિન વિરોધીઓ વચ્ચે વાક્યુદ્ધો પણ ખેલાયાં હશે. સચિનની સેન્ચુરીઓ પર સેલિબ્રેશન થયાં હશે અને એ સસ્તામાં આઉટ થાય તો મૂડ પણ બગડ્યા હશે. પોતાની સુપરહીટ આત્મકથા (‘પ્લેઇંગ ઇટ માય વે’) લખ્યા પછી એ જ્યારે પોતાની લાઇફસ્ટોરી કહેવા બેસે તો એ કેવી હોય? થેન્ક ગોડ, એ ટિપિકલ બોલિવુડિયન બાયોપિક નથી, એમાં આઇટેમ સોંગ્સ નથી, હાઈ પિચ્ડ મૅલોડ્રામા નથી કે તથ્યોને તોડી-મરોડીને પેશ કરાયાં નથી. એને બદલે આ છે ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ. તેમાં સચિન જ હીરો છે અને સચિન જ સૂત્રધાર છે. વળી, એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ જોવા માટે થિયેટરો પૅક થતાં હોય તેય કંઈ ઓછા હરખની વાત નથી.

લાઇફ સ્ટોરીઃ સચિનની, ઇન્ડિયાની, આપણી

એક સરસ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ કોઈ વ્યક્તિ કે મુદ્દાને અલગ અલગ ઍન્ગલેથી તપાસીને આપણી સામે રજૂ કરે.sachin-1 ડિરેક્ટર જૅમ્સ અર્સ્કિન પોતાની આ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની શરૂઆત સચિનની દીકરી સારાના જન્મથી કરે છે. તાજી જન્મેલી સારાને સચિન પહેલીવાર પોતાના હાથમાં લે છે. ત્યારપછી તરત જ સચિન પોતાના પિતાને ટાંકતાં કહે છે કે, ‘જો હું એક સારો માણસ નહીં બની શકું, તો એક સારો પિતા પણ ક્યારેય નહીં બની શકું.’ બસ, એ જ ઘડીએ સચિન એક સ્ટાર ક્રિકેટર, આઇકન, રૉલમોડલમાંથી બૉય નેક્સ્ટ ડૉર, એક નમ્ર માણસ અને આપણા જેવો જ એક પિતા બની જાય છે. ત્યારપછીની સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં ક્યાંય સચિન કેટલો મહાન બેટ્સમેન હતો એ બતાવવાનો પ્રયાસ જ નથી કરાયો. તેને બદલે એના વ્યક્તિત્વની બીજી બાજુઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું છે.

સ્વાભાવિક રીતે જ સચિનની સ્ટોરી એટલે મુંબઈની ‘સાહિત્ય સહવાસ સોસાયટી’માં મરાઠી કવિ રમેશ તેંડુલકરના ઘરે જન્મથી લઇને ‘ભારત રત્ન’ બનવા સુધીની એની સફર. સચિનની આ સફર માત્ર એના એકલાની નથી. બલકે તેની સાથે ભારત પણ બદલાતું જોઈ શકાય છે. કપિલ દેવે લૉર્ડ્સની ગૅલરીમાં વર્લ્ડ કપ હાથમાં ઝાલ્યો ત્યારથી થયેલો એક સપનાનો જન્મ, ભારતનો મિસાઇલ લૉન્ચ કાર્યક્રમ, રાજીવ ગાંધીની હત્યા, ૧૯૯૧માં આપણે અપનાવેલું લિબરલાઇઝેશન અને તેને પગલે કમર્શિયલ બ્રૉડકાસ્ટિંગની શરૂઆત, 26/11નો હુમલો, IPLની સાથે ક્રિકેટનું ગ્લેમરાઇઝેશન વગેરે ઘટનાઓ પણ સચિનની સ્ટોરીના સાથે જ ચાલતી રહે છે. ડૉક્યુડ્રામા સ્ટાઇલમાં પેશ થયેલા સચિનના બાળપણના કિસ્સા પણ સરસ ડિટેઇલિંગ સાથે પેશ થયા છે. એમાં સચિનને મોટી બહેન તરફથી મળેલું ‘કશ્મીર વિલૉ’નું બૅટ હોય, સચિન દેવ બર્મનના નામ પરથી પડેલું એનું નામ હોય, સચિનનાં તોફાન હોય, એની ઍનર્જીને ચેનલાઇઝ કરવા માટે સચિનના ભાઈ અજિતનું કોચ રમાકાંત આચરેકર પાસે લઈ જવાનો પ્રસંગ હોય, આચરેકર સર દ્વારા સચિનને આઉટ કરવા માટે સ્ટમ્પ પર મુકાતો સિક્કો હોય, સમયગાળો બતાવવા માટે દીવાલ પર લાગેલાં ‘સાહેબ’ અને ‘ઉત્સવ’નાં પોસ્ટરો હોય કે એક વડાપાંવના ૫૦ પૈસા હોય, દરેક ઠેકાણે મસ્ત ડિટેલિંગ દેખાય છે. હા, એ વાત અલગ છે કે નેવુંના દાયકાની શરૂઆતમાં લોકોની અગાશીઓ પર DTHની ડિશો નહોતી.

આ ફિલ્મ થકી કેટકેટલા ચહેરા લાંબા સમય પછી આપણી સામે આવ્યા છેઃ ડૉન બ્રેડમેન, બ્રાયન લારા, ઇઆન બોથમ, જ્યોફ્રી બૉયકોટ, શૅન વૉર્ન, વિવિયન રિચર્ડ્સ, ગૅરી કર્સ્ટન, રાજસિંહ ડુંગરપુર, અજીત વાડેકર, જગમોહન દાલમિયા, હેન્સી ક્રોન્યે, સચિનને બ્રાન્ડ બનાવનારા સ્વર્ગસ્થ માર્ક મસ્કરન્હાસ અને યુવાન પ્રણય રોય-રાજદીપ સરદેસાઈ. સચિનની લાઇફના પ્રસંગો, એક પછી એક આવતી મૅચો અને આ બધા ચહેરાઓને જોઇને આપણને પણ એક આખા વીતેલા યુગનો રિકૅપ મળી જાય છે.

સચિન, ધ હ્યુમન બીઇંગ

સચિને આ ફિલ્મમાં પોતાની નિષ્ફળતાઓ, ડર, ડિપ્રેશન વગેરે વિશે પણ ખૂલીને વાતો કરી છે. એની મરજી વિરુદ્ધ કઈ રીતે એને કૅપ્ટન બનાવી દેવાયેલો અને જાણ સુદ્ધાં કર્યા વિના એને હટાવી દેવાયેલો, નિષ્ફળતાના દોરમાં એની રિટાયરમેન્ટની માગ થયેલી, મૅચ ફિક્સિંગનું એ કાળું પ્રકરણ, સચિન પર બોલવા માટેનું પ્રેશર, દર વખતે હાથમાંથી સરી જતા વર્લ્ડ કપનાં સપનાં, અઝહરુદ્દીન વખતે ટીમમાં ઊભાં થયેલાં બે પાવર સેન્ટર, ગ્રેગ ચૅપલ કાળ, એની ઇન્જરીઓ અને એના થકી આવતો સ્ટ્રેસ… સચિન અહીં બધું જ એકસરખી નિઃસ્પૃહતાથી કહી દે છે.

આપણે જે સચિન જોઇએ છીએ તેની પાછળનાં બે મુખ્ય પિલર એટલે અજિત અને અંજલિ. સચિન કહે છે એમ, ‘મેં અને અજિતે એક જ સપનું આખી જિંદગી જોયું છે અને જીવ્યા છીએ.’ જ્યારે અજિત કહે છે, ‘આટલાં વર્ષોમાં એક પણ દિવસ એવો ગયો નથી કે અમે ક્રિકેટની વાત ન કરી હોય કે ક્રિકેટ સિવાય કોઈ વાત કરી હોય.’ કદાચ અંજલિ જેવી વાઇફ ન મળી હોત તો સચિનને કાંબલીમાં પલટાતા વાર પણ ન લાગી હોત. સચિન-બાળકો માટે એણે પોતાનું મૅડિકલ કરિયર છોડ્યું. એટલું જ નહીં, સચિનના સ્ટ્રેસને પણ બરાબર સાચવ્યો. ફિલ્મમાં બહુ નિખાલસતાથી અંજલિ કહી દે છે, ‘અર્જુન એના પિતા જેવો સફળ ન થાય તો એની નિષ્ફળતાનો ભાર પણ એણે એકલાએ જ ઉપાડવો પડશે. હું એ આખો સ્ટ્રેસ નવેસરથી નહીં વેઠી શકું.’ અત્યંત અંગત ફેમિલી વીડિયો ફૂટેજમાં આપણને સચિનનો એક પ્રેમાળ પિતા અને ઝિંદાદિલ દોસ્ત તરીકેનો ચહેરો પણ દેખાય છે. એનો ટિપિકલ સ્ટાઇલનો મેરેજ વીડિયો અને એમાં આવેલી હસ્તીઓ, દોસ્તો માટે ક્યારેય ન બદલાયેલો સચિન પણ જોઈ શકાય છે.

કેવી રીતે સચિન સસ્તામાં આઉટ થાય તો કલાકો સુધી કોઇનીયે સાથે વાત ન કરે, નિષ્ફળતાના દોરમાં અઠવાડિયા સુધી ઘરમાં પુરાઈ રહે, મોટી મૅચના પંદર કલાક અગાઉથી તૈયારી શરૂ કરી દે, એની ક્રિકેટ કિટમાં શું શું હોય, એનું ‘જાદુઈ’ બૅટ, એને કોઈ ગુડ લક વિશ કરે તો એને ન ગમે, સાહેબ ગ્રીન ટી જ પીવે, એકનું એક ગીત આખો દિવસ સાંભળ્યા કરે, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપની ફાઇનલમાં શું થયેલું… આવા ઝીણા ઝીણા સંખ્યાબંધ એનેક્ડોટ્સ આ ફિલ્મમાં વેરાયેલા છે. સાથે બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગતું એ. આર. રહેમાનનું મ્યુઝિક, મસ્ત.

