પૅડમેન

સુપરહીરો હૈ યે પગલા!

***

રેટિંગઃ સાડા ત્રણ સ્ટાર (***1/2)

5a1e12a16bd08-image

  • ‘પૅડમેન’ની વાત શરૂ કરતાં પહેલાં થોડા આંકડાઃ ભારતની 88% મેન્સ્ટ્રુએટિંગ સ્ત્રીઓ સેનિટરી પૅડ્સનો ઉપયોગ નથી કરતી. 70% સ્ત્રીઓને તે પોસાતાં જ નથી. એટલે જ એમનામાં ‘રિપ્રોડક્ટિવ ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન’નો દર 70% જેટલો ઊંચો છે. બોરિંગ ફિગર્સ છે, પણ અલાર્મિંગ છે. ત્યારે એક ફિલ્મ બનાવવા માટે આ પર્ફેક્ટ સબ્જેક્ટ છે.
  • વિરોધાભાસોથી ભરેલા આપણા દેશનો ગજબ વિરોધાભાસ એ પણ છે કે અહીં ખૂન, બળાત્કાર, કૌભાંડોની વાત સાંભળીને કોઇને આઘાત નથી લાગતો, પણ મેન્સ્ટ્રુએશન, સેનિટરી પૅડ્સ, કોન્ડોમ આજે પણ કમ્પ્લિટલી ટૅબૂ સબ્જેક્ટ્સ છે.
  • ટેલિવિઝન એડ્સમાં જેને ‘ઉન દિનોં મેં’ અને ‘મુશ્કિલ દિનોં મેં’ કહે છે, એની વાત આજે પણ આપણે ત્યાં મોટાભાગનાં ઘરોમાં ખૂલીને થતી નથી. ચાર દિવસ ઘરની સ્ત્રીઓ ‘અડેલી બેસે’, ‘માસિક ધર્મ’ આવે અને એ જાણે કોઈ ઇબોલાની દર્દી હોય એમ એમને એક ખૂણામાં ધકેલી દેવામાં આવે. બધી વાતમાં બને છે એમ, સાપ જાય ને લિસોટાની બબાલો રહી જાય. હેવી બ્લડલોસને કારણે આવેલી વીકનેસમાં એમને આરામ મળે એ હેતુથી એમને ચારેક દિવસ કામકાજમાંથી મુક્તિ આપવા માટે આ રિવાજ બન્યો હોઈ શકે, પણ આપણે એને તિરસ્કારમાં બદલી નાખ્યો.
  • અર્બન સેન્ટરોમાં સેનિટરી પૅડ્સ ખરીદવા એ કદાચ નોર્મલ થઈ ગયું હશે, પણ નાનાં શહેરોમાં આજે પણ એ ડ્રગ્સ ખરીદવા જેવી જ ખૂફિયા વસ્તુ ગણાય છે.
  • આર. બાલ્કી અને ગૌરી શિંદે દંપતીની બધી જ ફિલ્મોમાં સ્ટ્રોંગ ફેમિનિસ્ટ અન્ડરટોન અને મજબૂત ફિમેલ કેરેક્ટર્સ અચૂક હોય છે. પછી એ ‘ચીની કમ’ની તબૂ હોય, ‘પા’ની વિદ્યા બાલન અને એની મમ્મી હોય, ‘ઇંગ્લિશ વિંગ્લિશ’ની શ્રીદેવી હોય, ‘શમિતાભ’ની અક્ષરા હાસન હોય કે પછી ‘ડિયર ઝિંદગી’ની આલિયા હોય. અહીં તો આખી ફિલ્મ જ સ્ત્રીઓના સબ્જેક્ટ પર છે.
  • હવે સૌને ખબર છે કે ‘પૅડ મેન’ કોઇમ્બતુરના અરુણાચલમ મુરુગનંતમની રિયલ લાઇફસ્ટોરી પરથી બની
    maxresdefault
    રિયલ ‘પૅડ મેન’ અરુણાચલમ મુરુગનંતમ

    છે. સ્કૂલ ડ્રોપઆઉટ અને ઇંગ્લિશ ન જાણતા એ માણસે સસ્તાં સેનિટરી પૅડ્સ બનાવવાનું મશીન શોધીને એક ક્રાંતિ લાવી. પણ આપણા સુધી એ ક્રાંતિનાં ન્યુઝ પહોંચાડવા માટે અક્ષય કુમાર જેવા સ્ટારને લઇને ફિલ્મ બનાવવી પડે છે. એનું પ્રચંડ કામ, ઇન્ટરનેશનલ મીડિયામાં લેવાયેલી નોંધ, બિલ ગેટ્સ સાથે એની સ્પીચ કે ઇવન ભારત સરકારે એનાયત કરેલો પદ્મશ્રી પણ એક ફિલ્મની તોલે આવતો નથી.

