કરીબ કરીબ સિંગલ

Warning: Contains mild spoilers

***

વો જો થા ખ્વાબ સા

***

પ્રીડિક્ટેબલ હોવા છતાં આ ક્યુટ, સ્માર્ટ, હિલેરિયસ ફિલ્મ એકદમ ફનફિલ્ડ જોયરાઇડ છે.

***

રેટિંગઃ *** + 1/2 = ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

  • qqsક્યારેક ફિલ્મ જોતી વખતે આપણે તેનાં પાત્રોનાં એવા પ્રેમમાં પડી જઇએ કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછીયે અંદરખાને એવું થાય કે યાર, આની સાથે વધુ સમય રહેવા મળે તો કેવી મજા આવે! (ફિલ્મોની સિક્વલ બનાવવાના ટ્રેન્ડ પાછળ એક કારણ આ પણ હોઈ શકે!) ડિરેક્ટર તનુજા ચંદ્રાની લેટેસ્ટ રિલીઝ ‘કરીબ કરીબ સિંગલ’નું મુખ્ય કેરેક્ટર યોગેન્દ્રકુમાર પ્રજાપતિ ઉર્ફ ‘મિસ્ટર યોગી’ આવું જ પાત્ર છે. ફુલ ઑફ લાઇફ અને ફુલ ઑફ કલર્સ. યોગી અને જયાની રોમેન્ટિક કોમેડી લઇને તનુજા ચંદ્રાએ નવ વર્ષના ગૅપ પછી ડિરેક્ટર્સ કૅપ પહેરી છે.
  • કેટલીક ફિલ્મો ઇન્ટ્રોવર્ટ લોકો જેવી હોય છે, જે છાનીમાની આવે, આપણને દિલથી એન્ટરટેઇન કરે અને એવા જ બિલ્લીપગે જતી રહે. સલમાનભાઈની ફિલ્મોની જેમ તે બૉક્સ ઑફિસ પર ટંકશાળ ન પાડે કે ભણસાલીની જેમ દેશભરમાં તેના નામનાં છાજિયાં પણ ન લેવાય. છતાં જોતી વખતે સતત આપણા ચહેરા પર એક મસ્ત સ્માઇલ રમતું રહે. એ ફિલ્મ આપણી અંદર પણ એક સરસ પૉઝિટિવ ખુશનુમા ઍનર્જી ભરી જાય. તનુજા ચંદ્રાની ઇરફાન-પાર્વતી સ્ટારર બેશક ફોર્મ્યૂલા ડ્રિવન રોમ-કોમ રોડમુવી છે. સિનેમેટિક ગ્રેટનેસની ફૂટપટ્ટી પર તે ઝંડા ખોડી લાવે એવી પાથબ્રેકિંગ પણ નથી. છતાં તેમાં કુછ તો બાત હૈ જે મૅગ્નેટિક આકર્ષણથી આપણને જકડી રાખે છે.
  • ટ્રેલર પરથી ક્લિયર હતું તેમ ‘કરીબ કરીબ સિંગલ’ સ્ટોરી છે મિસ્ટર યોગી અને જયાની. બ્યુટી એ છે કે 201710081429098541_irrfan-khan-qarib-qarib-singlle-trailer-is-out_10151_l_albvpfબેમાંથી એકેય મૉડલ જેવાં શરીરો ધરાવતાં ફિલ્મી રોમેન્ટિક કપલ નથી. બંનેની ઉંમર લેટ થર્ટીઝમાં છે અને બંને ફિલહાલ સિંગલ છે. યોગી (ઇરફાન) હૅપી ગો લકી, ચૅટર બૉક્સ ટાઇપનો અને કંઇક અંશે ‘ઝોરબા ધ ગ્રીક’ જેવો માણસ છે. એ ઊંઘમાં હોય ત્યારે જ એનું બોલવાનું બંધ થાય! પૈસા કમાવા માટે એ કંઇક કરે છે, પરંતુ તબિયતથી કવિ છે. એમની સૂટકેસ પણ એમના કલરફુલ સ્વભાવના રિફ્લેક્શન જેવી જ છે. એમનું નામ અને ચહેરો તેના પર ચોંટાડેલો છે. ઉપરથી શાયરાના અંદાઝમાં સૂચના પણ છે કે, ‘તુમ મિલે ના મિલે કોઈ ગમ નહીં યોગી, પર યે કભી મિલે તો ઝરૂર લૌટા દેના…’ યોગી ત્રણેક વખત ‘ઘનઘોર ઇશ્ક’માં ઊંધેકાંધ પડ્યા છે. એમનું માનવું છે કે (પ્રેમમાં નિષ્ફળ ગયા પછી) આત્મહત્યા કરી શકતા લોકો ખુશનસીબ હોય છે. જે ‘કાયર’ લોકો એવું નથી કરી શકતા એ શાયર બની જાય છે. ત્રણ ત્રણ વખત વિયોગ વેઠી ચૂક્યા છે એટલે જ કદાચ એમણે પોતાનું તખલ્લુસ ‘વિયોગી’ રાખ્યું છે! (એમની આ દર્દભરી નઝમોનું સંકલન એમણે ‘વિયોગી કા વિલાપ’ નામે બહાર પાડેલું!) એનું ડ્રેસિંગ પણ એની પર્સનાલિટી જેવું જ લાઉડ. નિયોન કલરનાં ટીશર્ટ્સ, ચિત્ર-વિચિત્ર જીન્સ, બાંધણી જેવી ડિઝાઇન ધરાવતાં બૉટમ્સ, ક્વર્કી એક્સેસરીઝ એનો યુનિફોર્મ. ઋષિકેશના ઘાટ પર તો એણે શર્ટની નીચે ચણિયા જેવું સ્કર્ટ, ગળે ગમછો વીંટ્યો છે અને પગમાં લાકડાંની પાદુકા પહેરી છે!
  • જયા શશીધરન (પાર્વતી)નો હસબંડ આર્મીમાં હતો અને દસેક વર્ષ પહેલાં શહીદ થઈ ગયેલો. ત્યારથી એની લાઇફમાં કોઈ જ નથી. પોતે મુંબઈમાં એકલી રહે છે. માતા-પિતા કેરળમાં ક્યાંક રહે છે અને નાનો ભાઈ પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટીમાં ભણે છે. પોતે એક ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીમાં ઊંચા હોદ્દે છે અને ઘરમાં તદ્દન એકલી રહે છે. એની લાઇફ કેવી છે તે ‘બાબુલ મોરા નૈહર છૂટો જાય’ના મસ્તીભર્યા રિમિક્સ્ડ સોંગમાં પર્ફેક્ટ્લી ઝિલાઈ છે. સેમ્પલ ધિસઃ ‘ખુદ કો મૈં કૉફી પિલાઉં, ખુદ કો હી શોપિંગ કરાઉં, ખુદ સે હી નઝરે લડાઉં… ખુદ સે હી ગપ્પે લડાઉં, ખુદ કા મૈં ટાઇમપાસ કરાઉં, લોંગ ડ્રાઇવ પે ખુદ કો મૈં લે જાઉં… બિન સૈંયા કે સેલ્ફી ન ભાયે… મૈં તો હૂં બેગમ તન્હા..’
  • રિલક્ટન્ટ્લી-અનિચ્છાએ હી સહી, બંને એક ડૅટિંગ સાઇટ થ્રુ એકબીજાને મળે છે. બંનેની પર્સનાલિટી એકદમ ઉત્તર-દક્ષિણ, મે-ડિસેમ્બર જેવી છે. એકની સવાર કૉફીથી પડે, તો બીજી વ્યક્તિ ‘લાત્તે’ (કૉફી)નું નામ સાંભળીને જ હસી પડે. એકની લાઇફ એક નિશ્ચિત સર્કિટ પર ચાલ્યા કરે છે, જ્યારે બીજો પહેલાં નીકળી પડે ને પછી રસ્તો ક્યાં જાય છે તે પૂછે! ટૂંકમાં બંને એટલાં બધાં ઑડ (Odd) છે કે કપલ બનવાના ચાન્સ જ નથી. છતાં બંને એકબીજા સાથે થોડો ટાઇમ સ્પેન્ડ કરે છે, જેમાં પ્રસ્તાવ મુકાય છે કે મિસ્ટર યોગીની જૂની પ્રેમિકાઓને મળવા જવું (હા, મધુ રાય-કેતન મહેતાવાળા મોહન ગોખલે ફેમ ‘મિસ્ટર યોગી’ની જેમ અહીં પણ મિસ્ટર યોગી વન બાય વન કન્યાઓની મુલાકાતે નીકળે છે! જોકે પરણવાના હેતુથી નહીં, પરંતુ તે એમની યાદમાં આજે પણ આંસુડાં સારે છે કે કેમ તેની ખરાઈ કરવા!). નૅચરલી, બહારની આ જર્નીની સાથોસાથ એમની અંદર પણ એક સફર ખેડાય છે. મુંબઈથી શરૂ થયેલી આ સફર દહેરાદૂન-ઋષિકેશ, જયપુર-અલવર અને છેક ગંગટોક (સિક્કીમ) સુધી લંબાય છે.
  • ‘કરીબ કરીબ સિંગલ’માં એવું કશું નથી જે આપણે માત્ર ટ્રેલર જોઇને પણ ન કળી શકીએ. ‘જબ વી મૅટ’ના રિવર્સ વર્ઝન જેવી આ ફિલ્મની મૂળ વાર્તા તનુજા ચંદ્રાની માતા કામના ચંદ્રાએ લખેલા એક રેડિયો નાટક પરથી લેવામાં આવી છે (કામના ચંદ્રાએ ‘ચાંદની’, ‘1942 અ લવસ્ટોરી’, ‘પ્રેમરોગ’ જેવી ફિલ્મો લખી છે). પરંતુ ફિલ્મના ડાયલોગ્સ, પાત્રાલેખન અને રિયલ લાઇફ ડિટેલિંગ પર જબરદસ્ત કામ કરાયું છે, જે ફિલ્મના એકેએક સીન પરથી ખબર પડે છે. ક્રેડિટ ગોઝ ટુ રાઇટર ગઝલ ધાલીવાલ.
  • ‘યે શહરોં કા રૂટિન ઇન્સાન કો અંદર સે એકદમ ખોખલા બનતા દેતા હૈ…’ જેવી સંજીદા-ગંભીર વાતથી લઇને ‘તુમ તો અંજલિ સે અંજલિના જોલી બન ગયી..’ જેવી હળવી લાઇન્સ સુધીની રૅન્જ છે. પણ એને અહીં વાંચી નાખવા કરતાં ઇરફાનના મોઢેથી સાંભળશો તો વધુ મજા આવશે.
  • 213107d1256098106-yetiblog-yeti-normally_crazy-tata-nano-drive-delhi-dsc_3470_lઅહીં બે પાત્રોની જર્ની ‘પ્લેન્સ ટ્રેન્સ ઑટોમોબાઇલ્સ’ મુવીની જેમ કાર, પ્લેન, ટ્રેન, હૅલિકોપ્ટર, રિવર રાફ્ટિંગની બૉટ, રેગ્યુલર બૉટ, એરપોર્ટની ગો કાર્ટ અને ઇવન રોપવેમાંથી પસાર થાય છે. ઋષિકેશની ગંગા આરતી-રિવર રાફ્ટિંગ હોય કે રાજસ્થાનની હૅરિટેજ ટ્રેન હોય કે પછી સિક્કીમમાં બાગડોગરાથી ગંગટોક સુધીની હેલિકોપ્ટર રાઇડ હોય, ગંગટોકનો બેહદ ખૂબસૂરત ‘એમ. જી. રૉડ’ હોય… દરેક શહેરની મસ્ત ફ્લેવર તનુજા ચંદ્રાએ ઝીલી છે. અરે, રાજસ્થાનમાં એક ઠેકાણે નોર્થ પોલ અને ન્યુ યૉર્કનું અંતર દર્શાવતો માઇલસ્ટોન છે, તે પણ સ્ક્રીન પર દેખાય છે! ઋષિકેશનું રિવર રાફ્ટિંગ કે ગંગટોક જેવાં બેહદ ખૂબસૂરત લોકેશન્સ કોઈ હિન્દી ફિલ્મમાં કદાચ પહેલી જ વાર દેખાયાં છે.
  • સતત બકબક કર્યે રાખતા યોગીનું પાત્ર ઘણે અંશે મિસ્ટિરિયસ-ભેદી છે. એક સમયે એ ફટીચર-મુફલિસ હતો, પણ અત્યારે મર્સીડિઝમાં ફરે છે અને બેફામ પૈસા ઉડાડે છે. એ કઈ રીતે માલદાર થયો, એનું ફેમિલી ક્યાં છે, શું કરે છે, છે કે કેમ, આપણને કશી જ ખબર નથી. એની પાસે પ્લેનમાં એણે ખાધેલી બેસ્ટ ‘બિરયાની ઔર રાયતા’ની વાતો, શા માટે બેસ્ટ રાયતું બનાવવું તે રોકેટ સાયન્સથી કમ નથી તેની ફિલોસોફી, કઈ કેરી ચીરીને ખાવી ને કઈ ચૂસીને ખાવી, મેરેથોન રેસની તૈયારી કેવી રીતે કરવી, શા માટે એ ઇન્ટરનેટ પર નથી… બધી જ વાતોનો અખૂટ ખજાનો એની પાસે છે. બીજી મજા એ છે કે એ ગમે તેની સાથે ‘બેટા જી, બેટા જી’ કહીને દોસ્તી કરી લે છે. પછી તે ટેક્સી ડ્રાઇવર હોય કે હેરિટેજ ટ્રેનનો રસોઇયો હોય કે પછી રેલવે પ્લેટફોર્મ પર ભજિયાં વેચનારો હોય. અરે, ખોટી ટ્રેનમાં ચડી ગયા પછી તેના મુસાફરો સાથે પણ એવી ભાઈબંધી કરી લે કે એમની સાથે ખાવા-પીવા-ગાવા ને પત્તાં રમવાનાં રિલેશન કાયમ કરી લે છે. પોતાની ખાલી ટેક્સીમાં એ રસ્તે ચાલતા કે અટવાયેલા અજાણ્યા મુસાફરોને પણ બિનધાસ્ત લિફ્ટ આપી દે છે. યાને કે યોગી કોઇના પર પણ ભરોસો કરતાં સહેજ પણ ખચકાતો નથી. જ્યારે એક દાયકાથી એકલી રહેતી જયા હવે ઝટ કોઇના પર વિશ્વાસ મૂકતી નથી. પુરુષો પર તો ખાસ. વળી, એના સરળ સ્વભાવને કારણે લોકો એને ‘ફોર ગ્રાન્ટેડ’ લઇને આસાનીથી એનો યુઝ પણ કરી જાય છે. એક તબક્કે અનાયાસે જ એને ઇરફાનનો સ્પર્શ થઈ જાય છે ત્યારે એનાં એક્સપ્રેશન્સ જોઇને ખબર પડે છે કે વર્ષોથી એને કોઈ પુરુષનો આ રીતે સ્પર્શ જ નહીં થયો હોય. પર્સનાલિટીઝની આવી બારીકીઓ રાઇટિંગમાં સરસ ઝીલાઈ છે. ઇવન યોગીની ભૂતપૂર્વ ગર્લફ્રેન્ડ્સ, ટેક્સી ડ્રાઇવર-મૅડિકલ સ્ટોર ઑનર-હૉટેલ મેનેજર-ભૂતપૂર્વ પ્રેમિકાનો વર્તમાન પતિ જેવાં સાવ નાનકડાં પાત્રો પણ એમની પર્સનાલિટીની આગવી ખાસિયતોને કારણે આપણને યાદ રહી જાય છે.
  • જરાય વોકલ થયા વિના કે ગંભીર બન્યા વિના આપણને ખ્યાલ આવી જાય છે કે ભૂતકાળમાં ત્રણ યુવતીઓ સાથે ‘ઘનઘોર ઇશ્ક’ હોવા છતાં એનો સંઘ કાશીએ કેમ પહોંચ્યો નહીં. એક યુવતીને પોતાના ડ્રીમ મેનનું મસ્ક્યુલર-ગઠીલું બદન જોઇતું હતું, બીજી પ્રેમિકા એની મુફલિસીથી-કંગાલિયતથી ખફા હતી, જ્યારે ત્રીજીને પોતાનું કરિયર વધુ વહાલું હતું. યાને કે ત્રણમાંથી એકેય યુવતી ખરેખરા યોગીને પસંદ નહોતી કરતી. જ્યારે યોગી આજે પણ એ જૂની રિલેશનશિપ્સમાં અટકેલો છે. કોઇકની હરકતો, એણે આપેલાં નિકનેમ્સ યાદ રાખીને બેઠો છે તો કોઇકે આપેલું કીચેઇન અને જૂના સ્કૂટરનો રિઅર વ્યૂ મિરર સાચવીને બેઠો છે-જેમાંથી એ એને ચાલુ સ્કૂટરે જોઈ લેતો હશે. તો જયાએ પોતાના પતિને કમ્પ્યુટર પાસવર્ડમાં કેદ રાખ્યો છે. જો પાસવર્ડને દિલ-દિમાગ ગણો તો આજે પણ એમાં બીજા કોઈ પુરુષ માટે જગ્યા નથી એવું સમજી શકાય. ત્યારે આ ‘કરીબ કરીબ સિંગલ’ મુઠ્ઠીમાં સજ્જડ રીતે પકડી રાખેલા ભૂતકાળને જવા દઇને જીવનમાં આગળ વધવાની-મુવ ઑન થવાની અને અત્યારે જે પર્ફેક્ટ છે તેની સાથે નવી કહાની સ્ટાર્ટ કરવાની પણ સ્ટોરી છે. સ્વીટ વાત એ છે કે આમાંથી એકેય વાત જરાય વોકલ-લાઉડ થયા વિના હળવેકથી-સટલ્ટીથી કન્વે કરી દેવાઈ છે.
  • જોકે ઇન્ટરવલ નામના અનિવાર્ય અનિષ્ટને કારણે 125 મિનિટની આ ફિલ્મ ઇન્ટરવલ પછી રીતસર સ્લો પડી જાય છે. એમાંય (સ્લીપિંગ પિલ્સના ઑવરડોઝવાળી) એક આખી સિક્વન્સ હદ બહાર ખેંચવામાં આવી છે.
  • થેન્કફુલ્લી ફિલ્મનાં સોંગ્સ એકદમ મસ્તીભર્યાં અને ફ્રેશ છે. પ્લસ ફિલ્મના ફ્લોને તે ક્યાંય અવરોધતાં નથી.
  • આગળ કહ્યું તેમ ‘કરીબ કરીબ સિંગલ’ની સ્ટોરી જરાય નવી કે યુનિક નથી. ઇન ફેક્ટ, પોતાની જૂની પ્રેમિકાઓને મળવાની કે યાદ કરવાની થીમ પર તમિળમાં ‘ઑટોગ્રાફ’ અને મલયાલમમાં ‘પ્રેમમ’ જેવી સુપરહીટ ફિલ્મો આવી ચૂકી છે. લેકિન તનુજા ચંદ્રાની આ ફિલ્મ કોઈ હળવી રોમ-કોમ નવલકથા વાંચતા હોઇએ એવી રિચ ફીલ આપે છે. કહેવાની જરૂર નથી કે એમાં સુપર ફેન્ટાસ્ટિક ઇરફાન અને ડુપર નૅચરલ પાર્વતીનો હિમાલય ફાળો છે. એટલે થોડી પ્રીડિક્ટેબિલિટીથી પ્રોબ્લેમ ન હોય તો આ લવયાત્રા મંગલમય બની રહેશે તે નક્કી વાત છે.