ઑન્લી સચિન

દેખીતી રીતે જ આ ઇન્સ્પિરેશનલ ફિલ્મ ‘સચિન ધ ફિનોમેનન’નું સેલિબ્રેશન છે. એટલે જ તેમાં એક ટિપિકલ ડૉક્યુમેન્ટરી જેવી આકરી બાબતોનો સમાવેશ નથી કરાયો. સચિનની કરિયરનાં મૅજર અપ-ડાઉન જાણે આપણે એના ‘વિકિપીડિયા’ પૅજનું વીડિયો વર્ઝન જોતા હોઇએ એવાં લાગે છે. આ ડૉક્યુમેન્ટરીમાં સચિનનો એક સમયનો જિગરજાન દોસ્ત વિનોદ કાંબલી નથી, એના કોચ રમાકાંત આચરેકર (કદાચ ઉંમરને લીધે) પણ નથી. સચિનની બૅટિંગમાં એવી તે કઈ ખાસિયતો હતી, એની પર્સનાલિટીનું-સચિન એઝ અ બ્રૅન્ડનું ઍનાલિસીસ વગેરે બાબતો સમાવાઈ નથી. જૂના વીડિયોની નબળી ક્વૉલિટી પણ જેમની તેમ જ રખાઈ છે.

માસ્ટર બ્લાસ્ટર

આ ફિલ્મ રૂંવાડાં ખડાં કરી દે તેવી સંખ્યાબંધ મોમેન્ટ્સ આપે છે. છેક પહેલી સિરીઝમાં સચિનનું નાક તૂટ્યું ત્યારથી લઇને ભારત-પાકિસ્તાનની વર્લ્ડ કપની મૅચો, ઑસ્ટ્રેલિયા સામેની અભૂતપૂર્વ સિરીઝ, લૉર્ડ્સમાં ગાંગુલીનું ટૉપલેસ એક્સાઇટમેન્ટ, વૉર્ન વર્સસ સચિન, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપમાં પાકિસ્તાનને ચટાડેલી ધૂળ, એ પછી ગૅરી કર્સ્ટનની ‘ચક દે ઇન્ડિયા’ના શાહરુખને પણ ઝાંખો પાડી દે એવી મોટિવેશનલ સ્પીચ, ધોનીની વિનિંગ સિક્સ, સચિનની ફેવરેલ સ્પીચ… આ બધું ફરી ફરીને અનુભવવા માટે સચિનના અને ભારતીય ક્રિકેટના ચાહક તરીકે આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જ જોવી પડે. એટલું જ નહીં, ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની (ઑરિજિનલ!)  DVD પર્સનલ કલેક્શનમાં પણ રાખવી પડે. કેમ કે આ માત્ર સચિનની જ નહીં, બલકે તેની સાથે જોડાયેલી આપણી ભાવનાઓની પણ સ્ટોરી છે. અને ભવિષ્યમાં આપણાં બાળકો અને તેમનાં બાળકોને પણ બતાવવા માટે, કે આ એ ખેલાડી છે જેને અમે રમતો જોયો છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Lion

lion_ver5ઈ.સ. ૧૯૮૬નું વર્ષ. અજાણ્યા રેલવેસ્ટેશનના બાંકડે સૂતેલો પાંચ વર્ષનો એક ટેણિયો નામે સરૂ અડધી રાત્રે અચાનક જાગી જાય છે. સ્ટેશન પર કોઈ માણસનું નામોનિશાન નથી. એ તો એના મોટાભાઈ ગુડ્ડુ સાથે આવેલો, પણ ભાઈ ક્યાં છે? સરૂ ‘ગુડ્ડુ… ગુડ્ડુ’ના નામના પોકાર કરે છે. કોઈ જવાબ નહીં. સામે એક ખાલી ટ્રેન ઊભી છે. સરૂને થયું કે કદાચ એ ટ્રેનમાં એનો ભાઈ હોય. ટ્રેનમાં પણ જોયું. ત્યાં પણ એનો ભાઈ નહોતો. થાકેલો સરૂ ટ્રેનમાં જ આડો પડ્યો. આંખ ખૂલી ત્યારે ટ્રેન દોડી રહી હતી. બારીમાંથી પસાર થતાં દૃશ્યોમાં કશું જ એના ગામ જેવું નહોતું. એના ડબામાં પણ સમ ખાવા પૂરતો એક માણસ પણ નહોતો. ઉપરથી દરવાજા પણ બંધ. હબકી ગયેલા સરૂએ દોડાદોડી કરીને મદદ માટે બૂમો પાડી. ચાલુ ટ્રેને, લૉક થયેલા સેકન્ડ ક્લાસના ડબામાંથી એક પાંચ વર્ષના ટેણિયાના પોકાર કોણ સાંભળે? આંસુ અને પોકારો શમી ગયાં પછી પેટના પોકારો શરૂ થયા. ડબામાં ખૂણેખાંચરે ક્યાંક ફેંકી દેવાયેલું સફરજન કે સિંગદાણા વીણીને ખાધા. આખરે બેએક દિવસે ગાડી એક મોટા સ્ટેશને ઊભી રહી અને સરૂનો છૂટકારો થયો. પણ હવે એ હજારો-લાખો લોકોની વચ્ચે કેદ હતો. કોઈ ચહેરો જાણીતો નહોતો. અને એ જ્યાં હતો એ જગ્યા એના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂર હતી. સરૂને તો પોતાના ગામનું નામ પણ યાદ નહીં. માત્ર એટલી ખબર કે એ ક્યાંક ‘ગણેશ તલાઈ’ નામના સ્થળે રહેતો હતો. એનાં મમ્મી પથરા ઉપાડવાની મજૂરી કરે. મોટો ભાઈ ગુડ્ડુ પણ એવું જ કંઇક કરતો હતો. હવે?