  • બાય ધ વે, ટ્વિન્કલ ખન્ના આ ફિલ્મની પ્રોડ્યુસર પણ છે અને એણે પોતાની બીજી બુક ‘ધ લેજન્ડ ઑફ લક્ષ્મી પ્રસાદ’માં અરુણાચલમની રિયલ સ્ટોરી પરથી એક ટૂંકી વાર્તા પણ લખી હતી. બટ, ટ્વિન્કલે હમણાં જ એક પ્રોગ્રામમાં કહ્યું હતું એમ, ‘વી આર અ કન્ટ્રી ઑફ વૉચર્સ, નોટ રિડર્સ!’ એટલે જ આ ફિલ્મ બને એ ખાસ જરૂરી હતું.
  • ફિલ્મ સીધી જ ‘આજ સે તેરી સારી ગલિયાં મેરી હો ગઈ’ સોંગથી સ્ટાર્ટ થાય છે, જેમાં લક્ષ્મીકાંત ચૌહાન ગાયત્રી ચૌબે સાથે ફેરા ફરી રહેલો દેખાય છે. આ સોંગ યુટ્યુબમાં જોશો તો ખબર પડી જ જશે કે એમાં લક્ષ્મીકાંત એટલે કે અક્ષય કેવો માણસ છે. પત્નીની એકદમ કૅર કરે છે. એને ડુંગળી સમારતાં આંખમાંથી આંસું ન નીકળે એટલે ડ્રમ વગાડતા રમકડાના હાથમાં ચપ્પુ પકડાવીને ચોપિંગ મશીન બનાવી દે છે. સાઇકલમાં બેસતાં ગોઠણ ન વાગે એટલે એને પાછળ સરસ ટેકાવાળી સીટ બનાવી આપે છે. યાને કે, એક, ભાઈ એકદમ કૅરિંગ હસબંડ છે, એનાં દુઃખ-દર્દ એ વગર કહ્યે સમજી જાય છે. બીજું, ભાઈ એકદમ ઇનોવેટિવ દિમાગના છે. બાય ધ વે, અક્ષય આ ફિલ્મમાં એક ફેબ્રિકેશનની દુકાનમાં કામ કરે છે. એટલે એની આ ખુરાફાતો જસ્ટિફાય પણ થાય છે.
  • અને એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના એસ્ટાબ્લિશ થઈ જાય છે કે આવો ઇનોવેટિવ દિમાગ ધરાવતો માણસ લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ મેકિંગ મશીન બનાવી શકે જ. સિનેમાનો મારો ફેવરિટ રુલ ‘શો, ડોન્ટ ટેલ’નો મસ્ત ઉપયોગ.
  • ફિલ્મમાં બે વખત બીજી બે સિચ્યુએશન પણ બોલ્યા વિના ઘણું કહી જાય છે. એક મંદિરમાં હનુમાનજીની મિકેનિકલ ટ્રિકવાળી મૂર્તિના મોંમાં નાળિયેર મૂકીને પ્રસાદી આપવાના 51 રૂપિયા પડાવાય છે. લક્ષ્મીકાંત એ જોઇને જ તેનું મિકેનિઝમ સમજી જાય છે. બીજી વખત શ્રીકૃષ્ણના હાથે પ્રસાદ લેવા માટે આવું જ ગિમિક કરવામાં આવે છે. આ બંને વખતે ભક્તોની લાંબી લાઇનો લાગેલી દેખાય છે. કમેન્ટ એવી કે આપણે ત્યાં સેનિટરી પૅડ જેવી વસ્તુઓ પર કોઈ ધ્યાન નહીં દે, પણ ધર્મની વાત આવશે ત્યારે લોકો વગર વિચાર્યે પૈસા ખર્ચવા તૈયાર થઈ જશે. ઇવન સ્ત્રીઓ પણ.