P.S. આમ તો આ ફિલ્મ અંકે ત્રણ સ્ટાર જ ડિઝર્વ કરે છે, પરંતુ ફિલ્મ જોયા પછી હળવે હળવે તેનો જે નશો ચડ્યો છે, તે ખુમારનો અડધો સ્ટાર વધુ આપ્યો છે.

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

હિન્દી મીડિયમ

મિશન ઍડમિશન

***

અત્યારના ઍજ્યુકેશનલ બજારનું પર્ફેક્ટ ચિત્રણ, સ્માર્ટ સટાયરિકલ સ્ક્રીનપ્લે, દીપક ડોબ્રિયાલ-ઇરફાનની મજબૂત ઍક્ટિંગ અને સ્ટ્રોંગ મેસેજ. આ ટૅક્સ ફ્રી ફિલ્મને મસ્ટ વૉચ બનાવવા માટે બીજું શું જોઇએ?

***

hindi_medium_irrfan_facebook‘તમે લેઇટ છો મિસ્ટર, બત્રા. લોકો તો પ્રેગ્નન્સીના પહેલા ટ્રાઇમેસ્ટરથી જ પ્રયત્ન શરૂ કરી દેતા હોય છે.’ ના, આ સંવાદ કોઈ ગાયનેકોલોજિસ્ટના મોઢે નહીં, બલકે નર્સરી સ્કૂલમાં ઍડમિશન માટે બાળક અને માતાપિતાને તૈયાર કરી આપતી કન્સલ્ટન્ટ દ્વારા બોલાયેલો છે. ‘બાળકને કોઇપણ ભોગે ચકાચક સ્કૂલમાં ભણવા મૂકવું પડશે. ગુજરાતી કે ફોર ધેટ મેટર કોઇપણ પ્રાદેશિક ભાષામાં તે કંઈ ભણાતું હશે? ઇંગ્લિશ વિના ઉદ્ધાર નહીં. બાળક સ્ટડી, સ્પોર્ટ્સ, ઍક્સ્ટ્રાકરિક્યુલર ઍક્ટિવિટી, હોબી બધામાં અવ્વલ હોવું જોઇએ. આ બધા માટે જે કંઇપણ કરવું પડે તે કરો, ગમે તેટલા રૂપિયા ખર્ચાય, ખર્ચો.’ માતાપિતાઓની આ મૅન્ટાલિટી અને ઇંગ્લિશ મીડિયમ પાછળની તદ્દન ગાંડી દોડનો પર્ફેક્ટ આયનો છે, ઇરફાન ખાન સ્ટારર ‘હિન્દી મીડિયમ’.

સ્ટુડન્ટ પધરાવો સાવધાન

રાજ બત્રા (ઇરફાન ખાન) દિલ્હીના ચાંદની ચૌકની ટિપિકલ પ્રોડક્ટ છે. બાપાની નાનકડી દરજીની દુકાનને વિસ્તારીને આજે એણે મોટું ‘બત્રા ફેશન હાઉસ’ ઊભું કર્યું છે. ગ્રાહકને બાટલીમાં ઉતારીને માલ વેચતા એને બખૂબી આવડે. ‘ચાંદની ચૌકના બિઝનેસ ટાયકૂન’નું બિરુદ પણ મળ્યું છે ભાઈને. એ જ ચાંદની ચૌકમાં રહેતી પોતાની ચાઇલ્ડહૂડ સ્વીટહાર્ટ મિતા (સબા કમર) સાથે લગ્ન કરીને આજે એ ઠરીઠામ થયો છે. ચારેક વર્ષની ક્યુટ દીકરી પિયા પણ છે હવે તો. પરંતુ મિતા છે હાઈફાઈ, ઇંગ્લિશ મીડિયમ ટાઇપ. એટલે દીકરીને પણ માત્ર ઇંગ્લિશ મીડિયમ જ નહીં, દેશની ટોપમોસ્ટ સ્કૂલમાં જ મૂકવી પડે. માટે તેઓ ચાંદની ચૌક છોડીને સ્કૂલની નજીક આવેલા પૉશ વસંત વિહારમાં પણ શિફ્ટ થાય. પરંતુ મૅટ્રો સિટીમાં કદાચ ચીફ મિનિસ્ટરનું પદ મળી જાય, પણ સ્કૂલમાં ઍડમિશન ન મળે. મંત્રીથી લઇને મંદિર સુધીની બધી કોશિશો નાકામ. હવે? એક જ રસ્તો છે, ‘રાઇટ ટુ ઍજ્યુકેશન’ હેઠળ ગરીબ ક્વોટામાં ચીટિંગથી ઍડમિશન. વસંત વિહારથી અત્યંત ગરીબ એવા ભારત નગરમાં કંટ્રોલ શિફ્ટ. એવું કરતાંય ઍડમિશન મળશે? ધારો કે મળે તોય એ યોગ્ય કહેવાય?