  • ‘ટ્રુથ ઇઝ સ્ટ્રેન્જર ધૅન ફિક્શન’ એ લાઇન ભલે ચવાઈ ગઈ હોય, પણ આ વાક્યને સાબિત કરતો કોઈ કિસ્સો નજરlion_pawar સામે આવે એટલે આપણા શરીરનું એકેએક રૂંવાડું અટેન્શનમાં આવી જાય. રૂંવાડાં ઊભાં કરી દેતી આવી જ એક સત્યકથા એટલે આ વખતના ‘ઑસ્કર અવૉર્ડ્સ’માં છ કેટેગરીમાં નોમિનેટ થયેલી અફલાતૂન ફિલ્મ ‘લાયન’. આ ફિલ્મ માટે દેવ પટેલ ઑલરેડી ‘બાફ્ટા અવૉર્ડ’ જીતી ચૂક્યો છે, પણ હું પાંચ વર્ષના સરૂનો રોલ કરનારા સની પવારના પ્રેમમાં પડી ગયો છું. ટચવૂડ! એ છોકરો પ્યોર અનકટ ડાયમંડ છે. ફિલ્મમાં પહેલી વાર જ્યારે એ દેખાય ત્યારથી જ આપણને એના પર પ્રેમ ઊભરાઈ આવે. પછી જ્યારે એ ભૂલો પડે, ભયંકર દયનીય સ્થિતિમાં મુકાય, જ્યાં ત્યાં ઠેબાં ખાય, એક એક કોળિયા માટે વલખાં મારે, અજાણ્યા લોકોને મળે, કોના પર એને વિશ્વાસ મૂકવો કોના પર નહીં એ પણ સમજાય નહીં, પોતે ક્યાં છે-એની માતા-ભાઈ-બહેન ક્યાં હશે, ફરી પાછો એમને મળી શકશે કે કેમ એ પણ ખબર ન હોય એ સ્થિતિમાં એ અહીંથી તહીં ફંગોળાયા કરે… આ તમામ સ્થિતિઓમાં એનાં એક્સપ્રેશન્સ કોઈ સિનિયર એક્ટરને ટક્કર મારે તેવાં છે. પોતાના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂરના સ્ટેશને એ પોતાના ભાઈના નામની બૂમો મારે ત્યારે એની નિઃસહાયતા જોઇને આપણે પણ હચમચી જઇએ. અને જે રીતે એ સની પવાર ‘ગુદ્દુ’ (‘ગુડ્ડુ’) બોલે છે, આપણને થાય કે ફરી ફરીને સાંભળ્યા જ કરીએ!
  • અત્યારે આઠ વર્ષનો થયેલો સની પવાર સ્વાભાવિક રીતે જ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયાનો ફેવરિટ થઈ ગયો છે. એના ઇન્ટરવ્યૂઝ ખરેખર મજેદાર છે. ફિલ્મમાં આટલાં ઇફેક્ટિવ એક્સપ્રેશન્સ આપવા માટે એણે અને ડિરેક્ટર ગાર્થ ડેવિસે જે સાઇન લૅંગ્વેજ વિકસાવેલી તેનાથી લઇને એના ફેવરિટ એક્ટર ‘અપના સિંઘમ’, ‘અપના જ્હોન સીના’ જેવા એના તમામ જવાબો માણવા જેવા છે. નિકોલ કિડમેન સાથે કામ કરી ચૂક્યો હોવા છતાં જે ટૉમ ક્રૂઝ ઓળખતો નથી નથી એવા આઠ વર્ષના ટાબરિયાને પણ એટલી તો ખબર છે જ કે ફિલ્મ રિલીઝ ન થઈ હોય, તો સ્પોઇલર સાથેની આખી સ્ટોરી ન કહી દેવાય (કર્ટસીઃ ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’એ લીધેલો સની પવારનો ઇન્ટરવ્યૂ).
  • અહીં આખી ફિલ્મ એ પરિવારથી વિખૂટા પડી જતા છોકરા સરૂના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી શૂટ થઈ છે. કેમેરા પણ એની આંખના લેવલે રહે છે. એટલે એને જે દેખાય તે આપણને દેખાય. એ ભીડની વચ્ચે અટવાતો હોય, તો આપણને પણ એના કરતાં ઊંચી હાઇટના અન્ય લોકોના ચહેરા ન દેખાય. એ સૂવે ત્યાં ફેડ આઉટ-એ જાગે ત્યારે ફેડ ઇન થાય. એની સાથે આપણે પણ ભૂલા પડી જઇએ. કઈ જગ્યાએ છીએ તે કોઈ કહે ત્યારે ખબર પડે. કોઈ મદદ કરે તો એ સારી વ્યક્તિ છે કે નઠારી તે એની જેમ આપણને પણ ખબર ન પડે. આખી ફિલ્મમાં એ બિચારો એ જ પીડામાં રહે છે કે એનો પરિવાર ક્યાં હશે, શું કરતો હશે. આપણી પણ એ જ સ્થિતિ રહે છે. એ હસે તો આપણને પણ હસવું આવે અને એની છટપટાહટ જોઇને આપણા ગળે પણ ડૂમો બાઝી જાય. અજાણ્યા ચહેરા જોઇને એની જેમ આપણને પણ ડર લાગે. સની પવાર એટલો બધો વલ્નરેબલ લાગે છે કે એને કોઈ આંચ ન આવે એવી પ્રાર્થના કરતા થઈ જઇએ.
  • ખૂબ બધા હિન્દી ડાયલોગ્સ ધરાવતી ‘લાયન’ ફરી ફરીને એક વાત સાબિત કરે છે કે ફિલ્મમાં કલાકારોએ જ સતત બડબડ ન કરતા રહેવાનું હોય, બલકે કેમેરાને પણ બોલવા દેવો જોઇએ. આખી ફિલ્મમાં પારાવાર વેદના છે. છતાં ફિલ્મ પૉઝિટિવિટીથી ભરચક છે. દર બીજા સીનમાં મૅલોડ્રામાનો સ્કોપ છે. છતાં વેવલી તૂકબંદીઓવાળા, નાટ્યાત્મક ફિલ્મી ડાયલોગ્સ ક્યાંય નથી. રાધર, અડધા ઉપરાંત ફિલ્મ તો સાઇલન્ટ છે. છતાં તેની સંવેદનશીલતામાં અડધા ટકાનો પણ ઘટાડો થતો નથી. કેમેરા પાસેથી અહીં એવું અફલાતૂન કામ લીધું છે કે ભય, ભૂખ, પીડા, નિઃસહાયતા, એકલતા, મનમાં ચાલતી ઊથલપાથલ, લાખો લોકોની વચ્ચે પણ વ્યક્તિ એકલી હોય તો શું ફીલ થાય, ઈશ્વર નામના તત્ત્વમાં માનતા હો તો એના દ્વારા અનાયાસે મળતી મદદ, બે ભાઈ વચ્ચેનો બોન્ડ, હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા, માનવતા, મમતા, ધીરજ, ક્યારેય હિંમત ન ગુમાવવાની-આશા ન છોડવાની લગન, પરિસ્થિતિને સ્વીકારીને તેને અનુરૂપ થઈ જવાની ફ્લેક્સિબિલિટી, તીવ્ર નોસ્ટેલ્જિયા, માનવતાનો કે લાલચનો કોઈ ધર્મ-દેશ ન હોય, માતાપિતા બનવા માટે પણ કેટલી ધીરજની જરૂર પડે (આ વાત નિકોલ કિડમેન-ડેવિડ વેન્હામનાં કેરેક્ટર્સ કહી આપે છે), ચમત્કાર કહો કે જોગાનુજોગ (અનુપમ ખેરના શબ્દોમાં કહીએ તો) કુછ ભી હો સકતા હૈ, અંદરથી સતત અકળાતા માણસની છટપટાહટ સમજી શકે એવા સમજુ સાથીદાર કેવા હોય…. આ ફિલ્મમાંથી કાઢો એટલા મેસેજ નીકળી શકે. દરેક ફ્રેમ કે વિવિધ ચહેરાઓ પર ફોકસ થતા કેમેરા પણ સતત કંઈ ને કંઈ કહેતા રહે છે. ઍડિટિંગ પણ એવું મસ્ત છે કે સતત તમે એ સરૂના મનની અંદર-બહાર ઝાંકી શકો. ફિલ્મ જોતાં જોતાં એક વિચાર એવો પણ આવે કે આ તો ફરી પાછી ભારતમાં બધું ગંદું-ગોબરું છે તેવું બતાવીને જ ઇન્ટરનેશનલ એક્લઇમ ઊસેટવાની ક્વાયત લાગે છે. પણ ના. એક તો આ ફિલ્મ સત્યઘટના પર આધારિત છે. બીજું, ધ્યાનથી જોશો તો સમજાશે કે અહીં કોઇનોયે પક્ષ લીધા વિના ઓબ્જેક્ટિવલી જ વાત કહેવાઈ છે. સારા-નરસા લોકો કોઇપણ દેશ કે ધર્મમાં હોઈ શકે. વિલન કહો તો બસ સમય-સંજોગ જ.
  • દેવ પટેલ અદભુત એક્ટર છે. એની શાંતિ-ઊભરા આપણને ખળભળાવી મૂકે છે. પણ દેવ પટેલના પાત્રને આપણી જેટલી સિમ્પથી મળે તેમાં બહુ મોટો ફાળો પેલા ટેણિયા સની પવારનો છે. ફિલ્મ ઇન્ડિયામાં શૂટ થઈ છે એટલે દીપ્તિ નવલ, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી, તનિષ્ઠા ચૅટર્જી, પ્રિયંકા બોઝ, (‘બેશરમ’ ફેમ) પલ્લવી શારદા જેવા કલાકારો પણ છે. લેકિન ટ્રેનની લાંબી મુસાફરીમાં આવતાં નાનાં સ્ટેશનો જેવી જ એમની ભૂમિકા છે. (નાનકડો સની પવાર ‘લવ સોનિયા’ નામની બીજી એક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ પણ કરી રહ્યો છે. એની સ્ટારકાસ્ટ જોશો તો આંખોનું આઇમૅક્સ થઈ જશે!)
  • આપણી ફિલ્મોનાં હાલરડાં ગીતોનો પણ ‘લાયન’માં મસ્ત ઉપયોગ થયો છે. પછી તે ‘જીને કી રાહ’ની લોરી ‘ચંદા કો ઢૂંઢને સભી તારે નિકલ પડે’ હોય, કે ‘લોરી’ ફિલ્મની જ લોરી ‘આજા નીંદિયા આજા’ હોય. ઍન્ડ, ઑસ્કરમાં ગયેલી ભારતના સ્ટેમ્પવાળી ફિલ્મની વાત હોય અને રહેમાનની હાજરી ન હોય એવું બને? અહીં એ પણ પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’ ગીત સાથે પરોક્ષ હાજરી પૂરાવે છે. મસ્ત રોમેન્ટિક સિચ્યુએશન સાથે.
  • ‘લાયન’ની થીમ આપણને મણિ રત્નમની માધવન સ્ટારર સુપર્બ ફિલ્મ ‘કન્નથિલ મુથમિત્તાલ’ની યાદ અપાવે (આ ફિલ્મ વિશે અલગથી લખીશ). પણ લાખો લોકોના દરિયાની વચ્ચે એકલા પડી ગયેલા માણસ તરીકે ‘કાસ્ટ અવે’ના અલગ વર્ઝન તરીકે પણ ‘લાયન’ને જોઈ શકો. અમુક શૅડ્સ જોઇને ગુલઝારની ‘કિતાબ’ યાદ આવી જાય. આપણા ‘મનમોહન દેસાઈ ઍન્ગલ’ જેવી લાગતી ‘લાયન’ની વાત એટલી આશ્ચર્યજનક છે કે આવું ક્યારેક થયું હોય તે માનવાનું જ મન ન થાય.
  • ‘ગૂગલ અર્થ’ને પણ એક પાત્ર તરીકે ઉપસાવતી આ ફિલ્મમાં વિવિધ જ્યોગ્રાફિકલ લોકેશન્સ પણ એટલું જ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ફિલ્મની ભૂગોળને પહેલા શૉટથી સતત ધ્યાનથી જોજો. કેમ કે, રૅન્ડમ લાગતા શૉટ્સ કેટલા મહત્ત્વના છે તે છેલ્લે ખબર પડશે. અહીં પણ ડ્રૉનથી લીધેલા શૉટ્સ છે, પણ છાકો પાડવા માટે નહીં. બલકે એક નક્કર જ્યોગ્રાફિકલ ઇફેક્ટ ઊપસાવવા માટે. આ ફિલ્મનું નામ ‘લાયન’ શા માટે છે તે પણ છેક છેલ્લે ખબર પડશે.
  • સની પવાર-દેવ પટેલ આ ફિલ્મમાં જેનું પાત્ર ભજવે છે તે સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીએ પોતાની કલ્પનાતીત લાઇફ
    saroo-brierley-book
    રિયલ લાઇફનો સરૂ બ્રાયર્લી પોતાના પુસ્તક ‘અ લોંગ વે હોમ’ સાથે.

    સ્ટોરીને ‘અ લોંગ વે હોમ’ નામના પુસ્તકમાં આલેખી છે. એ પુસ્તક વાંચો ન વાંચો તમારી મરજીની વાત છે, પણ હવે આટલા ૧૨૦૦ શબ્દો લખ્યા પછી એ કહેવાની જરૂર નથી કે આ ફિલ્મ જોવાનું ચૂકશો નહીં. આ ફિલ્મને ઑસ્કર મળે ન મળે, આઇ ડૉન્ટ કૅર. બસ, આપણે ત્યાં પ્રેક્ષકો મળવા જોઇએ. આખી દુનિયામાં આ ફિલ્મ પરચમ લહેરાવી ચૂકી છે. આપણા ઇન્ડિયામાં આજથી રિલીઝ થઈ છે. ગમે તેમ કરીને ફેમિલી સાથે જોવા પહોંચી જ જજો. અને હા, ફિલ્મના અંતે આવતા સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીનાં દૃશ્યો અને કેટલોક ડૅટા જોવાનું પણ ચૂકશો નહીં. નીચે પહેલી કમેન્ટમાં થોડીક લિંક્સ આપી છે, એ પણ થાક્યા-કંટાળ્યા ન હો તો જોઈ શકો છો (અલબત્ત, ફિલ્મ જોયા બાદ!).