  • ‘પૅડમેન’ ઓલમોસ્ટ કમ્પ્લિટલી ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમકથા’ના ટેમ્પલેટ પર જ આગળ વધે છે. પહેલાં જાત સાથેનો સંઘર્ષ, પછી જીવનસાથી સાથેનો સંઘર્ષ, પછી પરિવાર સાથે સંઘર્ષ અને પછી સમાજ સાથેનો સંઘર્ષ. અને આ સંઘર્ષ પણ મોસ્ટ્લી વિચારોનો સંઘર્ષ છે. અલબત્ત, અહીં એને જાત સાથેનો સંઘર્ષ નથી.
  • અને થેન્ક ફુલ્લી આ ફિલ્મ ટોઇલેટ જેટલી લાઉડ પણ નથી. અક્ષયની ક્લાઇમેક્સમાં એક લાંબી સ્પીચને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં ખાસ ભાષણબાજી પણ નથી.
  • અક્ષય એના ઘરમાં એકમાત્ર પુરુષ છે. મમ્મી છે, ત્રણ બહેનો છે, પણ એને મેન્સ્ટ્રુએશન સાઇકલ વિશે છેક લગ્ન પછી ખબર પડે છે. આપણે ત્યાં પુરુષોની હાલત આનાથી ખાસ અલગ નથી. ખુદ અરુણાચલમ જ કહે છે કે આપણે જેની સાથે આખી જિંદગી વીતાવીએ છીએ એના શરીરમાં શું થાય છે તે આપણને ખબર હોતી નથી.
  • બીજી એક આઇરની પણ ફિલ્મમાં મસ્ત રીતે એસ્ટાબ્લિશ થઈ છેઃ ફિલ્મનું શૂટિંગ નર્મદા કાંઠે આવેલા મધ્ય પ્રદેશના બ્યુટિફુલ મહેશ્વરમાં થયું છે. નર્મદા માતા ગણાય છે. ફિલ્મમાં અક્ષયના પાત્રનું નામ લક્ષ્મી છે, પત્નીનું નામ ગાયત્રી છે, રેણુકા દેવી મેડિકલ કોલેજ છે, સ્કૂલનું નામ અહલ્યા છે (જે ત્યાંનાં અહલ્યાદેવી હોલકર પરથી રખાયું હશે), દુકાનનું નામ ‘ચંદ્રિકા બેગ્સ હાઉસ’ છે… અરે, દીકરી પ્યુબર્ટીમાં પ્રવેશે એનું સેલિબ્રેશન પણ થાય છે… ચારેકોર સ્ત્રીઓનું સામ્રાજ્ય છે, પણ સ્ત્રીઓની આટલી મોટી સમસ્યા ક્યાંય કોઇને દેખાતી નથી.
  • પૅડમેનમાં શુદ્ધ હિન્દી શબ્દોની ભરમાર છેઃ વિજ્ઞાપન, ક્ષણ, ગ્રાહક, મુક્તિ, ચરિત્રહીન, આવિષ્કારો કી પ્રતિયોગિતા, મૌલિક આવિષ્કાર, અભિશાપ, વાતાવરણ, સાત્ત્વિક ભોજન, મંચ, સંબોધિત… છેલ્લે કઈ ફિલ્મમાં આ શબ્દો સાંભળ્યા હતા?
  • ૨૦૦૧ની સ્ટોરી છે એ બતાવવા ‘રાની મુખર્જી અને દેવિકા રાની’નો ડાયલોગ છે, ગૂગલનું જૂનું હોમપેજ અને ગોકળગાય જેવી ઇન્ટરનેટ સ્પીડની પણ વાત છે.
  • 2 કલાક 20 મિનિટની ફિલ્મ લગભગ ક્યાંય બોર કર્યા વિના અને એક પછી એક ઓબ્સ્ટેકલ સરસ રીતે વીંધતી આગળ વધે છે.
  • અરુણાચલમ મુરુગનંતમની સ્પીચ સાંભળશો એટલે સમજાશે કે આ ફિલ્મમાં બતાવાયેલા મોટાભાગના પ્રસંગો રિયલ છે. અને એટલે જ આવું ખરેખર કોઈ માણસે કર્યું હશે એ જાણીને ખરેખર આશ્ચર્ય થાય.