સ્કૂલ ચલેં હમ

રાજ-મિતા સાથે આપણી પહેલી મુલાકાત બંનેની ટીનએજમાં થાય છે. રાજ દરજીની નાનકડી દુકાનમાં પપ્પાનો આસિસ્ટન્ટ છે. મિતા એમની કસ્ટમર છે, જેની પાસે કોઈ ફેશન મેગેઝિનમાં છપાયેલી ડ્રેસની તસવીર જેવો જ ડ્રેસ બનાવવાની ડિમાન્ડ છે. ટાઇટલ ક્રેડિટ્સની સાથોસાથ બૅકગ્રાઉન્ડમાં આતિફ અસલમના અવાજમાં હૂર ગીત વાગે છે અને સાથે જ રાજ-મિતાની ક્યુટ ટીનઍજ લવસ્ટોરી ચાલે છે. આજે વર્ષો પછી રાજ ભલે કરોડોપતિ થઈ ગયો હોય, પણ હાઈફાઈ પત્નીની કોઈ પણ ડિમાન્ડ પૂરી કરવામાં એ પાછો પડે એમ નથી. એટલે જ આગળ ઉપર ફિલ્મમાં ઍડમિશનના નામે એ લોકો જે કંઈ નાટકો કરે છે તે ગળે ઉતારવામાં ખાસ મહેનત નથી પડતી.

ત્રણેક વર્ષ પહેલાં આવેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘રામધનુ’થી ઇન્સ્પાયર્ડ હોવા છતાં ‘હિન્દી મીડિયમ’ ફિલ્મનો સબ્જેક્ટ પૂરેપૂરો અપીલિંગ છે. પાકિસ્તાની એક્ટ્રેસ સબા કમર બહુ તીખા શબ્દોમાં રિયાલિટી બયાં કરે છે કે, ‘ઇસ દેશ મેં અંગ્રેજી ઝબાન નહીં હૈ, ક્લાસ હૈ.’ ઍક્ઝેક્ટ્લી. એટલે જ માતૃભાષાની સ્કૂલોમાં વિદ્યાર્થીઓ ઘટી રહ્યા છે અને સરકાર પોતે પણ ઇંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલો શરૂ કરી રહી છે. પરંતુ પૈસાથી ક્લાસ થોડો આવે? નાનકડી પિયાની પૅરેનોઇડ મમ્મીની મોટી ચિંતા એ છે કે દીકરી હાઈફાઈ સ્કૂલમાં ન ભણી શકવાને કારણે લાઇફમાં નિષ્ફળ જશે અને ડ્રગ્સની બંધાણી બની જશે તો? પિયાનાં માતાપિતા આપણી આસપાસનાં આવી જ મેન્ટાલિટી ધરાવતાં કરોડો પેરેન્ટ્સનું પ્રતીક છે, જેઓ માને છે કે ઇંગ્લિશ મીડિયમની સ્કૂલ એટલે જિંદગી જીતવાની જડીબુટી (કોઈ એમને પૂછો કે ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામ, સચિન તેંડુલકર, લતા મંગેશકર, કપિલ શર્મા, કંગના રણૌત કઈ સ્કૂલોમાં ભણ્યાં હતાં?).

આટલા સિરિયસ ટૉપિકને ડિરેક્ટર સાકેત ચૌધરી અને રાઇટર ઝીનત લાખાણીએ સટાયર અને કોમેડીમાં ઝબોળીને આપણને ચાબખા માર્યા છે. ચાંદની ચૌકની મેન્ટાલિટી હોય, હાઈ સોસાયટીનો દંભ હોય, ઍડમિશન પાછળનું ગાંડપણ હોય કે પછી ઍજ્યુકેશનનો બિઝનેસ હોય, બધે ઠેકાણે ખાસ મૅલોડ્રામેટિક થયા વિના સ્માર્ટ હળવાશથી આખી વાર્તા વહેતી રહે છે. ચાંદની ચૌકનું મકાન ખાલી કરે ત્યારે દુલ્હનની વિદાય ચાલતી હોય તેવો ટ્રેજિ-કોમિક સીન ખડો થાય. ઇરફાન તો આંસુડાં સારે જ પણ લુચ્ચો પાડોશી હક્કથી કહે કે, ‘ભાઈ, દુલ્હન તો તેરી હી ગાડી મેં બિદાઈ હોગી.’ સુપર કોમિકલ સિચ્યુએશન્સ અને વિટ્ટી વનલાઇનર્સ આખી ફિલ્મમાં છુટ્ટા હાથે વેરાયેલાં છે. જેમ કે, ઍડમિશનની લાઇનમાં દિલ્હીની ઠંડીમાં વહેલી સવારથી લોકો ઊભી ગયા હોય અને એકબીજાને નંબરથી ઓળખતા હોય, ઇરફાન ઘરમાં બેઠો ‘નાગિન’ સિરિયલ જોતો હોય (અને સિરિયલનો ફની ડાયલોગ બહારની સિચ્યુએશનને રિલેટ કરતો હોય), ઍડમિશન-ઇન્ટરવ્યૂ માટે જાતભાતનાં તિકડમ થાય, ઉમદા હેતુથી બનેલા સરકારી કાયદાની પણ ખિલ્લી ઉડાવાય, ગરીબ બસ્તીમાં લોકો એકબીજાને બીમારીમાં ગુજરી ગયેલા વડીલોથી ઓળખતા હોય અને એક ઠેકાણે ઇરફાન ભળતી જ જગ્યાએ ફસાયેલો હોય. બસ, એ જ વખતે ઍન્ટ્રી થાય ફિલ્મના ત્રીજા સૌથી સ્ટ્રોંગ પોઇન્ટ યાને કે દીપક ડોબ્રિયાલની.

‘તનુ વેડ્સ મનુ’ના ‘પપ્પી ભૈયા’ તરીકે લાઉડ છતાં હિલેરિયસ ઍક્ટિંગ કરનારો દીપક ડોબ્રિયાલ અહીં પોતાના બેસ્ટ ફોર્મમાં છે. અહીં એ જરાય લાઉડ નથી, બલકે કોમિક અને ઇમોશનલના સુપર્બ કોમ્બિનેશનમાં છે. એની ઍન્ટ્રીથી લઇને પોતાના દરેક સીનમાં બેસ્ટ ઇન ક્લાસ છે.

પરંતુ આ ફિલ્મમાં પણ પ્રોબ્લેમ્સ તો છે જ. જેમ કે, ભારતને કૅન્સરની જેમ ભરડો લેનારા આ ઇંગ્લિશ-ઍજ્યુકેશનના ક્રેઝને ચાબખા મારવાની લ્હાયમાં મૅકર્સે બિલકુલ બ્લૅક એન્ડ વ્હાઇટ એમ બે ભાગ પાડી દીધા છે. જેમ કે, અપર ક્લાસ તો દંભી, સ્વાર્થી જ હોય, જ્યારે ખરેખરા માણસાઈવાળા લોકો તો ગરીબો જ હોય. ગરીબ દેખાવાના પ્રયત્નોમાં ઇરફાન ગરીબ મહોલ્લામાં રહેવા આવે એ હજી સમજાય, પણ એ પોતાની ગંજાવર શૉપ છોડીને બિસ્કિટના કારખાનામાં મજૂરી કરવા જાય એ વધુ પડતું છે. એ જ રીતે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ બીજાને મદદ કરવા માટે પોતાનો જીવ પણ જોખમમાં મૂકી દે એ વાત પણ હજમ થાય એવી નથી. આ ફિલ્મમાં હાઈફાઈ પ્રાઇવેટ સ્કૂલોને પૈસા ખાનારા ડ્રેગન જેવી બતાવી છે, જ્યારે સરકારી સ્કૂલોની બિચારી હાલત માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માતાપિતાઓની ઉપેક્ષા જ જવાબદાર હોય એવું ચિત્ર ખડું કરાયું છે. ધારો કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધરે તોય પૂરતા અને યોગ્ય શિક્ષકો વિના ઍજ્યુકેશનલ ક્વૉલિટીની ગૅરન્ટી કોણ આપશે? વળી, દર થોડા દહાડે બાળકોને અપાતાં મધ્યાહન ભોજનમાંથી ગરોળી-સાપનું બચ્ચું નીકળવાના સમાચારો આવે છે એ માટે કોણ જવાબદાર?

છતાં આગળ કહ્યું તેમ સ્માર્ટ રાઇટિંગ ઉપરાંત ઇરફાન અને દીપક ડોબ્રિયાલ આ ફિલ્મની મજબૂત કરોડરજ્જુ છે. બંનેનું કોમિક ટાઇમિંગ પણ પિચ પર્ફેક્ટ છે. પાકિસ્તાની ઍક્ટ્રેસ સબા કમર ચમત્કારિક રીતે અલ્ટ્રા રાષ્ટ્રવાદીઓની ખફગીમાંથી બચી ગઈ છે. કદાચ એટલે જ એનું બેખૌફ પર્ફોર્મન્સ બિનધાસ્ત બહાર આવ્યું છે અને પેરેનોઇડ, જર્મોફોબિક, ક્લાસ કોન્શિયસ દિલ્હીવાલીના રોલમાં એ બરાબર જામી છે. અમૃતા સિંઘથી લઇને તિલોત્તમા સોમ, સંજય સૂરિ, નેહા ધુપિયા, રાજેશ શર્મા જેવા તમામ કલાકારો માત્ર મહેમાન બનીને રહી ગયા છે. હા, અમૃતા સિંઘને વધુ મોટો રોલ આપ્યો હોત તો મજા પડત. વરિષ્ઠ પત્રકાર વિનોદ દુઆની દીકરી મલ્લિકા દુઆ હવે તો ઇન્ટરનેટ સેલિબ્રિટી છે. દિલ્હીની ટિપિકલ છોકરીઓની પટ્ટી ઉતારવામાં એની માસ્ટરી છે. અહીં પણ એ એવા જ મહેમાન રોલમાં દેખાઈ છે અને ફિલ્મોમાં એની ઍન્ટ્રી થઈ છે. આપણા ગુજરાતી મ્યુઝિક ડિરેક્ટર ડ્યુઓ સચિન-જિગરનું મ્યુઝિક સાંભળવાની મજા પડે છે, પરંતુ યાદ તો સુખબીરવાળું ઑરિજિનલ ‘ઓહોહોહો’ જ રહી જાય છે.

હૉમવર્કના ભાગ રૂપે પણ જુઓ

‘હિન્દી મીડિયમ’માં કૉમેડીમાં પૅક થયેલો મેસેજ જો આપણે સમજ્યા ન હોઇએ તો તેના ક્લાઇમૅક્સમાં ઇરફાન લિટરલી હાથમાં ડંડીકો લઇને એક લાંબા મોનોલોગમાં સમજાવે છે. પરંતુ આ ફિલ્મ કોઇપણ ભોગે, પરિવાર-મિત્રો સાથે જોઈ નાખો એ જણાવવા માટે અમારે ડંડો ઉપાડવાની જરાય જરૂર નથી. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં તો ફિલ્મ ઑલરેડી ટૅક્સ ફ્રી થઈ ગઈ છે, આખા દેશમાં થઈ જાય તે જરૂરી છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

હિન્દી મીડિયમ (Trailer Reactions)