લિંક્સઃ

સની પવારનો રાજીવ મસંદ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂઃ

સની પવાર-ગાર્થ ડેવિસના ઇન્ટરવ્યૂઃ

‘લાયન’ની કાસ્ટ સાથે ક્વેશ્ચન-આન્સર સેશન (જેમાં રિયલ સરૂ બ્રાયર્લી પણ છે)

સની પવાર ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂ

  1. રિયલ સરૂ બ્રાયર્લીની ત્રણેક લિંક્સઃ
    1. https://www.youtube.com/watch?v=J1Fzj8EFHuw&t=25s
    2. https://www.youtube.com/watch?v=uAdlZ26KHpQ
    3. https://www.youtube.com/watch?v=lDNtNhuds1E
  2. ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની સન્ડે પૂર્તિ ‘બ્રન્ચ’એ સરૂ બ્રાયર્લી પર કરેલી સ્પેશ્યલ સ્ટોરીઃ

http://www.hindustantimes.com/brunch/the-incredible-story-of-saroo-brierley/story-EFJvALIXCT5wg5Ee1cxn6L.html

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

OK Jaanu

નૉટ ઓકે, મણિ સર

***

તમિળમાંથી હિન્દીમાં આવતાં સુધીમાં આ ફિલ્મમાં રહેલો મણિ રત્નમ અને એ. આર. રહેમાનનો મૅજિકલ ટચ ક્યાંય ખોવાઈ ગયો છે.

***

ok-jaanu-new-posterડિયર મણિ સર,

ભારતમાં ફિલ્મ જોનારાઓની એક આખી પેઢીની જેમ અમે પણ તમારી ફિલ્મો જોઈ જોઈને મોટા થયા છીએ. જે રીતે તમે અઘરામાં અઘરી વાતને પણ હળવાશથી કહી દો છો, જે રીતે 24 ફિલ્મો બનાવ્યા પછીયે તમને ‘ક્રિએટિવ ફટિગ’ નથી લાગ્યો, જેવું પેશન તમારી એકેક ફિલ્મમાં દેખાય છે, એ જોતાં તમને ભારતીય સિનેમાની જીવતી જાગતી ઇન્સ્ટિટ્યુશન કહેવામાં એક ટકોય અતિશયોક્તિ નથી. પરંતુ તમે જ્યારે તમારી પોતાની ફિલ્મને હિન્દીમાં બીજા કોઈ ડિરેક્ટરને બનાવવા સોંપી દો ત્યારે અમને જોનારાઓને તો સગી માએ પોતાનું સંતાન બીજા કોઇને દત્તક આપી દીધું હોય એવું દુઃખ થાય. એવું દુઃખ અમને શાદ અલીએ તમારી ‘અલાઈપાયુથે’ને ‘સાથિયા’ના નામે બનાવેલી ત્યારે થયેલું. હવે એ જ દુઃખનું રિપિટેશન બે વર્ષ પહેલાં તમે જ તમિળમાં બનાવેલી ‘ઓ.કે. કન્મની’ની હિન્દી રિમેક ‘ઓકે જાનુ’ જોઇને અત્યારે થઈ રહ્યું છે. એટલે જ તમને આ ઑપન લૅટર લખવાની નોબત આવી છે.

તમારી ઘણી ફિલ્મોમાં અમે જોયું છે કે હીરો-હિરોઇનને તમે શરૂઆતમાં જ પરણાવી દો. પરંતુ ‘ઓ.કે. કન્મની’ની વાત અલગ હતી. અમને યાદ છે, તેની રિલીઝ વખતે તમે કહેલું કે એ ફિલ્મમાં તમે એવું બતાવવા માગતા હતા કે અત્યારના યુવાનો બહારથી ભલે મૉડર્ન થયા હોય, પરંતુ અંદરથી તો હજીયે એવા જ ટ્રેડિશનલ છે. તેમાં તમે મલયાલમ સુપરસ્ટાર મમૂટીના હોનહાર દીકરા દુલ્કર સલમાન અને નમણી નિત્યા મેનનની એકદમ ફ્રેશ જોડીને કાસ્ટ કરેલી. સ્ક્રીન પર એ બંને ‘મેઇડ ફોર ઇચ અધર’ લાગતાં હતાં. એ બંને ઉપરાંત પોતાની અલ્ઝાઇમર્સ ડિસીઝથી પીડાતી પત્નીની કાળજી લેતા પ્રકાશ રાજ અને યાદદાસ્ત ગુમાવી રહેલાં પરંતુ પ્રેમ અકબંધ રાખીને રહેતાં એમનાં પત્ની તરીકે લીલા સૅમ્સનની જોડીમાં પણ એવી જ ઉષ્મા દેખાતી હતી.

અફ કોર્સ, ‘ઓકે જાનુ’ પણ રિમેક છે એટલે ફ્રેમ બાય ફ્રેમ સરખી છે. અમેરિકા જવાનું સપનું લઇને મુંબઈ આવેલો વીડિયો ગેમ ડિઝાઇનર યુવાન આદિત્ય (આદિત્ય રૉય કપૂર) પૅરિસ જઇને આર્કિટેક્ચર ભણવાનું સપનું લઇને ફરતી યુવતી તારા (શ્રદ્ધા કપૂર)ને મળે. બંનેની કેમેસ્ટ્રી ક્લિક થાય, એકબીજા સાથે ફરે-હરે, ગીતો ગાય અને પ્રેમમાં પડે. લગ્ન અને બાળકોની બબાલમાં ન માનતાં આ બંને છૂટાં પડતાં પહેલાં સાથે રહેવા માટે લિવ ઇનમાં રહે અને ત્યાં જ નસિરુદ્દીન શાહ-લીલા સૅમ્સનનો સંબંધ જોઇને સાથે રહેવાનાં અને એકબીજાની જવાબદારી ઉપાડવાનાં પાઠ શીખે. ફાઇન. વાત સરસ છે, પરંતુ હિન્દી અવતરણની પ્રક્રિયામાં તે મૂળ મૅજિક ક્યાંક વરાળ થઇને ઊડી ગયો છે.

તમિળ વર્ઝનનું નામ તમે કેવું મસ્ત રાખેલું, ‘ઓ કાધલ કન્મની’, એટલે કે ‘ઓ પ્રિયે, આંખ જેવી અ0e09a8adb1855f1820fdf1d42477e131ણમોલ’. જ્યારે
હિન્દીમાં એના જેવું જ નામ રાખવાની લાલચમાં ‘ઓકે જાનુ’ જેવું તદ્દન ફિલ્મી મિનિંગલેસ ટાઇટલ આપી દેવાયું. એ રીતે તો ‘ઓકે ટાટા બાય બાય’ રાખ્યું હોત તોય શું ફરક પડવાનો હતો?

‘આશિકી-2’ની હિટ જોડી આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરને રિપીટ કરવાનો આઇડિયા માર્કેટિંગની રીતે પર્ફેક્ટ છે. પરંતુ ‘આશિકી-2’ની સફળતામાં એ બંને વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી કરતાં તેના જબરદસ્ત સંગીતનો ફાળો વધારે હતો. અહીં આ જોડી પોતાનું એ જૂનું બૅગેજ લઇને સાથે આવે છે અને એટલે જ પબ્લિકમાંથી હજીયે ‘આરોહી’ના નામની બૂમો પડે છે. શ્રદ્ધા કપૂર ઍક્ટિંગ કરતાં પોતાની ક્યુટનેસ જ વટાવતી હોય તેવું વધારે લાગે છે. ‘ગૅમર’ લખેલું મોબાઇલનું કવર અને લૅપટોપની ‘સ્ટાર વૉર્સ’ની સ્કીનને બાદ કરતાં આદિત્ય રૉય કપૂર એકેય ઍન્ગલથી વીડિયો ગૅમ ડિઝાઇનર લાગતો નથી. ફિલ્મમાં એનો ‘મુંબઈ 2.0’ ગૅમનો કન્સેપ્ટ પણ તદ્દન ડમ્બ ડાઉન થઈ ગયો છે. ઑરિજિનલ વર્ઝનમાં તમે એસ્ટાબ્લિશ કરેલું કે એક ઝાકઝમાળ, ગ્લેમરથી ભરેલું અપર મુંબઈ હોય અને કોન્ટ્રાક્ટ કિલર્સ, ડ્રગ્સ, હવાલા, બ્લૅક મનીથી ભરેલું બીજું લૉઅર મુંબઈ હોય. અપર મુંબઈથી શરૂ થતી ગૅમ લૉઅર મુંબઈમાં જાય એ કન્સેપ્ટનો છેદ જ અહીં ઊડી ગયો છે. સર, તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી એ અમને ખબર છે, પણ જેમના માટે આ ફિલ્મ છે તે અહીંના યુવાનો દુનિયાભરની વીડિયો ગૅમ્સ રમે છે.

‘ઓ.કે. કન્મની’નું મ્યુઝિક સુપરહીટ હતું અને બે વર્ષ પછી આજેય એટલું જ ફ્રેશ લાગે છે. તમે એ.આર. રહેમાન સાથે મળીને જે કમાલ કરેલો છે તે અમે છેક ‘રોજા’થી અને એમાં ગુલઝાર સાહેબને ઉમેરીએ તો ‘દિલ સે’ અને ‘સાથિયા’ના જમાનાથી જોતા આવ્યા છીએ. કમનસીબે એ જાદુ અહીં દેખાતો નથી. નો ડાઉટ, ઑરિજિનલ ‘ઓ.કે. કન્મની’નાં મૂળ ગીતોનાં હિન્દી વર્ઝન (‘ઓકે જાનુ’, ‘કારા ફનકારા’ અને ‘જી લે’) સાંભળવામાં તો મજા પડે છે, પણ તેના શબ્દોમાં ઑરિજિનલમાં હતું એવું કાવ્યતત્ત્વ ખોવાઈ ગયું છે. ઑરિજિનલમાં અફલાતૂન લવ સોંગ હોવા છતાં તેને બદલે તમારા અને રહેમાનના ‘હમ્મા હમ્મા’નું બાદશાહને લઇને જે અત્યંત કંગાળ રિમિક્સ કર્યું છે એમાંથી માત્ર નાણાંકીય હેતુસર આ રિમેક બનાવાઈ છે તેની બદબૂ આવે છે. નહીંતર આ જ એ. આર. રહેમાન પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’નું ‘MTV અનપ્લગ્ડ’ માટે જે રિમિક્સ બનાવે તે એટલું જ અદભુત બને અને આમાં આવો દાટ વળે એ કઈ રીતે માની લઇએ? અરિજિતે ગાયેલું ‘ઇન્ના સોણા’ જેવું ઠીકઠાક ગીત પણ ધીમી પડી ગયેલી ફિલ્મની ગતિને ઓર ધીમું પાડે છે.