  • આવો રોલ કરવા માટે અને પૂરી ઓનેસ્ટીથી નિભાવવા માટે અક્ષય કુમારને ફુલ માર્ક્સ આપવા પડે. ટોઇલેટ વખતે મેં ટકોર કરેલી કે હજી આપણી ફિલ્મોમાં કે સ્ટાર્સમાં એટલી હિંમત નથી આવી કે હીરોને જાહેરમાં હાજતે બેસતો બતાવે (હા, હિરોઇનને બતાવી શકાય). પણ પૅડમેનમાં અક્ષયને ફિમેલ અન્ડરવેર પહેરતો બતાવ્યો છે. સો, બિગ એપલોઝ!
  • રાધિકા આપ્ટેના ભાગે ‘શરમ સે મરને’ કે અલાવા ખાસ કશું આવ્યું નથી, અને એમાં એણે પર્ફેક્ટ્લી પર્ફોર્મ કર્યું છે. રાધિકા આપ્ટે વિશે એક હળવું ઓબ્ઝર્વશન મેં કર્યું છેઃ એ પોતાના પતિઓ માટે પર્ફેક્ટ પ્રેરણામૂર્તિ છે. જુઓ, ‘શોર ઇન ધ સિટી’માં એને કારણે તુષાર કપૂર ઇંગ્લિશ વાંચતા શીખી જાય છે, ‘માંઝી’માં નવાઝુદ્દીન આખો પહાડ તોડી પાડે છે અને ‘પૅડમેન’માં અક્ષય લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ્સ તૈયાર કરે છે!
  • ફિલ્મનો સૌથી મોટો માઇનસ પોઇન્ટ હોય તો એ છે સોનમ કપૂરનું કેરેક્ટર. સોનમ પ્રીમિયર ઇન્સ્ટિટ્યુટમાંથી MBA કરેલી યુવતી છે, જે તબલાં પ્લેયર પણ છે. પણ એને તબલાં વગાડતી જોઇને માથા પર નગારું મારવાનું મન થાય! ફિલ્મમાં સોનમનું કામ માત્ર અટકેલા અક્ષય માટે એક ચમત્કારિક પરી તરીકેનું જ છે. આપણે ઝાઝું વિચારવું ન પડે એટલે એનું નામ પણ ‘પરી વાલિયા’ જ રખાયું છે. પરંતુ એ બંનેનો પરાણે ઠૂંસેલો રોમેન્ટિક ટ્રેક જરાય કન્વિન્સિંગ નથી. લડકા ઔર લડકી દોસ્ત હો સકતે હૈ, મિસ્ટર બાલ્કી! પણ હા, ઝાઝી સેન્ટી-ઇમોશનલ થયા વિના એક ઇન્ડિપેન્ડન્ટ સ્ત્રી ફોકસ્ડ રહી શકે છે એવું બતાવવાનો બાલ્કીનો ટ્રેક રેકોર્ડ જળવાઈ ગયો છે.
  • ફિલ્મમાં ક્યાંક ક્યાંક અનઇન્ટેન્શનલી અને બોર્ડરલાઇન સેક્સિસ્ટ થઈ ગયેલા ડાયલોગ્સની સાથોસાથ ‘એક ઔરત કી મદદ કરને મેં નાકામિયાબ ઇન્સાન અપને આપ કો મર્દ કૈસે કહ સકતા હૈ’ જેવા આપણે ત્યાં ચિયરવર્ધી ડાયલોગ્સ પણ છે.
  • ‘પૅડ મેન’માં ધમાકેદાર સોંગ્સ વગર પણ ઇફેક્ટિવ સ્ટોરી બની જ શકી હોત. અહીં અમિત ત્રિવેદીએ કમ્પોઝ કરેલાં ‘આજ સે તેરી’ અને ‘સુપરહીરો’ (ટાઇટલ ટ્રેક) બંને સરસ બન્યાં છે.
  • આ ફિલ્મને ઘણા લોકોએ અઢી કલાકની પબ્લિક સર્વિસ એડ કહીને ઉતારી પણ પાડી છે. હા, સ્ક્રીનપ્લેમાં સાંધા દેખાઈ આવે છે. જેમ કે, માત્ર એક એક લાઇન બોલાવવા માટે આખા આખા સીન નાખવામાં આવ્યા છે વગેરે. પણ આવો મસ્ત મેસેજ આટલી સિમ્પલ રીતે આપવા માટે આવી સિમ્પ્લિસ્ટિક ફિલ્મ જ જોઇએ, તો જ આપણા જેવા દેશમાં આ મેસેજ વધુ ને વધુ લોકો સુધી પહોંચે.