Trailer Link:
irrfan-khan-7592પહેલાં તો આ ફિલ્મમાં ‘હિન્દી’ને બદલે ‘ગુજરાતી’ મૂકીને આખી ફિલ્મ એઝ ઇટ ઇઝ રિલીઝ કરાઈ હોત તો પણ એટલી જ રિલેટેબલ બની રહેત! માય ગૉડ, ઇંગ્લિશ મીડિયમના ક્રેઝનો આટલો બધો રિલેવન્ટ સબ્જેક્ટ આપણી ભાંખોડિયાં ભરતી ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં કોઇને કેમ સૂઝ્યો નહીં હોય? (પાંચ-છ વર્ષ પહેલાં જન્મેલાં બાળકો અત્યારે પહેલા-બીજા ધોરણમાં આવી ગયાં હશે, પણ આપણી ઇન્ડસ્ટ્રી હજી સો કૉલ્ડ ‘ભાંખોડિયાં’ જ ભરે છે, બોલો!)
આપણે ત્યાં માત્ર ભણતરનું માધ્યમ જ નહીં, કપડાં, સાઇકલ-કાર, ઘર, કરિયર ચોઇસ, મોજ-શોખ, ટ્રાવેલ, લગ્ન- હનીમૂન બધું જ જરૂરિયાત, આનંદ કે સંતોષ નહીં, બલકે સ્ટેટસ સાથે જ જોડી દેવામાં આવે છે. આપણા આ દંભ પર ચાબખા મારતો ‘હિન્દી મીડિયમ’નો આ સબ્જેક્ટ મસ્ત સટાયરનો મસાલો ધરાવે છે. મસ્ત પોટેન્શિયલ હોવા છતાં સાકેત ચૌધરીની ‘શાદી કે સાઇડ ઇફેક્ટ્સ’ સેક્સિસ્ટ કોમેડી બની ગયેલી. જોકે ‘હિન્દી મીડિયમ’નું ટ્રેલર ઇરફાને નરેટ કર્યું છે અને દીકરીને ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં મૂકવાનો દુરાગ્રહ એની મમ્મીનો છે એટલે આ ફિલ્મ પણ મૂળ મુદ્દો ચૂકીને સેક્સિઝમમાં ન ઘૂસી જાય તો સારું! અફ કોર્સ, ઇરફાન છે એટલે પોતાના સુપર્બ કોમિક ટાઇમિંગથી એક છેડો તો એ સાચવી રાખવાનો જ છે. પાકિસ્તાની એક્ટર સબા કમર જબરદસ્ત કોન્ફિડન્ટ દેખાઈ રહી છે {હાઈલા, પાકિસ્તાની?! જાગો, (અલ્ટ્રા) દેશપ્રેમીઓ જાગો!}. ઇરફાન-સબાની ક્યુટ ટેણી અત્યારે ટેલિવિઝન પર મમ્મી ટિસ્કા ચોપરાને ‘સિર્ફ તીસ રૂપયે, મમ્મા’ કહીને હેરડાઈ વેચતી દેખાય છે.
ટ્રેલરના પહેલા સીનમાં ખબર પડે છે કે દીકરીને ઇંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલમાં સ્કૂલમાં એડમિશન લેવડાવતાં પહેલાં મમ્મી-પપ્પા પોતાના ઇંગ્લિશના કોઈ ખાંટુ પ્રોફેસર પાસેથી દીકરી વિશે ઇંગ્લિશમાં બોલવાની ટ્રેનિંગ લઈ રહ્યા છે (જોકે છાંટવાળું ફ્લુઅન્ટ ઇંગ્લિશ માત્ર ગોરી ચમડીવાળા વિદેશીઓ જ બોલી શકે એવો ક્લિશે દેખાઈ રહ્યો છે). મોટાભાગની સ્ટોરી તો ઇઝિલી પ્રીડિક્ટ કરી શકાય તેવી છેઃ દીકરીને ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં ઍડમિશન અપાવવા મિડલક્લાસ મમ્મી-પપ્પા પહેલાં ફર્નિચર-ગાડી-કપડાં (મોસ્ટ્લી ભાડે લઇને) બદલે. ગુરુદ્વારાથી લઇને મસ્જિદ-ચર્ચમાં જઇને દીકરીનું ઍડમિશન ‘હાઈફાઈ સ્કૂલ’માં થઈ જાય તે માટે દુવાઓ પણ માગે. પરંતુ એમાં એડમિશન ન મળે એટલે ગરીબ ક્વોટામાં ઘૂસવા માટે ગરીબની લાઇફસ્ટાઇલ અપનાવે. ત્યાં ગરીબો વિશેની સ્ટેન્ડઅપ કોમેડી અને એમની સ્થિતિ પર સટાયર કરવા દીપક ડોબ્રિયાલની એન્ટ્રી થાય. પરંતુ ત્યાં જ રહીને આ કપલને રિયલાઇઝ થાય કે લાઇફ કોઈ મીડિયમ કે સ્ટેટસની મોહતાજ નથી. ગરીબ બસ્તીમાં રહીને એમને પાણી ભરવાથી લઇને બસ-ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવા સુધીની ડેઇલી સ્ટ્રગલનો પણ અહેસાસ થાય. નોર્મલ નોન-હાઈફાઈ સ્કૂલો પણ આપણે ધારીએ છીએ એટલી ખરાબ નથી એવો પણ અહેસાસ થાય અને બની શકે કે ઇરફાન દેશનાં ઇંગ્લિશ મીડિયમ ઘેલાં પેરેન્ટ્સજોગ એક લાંબો ઉપદેશાત્મક મોનોલોગ પણ આપે. પરંતુ આ ફિલ્મનો એન્ડ શું લાવે છે તે જાણવું રસપ્રદ થશે. આમાં કેન્દ્ર સરકારની કોઈ નીતિ ડોકિયું કરે છે કે કેમ તેની પણ ઇન્તેજારી રહેશે. આઈ હોપ કે ફિલ્મ માત્ર હસાવીને છટકી જવાને બદલે ઇંગ્લિશના ક્રેઝની સામે કોઈ નક્કર સોલ્યુશન પેશ કરે. રિલીઝનું ટાઇમિંગ પર્ફેક્ટ છે, ૧૨ મે. યાને કે વેકેશન.
એક્સાઇટમેન્ટ લેવલઃ વિથ ફેમિલી જોવા જેટલો અને (જો નક્કર મેસેજ આપતી હોય તો) ફિલ્મને ટેક્સ ફ્રી જાહેર કરવાની અપીલ કરવા જેટલો એક્સાઇટેડ.
Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Inferno

  • inferno_ver6‘ધ બિગ બૅંગ થિયરી’ના એક ઍપિસોડમાં ગીક ઍમી શૅલ્ડન કૂપર સામે એક બોમ્બ ફોડે છે, જેની અસરથી બાકીની નર્ડમંડળી ઘાયલ થઈ જાય છે. બોમ્બ એવો કે, ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ એન્ડ ધ રેઇડર્સ ઑફ ધ લૉસ્ટ આર્કમાં ઇન્ડિયાના જોન્સનો કોઈ ફાળો હતો જ નહીં. જો એ ન હોત તોય નાઝીઓ આર્ક શોધી જ લેવાના હતા.’ રૉન હૉવાર્ડની ‘ઇન્ફર્નો’નું કામકાજ પણ એવું જ છે. રૉબર્ટ લૅંગ્ડન પોતાની બૅલેન્સમાં રહેલી CL-PL વાપરીને રજા પર ઊતરી ગયા હોત તોય ફિલ્મની મદામ સિએના બ્રૂક્સ આખો કૅસ સોલ્વ કરી જ નાખવાની હતી.
  • આમ તો ૨૦૧૩માં રાઇટર-ઍડિટર મનુ જોસેફે ડૅન બ્રાઉનની ‘ઇન્ફર્નો’ના દિલથી છોતરાં ફાડી નાખ્યાં હતાં. એટલે મનમાં ACP પ્રદ્યુમ્નની જેમ ગરબડની શંકા તો હતી જ. છતાં ટૉમ હેન્ક્સ અને ઇરફાન બંને એકસાથે એક જ ફિલ્મમાં હોય એટલે અમારે વહેવાર સાચવવા પણ શુક્રવારની સવારે પહેલી રિક્ષા પકડીને પહોંચી જવું પડે.
  • એક સાઇકો સાયન્ટિસ્ટે ઉધઈની જેમ વધી રહેલી દુનિયાની વસ્તી પર વૅક્યુમ ક્લિનર ફેરવવા માટે જોરદાર ‘બાઝીગર’છાપ આઇડિયા શોધી કાઢ્યો છેઃ ‘કભી કભી જીને કે લિયે કિસી કો મારના ભી પડતા હૈ!’ એણે પ્લૅગનો એક ખૂંખાર વાઇરસ બનાવ્યો છે. ૧૪મી સદીના ‘બ્લૅક ડૅથ’ની જેમ આ વાઇરસ પણ અડધી દુનિયાની વસ્તીને ડિલીટ કરીને રિસાઇકલ બિનમાં નાખી દેશે, એટલે અડધા પ્રોબ્લેમ્સ રાતોરાત ગાયબ! (વ્હાટ ઍ લાજિક, સરજી!) પણ આ વાઇરસ સીધો ફેલાવી દેવાને બદલે એણે તેને પ્લાસ્ટિકના ઝભલામાં નાખીને ક્યાંક સંતાડી રાખ્યો છે (લિટરલી, કોથમીર-મરચાં સાથે ફ્રીમાં આવે એવું ઝભલું!). એનું સરનામું કો’કને આપી રાખવાને બદલે સાહેબે ‘તીતર કે દો આગે તીતર’ જેવી ટ્રેઝર હન્ટ ક્રિએટ કરી છે (રામ જાણે શું લેવા?). હવે એ ઊકેલવા માટે ક્રિપ્ટોલોજિસ્ટ-સિમ્બોલોજિસ્ટ રૉબર્ટ લૅંગ્ડન કામે લાગે છે. એ યુનિવર્સિટીનો પ્રોફેસર હોવા છતાંય અમુક લોકો એની પાછળ પડી ગયા છે. એના પર એક હુમલો, એની યાદદાસ્તનો ભાજીપાલો એન્ડ ઑલ. તો ક્યા રૉબર્ટ લૅંગ્ડન દુનિયા કો બચા પાયેંગે? યે દેખોગે, તુમલોગ! (હમ તો દેખ ચુકે, બરખુરદાર!)
  • ફિલ્મની શરૂઆત લૅંગ્ડનના ‘મૈં કહાં હૂં?’ ટાઇપના કકળાટથી થાય છે. એ જોઇને જ મને બીક લાગી કે જો આ લૅંગ્ડનિયો પ્રોફેશનલ આસાસિન નીકળ્યો, તો ‘બૉર્ન આઇડેન્ટિટી’નું પ્રૌઢ વર્ઝન શરૂ થઈ જશે. લેકિન થૅન્ક ગોડ, એને થોડું ઘણું યાદ આવી ગયું કે એ માણસોને નહીં, બલકે ગમે તેવું અઘરું લખાણ ઊકેલી આપતો કોઈ ‘–લોજિસ્ટ’ છે. (મને તો પૂરેપૂરી ખાતરી છે કે એ લૅંગ્ડન ઇન્ડિયા આવીને આપણા ડૉક્ટરોનાં લખેલાં પ્રિસ્ક્રિપ્શન વાંચે તો તરત જ અશોકના શિલાલેખ પરથી પાનની પિચકારીના ડાઘા લૂછીને કહી આપે કે ‘પશાકાકાના ખેતરની માલીપા સોનાનો ચરૂ દાટેલો છે! ભેગી વ્યાપમની ફાઇલો, સ્વિસ બૅન્ક અકાઉન્ટ્સની ડિટેલ્સ અને સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના વીડિયોની પેનડ્રાઇવ પણ છે!’
  • હા, એટલે અહીં લૅંગ્ડન ભલે સુગરફ્રી ખાંડ ખાતો, પણ એની સાથે ફરતી નમણી ફેલિસિટી જોન્સ એના કરતાં દેઢશાણી છે. મૅડિકલ ડૉક્ટર હોવા ઉપરાંત એણે દાન્તેને પણ (પ)ચાવી નાખ્યા છે, ઍનાગ્રામ પણ ઊકેલતા આવડે છે, એનાં ઇતિહાસ-જ્યોગ્રાફી પણ જોરદાર અને જીનિયસ લોકો જેવું માઇલ્ડ OCD પણ ખરું (જોકે એ ત્યાં ઇટાલીના છાપામાં કોલમ લખતી કે કેમ એની કોઈ ચોખવટ ડૅન બ્રાઉને કરી નથી!). ખાલીપીલી લૅંગ્ડનનું રિટાયરમેન્ટ ખરાબ કર્યું છે.
  • એક તો આ દુનિયાને બચાવવાવાળી વાત મને ક્યારેય પલ્લે પડતી નથી. આપણે અહીંયા મહિનાને અંતે પગાર બચતો ન હોય, અને આ લોકો ‘એક જનાવર ઇતું, ને પૂંછડ પાણી પીતું’ જેવું ઉખાણું સોલ્વ કરીને પણ દુનિયા બચાવી લે! નો ડાઉટ, ટૉમ હેન્ક્સને જોઇને આપણને લાગે કે એ વાળમાં ધોળી ડાઈ લગાવીને નદીમાં પ્લૅન લૅન્ડ કરાવી શકતો હશે, એરપોર્ટના ટર્મિનલ પર કે કોઈ નિર્જન ટાપુ પર જીવતો રહી શકતો હશે, કે પછી LOC જેવા ગોળીબારની વચ્ચે કોઈ ‘પ્રાઇવેટ રાયન’ને બચાવી પણ શકતો હશે. અને આ ઉખાણાં ઊકેલવાનું કામ તો બૅલેન્સમાં પડેલી રજાઓ વાપરવા માટે જ કરતો હશે.
  • ભલે ખાસ્સી વારે, પણ ઇરફાનની એન્ટ્રી પડી એટલે મને થયું કે જોરથી સીટી વગાડું, પણ અડધા ભરેલા ઑડિટોરિયમમાં કોઈ સળવળ્યું જ નહીં {એટલે મેંય સીટી મારવા માટે મોઢામાં નાખેલી થૂંકવાળી આંગળીઓ (મારા પોતાના જ) પૅન્ટ પર લૂછી નાખી!}. ઇન્ટરવલ પહેલાં…

************ ઇન્ટરવલ***************

(આપણે ત્યાં હૉલીવુડની ફિલ્મોમાં આ જ રીતે ઍબ્રપ્ટ્લી ઇન્ટરવલ પડે છે!)