અહીં સ્ક્રીનપ્લેમાં તમારું નામ છે, પરંતુ અમને ખબર છે કે અમારા તમિળ જેવું જ તમારું હિન્દી છે. ડાયલોગ્સમાં ગુલઝાર સાહેબનું નામ દેખાય છે. નસિરુદ્દીન શાહના મોઢે બોલાયેલા ‘આસ્તિન ચઢા દેના ઝરા મેરી’, ‘હિમાકત-એ-નાઉમ્ર’, ‘મરીઝ-એ-ઇશ્ક’ જેવા શબ્દપ્રયોગોમાં એ દેખાઈ પણ આવે છે. પરંતુ બાલકૃષ્ણ દોશી જેવા દિગ્ગજ ગુજરાતી આર્કિટેક્ટ માટે તમારી ફિલ્મમાં ‘ઠરકી’ જેવો હલકો શબ્દ વપરાય? એમના ગેસ્ટ અપિયરન્સમાં ‘અમદાવાદની ગુફા’ની રચના વિશે બોલાતી બે લાઇન પણ મહત્ત્વની હતી, જ્યારે તે આખો કેમિયો અહીં માત્ર નામનો જ બનીને રહી ગયો છે. ફિલ્મમાં ‘ઇતના તંગ આ ગયે હો તો છોડ ક્યું નહીં દેતે?’ એ લાઇન તો આ જ શાદ અલીવાળી ‘સાથિયા’માં પણ હતી. મતલબ કે ટ્રાન્સલેશન સિવાય ખાસ કોઈ ક્રિએટિવિટી ઉમેરાઈ નથી. ઉપરથી તમારો પૅશનેટ-મૅજિકલ ટચ પણ નથી. એટલે જ દુલ્કર સલમાન-નિત્યા મેનનની જેમ આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરના પ્રેમમાં અમે પડી શકતા નથી. વળી, ખોટી જગ્યાએ સ્પોન્સરનું પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ મુકાયું હોય પૈસા કમાવવા માટે આ ફિલ્મ બનાવાઈ હોવાનું વધારે સ્પષ્ટ થાય.

તમારી ઑરિજિનલ ફિલ્મથી વિપરિત અહીં મુંબઈ એક પાત્ર તરીકે ઊપસતું નથી, બસ એક બૅકડ્રોપ બનીને રહી જાય છે. ઑરિજિનલ આદિ-તારાની નિર્દોષતા પણ અહીં ગાયબ છે. મુંબઈને, અમદાવાદને, પોતાની સ્વતંત્રતાને, ખરેખરા પ્રેમને માણતાં ક્યુટ છતાં મૅચ્યોર પ્રેમીઓને બદલે અહીં એમનામાંથી વાસના ટપકતી વધારે દેખાય છે (કર્ટસીઃ ‘હમ્મા હમ્મા’ ગીતનું પિક્ચરાઇઝેશન). શૃંગાર રસને નજાકત અને મર્યાદાથી ફિલ્માવવામાં ન આવે તો તેને વાસનામાં પલટાઈ જતાં વાર નથી લાગતી તે તફાવત ઑરિજિનલ અને આ હિન્દી વર્ઝન જોતાં બરાબર સમજાઈ જાય છે.

અમને ખબર છે કે તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી, પરંતુ જસ્ટ જણાવવાનું કે હમણાં જ અમે આદિત્ય ચોપરાની મહાકંગાળ ‘બેફિક્રે’ જોઈ છે, જેમાં આવી જ સ્ટોરી હતી. તે આ ફિલ્મની રિલીઝનું કમનસીબ ટાઇમિંગ ગણી શકાય. લેકિન અગાઉ પણ આવી જ થીમ ધરાવતી અનેક ફિલ્મો આવી ગઈ છે. તમારો ટચ ‘ઓ.કે. કન્મની’ને એ ફિલ્મોથી અને ‘ઓ.કે. જાનુ’થી અલગ પાડતો હતો. તે અહીં નથી, એટલે અમારા માટે તો તમારા પ્રોડક્શનની આ ફિલ્મ એક સરેરાશ માઇલ્ડ એન્ટરટેનિંગ ફિલ્મ બનીને રહી ગઈ છે.

એટલે પ્લીઝ, તમારી હવે પછીની અદિતી રાવ હૈદરી સ્ટારર ફિલ્મ ‘કાત્રુ વેલિયિદાઈ’ને હિન્દીમાં બનાવો તો ડિરેક્શનનું સુકાન તમારી પાસે જ રાખશો.

બસ એ જ,
તમારા કરોડો ચાહકો પૈકીનો એક.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

P.S. મણિ રત્નમની ઑરિજિનલ તમિળ ‘ઓ.કે. કન્મની’નો અને દુલ્કર સલમાનની મલયાલમ ફિલ્મ ‘કલિ’નો રિવ્યુ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરોઃ
https://jayeshadhyaru.wordpress.com/2016/04/11/kali-malayalam/

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

તમાશા

IFFI-2015, ગોવાથી પાછો ઘરે આવ્યો એ સવારની વાત છે. બૅગ ખોલીને સામાન અનપૅક કરતો’તો. ટૂથબ્રશ-શૅવિંગ કિટ એની જગ્યાએ, ન પહેરાયેલાં કપડાં પાછાં કબાટમાં, પહેરેલાં કપડાં લૉન્ડ્રીમાં, કેમેરા-પાવરબૅન્ક ડ્રૉઅરમાં… આ વખતે-ટચવૂડ-મને એવું લાગ્યું જાણે મારી પાછળ એક કેમેરા ફરે છે અને મારી આ હરકતોને રેકોર્ડ કરે છે. બધી વસ્તુઓ ફરી પાછી એની જગ્યાએ ગોઠવાઈ રહી છે અને સરવાળે હું પણ રુટિન નામના બૉક્સમાં ગોઠવાઈ રહ્યો છું. રુટિનનો રાક્ષસ મારા પર સાઇલન્ટ અટ્ટહાસ્ય કરી રહ્યો હતો કે, કેમ બેટા, થવું પડ્યું ને બૅક ટુ પેવિલિયન? ગમે ત્યાં ગમે તેટલું રખડી લે, અંતે તો હું જ સત્ય છું, હું જ શાશ્વત છું. મારી જ આંખ સામે હું ‘મૉડર્ન ટાઇમ્સ’ના ચાર્લી ચૅપ્લિનની જેમ દિવસોના એસેમ્બલી લાઇન પ્રોડક્શનની બીબાંઢાળ જિંદગીમાં ફરી પાછો ફિક્સ થઈ રહ્યો હતો.

એ વખતે તમાશા નહોતું જોયું. હવે ફાઇનલી જોઈ નાખ્યું છે, પણ અત્યારે હવે ફિલ્મ સારી છે કે ખરાબ, ફાસ્ટ છે કે સ્લો, જોવી કે ન જોવી એ ભાંજગડમાં પડવાનો સમય વીતી ગયો છે. તમાશાએ મારા કયા વિચારોનું ટ્રિગર દબાવ્યું એ જ વાત બાકી રહી જાય છે.

પહેલી વાત તો એ કે મને તમાશા ગમી. ‘રૉકસ્ટાર’ કે ‘જબ વી મેટ’ જેટલી તો નહીં, પણ ઇમ્તિયાઝ અલીની સાથે બેસીને ચર્ચા કરવા જેવી ગમી. ગમી રણબીર-દીપિકાની લગભગ રિયલ ઍક્ટિંગ માટે; ફિલ્મમાં કિસ્સાગો-સ્ટોરી ટેલરનું પાત્ર આવ્યું એટલા માટે; ‘લવ સ્ટોરી હોય કે મિથોલોજી, વાર્તા તો અંતે એ જ હોય છે’ એ વાત કરી એ માટે; શરૂઆતની એ સોહની મહિવાલ- રોમિયો જુલિયેટ- રામાયણની વાર્તાના અત્યારના બૅકડ્રોપવાળા પ્રેઝન્ટેશન માટે; ઇર્શાદ કામિલનાં મીનિંગફુલ શબ્દો માટે અને અબોવ ઑલ ઇમ્તિયાઝે અસંખ્ય લોકોના દિમાગમાં વિચારોના ઘોડા છુટ્ટા મૂકી દે તેવી વાત કરી તે માટે.

ગમી મને એ વાત માટે કે ઇમ્તિયાઝે કહ્યું કે ભાઈ આ બધું એક સ્ટોરી જ છે અને આપણે એ સ્ટોરીના ભાગ છીએ એવું સ્વીકારી લો પછી જુઓ મજા આવવા માંડે છે કે નહીં. શૅક્સપિયરની જેમ ‘ધ હૉલ વર્લ્ડ ઇઝ અ થિયેટર’ અને હમ સબ તો ઇસ રંગમંચ કી કઠપુતલિયાં હૈ એ વાત સ્વીકાર્યા પછી આપણે આપણી અંદરથી બહાર નીકળીને આપણી જ લાઇફના પ્રેક્ષક બની જઇએ. પછી પેલું સુખ-દુઃખ- ફ્રસ્ટ્રેશન- અપેક્ષાઓ ખાસ કશું સ્પર્શે નહીં. આવું લખવા-વાંચવાની બહુ મજા આવે, પણ લોચો એ છે કે આપણી ડોર ઉપરવાળાના હાથમાં તો છે જ, પણ બીજી કેટલીયે દોરીઓ સાથે આપણે પેલા કરોળિયાના જાળામાં ફસાયેલા જંતુની જેમ ફસાયેલા છીએ. એની વાત પર જરા એક પેરેગ્રાફ પછી આવું.