  • સેનિટરી પૅડ્સ પર GST ન હટાવનારી સરકાર સેનિટરી પૅડ પરની ફિલ્મને ટેક્સ ફ્રી ન કરે તે સમજી શકાય તેમ છે. પરંતુ દુઃખની વાત એ છે કે આ ફિલ્મને નબળું ઓપનિંગ મળ્યું છે. ઘણા લોકોએ મને પૂછ્યું કે આ ફિલ્મ ફેમિલી સાથે જોવાય એવી છે ખરી? અરે, ફરજિયાતપણે ફેમિલી સાથે જ જોવી જોઇએ એવી ફિલ્મ છે. આ સવાલ જ કહી આપે છે કે આવી ફિલ્મોની આપણે ત્યાં સખત જરૂર છે. ‘પૅડમેન’એ લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ્સ બનાવનારા અરુણાચલમની સ્ટોરી દેશની સામે મૂકી છે, પણ પિરિયડ્સને લઇને જે છોછ છે એની વાત ક્યાંય નથી. આ ફિલ્મથી એટલિસ્ટ એ છોછ દૂર થાય અને આ મુદ્દો મોકળાશથી ચર્ચાતો થાય તોય ઘણું. અરુણાચલમે એક સ્પીચમાં કહ્યું છે, ‘ભારત સ્ત્રીઓને માર્સ પર મોકલશે, અરે, પહેલાં એમને સેનિટરી પૅડ્સ તો આપો પછી ચંદ્ર કે મંગળ પર મોકલજો… સુપરપાવરનાં સપનાં જોવા તો પછીની વાત છે!’

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Kabali

kabali-tamil-movie-poster-rajinikanth

  • ફાઇનલી, રિલીઝ થયાના પાંચમા દિવસના છેલ્લા શૉમાં આપણે બી ‘કબાલિશ્વર’નાં દર્શને જઈ આવ્યા. સાથોસાથ શ્રી શ્રી ૧૦૦૦૦૮ રજની સા’રની ફિલ્મના ૫૨,૫૦,૦૦૦મા દર્શક બનવાનું ગૌરવ પણ પ્રાપ્ત કર્યું (તાલિયાઁ)! (કબાલી વર્લ્ડવાઇડ 3500 સ્ક્રીનમાં રિલીઝ થઈ, એમાં રોજના સરેરાશ 5 શૉઝ અને દરેક શૉમાં 300 લોકોની સરેરાશ પકડીએ તો આ જ આંકડો આવે! આ સાંભળીને કબાલી સર કહેત, ‘બહોત ખૂબ!’) ઉપરથી કબાલીની ૩૦૦ કરોડ રૂપિયા જેવી પ્રચંડ કમાણીમાં મારા ૧૦૦ રૂપિયાનું પ્રચંડ યોગદાન પણ ખરું!
  • હવે હું કબાલી પર લખું અને એના માટે ‘રિવ્યૂ’ એવો શબ્દ વાપરું, તો સતત ડર રહે કે ક્યાંક ચેન્નઈ બાજુથી કોઈ બોથડ પદાર્થ ઊડતો ઊડતો આવશે અને મારી ખોપરીની ખાંડવી કરી નાખશે તો? એના કરતાં રજની સા’રના વિરાટ દર્શનમાં આપણે આપણી સીમિત બુદ્ધિથી જે કંઈ જોયું-અનુભવ્યું એની જ ચોપાઈઓ રચી નાખીએ એ વધુ સલામત ઉપાય છે.
  • એક્ચ્યુઅલી, આખા સ્ક્રીન પર જેટલા મોટા અક્ષરોમાં ‘સુપર સ્ટાર રજની’ લખાયેલું આવે છે, એ જોતાં એમના માટે આઇમૅક્સનો સ્ક્રીન પણ નાનો પડે. (મોબાઇલના પાંચ ઇંચના સ્ક્રીનમાં રજની સા’રની ફિલ્મ જોનારાઓને તો સ્ક્રીન પર ખાલી રજનીકાંતનાં શૂઝ જ દેખાતાં હશે!)