  • હાં, તો ઇન્ટરવલ પહેલાં ઇરફાન માત્ર આટલું જ કરે છેઃ કમ્પ્યુટરમાંથી માથું ઊંચકે છે, ચશ્માં કાઢે છે અને એક વીડિયો જુએ છે! ઇરફાનમાંય મને બીક લાગી કે એ કોઈ ખૂફિયા જગ્યાએ ‘ડાયનોસોર ઉત્પાદન કેન્દ્ર’ ચલાવતો હશે. પણ ના. એ ખૂફિયા જગ્યાએ ખૂફિયા સિક્યોરિટીનું કંઇક કરે છે. જોકે ઇન્ટરવલ પછી એ મેદાનમાં આવ્યો ખરો, એ પણ ફુલ ફોર્મમાં! (ટૉમ હેન્ક્સને એટલું જ કહેવાનું બાકી રાખેલું, ‘હમ ઇન્ડિયા કે વો એક્ટર હૈ, જિસકે બારે મેં સ્પીલબર્ગને તુમ્હેં નહીં બતાયા!’) લેકિન બૉસ, ઇરફાનની એક વાત આપણને હૃદયના વાલ્વ સુધી ટચ્ચ કરી ગઈ, બાય ગોડ! ‘એણે ફોવેનવ લાગવા માઠે ફૅક ઍક્સેન્ટ નથી ઝાડી.’ (ક્યા ભૈયે, હમ તો ઐસે હી બોલતે હૈ! રોલ દેતા હૈ તો દે, વરના કટ લે!)
  • જાસ્તી દિમાગ ન ચલાવો અને તમારા ‘દાન્તે’ ખોતરતાં ખોતરતાં ‘ઇન્ફર્નો’ જોયા કરો, તો મૉડરેટલી મજા પડી શકે. અગાઉની ફિલ્મોની જેમ જ ક્યાં ફૅક્ટની સીમ પૂરી થાય અને ફિક્શનનો વગડો શરૂ થાય, એ પતાઈચ નહીં ચલતા. માથા પર ઇજા પામેલા લૅંગ્ડનને દેખાતાં ‘વિઝન્સ’ ખરેખર સ્કૅરી છે. જોકે મુખ્ય સ્ટૉરીમાં એનું શું કામ છે એ શોધવા માટે ‘શેરલોક હૉમ્સ’, ‘ફેલુદા’ અને ‘સૅમ ડિસિલ્વા’ને કામે લગાડવા પડે. ‘પ્રોફેસર લોકોની ‘બૉર્ન’ ફિલ્મ બનતાં રહી ગયેલી ‘ઇન્ફર્નો’ ખાસ કશા ઍડ્વેન્ચર વિનાની ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’ છે. ‘લોસ્ટ આર્ક’માં સાપથી ડરતો ‘ઇન્ડિ’ બોલે છે, ‘આ દર વખતે સાપ જ શું કામ ગુડાતા હશે?’ ડિટ્ટો, રૉબર્ટ લૅંગ્ડન પણ અહીં કહે છે, ‘વ્હાય ઇઝ ઇટ ઑલ્વેઝ દાન્તે?’ અહીં તો એની સાથીદાર પણ ફેલિસિટી ‘જોન્સ’ છે! (બાય ધ વે, સિટીમાં ઇન્ડિયાના જોન્સનું ફેલિસિટેશન થાય તો એને ‘ફેલિસિટી જોન્સ’ કહેવાય? બૅડ જૉક. ઓકે, સૉરી!)
  • મને એ સમજાયું નહીં કે પૃથ્વીનો સૌથી મોટો રોગ માનવજાત પોતે જ હોય અને એને બર્ડફ્લુની મરઘીઓની જેમ સાફ કરવાથી જ પ્રોબ્લેમ સોલ્વ થવાનો હોય, તોય એ માટે કોઈ સાઇકો સાયન્ટિસ્ટે પ્લૅગ ફેલાવવાની ક્યાં જરૂર છે? આતંકવાદીઓ ઑલરેડી એ કામ કરી જ રહ્યા છે, મહાસત્તાઓએ ગ્લૉબલ વૉર્મિંગ પેદા કરીને પણ એ કામ સ્ટાર્ટ કરી દીધું છે, હિલેરી બુનને ચિંતા છે કે પાકિસ્તાનનાં ન્યુક્લિયર વૅપન્સ આતંકવાદીઓના હાથમાં પડી શકે તેમ છે અને સ્ટિફન હૉકિંગ બચાડા કેદા’ડાના કહી રહ્યા છે કે આ પૃથ્વી પર હવે બહુ કસ રહ્યો નહીં, બિસ્તરા પોટલાં બાંધો અને બીજા કો’ક ગ્રહની વાટ પકડો! હશે, બડે લોગોં કી ચાય ઐસી હી હોતી હોએંગી! પી જાવ તમતમારે, બે સ્ટાર સાથે.
    (‘ઇન્ફર્નો’ના મનુ જોસેફના મસ્ત રિવ્યૂ માટે અને ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’ના ‘Why did it have to be snakes?’વાળા સીન માટેની લિંક્સ પહેલી કમેન્ટમાં આપી છે.)

    Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

***

Related Links:

મનુ જોસેફનો લેખઃ

http://www.openthemagazine.com/article/voices/infernal-lessons

ઇન્ડિયાના જોન્સનો સીનઃ

Madaari

6zon09j843j21qiz-d-0-irrfan-khan-movie-madaari-poster-first-look

  • વિજિલાન્ટી ડ્રામાની મજા એ હોય છે કે સ્ક્રીન પર જોવાની જબ્બર મજા આવે. દબાયેલો-કચડાયેલો કોમનમેન કાયદો હાથમાં લે અને આતંકવાદીઓ-ભ્રષ્ટાચારીઓના ભુક્કા કાઢી નાખે. પછી એ ‘શહેનશાહ’માં લોખંડી હાથ સાથે ‘રિશ્તે મેં તો હમ તુમ્હારે બાપ લગતે હૈ’ બનીને આવે, ‘હિન્દુસ્તાની’માં ચામડાના મ્યાનમાંથી છરો કાઢીને ભ્રષ્ટ લોકોના પેટમાં અંગ્રેજી આઠડો બનાવી દે, ‘રંગ દે બસંતી’માં રક્ષામંત્રીનું જ ઢિશ્ક્યાંઉ કરી નાખે, ‘ગબ્બર ઇઝ બૅક’માં કરપ્ટ લોકોને સાઉદી અરેબિયન સ્ટાઇલમાં જાહેરમાં ફાંસીએ ચડાવે, ‘ઉંગલી’માં રિક્ષાવાળાને મુંબઈથી દિલ્હી પાર્સલ કરે – પેટે બોમ્બ બાંધીને ભ્રષ્ટ અધિકારીઓને દોડાવે – લિટરલી પૈસા ખવડાવે, ‘અ વૅન્સડે’ની જેમ શહેરમાં બોમ્બ પ્લાન્ટ કરે અથવા પછી ‘મદારી’માં હૉમ મિનિસ્ટરના દીકરાને કિડનૅપ કરી લે. બે ઘડી તો આપણનેય થઈ જાય કે, ‘વાહ, આ હહરીના ભ્રષ્ટ લોકોની સામે તો આવું જ થવું જોઇએ.’ (કો’ક વળી ધરમિન્દર સ્ટાઇલમાં એવુંય બોલી નાખે કે આના કરતાં તો અંગ્રેજોનું શાસન સારું હતું અથવા તો આપણે લોકશાહીને નહીં સરમુખત્યારશાહીને જ લાયક છીએ.)
  • ઠીક છે, બે-અઢી કલાક ટાઢાબોળ થિયેટરમાં દેશનો કૂડોકર્કટ સાફ થતો જોવો ગમે, લેકિન રિયલ લાઇફમાં લોકો કાયદો હાથમાં લે ત્યારે ક્યાં નક્કી જ હોય છે કે એ નખશિખ પ્રામાણિક ‘સ્ટુપિડ કોમનમેન’ કે ‘મદારી’ની જેમ નાચતો પારેવા જેવો આમ આદમી જ હશે? એ તો પછી ધર્મ-કોમ-આરક્ષણના નામે ટ્રેન-બસ-પૉલીસવૅન પણ સળગાવે ને ગોરક્ષાના નામે દલિતોનેય ઢોરમાર મારે. ફિલ્મમાં તો શું છે કે કરપ્શનનો-કરપ્ટ લોકોનો ચહેરો સ્પષ્ટ હોય એટલે ચાલી જાય, પરંતુ રિયલ લાઇફમાં તો બધું ભેળસેળિયું ચિત્ર હોય. ઇવન અરીસામાં પણ જોવાનું આવે. અને ભલે ગમે તેવા જેન્યુઇન કારણોસર, પણ એકના કાયદો હાથમાં લેવાના કામને જસ્ટિફાય કરો પછી ન્યાયતંત્ર તો બાયપાસ જ થઈ ગયું ને? બસ, પછી તો પોલીસ-કૉર્ટની ક્યાં જરૂર છે? માર બૂધું ને કર સીધું! એટલે પર્સનલી ઍઝ અ કન્સેપ્ટ મને આવી વિજિલાન્ટી ડ્રામા ફિલ્મો ગમતી નથી. આમેય એ ‘યુટોપિયન ડિસ્ટોપિયા’થી વધારે કશું હોતી નથી. (હકીકતમાં કોમનમેન વિજિલાન્ટીગીરી કરવા જાય, તો એની હાલત ‘જાને ભી દો યારો’ના નસિર-રવિ બાસવાની જેવી જ થાય!) ઍની વે…
  • ‘મદારી’નું પહેલું ટ્રેલર રિલીઝ થયું ત્યારથી જ ક્લિયર હતું કે આ ‘અ વૅન્સડે’ની બાટલીમાં ‘ગબ્બર’નો દારૂ ભરેલી પ્રોડક્ટ જ છે. અને નીકળ્યું પણ એવું જ. ‘મદારી’ ભાગ્યે જ ‘અ વૅન્સડે’ના ફરમામાંથી બહાર નીકળે છે (જ્યારે નીકળે છે ત્યારે ‘હાઇવે’ની બીજી બાટલી રેડી જ હોય છે). ઇવન તમે બંને ફિલ્મોમાં સામસામાં કેરેક્ટર પણ આઇડેન્ટિફાય કરી શકો. આમેય નિશિકાંત કામત મને ગમતા ડિરેક્ટર હોવા છતાં એ પણ હવે રોહિત શેટ્ટીની જેમ રિમેક સ્પેશિયાલિસ્ટ જ બની ગયા છે. (નિશિકાંતની પહેલી અને સરસ ફિલ્મ મરાઠી ‘ડૉમ્બિવલિ ફાસ્ટ’ પણ વિજિલાન્ટી ડ્રામા જ હતી.) ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત પાછી એ હોય કે જે નિશિકાંત કામત ‘મુંબઈ મેરી જાન’માં આંખ સામે આંખની મેન્ટાલિટીનો વિરોધ કરે એ જ પાછા વિજિલાન્ટી જસ્ટિસની વાત પણ કરે!
  • કોઇપણ જાતની ચરબી વિના ‘મદારી’ પર્ફેક્ટ થ્રિલરની નૉટ પર સ્ટાર્ટ થાય છે. સીધી બાત, નો બકવાસ. આ થ્રિલ પહેલા ઓલમોસ્ટ પોણો કલાક સુધી ચાલુ રહે છે. એક તરફ બાળક કિડનૅપ થાય, બીજી બાજુ તંત્ર હરકતમાં આવે અને બાળકને લઇને ચોર-પોલીસની ગૅમ સ્ટાર્ટ થાય.
  • અહીં મજા છે પર્ફોર્મન્સની. ઇરફાન તો કેમેરા સામે દાંત ખોતરે તોય એને માશાઅલ્લાહ ઑસ્કર આપી દેવાનું મન થાય. છતાં મને એની બૅકસ્ટોરીમાં બાપદીકરાના સીનમાં ઇરફાન એટલો અસરકારક ન લાગ્યો, જેટલો એ સૅડ સીનમાં ઇફેક્ટિવ છે. હા, પેલો કિડનૅપ થયેલો ટાબરિયો વિશેષ બંસલ જબરદસ્ત છે. એ જે રીતે મિનિસ્ટરના બગડેલા બચ્ચામાંથી મૅનિપ્યુલેટિવ, ડરેલું બાળક, એની માસુમિયત એ બધા જ કલર વન બાય વન બતાવતો રહે છે, એ જોતાં એ લંબી રેસ કા ઘોડા સાબિત થવાનો.
  • ઇરફાનની બૅકસ્ટોરી દસેક મિનિટમાં પતી જાય એમ હતી, અને સુખવિંદરે ગાયેલા એક નબળા ગીત દરમ્યાન આપણને એ સમજાઈ પણ જાય છે. છતાં મૅલોડ્રામા ઔર દિખાઓ, ઔર દિખાઓ! બબ્બે વાર ગીત પણ ચલાઓ! એ લાંબા ફ્લૅશબૅકમાં અગાઉ બિલ્ડઅપ થયેલી થ્રિલનું પડીકું વળી જાય છે. ‘અ વૅન્સડે’માં જે રૅસ અગેઇન્સ્ટ ટાઇમ ચાલતી હતી એ ઘડિયાળ જ અહીં બંધ પડી જાય છે. સ્ટાર્ટિંગમાં પણ જે રીતે બાળકના કિડનૅપ થવાની પ્રોસેસ બતાવી છે, તે લોજિકની ટૅસ્ટમાંથી માંડ ચઢાવો પાસ થાય છે (જબરદસ્ત સિક્યોરિટી છતાં નાનાં ટેણિયાં ચોકીદારને લાંચ આપીને રોજ રાત્રે એ પણ ૧૨થી ૪ દરમ્યાન હૉસ્ટેલની બહાર કેવી રીતે જઈ શકે?).
  • જિમી શેરગિલના ભાગે ‘અ વેન્સડે’નો રોલ જ રિપીટ થયો છે. અહીં એનો ચહેરો કરડો દેખાય છે, પણ કરવાનું કશું આવ્યું નથી. પરંતુ એ પોલીસ અધિકારી હોય કે નેતાઓ, મીડિયા પર્સન, સરકારી કર્મચારીઓ બધાં જ અહીં ટિપિકલ કૅરિકૅચરિશ અને વન ડાઇમેન્શનલ જ છે.
  • કદાચ રાઇટર રિતેશ શાહ અને ડિરેક્ટર નિશિકાંત કામતને પણ ખબર છે કે પોતાની ફિલ્મ ‘અ વૅન્સડે’ અને ‘હાઈવે’ના ટ્રેક પર જ છે. એટલે જ તે અત્યંત સૅલ્ફ અવૅર છે અને દર થોડીવારે મુખ્ય પાત્રો જ ‘પીડોફિલિયા’, ‘સ્ટૉકહૉમ સિન્ડ્રોમ’, ‘વિજિલાન્ટી’, ‘કાંગારૂ કૉર્ટ’, ‘કોમનમૅન’ની વાત કરે છે (કોઈ કહી જાય એ પહેલાં ડૅલ કાર્નેગી સ્ટાઇલમાં પોતે જ કબૂલી લેવાનું.)
  • ફિલ્મમાં અમુક વનલાઇનરો મસ્ત છે. ‘આઠ સાલ કે બચ્ચે કો ભી પતા હૈ પાવર ક્યા હૈ’, ‘તુમસે પહલે કોઈ કુછ ખરીદ લે તો સમઝો બુરે દિન આ ગયે તુમ્હારે’, ‘(ટ્રેન કે ટોઇલેટ મેં પાની) દેતે કહાં હૈ સેકન્ડ ક્લાસ વાલોં કો?’, ‘જંતર મંતર આના આજકલ ફૅશન બના રખા હૈ’, ‘ભ્રષ્ટાચાર કે લિયે હી સરકાર હૈ યે સચ હૈ’ વગેરે ખરેખર સારી લખાયેલી લાઇન્સ છે. એક જગ્યાએ ‘અચ્છે દિન કિસકે લિયે બુરે દિન લાયે હૈં’ જેવી લાઇન પણ છે (અટૅક!).
  • અહીં હૉમ મિનિસ્ટર પ્રશાંત ગોસ્વામી બનતા એક્ટર તુષાર દળવી સારા એક્ટર છે (મને તો એ ‘ઝી ટીવી’ના શરૂઆતના દિવસોમાં ફાલ્ગુની પરીખ સાથે વાચકોના પત્રો વાંચવાનો પ્રોગ્રામ કરતા ત્યારના એમને જોવા ગમે છે). પરંતુ ‘અ વૅન્સડે’માં નસિરુદ્દીન શાહના મોનોલોગ ટાઇપનો સીન અહીં ઇરફાનને બદલે તુષાર દળવીના ભાગે આવે, તો જનાબ, યે એક્સેપ્ટેબલ નહીં હૈ! આમેય મેસેજમાં આખી વાતનો અડિયોદડિયો દેશની જનતાને માથે જ નાખવાનો હોય (‘રાજા હિન્દુસ્તાની’માં કહે છે એમ ‘ઇસ દેશ મેં સબ હિન્દુ હૈ, મુસલમાન હૈ, બ્રાહ્મન હૈ, હરિજન હૈ, લેકિન હિન્દુસ્તાની કોઈ નહીં હૈ’ અને જેમ ‘ચક દે ઇન્ડિયા’માં કહે છે ‘મુઝે સિર્ફ એક હી નામ સુનાઈ દેતા હૈ, ઇ-ન્ડિ-યા’.) ટૂંકમાં ભ્રષ્ટાચાર પાછળ વાંક આપણો જ છે, કેમ કે આપણે સવાસો કરોડ ભારતીય તો ખાલી પાકિસ્તાન સામેની મૅચ હોય ત્યારે જ છીએ, બાકી તો ધર્મ-કોમમાં વહેંચાયેલા છીએ અને આપણેય તે આપણા નેતાઓ જેટલા જ ભ્રષ્ટ છીએ (અને ‘યથા પ્રજા તથા રાજા’ના ન્યાયે નેતાઓ પણ આપણી વચ્ચેથી જ આવે છેને).
  • ઇન શૉર્ટ, બે સારાં પર્ફોર્મન્સ સાથેની ‘અ વેન્સડે’ની ઠીકઠાક સિક્વલ જોવી હોય, તો આ ફિલ્મ ઇરફાનને લીધે એક વાર જોઈ શકાય. ફિલ્મમાંથી કાયદો હાથમાં લેવાને બદલે એક થવાનો મેસેજ લઇને બહાર નીકળીએ તો ગંગા નાહ્યા. મારા તરફથી આ ફિલ્મને અઢી (**1/2) સ્ટાર. હા, ફિલ્મના અંતે આવતી ફૈઝ અહમદ ફૈઝની ક્લાસિક કવિતા ‘બોલ કિ લબ આઝાદ હૈ તેરે’ ઇરફાનના કંઠે સાંભળવાનું ચૂકશો નહીં.
© Jayesh Adhyaru, Please share with due credits only.

જઝબા

થ્રિલ વિનાની થ્રિલર

***

વધુ પડતું ડહાપણ ડહોળવાની લાલચમાં આ થ્રિલર ફિલ્મના રોમાંચનો ડૂચો વળી ગયો છે.

***

jazbaaતમે ક્યારેય રૂનાં પૂમડાં લઇને ફિલ્મ જોવા ગયા છો? અને ક્યારેય લીલા-પીળા રંગના ગોગલ્સ પહેરીને ફિલ્મ જોવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે? વેલ, સંજય ગુપ્તાની નવી ફિલ્મ ‘જઝબા’થી તમારાં આ બંને અધૂરાં સાહસ પૂરાં થઈ જશે. જનરલ નૉલેજ ખાતર જાણવા જેવી વાત એ છે કે ‘જઝબા’ 2007માં આવેલી દક્ષિણ કોરિયન ફિલ્મ ‘સેવન ડેય્ઝ’ની રિમેક છે. આ વખતે ફોર અ ચૅન્જ મૂળ ફિલ્મના સર્જકને ક્રેડિટ પણ આપવામાં આવી છે. પરંતુ કહે છેને કે ઝેરોક્સ કાઢવામાંય મશીન ચલાવતાં તો આવડવું જોઇએ. એ જ રીતે અહીં ડિરેક્ટર સંજય ગુપ્તાએ પોતાની સ્માર્ટનેસનું વધારે પડતું અટામણ નાખી દીધું છે. જેથી એક મર્ડર મિસ્ટ્રી ફિલ્મમાં જે રૂંવાડા ઊભા કરી દે તેવા રોમાંચનો અનુભવ થવો જોઇએ એ તો થતો નથી. ઉપરથી અડધી ફિલ્મે તો સસ્પેન્સ પણ કળી શકાય તેવું થઈ ગયું છે.

નાક દબાવીને મોં ખોલાવવાનો ખેલ

અનુરાધા વર્મા (ઐશ્વર્યા રાય) મુંબઈની ડૉન બ્રેડમેન કરતાંય સારો સ્કોર ધરાવતી ફેમસ વકીલ છે. એ પોતાની કારકિર્દીમાં એકેય કેસ હારી નથી. આ ડિવોર્સી વકીલ પોતાની સાતેક વર્ષની દીકરી શનાયા (બાળ કલાકાર સારા અર્જુન) સાથે રહે છે. અચાનક એક દિવસ શનાયા ગાયબ થઈ જાય છે. બીજી બાજુ અનુરાધાને ફોન આવે છે કે એક માણસ નિયાઝ (ચંદન રૉય સંન્યાલ) ખોટી રીતે બળાત્કાર અને ખૂનકૅસમાં ફસાઈ ગયો છે. તારે તારી દીકરીને જીવતી પાછી જોઇતી હોય, તો એ માણસને એક અઠવાડિયામાં નિર્દોષ છોડાવી દે. આ કામમાં અનુરાધાને એના જૂના દોસ્તાર સસ્પેન્ડેડ ઇન્સ્પેક્ટર યોહાન (ઇરફાન ખાન)ની મદદ મળે છે.