બીજી વાત એ ગમી કે લાઇફમાં એ ‘તારા’ જેવી એક સાથી હોવી જોઇએ. તારા એટલે ધ્રુવતારો સમજી લો ને, ગાઇડિંગ સ્ટાર. એ ગર્લફ્રેન્ડ-પત્ની પણ હોય, મમ્મી-પપ્પા-ભાઈ-બહેન-દોસ્ત-ટીચર-રોલમૉડલ કોઈપણ. પેલી પાકિસ્તાની ફિલ્મ ‘મૂર’માં પણ એ જ હતું. પતિ-દીકરો-પ્રેમી ખોટા રસ્તે ચડે એટલે લડી ઝઘડી કે જીવ આપીને પણ એને સાચા રસ્તે લાવ્યે જ છૂટકો કરે. ઘણી એવી મહાન આત્માઓ હોય છે, જે ખુદ પોતાના ગાઇડિંગ સ્ટાર હોય છે, પણ આપણે વાત ઇમ્તિયાઝ કહે છે એમ ‘મેંગો પીપલ’- ધ આમ આદમીની કરીએ છીએ, જે અત્યાર સુધી તો ઇમ્તિયાઝની ફિલ્મોમાં જ એ કન્ફ્યુઝનમાં હતો કે આ હું જે કરું છું એ પ્રેમ છે કે વહેમ? હવે આ ફિલ્મથી એને એ તો ખબર છે કે એ છે તો પ્રેમ, પણ એ માણસ કોણ છે? અને ‘મૈં જો હૂં, વો મૈં હૂં? યા મૈં ભી વો હૂં, જો મૈં નહીં હૂં? મૈં કૌન હૂં?’

ત્યાં આવે છે મારો ઇમ્તિયાઝને પૂછવાના પ્રશ્નવાળો મુદ્દો. માત્ર ઇમ્તિયાઝને જ નહીં, આ વાત કરનારા અભિજાત-હિરાણી, અયાન, ઝોયા-ફરહાન, અભિષેક કપૂર આણિ મંડળીને પણ. કે તમારી વાત તો જાણે સમજી ગયા કે તમારા અંતરનો સેલ્ફી લો અને શોધી કાઢો કે એક્ઝેક્ટ્લી તમારે શું બનવું છે? તમે શેને માટે સર્જાયેલા છો? મમ્પી-પપ્પા તો કહે છે કે ડૉક્ટર-એન્જિનિયર-એમબીએ બન. પણ આપણે તો એક્ટર બનવું છે, લેખક બનીને લમણે બોલપેનવાળા હાથ મૂકીને ફોટા પડાવવા છે, મોટિવેશનલ વાતો કરીને છવાઈ જવું છે, ક્રિકેટર બનવું છે, આરજે-વીજે-પેઇન્ટર-સિંગર-ટ્રાવેલર… કંઇપણ બનવું છે, બસ, આ રુટિનથી ફાટફાટ થતી બોરિંગ લાઇફ નથી જીવવી. હજારો લોકોને આ ફિલ્મમાંથી બહાર નીકળતાં પહેલો વિચાર એ આવ્યો હશે કે બોસને એક મેઇલ ટાઇપ કરીએ અને લખી નાખીએઃ ‘ડિયર બૉસ, F@#$ યૉર જોબ.’

પણ પછી ફિલ્મનો હૅંગઓવર ઓછો થાય એટલે આફ્ટરથૉટ આવે કે એક મિનિટ, મેડિસિન-ઍન્જિનિયરિંગ છોડીને ક્રિએટિવ ફિલ્ડમાં આવીએ, પણ પછીયે મોનોટોની આવી તો? ફ્ર્સ્ટ્રેશન આવ્યું તો? એક્ચ્યુઅલી, આ રુટિન સાલું પહોંચેલી માયા છે. રુટિન છે તો સવારે છાપું આવે છે, દૂધ આવે છે, ગામમાં શાકભાજી આવે છે, બસ-ટ્રેન-પ્લેન નિયમિત દોડે છે, દેશ-દુનિયા ચાલે છે. મને તો લાગે છે કે આ ઇશ્વરેય ભગવાન બનવાના ખોટા ધંધામાં આવી ગયો હશે, એટલે જ જુઓને, એનું ય બધું સાવ બીબાંઢાળ રુટિનમાં ચાલે છેઃ રાત-દિવસ ઊગે, ઋતુઓ બદલાય, ફળો-ફૂલો ઊગે-કરમાય-ખરી પડે, માણસેય જન્મે-આખી લાઇફ એનું હૃદય સાવ એકધારી બોરિંગ રીતે ધબકતું રહે ને એક દિવસ કંટાળીને બંધ થઈ જાય. ક્યારેક ઈશ્વર કંટાળે તો વાવાઝોડાં-ધરતીકંપો લાવે, માણસ કંટાળે તો ત્રાસવાદનાં તોફાન કરે. ફરી પાછા બંને થાકે અને એ જ રુટિન. ટૂંકમાં, ઉમ્મીદ ઉપરાંત રુટિન પે દુનિયા કાયમ હૈ!

એટલે ઇમ્તિયાઝભાઈ, રુટિન ભલે ગમે તેટલું બોરિંગ, ફ્ર્સ્ટ્રેટિંગ અને બીબાંઢાળ હોય, પણ મને લાગે છે કે એનાથી છટકવું અશક્ય છે. અને એને ધિક્કારવું બેવકૂફી છે. તમારો વેદિયો, આઈ મીન વેદ તો ગળથૂથીથી સ્ટોરીટેલર છે, તો આ વાત કેમ સમજી શકતો નથી? એનો આત્મા માત્ર કોર્સિકામાં જ કેમ જાગે છે? નાઇન ટુ ફાઇવમાં એણે ઝોમ્બી બની જવાની જરૂર નથી. ભલે કામ એને ગમતું નથી, પણ એણે આખો વખત એક્ઝિક્યુટિવ બની રહેવાની પણ જરૂર નથી. વેદ પાસે લક્ઝરી છે નોકરી ફગાવી દેવાની, એણે એની અંદરનો અવાજ સાંભળી લીધો છે, પણ કરોડો લોકો છે જે છેક સુધી એ જ જદ્દોજહદમાં પડ્યા રહે છે કે એક્ઝેક્ટ્લી આપણે અહીં શા માટે મોકલવામાં આવ્યા છીએ. લેકિન એવા લોકોનો આ દુનિયાને સ્મૂધલી ચલાવવામાં બહુ મોટો ફાળો છે. અને આવી ફિલ્મો જોઇને તો એવું જ લાગે કે આવા એક્ઝિસ્ટેન્શિયલ ક્રાઇસિસ ક્રિએટિવ દિમાગના લોકોને કદાચ વધારે હેરાન કરે છે. બધા જો સ્ટોરીટેલર બની જશે તો કાર કોણ રિપેર કરશે? દર્દીઓને કોણ સાજા કરશે? બસ-ટ્રેન કોણ ચલાવશે? અને પ્લીઝ, એવું તો કહો જ નહીં કે એ લોકો તો આત્મા વિનાના સાવ પેલા ‘વર્કર બી’ જેવા હાર્ટલેસ-માઇન્ડલેસ સેકન્ડ ગ્રેડ સિટીઝન્સ છે.

હમણાં જ મેં જોયેલી જૅપનીઝ ફિલ્મ ‘સ્વીટ રેડ બીન પેસ્ટ’માં હીરોને તો પબ ખોલવું છે, ગળપણ ગમતું જ નથી. પણ એ ગળપણની દુકાન છોડીને મધુશાલા ખોલી શકતો નથી. એ નિરાશામાં જ એની વાનગીમાં ટેસ્ટ નથી આવતો. એ ટેસ્ટ એને એક વૃદ્ધ સ્ત્રી લાવતા શીખવે છે, પણ આખરે તો એ પબને બદલે સ્વીટ રેડ બીનમાં જ ટેસ્ટ લાવીને જ છૂટકો કરે છે, કેમ કે એને એક દેવું ચૂકવવાનું છે. એક્ઝેક્ટ્લી, બધા જો નારાજીનું રાજીનામું આપીને કવિતાઓ કરવા માંડશે, તો લોનના હપ્તા કોણ ભરશે? એટલે ક્યારેક એવુંય બતાવો કે તમે જેને રુટિન-મોનોટોનસ ગણો છો એ લોકોય લાઇફ તો એન્જોય કરે છે. અને તમારા ‘વેદ 1.0’ને એક સારા સાઇકાયટ્રિસ્ટને બતાવો, એનામાં ફ્રસ્ટ્રેશન કરતાં મલ્ટિપલ પર્સનાલિટી ડિસઑર્ડરનાં લક્ષણો વધારે દેખાય છે.

અને અંતરનો અવાજ સંભળાઈ પણ ગયો, ઇનર કૉલિંગને અનુસરીને ગમતા ફિલ્ડમાં આવી પણ ગયા, પણ ત્યાં ફિલ્મ પૂરી નથી થતી. પહાડની પેલે પાર ઘાસ વધારે લીલું હશે એ આશાએ ગયા પછી ત્યાં રણપ્રદેશ નીકળે ત્યારે તમારા વેદની શી હાલત થાય છે એય ક્યારેક બતાવો તો પલ્લું બેલેન્સ થાય.

બાય ધ વે, ઇમ્તિયાઝમિયાં, હવે આ ‘પાઇલ ઑન’ શબ્દ બહુ થયો. ‘લવ આજ કલ’ અને ‘કોકટેલ’ પછી ત્રીજીવાર આવ્યો. એકસરખા સીન અને એકસરખી થીમનું રિપિટેશન બંધ કરો, પ્રભુ!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

I

બ્યુટી એન્ડ ધ બીસ્ટ

***

અત્યંત લાંબી અને ઢીલી હોવા છતાં ભવ્ય કેન્વાસ પર બનેલી ડિરેક્ટર શંકરની આ મેગા ફિલ્મ એક વાર તો મોટા પડદે નિહાળવા જેવી જ છે.