  • રજનીસા’રની એઝ અ કબાલી (ફિલ્મમાં બોલાય છે, ‘કબ્બાલી’) ઍન્ટ્રી થોડી અન્ડરવ્હેલ્મિંગ છે, લેકિન બોસ, એનું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક અને ‘નેરુપ્પુ ડા’ (હિન્દીઃ આગ હૂં મૈં) ગીત એકદમ ‘સુઉઉઉઉઉઉપર’ છે! રજનીભક્તો પોતાની સ્વરપેટીઓ, ફૅફ્સાં વગેરેની કૅપેસિટીની કસોટી કરી શકે એનો પૂરેપૂરો ખ્યાલ રખાયો છે (આપણેય તે થોડું ગળું ખંખેરી લીધેલું!).
  • રજનીકાંતની ફિલ્મથી થિયેટરની સાઉન્ડ સિસ્ટમ ઉત્તેજિત થઈ ગઈ હોય કે કેમ ખબર નહીં, પરંતુ પહેલી વાર મને કોઈ ફિલ્મ અને તેનું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક આટલાં ઘોંઘાટિયાં લાગ્યાં હશે (આ વીકએન્ડમાં હવે ઑડિયોગ્રામ ટેસ્ટ કરાવવાનું વિચારી રહ્યો છું!). કબાલી સર કશું પણ બોલે એ માત્ર નૉર્મલ ડાયલોગ ન બની રહેતાં એક એનાઉન્સમેન્ટ બની જાય તેનો પૂરો ખ્યાલ રખાયો છે (રજનીકાંત ડઝન્ટ સ્પીક, હી અનાઉન્સીસ, માઇન્ડ ઇટ!).
  • ઇવન રજનીકાંતનો બૂટથી ગોગલ્સ સુધીનો વાયા ચકાચક સૂટવાળો ડિટેઇલ્ડ લુક, એમની ઝુલ્ફોં ઝટકવાની, પગ પર પગ ચડાવીને બેસવાની, ગોગલ્સ કાઢવાની, ઊંચે જોઇને અટ્ટહાસ્ય કરવાની સ્ટાઇલ… બધામાં એમની લાર્જરધેન લાઇફ પર્સોના રિફ્લેક્ટ થાય એનુંય ઇત્મિનાનથી ધ્યાન રખાયું છે. આ જ લોજિકથી લૉ ઍન્ગલ કૅમેરા શૉટ્સ અને સ્લો મૉશન વૉકનો છૂટથી છંટકાવ કરવામાં આવ્યો છે (થૅન્ક ગૉડ, એમને પેટ્રોનાસ ટાવર પર પગ મૂકીને ઊભેલા નથી બતાવાયા! આમેય છે તો એ હમારે અપને ‘ધ બિગ ફ્રેન્ડ્લી જાયન્ટ’!). રજનીકાંતની ચાલવાની સ્ટાઇલ મૂનવૉક જેવી જ દર્શનીય છે. ચાલતી વખતે એ જાણે કોઈ ડાન્સ સ્ટેપ કરતા હોય એવું લાગે છે. અને હા, જમતી વખતે એ બંને હાથમાં ફોર્ક (કાંટા) વડે ખાય છે, નો ચમ્મચ, નો મચમચ!
  • બે પર્ટિક્યુલર શૉટ્સ મને ગમી ગયેલા. એકમાં કેમેરા કારના કાચમાં થયેલા બંદૂકની ગોળીના હોલમાંથી કેમેરા બહાર આવે છે, જ્યારે બીજામાં રજનીકાંતના ક્લોઝઅપથી કેમેરા ઝૂમઆઉટ થતો થતો છેક આખા વિસ્તારના ઍરિયલ વ્યૂ સુધી પહોંચી જાય છે. બંને CGI હોય તોય સૂઉઉપર છે!
  • ટિપિકલ ગૅંગવૉર અને પર્સનલ ટ્રેજેડીનો બદલો, બંને મુખ્ય ટ્રેક તદ્દન વાસી, ક્લિશૅ અને પ્રચંડ બોરિંગ છે. રજનીકાંતની મૅગ્નેટિક પર્સનાલિટી છતાં કંટાળ્યા વિના અઢી કલાકની આ ફિલ્મ પૂરી કરવા માટે મગજ, કાન, આંખો, જઠર, યકૃત, નાનું-મોટું આંતરડું જેવાં અવયવો એકદમ ટનાટન સ્થિતિમાં હોવા જોઇએ. જે ટ્રેકને રાઇટર-ડિરેક્ટર પા. રંજિત (સાઉન્ડ્સ લાઇક ‘પાપા રંજિત’, હેય્ય!)એ ફ્લૅશબૅકમાં સૂવડાવી દીધો છે એ જો વાર્તાના કેન્દ્રમાં હોત તો મજા પડત. કેવી રીતે એક માઇગ્રન્ટ તમિળ શ્રમિક પોતાના લોકોના હક, સામાજિક-આર્થિક દરજ્જા માટે લડે છે અને ટોચ પર પહોંચીને બતાવે છે.