ચીસોત્સવ, ડ્રામોત્સવ, દોઢ ડહાપણોત્સવ

છેલ્લે એક્ઝેક્ટ પાંચ વર્ષ પહેલાં ઐશ્વર્યા રાય ‘ગુઝારિશ’માં દેખાયેલી. એની અફલાતૂન અભિનય ક્ષમતામાં ‘જઝબા’ના ડિરેક્ટર સંજય ગુપ્તાને કદાચ વિશ્વાસ લાગતો નથી. એટલે જ આખી ફિલ્મમાં એમણે ઐશ્વર્યા પાસે એટલી બધી ચીસો પડાવી છે કે કાનમાં રૂનાં પૂમડાં ખોંસવાની ઇચ્છા થઈ આવે. ઇરફાન ખાન કેવો ધાંસુ એક્ટર છે એ વાત ગયા અઠવાડિયે આવેલી ‘તલવાર’માં તે વધુ એકવાર સાબિત કરી ચૂક્યો છે. એક સિમ્પલ લાઇન બોલીને પણ એ લાફ્ટર ઊભું કરી શકે છે. પરંતુ અહીં એના જેવા બૅલેન્સ્ડ એક્ટર પાસે પણ ઑવર એક્ટિંગ કરાવી છે. સાવ શાંતિથી રિએક્ટ કરી શકે તેવી સ્થિતિમાં અચાનક એ ગાંડપણનો અટૅક આવ્યો હોય તેમ મોટેમોટેથી પાસે પડેલાં પીપડાંને લાતંલાતી કરી મૂકે. બે ઘડી તો ખબર જ ન પડે કે આપણે કોઈ સસ્પેન્સ-થ્રિલર ફિલ્મ જોઇએ છીએ કે ટીવી પર આવતી સિરિયલો જેવી ડ્રામેબાજી?

‘જઝબા’ની મૂળ વાર્તામાં એક મસ્ત ક્રાઇમ-થ્રિલર ફિલ્મનો મસાલો પડ્યો છે. પરંતુ સંજય ગુપ્તા જાણે કોઈ શીખાઉ ફિલ્મમૅકર હોય તે રીતે એમણે ફિલ્મને ઘણે અંશે રોળી નાખી છે. જેમ કે, બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગતાં એકાદા ગીતને બાદ કરતાં આ ફિલ્મમાં ગીતની કશી જરૂર જ નહોતી. પરંતુ અહીં બે કલાકની ફિલ્મમાં પણ વણજોઇતાં ગીતો આવ્યાં કરે છે. નો ડાઉટ, ઑફિસે જતાં-આવતાં કારમાં સાંભળવાની મજા આવે એવાં ગીતો છે, પણ અહીં એ ફિલ્મની થોડીઘણી જામી રહેલી થ્રિલને ઠંડા કલેજે કિલ કરી નાખે છે. આ ફિલ્મમાં નાખેલાં બધાં જ ગીતો પરાણે ઘુસાડેલાં જ લાગ્યાં કરે છે.

ફિલ્મમાં સ્ટોરી છે રૅસ અગેન્સ્ટ ટાઇમની. પરંતુ દીકરીને બચાવવા માટે ઝઝૂમતી માતાની ઉતાવળ ક્યાંય મહેસૂસ થતી નથી. તેને કારણે એક પણ તબક્કે આ ફિલ્મ ઍજ ઑફ સીટ થ્રિલર લાગતી નથી. આ ફિલ્મમાં એક હત્યાનો કૅસ ઉકેલવાનો સરસ કોર્ટરૂમ ડ્રામા પણ છે, પરંતુ ત્યાં પણ ઊભડક પિરસાયેલી અધકચરી ડિટૅલ્સને કારણે કોર્ટરૂમ ડ્રામાની પણ કોઈ લિજ્જત આવતી નથી.

આ ફિલ્મના ટ્રેલરમાં એક આકર્ષક પાસું દેખાતું હતું ઇરફાનનાં શાર્પ વનલાઇનર્સનું. જેમ કે, ‘રિશ્તોં મેં ભરોસા ઔર મોબાઇલ મેં નેટવર્ક ન હો તો લોગ ગેમ ખેલને લગતે હૈ’, ‘તુ સરકારી નૌકરી કી તરહ હો ગયા હૈ, બડી મુશ્કિલ સે મિલતા હૈ ઔર વો ભી કિસ્મતવાલોં કો’, ‘આજકલ શરીફ વો હૈ જિસકે મોબાઇલ મેં પાસવર્ડ નહીં હોતા.’ આ બધાં પંચ સાંભળવાની મજા પડે છે અને તેને લીધે ઇરફાનના ડલ બની ગયેલા પાત્રને થોડી ધાર પણ મળે છે, પરંતુ આવી વણજોઇતી ફિલોસોફીઓ ફટકારવાનું કોઈ જ લોજિક દેખાતું નથી.

એક RO વૉટર પ્યુરિફાયરમાં પણ ન હોય એટલાં બધાં ફિલ્ટરો આ ફિલ્મમાં વપરાયાં છે. તેને લીધે વગર કોઈ કારણે આખી ફિલ્મ લીલી-પીળી જ દેખાય છે. આપણે જાણે ગોગલ્સ પહેરીને ફિલ્મ જોતા હોઇએ એ રીતે લીલું આકાશ, લીલો તડકો, ઘર-રેસ્ટોરાંની અંદરનું બધું લીલું, વધારે પડતું લીલું ઘાસ, કોઈ વિચિત્ર રંગનું લોહી… આવું જ બધું આપણી આંખો પર અથડાયે રાખે છે. સંજય ગુપ્તા પોતાની અગાઉની મોટાભાગની ફિલ્મોમાં આવું જ કરતા આવ્યા છે.

વીડિયો શૅરિંગ સાઇટ ‘યુટ્યૂબ’ પર જઇને કોરિયન ફિલ્મ ‘સેવન ડેય્ઝ’ સર્ચ કરીને જોશો તો ખ્યાલ આવશે કે આ ફિલ્મના મોટાભાગના સીન એ ફિલ્મમાંથી બેઠ્ઠા જ લેવામાં આવ્યા છે. લોચો જ્યાં ઑરિજિનલ દૃશ્યો ઘુસાડ્યાં છે ત્યાં અને વાર્તાનો ક્રમ આડોઅવળો કર્યો છે ત્યાં થયો છે. તેને કારણે છેક છેલ્લે સુધી ગ્રિપિંગ સસ્પેન્સ જળવાઈ રહેવાને બદલે અધવચ્ચે જ દિમાગમાં બત્તી થવા લાગે છે કે આ વ્યક્તિએ આ કારણે બધું કર્યું હોવું જોઇએ. મૂળ ફિલ્મનું ડરામણું ક્રાઇમ, ગુનાનો ભોગ બનેલી અને સ્વજન ગુમાવી ચૂકેલી વ્યક્તિઓ પ્રત્યેની આપણી સહાનુભૂતિ, ખોફનાક અનુભવમાંથી પસાર થયેલા બાળક પર થતી અસર, ઝાઝી ડ્રામેબાજી કર્યા વિના એક માતાની પીડા વગેરે બધું જ અહીં ગાયબ છે. એટલે બળાત્કાર, ખૂન, સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ મુદ્દાને સ્પર્શતી હોવા છતાં આ ફિલ્મ આપણને ઇમોશનલી અપીલ કરી શકતી નથી. ઉપરથી ફિલ્મ ભ્રષ્ટાચારની તરફેણ પણ કરે છે.

ઇરફાન-ઐશ્વર્યા જેવાં સશક્ત એક્ટર્સ હોવા છતાં ફિલ્મનું સિક્રેટ એમના ખાસ કશા પ્રયત્ન વગર જ આપમેળે બહાર આવી જાય છે. ‘જઝબા’ ઐશ્વર્યાના કમબૅક માટે પાવરફુલ ફિલ્મ બની શકી હોત. અફસોસ, એ તક ઘણે અંશે ગુમાવાઈ છે. હા, એટલું ઉમેરવું પડે કે ઐશ્વર્યા ઓવારણાં લેવાનું મન થઈ આવે એટલી સુંદર અને ચુસ્ત-દુરુસ્ત લાગે છે. માત્ર એણે ફિલ્મ પછી ગરમ પાણીના કોગળા કરવા પડ્યા હશે અને આંખોમાંથી ગ્લિસરીન કાઢવા ઠંડું પાણી છાંટવું પડ્યું હશે. ઇરફાન એની અદભુત સ્ક્રીન પ્રેઝન્સ, મારકણી આંખો અને જબરદસ્ત ડાયલોગ ડિલિવરીથી ક્યારેય નિરાશ કરતો નથી. અહીં ખાસ કશું કરવાનું ન હોવા છતાં એને જોવાની મજા પડે છે. બાકી શબાના આઝમી, અતુલ કુલકર્ણી, જૅકી શ્રોફ, અભિમન્યુ સિંઘ, (શક્તિ કપૂરનો દીકરો) સિદ્ધાંત કપૂરમાંથી કોઈનું પર્ફોર્મન્સ યાદગારની કૅટેગરીમાં મૂકી શકાય એવું નથી. કેમ કે એમનાં પાત્રો જ સરખી રીતે લખાયાં નથી.

જઝબાના ચસ્કા

ઐશ્વર્યા કે ઇરફાનના ફૅન્સ તો થિયેટર સુધી લાંબા થવાનો જઝબો દાખવશે, પરંતુ જો તમે ખરેખર સસ્પેન્સ-થ્રિલર પ્રકારની ફિલ્મોના શોખીન હો, તો વણમાગી સલાહ એ કે સબટાઇટલ્સ સાથેની ઑરિજિનલ કોરિયન ફિલ્મ જોવી. ધારો કે તમે આ ‘જઝબા’ જોવા જાવ તો ગણતરી કરજો કે આખી ફિલ્મમાં કુલ કેટલી વાર ‘એડવોકેટ અનુરાધા વર્મા’ અને ‘ઇન્સ્પેક્ટર યોહાન’ બોલાય છે અને કેટલી વાર મુંબઈના એરિયલ શૉટ્સ આવે છે? અને હા, છેલ્લે સ્ક્રીન પર ભારતમાં સ્ત્રીઓ પર થતા અત્યાચારોની માહિતી વાંચીને નીકળી ન જતા. એ પછી બે-ચાર મિનિટની ફિલ્મ બાકી છે.

રૅટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

તલવાર

ધારદાર તલવાર

***

દેશના સૌથી ચર્ચાસ્પદ ડબલ મર્ડર કૅસ ‘આરુષિ હત્યાકાંડ’ પરથી બનેલી આ બીજી ફિલ્મ મર્ડર મિસ્ટ્રી ફિલ્મોમાં નવો ચીલો પાડે છે.

***

talvar2કહે છે, સત્ય એ કલ્પના કરતાં પણ વધારે વિચિત્ર હોય છે. વિશાલ ભારદ્વાજે લખેલી અને મેઘના ગુલઝારે ડિરેક્ટ કરેલી ‘તલવાર’માં જે પેશ કરાયું છે તેને જો સાચું માનીએ તો સત્ય એ માત્ર વિચિત્ર જ નહીં, બિહામણું, ઘૃણાસ્પદ, ક્રૂર અને આપણને અંદરથી ખળભળાવી મૂકે તેવું પણ હોય છે. ૨૦૦૮માં નોઇડામાં થયેલા આરુષિ-હેમરાજ ડબલ મર્ડર કૅસમાં કલ્પનાના રંગો પૂરીને ડિરેક્ટર મનીષ ગુપ્તાએ આ જ વર્ષે ‘રહસ્ય’ નામની અફલાતૂન સસ્પેન્સ થ્રિલર ફિલ્મ બનાવી હતી. પરંતુ વિશાલ ભારદ્વાજ અહીં આપણને આ હાઈપ્રોફાઇલ કૅસની તપાસની પાછળની બાજુએ લઈ ગયા છે, જે અત્યંત કદરૂપી છે. અહીં જ આ ફિલ્મ ‘હુ ડન ઇટ’ એટલે કે ‘ખૂન કોણે કર્યું’ના સવાલથી પણ આગળ નીકળી જાય છે અને આપણને વિચારતા કરી મૂકે છે.

એક સવાલ, જવાબમાં અનેક સવાલ

૨૦૦૮ની એક સવારે નોઇડાના ધનાઢ્ય પરિવારની ચૌદ વર્ષની દીકરી શ્રુતિ ટંડન (વાંચો આરુષિ તલવાર) એના રૂમની પથારીમાં ગળું કાપેલી હાલતમાં મળી આવે છે. થોડા સમય પછી ઘરના નેપાળી નોકર ખેમપાલ (વાંચો, હેમરાજ)નો મૃતદેહ પણ અગાશીમાંથી મળી આવે છે. દોષનો ટોપલો ઢોળાય છે તબીબ માતા-પિતા નૂતન (કોંકણા સેન શર્મા) અને રમેશ ટંડન (નીરજ કબિ) (વાંચો, નુપૂર અને રાજેશ તલવાર) પર. પોલીસની રેઢિયાળ કામગીરી પછી ટૉક ઑફ ધ નેશન બની ગયેલા આ કૅસની તપાસ સોંપાય છે ‘સેન્ટ્રલ ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન’ ઉર્ફ CDI (વાંચો, સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન યાને CBI)ના જોઇન્ટ ડિરેક્ટર અશ્વિન કુમાર (ઇરફાન ખાન)ને. આ તપાસ જેમ જેમ આગળ વધતી જાય છે તેમ તેમ સત્યના અનેક કદરૂપા ચહેરા સામે આવતા રહે છે.