***

poster-d3અગાઉ ‘જિન્સ’, ‘નાયક’, ‘સિવાજી’ અને ‘રોબોટ’ જેવી ફિલ્મો બનાવી ચૂકેલા દક્ષિણના ધરખમ ફિલ્મ મેકર શંકરની નવી ફિલ્મ ‘આઈ’નું ટ્રેલર લૉન્ચ થયું ત્યારે ફિલ્મ રસિયાઓ માથું ખંજવાળવા માંડેલા કે આ ફિલ્મમાં એક્ઝેક્ટ્લી છે શું? ડિરેક્ટર શંકર વિશાળ કેન્વાસ પર મોટી ફિલ્મો બનાવવા માટે જાણીતા છે. આ ફિલ્મ ‘આઈ’ તાજેતરનાં વર્ષોમાં આવેલી સૌથી મોંઘી ફિલ્મોમાંની એક છે. ત્રણ કલાક અને છ મિનિટ જેટલી એનાકોન્ડા છાપ લંબાઈ ધરાવતી આ ફિલ્મ વિશે પ્રશ્ન થાય કે તમિળમાંથી ડબ કરેલી ફિલ્મ આપણે શું કામ જોવી જોઇએ? વેલ, તેનાં એક નહીં, ઘણાં કારણો છે, પણ પહેલા ક્વિક સ્ટોરી.

દિલ, દોસ્તી અને દગાખોરી

ફિલ્મના પહેલા જ દૃશ્યમાં એક અત્યંત કદરૂપો ખૂંધવાળો બિહામણો માણસ નમણી નાજુક દિયા (એમી જેક્સન)ને લગ્નમંડપમાંથી ઉઠાવીને ક્યાંક લઈ જાય છે. આ ઘટનાક્રમની સાથે જ ચાલતા એક ફ્લૅશબૅકમાં આપણને ખબર પડે છે કે આ દિયા તો જાહેરખબરોની દુનિયાનો એક જાણીતો ચહેરો છે. બીજી બાજુ ચેન્નઈની ઝૂંપડપટ્ટી જેવા વિસ્તારમાં રહેતો લિંગેસન (વિક્રમ) આ દિયા પાછળ તદ્દન ક્રેઝી છે. બોડીબિલ્ડર લિંગેસન મિસ્ટર તમિલનાડુ બનવા માટે પરસેવો પાડી રહ્યો છે અને મિસ્ટર ઈન્ડિયા બનવાના ખ્વાબ જુએ છે. હવે સંજોગોના પાસા એવા પડે છે કે લિંગેસન પણ મૉડલિંગની દુનિયામાં આવી ચડે છે અને એનાં સપનાંની રાણી દિયા સાથે એને પ્રેમ પણ થઈ જાય છે. પરંતુ પ્રગતિની પતંગમાં લંગસિયાં ન નાખે તો દુનિયા થોડી કહેવાય? બસ, નફરતના ચાકડે બદલો લેવાની એક ખૂનખાર યોજનાનો પિંડ બંધાઈ જાય છે. સાથોસાથ આપણા મગજમાં પણ એક મુદ્દો વિચારવા માટે છૂટ્ટો મૂકી દેવાય છે. અને હા, પેલો કદરૂપો ખૂંધવાળો માણસ કોણ હતો?

શા માટે જોવી ‘આઈ’?

  • અદાકાર વિક્રમ માટેઃ અગાઉ આપણે ‘રાવણ’ અને ‘અપરિચિત’ જેવી ફિલ્મોમાં આ અભિનેતાને જોઈ ચૂક્યા છીએ. અહીં આ ફિલ્મ ‘આઈ’માં વિક્રમે જેટલી મહેનત પોતાનું સ્નાયુબદ્ધ ગઠીલું શરીર બનાવવામાં કરી છે તેનાથી ક્યાંય વધારે મહેનત એણે એક સાવ અલગ પર્સનાલિટી ધરાવતી વ્યક્તિ બનવા માટે કરી છે. એ માટે એને બે હાથે સલામ મારવી પડે. પૂરું થવાનું નામ જ ન લેતી આ ફિલ્મને વિક્રમે છેક સુધી લિટરલી પોતાના ખભે ઊંચકી બતાવી છે. હેવી મેકઅપથી ઢંકાયેલા હોવા છતાં વિક્રમે પોતાના પાત્રનાં ઈમોશન એટલી જ અસરકારકતાથી વ્યક્ત કર્યા છે.
  • ડિરેક્ટર શંકર માટેઃ આ ફિલ્મના લેખક-દિગ્દર્શક એવા શંકર જો કીડી પર પણ ફિલ્મ બનાવે તો એ ડાયનોસોર જેવડી હોય! શૂટિંગનાં સ્થળો હોય, ગીતો હોય, ફાઇટ્સ હોય કે ઇન્ટેન્સ ડ્રામા હોય, દરેક ઠેકાણે લગભગ ક્યારેય અગાઉ જોયું ન હોય એવી અદભુતતાનો ટચ જોવા મળે. હા, ફિલ્મ જોતી વખતે પાંપણો ઝપકાવતા રહેવું, જેથી ‘ડ્રાય આઈ સિન્ડ્રોમ’ ન થઈ જાય! બીજા દિગ્દર્શકોને આ ફિલ્મથી ખૂલ્લી ચેલેન્જ છે કે ચીલાચાલુ બીબાંમાંથી નીકળીને આ પ્રકારનું ઈનોવેટિવ વિચારી બતાવો તો ખરા.
  • અફલાતૂન સિનેમેટોગ્રાફી અને લૉકેશન માટેઃ આખી ફિલ્મના લગભગ બધાં જ દૃશ્યોને જાણે કોઈ ઊડતા પંખીની પાંખ પર બેસાડીને શૂટિંગ કર્યું હોય એવી ફીલ આવે છે. વળી, ડિરેક્ટરે લાંબા સમય સુધી ચીનમાં જઈને આપણે ક્યારેય ન જોયાં હોય એવાં સ્થળોએ શૂટિંગ કર્યું છે. રંગીન ફૂલોથી લદાયેલાં મેદાનો, લાલ રંગનું પાણી, જૅપનીસ હોડીઓ, ઘરો… આ બધું જ આપણી પરંપરાગત માન્યતા કરતાં ક્યાંય જૂદું અને અત્યંત ભવ્ય રીતે અહીં ઝીલાયું છે. ફલાણું દૃશ્ય કેવી રીતે શૂટ કર્યું હશે તે વિચારતા રહી જઇએ એવી જાદૂગરીથી કેમેરા ચલાવનારા પી. સી. શ્રીરામને પણ ‘જે સી ક્રસ્ન’ કહેવા પડે.
  • થીમ બેઝ્ડ સોંગ્સ માટેઃ ‘આઈ’ સાથે એ. આર. રહેમાને વધુ એક ફિલ્મમાં નબળું સંગીત આપ્યું છે, પણ તે ગીતોને એવી ખૂબીથી ફિલ્માવાયાં છે કે સંગીતની નબળાઈ પર આપણું ધ્યાન જ ન જાય. દરેક ગીતને એક થીમ આપી છે. જેમ કે, ‘અકલ મારી’ ગીતમાં ટીવી, માછલી, પાણી, મોબાઈલ ફોન, બાઇક વગેરેમાંથી સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ દ્વારા હિરોઇન બને છે. બીજા એક ગીત ‘તુમ તોડો ના’માં વિખ્યાત પરીકથા ‘બ્યુટી એન્ડ ધ બીસ્ટ’ને જીવંત કરાઈ છે. આવું જ બાકીનાં ગીતોમાં પણ છે.
  • ફાઇટ સિક્વન્સીસ માટેઃ જિમ્નેશિયમમાં એક ગઠ્ઠાદાર હીરો પચાસેક પઠ્ઠા પહેલવાનોને ડમ્બેલની જેમ ઊંચકીને પછાડતો હોય એ ફાઇટ અને ચીનમાં ઘરોનાં છાપરાં પર કૂદાકા મારતી સાઇકલોથી થતી ફાઇટ હોય, આમાંથી કશું જ આપણે અગાઉ જોયું હોય એવું યાદ આવતું નથી.

કમઝોર કડી

૧૮૬ મિનિટ સુધી થિયેટરની સીટમાં બેસી રહેવું એ ગમે તેની ધીરજની કસોટી કરી લેતું કામ છે. આ ફિલ્મમાં ઘણાં સીન, ગીતો અને સાઇડ ટ્રેક આસાનીથી એડિટ કરી શકાયાં હોત. ઘણે ઠેકાણે તો ફિલ્મ એટલી લંબાય છે કે આપણને માળીની કાતર લઈને પડદા પર ધસી જવાની ઈચ્છા થઈ આવે! પ્રેક્ષકોને હસાવવા માટે ગંદાં વનલાઇનર્સ અને ગલીચ ઈશારાઓની મદદ લેવાઈ છે, જે આ ફેમિલી ફિલ્મમાં જરાય શોભતું નથી. ઈવન મોટે ભાગે ફિલ્મમાં કોમેડી આપણને હસાવી જ શકતી નથી. એવું જ એક્ટિંગનું છે. હિરોઇન એમી જેક્સન દેખાવમાં વ્હાઇટ ચોકલેટ જેવી મીઠડી લાગે છે, પણ એક્ટિંગમાં ડબ્બુ પુરવાર થાય છે. ખરેખર તો ફિલ્મમાં હીરો વિક્રમ સિવાય ઉપેન પટેલ કે અન્ય એક પણ કલાકારની એક્ટિંગમાં કશો ભલીવાર નથી.

સૌંદર્ય એટલે?