કોનું સત્ય સાચું?

જે કૅસ વિશે પાછલાં સાત વર્ષમાં મીડિયામાં ટનબંધ છપાઈ-કહેવાઈ ચૂક્યું હોય અને લોકો થોડા મહિના અગાઉ તેના પરની એક ફિલ્મ પણ જોઈ ચૂક્યા હોય, તે ફિલ્મ જોવા જતી વખતે કશું નવું પિરસાવાની અપેક્ષા ન હોય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ જેમ જેમ ‘તલવાર’ આગળ વધતી જાય, તેમ તેમ આપણને થાય કે ખરેખર આપણને કશી ખબર હતી જ નહીં. ‘તલવાર’ એક ટિપિકલ મર્ડર મિસ્ટ્રીની જેમ શરૂ થાય છે. પરંતુ થોડીવારમાં જ ક્લિયર થઈ જાય છે કે આ કોઈ રેગ્યુલર સસ્પેન્સ ફિલ્મ નથી. અહીં બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક મિનિમમ છે, વાસ્તવિકતાની ફીલ લાવવા માટે હેન્ડહેલ્ડ ટાઇપના કેમેરા એન્ગલ્સ છે, લાઉડ મૅલોડ્રામેટિક એક્ટિંગ નથી અને આખા કૅસની તપાસને આપણી સમક્ષ ખુલ્લી મૂકી દીધી છે. જોકે આનાથી બે વસ્તુ થાય છે. એક તો ફિલ્મ કોઈ ડોક્યુ-ડ્રામા જેવી લાગવા માંડે છે અને ફિલ્મની ગતિ ખાસ્સી ધીમી પડી જાય છે. પરિણામે ‘દૃશ્યમ’ ટાઇપની ક્રિસ્પ ફિલ્મની અપેક્ષાએ ગયેલા દર્શકને થોડો કંટાળો પણ આવી શકે છે. ઉપરથી ફિલ્મમાં થ્રિલનું તત્ત્વ પણ ઘણે અંશે ક્યાંક ગૂમ થતું હોય તેવું લાગે છે.

તેમ છતાં આ ફિલ્મ અનેક ઠેકાણે ચીલો ચાતરે છે. એક, વિશાલ ભારદ્વાજનું સુપર્બ રાઇટિંગ અને મેઘના ગુલઝારનું ડિરેક્શન. આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય સ્પૂનફીડિંગ નથી. ફોર એક્ઝામ્પલ, ક્રાઇમસીન પર પાન ખાઇને થૂંકતા, ફોટા પડાવતા, પુરાવાને ઘોર બેદરકારીથી હૅન્ડલ કરતા, સતત ફોન પર મંડ્યા રહેતા, ફોરેન્સિક સાયન્સ ડિપાર્ટમેન્ટને ખબર આપવાની તસદી ન લેતા પોલીસવાળા, પોસ્ટમૉર્ટમ રૂમ જેવી સંવેદનશીલ જગ્યા પર પણ ઝબૂક ઝબૂક થતી ટ્યૂબલાઇટો અને અપૂરતો પ્રકાશ, પોલીસથી લઇને મીડિયા અને પબ્લિકના પોતાના પૂર્વગ્રહો, ક્રાઇમનું અત્યંત નિર્દયતાથી કરાતું સેન્સેશનલાઇઝેશન વગેરે બધું જ અહીં છે, છતાં તે ક્યાંક સહજતાથી તો ક્યાંક ક્રૂર હ્યુમરથી આપોઆપ કહેવાઈ ગયું છે.

બીજી વાત જે ‘તલવાર’માંથી બહાર આવે છે તે છે ચુકાદા સંભળાવી દેવાની ઉતાવળ. પોલીસ-ઉચ્ચ તપાસ સંસ્થાઓના પણ અમુક પરિસ્થિતિમાં તો માણસ તમુક રીતે જ વર્તે તેવા પૂર્વગ્રહો, મીડિયા કહે તે સાચું માની લેવાની વૃત્તિ, લોકો પણ અધકચરી માહિતીમાંથી પોતાનું મનગમતું જજમેન્ટ તારવી લે. આ પ્રકારની માનસિકતા પર તલવારે એક શબ્દ પણ બોલ્યા વિના પ્રહાર કર્યો છે.

શરૂઆતમાં માઉસહન્ટ તરીકે શરૂ થયેલી આ ફિલ્મ પર એક પછી એક લૅયર ચડતાં જાય છે. જો સત્ય એક હોય, તો તેનાં કેટલાં સ્વરૂપ હોય? ઘટનાનું પરિવારજનોનું વર્ઝન, પોલીસનું પ્રાથમિક વર્ઝન, તપાસ સંસ્થાનું વર્ઝન, તપાસ સંસ્થાનું જ બીજું વર્ઝન. એકબીજાથી તદ્દન વિરોધાભાસી એવાં આ તમામ પાસાં સામે આવતાં જાય અને કૅસ લગભગ સોલ્વ થઈ ગયો હોવા છતાં તદ્દન ગૂંચવી નાખવામાં આવે. એક જ ઘટનાનું અલગ અલગ દૃષ્ટિકોણથી વર્ણન કરતું આ પ્રકારનું સ્ટોરીટેલિંગ પ્રખ્યાત જૅપનીસ ફિલ્મ ‘રશોમોન’માં, હૉલીવુડ ફિલ્મ ‘વેન્ટેજ પોઇન્ટ’માં આવી ગયું છે. જો આવાં અઘરાં નામોની એલર્જી હોય, તો આપણે ત્યાં ‘પુલીસ પબ્લિક’, ‘તીન દીવારેં’ જેવી ફિલ્મોમાં પણ આપણે જોઈ ચૂક્યા છીએ. જ્યારે એક તબક્કે ફિલ્મ બિલકુલ ‘એક રુકા હુઆ ફૈસલા’ની કેટેગરીમાં આવી પડે છે.

‘તલવાર’ એક અનોખી ફિલ્મ છે. ફિલ્મ જોતાં જોતાં આપણને સતત સવાલ થાય કે પોલીસ તો ઠીક, પણ દેશની સર્વોચ્ચ કહેવાતી તપાસ સંસ્થા પણ આ રીતે ઇન્વેસ્ટિગેશન કરતી હશે? પોતાના પર્સનલ ઇગો અને સ્વાર્થ ખાતર તપાસ અધિકારીઓ આ હદે છેલ્લી પાટલીએ જઇને બેસતા હશે? પોતાનો કક્કો ખરો કરાવવા માટે ગમે તે નિર્દોષને ફ્રેમ કરી દેતાં પણ કોઇનું રૂંવાડું ફરકતું નહીં હોય? કોઇની હત્યા એ સનસનાટીમાંથી રોકડી કરવાનું એક સાધન માત્ર છે? પોલીસ, મીડિયા, પબ્લિક ક્યાંય કોઇનામાં પણ કોઇપણ તબક્કે માનવતા જેવું નહીં હોય?

અત્યાર સુધી આપણે ‘ટ્રાયલ બાય મીડિયા’ સાંભળતા આવ્યા છીએ, પરંતુ આ ફિલ્મથી ‘ટ્રાયલ બાય સિનેમા’ શબ્દ પ્રચલિત થાય તો નવાઈ નહીં. લેખક-પ્રોડ્યુસર વિશાલ ભારદ્વાજ ભલે કહે કે એમણે નિષ્પક્ષ રહીને આ ફિલ્મની વાર્તા લખી છે, પરંતુ તેમાં આરુષિ તલવારનાં માતા-પિતા પ્રત્યે એમનો સોફ્ટકોર્નર ચોખ્ખો દેખાઈ આવે છે. તેઓ કહે છે કે તેમણે જાહેરમાં ઉપલબ્ધ વિગતોમાંથી આ ફિલ્મની વાર્તા લખી છે, પરંતુ તેમણે ક્યાંય કોઈ સ્રોત ટાંક્યા નથી. એટલે અત્યારે સબજ્યુડિસ એવા આ કૅસ પરની ફિલ્મમાં કેટલું અને કોનું સત્ય સાચું હશે તે પ્રશ્ન પણ ઉપસ્થિત રહે જ છે.

અત્યંત ગંભીર સ્થિતિમાં પણ આ ફિલ્મની ક્રૂર, ડાર્ક હ્યુમર તમને હસાવી જાય. પોલીસની બેવકૂફી-ઉદ્ધતાઈ, તપાસ અધિકારીનું શુદ્ધ હિન્દી કે ઇવન સત્યના એક વર્ઝનમાં મૃતકની માતા દ્વારા બોલાયેલું એક વાક્ય સાંભળીને તમે હસી પડો. પરંતુ હાસ્ય શમ્યા પછી આપણને થાય કે ખરેખર આ હસવા જેવી વાત છે કે ગુસ્સો કરવા જેવી?

‘તલવાર’ને મસ્ટ વૉચ ફિલ્મની કેટેગરીમાં મૂકતું વધુ એક પરિબળ છે તેની સુપર્બ સ્ટારકાસ્ટ અને તેમની પાસેથી લેવાયેલું લાજવાબ પર્ફોર્મન્સ. CDI ઑફિસર તરીકે ઇરફાન જેટલો શાર્પ લાગે છે, એટલો જ એ રમતિયાળ, ઠંડી ક્રૂરતાવાળો અને સાથોસાથ અત્યંત સંવેદનશીલ પણ લાગે છે. એક રેઢિયાળ પોલીસ અધિકારી કેવો હોય તેનું લાંબું વર્ણન કરવા કરતાં તમે આ ફિલ્મના એક્ટર ગજરાજ રાવને જોઈ લો એ પૂરતું છે. કોંકણા સેન શર્મા અને (‘શિપ ઑફ થિસિયસ’ તથા ‘બ્યોમકેશ બક્ષી’ ફેમ) નીરજ કબિ પાસે રોનાધોના ટાઇપનો મૅલોડ્રામા કરવાનો પૂરતો સ્કોપ હતો, પણ એમની બૅલેન્સ્ડ એક્ટિંગે ફિલ્મને લાઉડ બનતાં બચાવી લીધી છે. આ ઉપરાંત પ્રકાશ બેલાવાડી, સોહમ શાહ, અતુલ કુમાર, નોકર નેપાળી કમ્પાઉન્ડર ‘કન્હૈયા’ બનતો સુમિત ગુલાટી બધા પર્ફેક્ટ છે. એકમાત્ર તબુ અહીં તદ્દન વેડફાઈ છે. બૅકગ્રાઉન્ડમાં બે ગીતો છે, બંને એકદમ હૉન્ટિંગ-ડરામણાં છે. અહીં ‘ઇજાઝત’ ફિલ્મ અને ‘મેરા કુછ સામાન’ ગીતથી ગુલઝારને અંજલિ છે, તો ચેતન ભગતનું નામ એવી રીતે છે, જે સાંભળીને એ પોતેય કપાળ કૂટશે.

અબ કી બાર, તલવાર

બની શકે કે આ ફિલ્મ જોયા પછી તમને એક પર્ફેક્ટ મર્ડર મિસ્ટ્રી જોયાનો સંતોષ ન થાય, પરંતુ એ વિચાર તો અવશ્ય થશે જ કે સૌને હત્યા કોણે કરી એ જાણવા કરતાં કોણે કરી હોવી જોઇએ એ ઠસાવવામાં વધારે રસ હતો. કદાચ સસ્પેન્સ આપણા પર પણ છોડી દેવાયું છે. આ ફિલ્મ જોઇને આપણે વિચારતા થઇએ, સવાલો પૂછતા અને આસપાસની ઘટનાઓ વિશે વાંચતા થઇએ તથા અધકચરા ચુકાદા ફેંકતા બંધ થઇએ તો તે આ ‘તલવાર’ની સૌથી મોટી સફળતા હશે.

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.