ક્રૂર હરકતનો અતિશય ક્રૂર બદલો લેવાની આ વાર્તા આપણને એક પ્રશ્ન સાથે છોડી મૂકે છે કે કોઈ વ્યક્તિને તમે પ્રેમ કરો છો ત્યારે માત્ર તેના દેખાવને જ ચાહો છો કે દેખાવની પાછળ રહેલા તેના આત્માને? જો ધીરજ હોય, ડબિંગ કરેલા સંવાદોની કે દક્ષિણના હીરોને જોવાની આભડછેટ ન હોય, તો આ ફિલ્મની સિનેમેટિક વેલ્યૂને મોટા પડદે જ માણવા જેવી છે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

લેકર હમ દીવાના દિલ

યૂથ એટ કન્ફ્યુઝન ડોટ કોમ

 ***

ઇલાસ્ટિક રબરની જેમ ખેંચાયે જતી આ ફિલ્મમાં એ. આર. રહેમાનનું સંગીત જ આપણને ઊંઘી જતાં બચાવે છે.

***

d291cec5249d49c8126e3b82993e3b9b_p_mગળથૂથીમાં વોડકા-રમ અને બ્રેકફાસ્ટમાં બર્ગર આરોગતી જનરેશનનાં લડકા-લડકી એકબીજાનાં પ્રેમમાં પડે, પછી એ જ પ્રેમ વિશે કન્ફ્યુઝન થાય, પછી લડે-ઝઘડે અને ખાસ્સા એવા તમાશા પછી પ્રેમનો અહેસાસ થાય. આવી ચાર દિવસ રાખી મૂકેલા વાસી પિત્ઝા જેવી પ્લાસ્ટિકિયા ઈમોશન્સથી ભરપુર ફિલ્મ સાથે જોડાયેલાં નામ મોટાં છે, પણ ફિલ્મમાં કંઈ કહેતા કંઈ ભલીવાર નથી.

ક્યા યહી પ્યાર હૈ?

દીનેશ નિગમ ઉર્ફ ‘ડિનો’ (અરમાન જૈન) અર્બન યંગિસ્તાનનો કોલેજિયન નબીરો છે.  કોલેજના પહેલા દિવસથી એ પોતાની બેસ્ટ ફ્રેન્ડ કરિશ્મા શેટ્ટી ઉર્ફ ‘કે’ (દીક્ષા શેઠ) સાથે સ્ટેડી છે. સ્ટેડી એટલે કે બંને બીએફ-જીએફ મીન્સ કે બોયફ્રેન્ડ-ગર્લફ્રેન્ડ છે. એ બંને સિવાય આખી કોલેજને ખબર છે કે એ બેય એકબીજાના ગળાડૂબ પ્રેમમાં છે. અચાનક કરિશ્માના પપ્પા એની શાદી એક ચંબુછાપ નમૂના સાથે નક્કી કરી નાખે છે. એટલે બંને નક્કી કરે છે કે આ ‘ગ્રેટ શિટ્ટી મર્યાદા’ને મારો ગોલી અને ભાગી છૂટો. બંને પૈસા-સામાન એટસેટરા લઈને નૌ દો ગ્યારહ થઈ જાય છે. આગળ આ પ્રેમી પંખીડાં અને પાછળ એમનાં મમ્મી-પપ્પાલોગ.

ભાગતાં ભાગતાં ‘ડિનો’ અને ‘કે’ને લાગે છે કે લગ્ન કરી નાખીએ, પછી કોઈ આપણું શું બગાડી લેવાનું છે. ઘડિયાં લગ્ન કરી લીધા પછી એ લોકો જ્યાં આશરો લે છે ત્યાં પણ પેરેન્ટ્સલોગ પહોંચી જાય છે. એટલે બંને ત્યાંથી પણ ‘કલ્ટી’ થઈ જાય છે. ભાગતાં ભાગતાં છત્તીસગઢના જંગલમાં માઓવાદીઓની વચ્ચે પહોંચી જાય છે, પરંતુ પેરેન્ટ્સ લોકો એમને ત્યાંથી પણ શોધીને ઘરભેગાં કરે છે.  આ દરમિયાન કહાનીમાં બીજો ટ્વિસ્ટ એ આવે છે કે એકદમ સુંવાળી જિંદગી જીવવા ટેવાયેલાં આ બંને લાઈફનો આ ખરબચડો ચહેરો જીરવી શકતાં નથી અને ભયંકર ઝઘડો કરી બેસે છે. એટલે ઘરે પહોંચ્યાં પછી બંનેનાં પેરેન્ટ્સનો કાળો કકળાટ કરે છે અને લગ્નનું કંટ્રોલ અલ્ટર ડિલીટ કરવાનું શરૂ કરે છે. ત્યાં જ અચાનક બંનેને પોતાની અંદર એકબીજા માટે રહેલો પ્રેમ દેખાઈ જાય છે અને ફરી પાછાં એકબીજાં સાથે ભાગી જાય છે!

કેન્ડી ફ્લોસ ઈમોશન્સ

‘લેકર હમ દીવાના દિલ’ નકલી ફૂલના બુકે જેવી છે. એનું પેકેજિંગ દેખાવમાં સારું લાગે, પરંતુ ઓરિજિનલ ફૂલો જેવી સુગંધ ન આવે. ઉપરથી અનેક વાર જોઈ ચૂક્યા હોઈએ એવી ફીલિંગ તો ખરી જ. આ ફિલ્મથી પાથ બ્રેકિંગ રોમેન્ટિક ફિલ્મોના ડિરેક્ટર ઈમ્તિયાઝ અલીના નાના ભાઈ આરિફ અલીએ પોતાના ફિલ્મમેકિંગ કરિયરની શરૂઆત કરી છે. પરંતુ એમણે કંઈ કહેતાં કંઈ નવું કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો નથી. અગાઉ આપણે શાદ અલીની સાથિયા, અબ્બાસ ટાયરવાલાની જાને તૂ યા જાને ના કે ખુદ ઇમ્તિયાઝ અલીની જ સોચા ના થા કે જબ વી મેટમાં જોઈ ગયા છીએ એના એ જ રોમેન્ટિક પ્લોટ્સની ભેળપૂરી ફરીથી પેશ કરાઈ છે. પ્રેમમાં પડેલાં યુવક-યુવતીને પ્રેમ કરતાં વહેમ વધારે હોય અને સાથે રહે તોય ઝઘડ્યાં કરે. આવી ચવાઈને મોળી પડી ગયેલી ચ્યુઇંગ ગમ જેવી સ્ટોરીલાઇનનો ઘિસોપિટો ટ્રેક વધુ એક વાર રિપીટ થયો છે.

ઉપરથી આ ફિલ્મમાં રાજ કપૂરની દીકરી રીમાના દીકરા અરમાને બડે અરમાન સે ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં કદમ રાખ્યો છે. એટલે કે અરમાન કુમાર રણબીર-કરીનાના કઝિન છે. કદાચ એ કારણ હોય કે કેમ પણ કપૂર ખાનદાનના લેટેસ્ટ જમાઈ એવા સૈફ અલી ખાને આ ફિલ્મ પ્રોડ્યુસ પણ કરી છે. પરંતુ રણબીરના આ ભાઈમાં એની ટૂથબ્રશ છાપ જાડી આઈબ્રો સિવાય કશું જ ધ્યાન ખેંચે એવું નથી.

પોણો ડઝન તેલુગુ-તમિલ ફિલ્મોમાં ઝળકી ચૂકેલી હિરોઈન દીક્ષા શેઠ દેખાવમાં આહલાદક લાગે છે, પરંતુ એક્ટિંગમાં તો એણે પણ દાટ વાળ્યો છે. ફિલ્મમાં રોહિણી હતંગડી, વરુણ બડોલા જેવાં કલાકારો એકાદ-બે સીન પૂરતાં દેખાય છે બાકી બધાં ઈલ્લે. વડીલો તો જાણે જલ્લાદ હોય અને સંતાનો સાથે ક્રિમિનલ્સની જેમ વર્તન કરતાં હોય એ રીતે એમનું ચિત્રણ કરાયું છે.

જો આરિફ અલીની આ ફિલ્મને ન્યાય કરવા ખાતર થોડું પોઝિટિવ કહેવું હોય તો એ. આર. રહેમાને એમની કક્ષાનું તો નહીં, પરંતુ સાંભળવું ગમે એવું સંગીત આપ્યું છે. એમણે કમ્પોઝ કરેલાં ખલીફા, તૂ શાઈનિંગ, અલાહદા, માલૂમ જેવાં ગીતો હેડફોનમાં સાંભળવામાં લિજ્જત આવે એવાં બન્યાં છે. હા, અમિતાભ ભટ્ટાચાર્યે હંમેશની જેમ શબ્દો સાથે મસ્ત કારીગરી કરી છે.

આપણને સવાલ એ થાય કે ઈમ્તિયાઝ અલીએ પોતાના ભાઈની ફિલ્મ શરૂ થયા પહેલાં એની સ્ક્રિપ્ટ નહીં વાંચી હોય? કે વાંચીને કોઈ સલાહસૂચન નહીં કર્યાં હોય? ઈવન સૈફ અલી ખાને તેને પ્રોડ્યુસ કર્યાં પહેલાં પણ સ્ક્રિપ્ટ પર નજર સુદ્ધાં નાખી નહીં હોય (કે પછી એણે પોતાની કપૂરપત્નીનું માન રાખવા આ ફિલ્મ પ્રોડ્યુસ કરી હશે)? બોક્સ ઓફિસ પર અનેક વાર સાબિત થતું આવ્યું છે કે સ્ક્રિપ્ટ ઈઝ ધ ઓન્લી કિંગ. છતાં આપણે ત્યાં એને જ સૌથી ઓછું મહત્ત્વ અપાય છે.

ક્યા આપ ક્રેઝી હૈ?

લેકર હમ દીવાના દિલ આપણા માટે કશું જ નવું ઑફર કરતી નથી. પાછલા દાયકામાં આવેલી હિન્દી રોમકોમ ફિલ્મોના સીન ભેગા કર્યા હોય એ રીતે ફિલ્મ પોતાની રીતે પડદા પર ચાલ્યા કરે છે અને આપણે સીટ પર બગાસાં ખાધાં કરીએ છીએ. ઈમ્તિયાઝ અલીના કે રણબીરના ભાઈઓના નામે કે રહેમાનના નામે પણ આ ફિલ્મ જોવા માટે થિયેટરમાં લાંબા થવા જેવું નથી.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.