  • રિલીઝ વખતે એવા મેસેજ વહેતા થયેલા કે, ‘જુઓ જુઓ, આ ફિલ્મની પાછળના મોટાભાગના કસબીઓ રિયલ લાઇફમાં દલિત છે.’ મને આ વાત તદ્દન વાહિયાત લાગે છે. ફિલ્મો મારે મન નખશિખ સેક્યુલર માધ્યમ છે અને તેમાં કામ કરતા કસબીઓનો એક જ ધર્મ હોય છે, સિનેમા. હા, આ ફિલ્મમાં જે સટલ્ટીથી દલિત ઇશ્યૂ ઉમેરી દેવાયો છે એની સ્પેશ્યલી વાત કરવી જ પડે. એન્ટ્રી વખતના પહેલા જ સીનમાં રજનીકાંતને ‘માય ફાધર બાલૈયા’ નામનું પુસ્તક વાંચતા બતાવાયા છે. લેખક વાય. બી. સત્યનારાયણના પોતાના પિતા વિશેના આ પુસ્તકમાં એક અસ્પૃશ્ય-દલિતમાંથી સંઘર્ષ કરીને આગળ આવવાની દાસ્તાન આલેખાયેલી છે. (મારી નોંધ કહે છે કે ગઈ ફિલ્મ ‘લિંગા’માં એમને જોસેફ કેમ્પબૅલની ‘ધ હીરો વિથ અ થાઉઝન્ડ ફેસીસ’ વાંચતા બતાવાયા હતા.) એક તબક્કે રજનીકાંત અન્ય એક પાત્રને ડૉ. આંબેડકરનું ઉદાહરણ આપીને કહે છે કે એમનું સૂટ-બૂટનું ચકાચક ડ્રેસિંગ વિરોધનો જ એક પ્રકાર છે. ઇવન ક્લાઇમૅક્સમાં પણ એ ચાઇનીઝ વિલન ટૉની લીને કહે છે કે, ‘જો હું આગળ વધું એ જ તારો મુખ્ય પ્રોબ્લેમ હોય, તો હવે તો એ જ કરીને બતાવું.’ આ વાતને સીધી જ દલિતો દ્વારા વિરોધીઓને કહેવાતી હોય એવા સંદર્ભમાં મૂકી શકાય છે. અલબત્ત, ‘સૈરાટ’ જેવી ફિલ્મમાં કાસ્ટિઝમનો મુદ્દો જે રીતે ઊપસીને આવ્યો હતો એવું અહીં નથી થતું (અહીં રજનીકાંતના સ્ટાર પાવરને પણ સાચવવો પડે ને!). તેમ છતાં રજનીકાંતને બે હાથે સલામ કરવાનું મન થાય કે આટલા મેઇનસ્ટ્રીમ સુપરસ્ટાર હોવા છતાં એ કોઈ હિચકિચાહટ વગર આ મેસેજ આપી શકે છે. (રિતેશ દેશમુખ ભલે ગમે તેવી ગાંડીઘેલી ફિલ્મો કરતો હોય, પણ એની આગામી ફિલ્મ ‘બૅન્જો’માં એને સફાઈ કામદાર તરીકે ગટરમાંથી નીકળતો બતાવાયો છે. એ ફિલ્મ કેટલી પોલિટિકલી કરેક્ટ હશે એ તો જોયા પછી જ ખબર પડશે, પરંતુ અત્યાર સુધીમાં આપણા કયા અભિનેતાએ આવું દૃશ્ય કરવાની પણ હિંમત કરી છે?!) સો, #Respect!
  • મેં કબાલીનું હિન્દી વર્ઝન જોવાની ભૂલ કરી નાખી. અહીંની પબ્લિકને સંદર્ભો સમજવામાં સરળતા રહે એટલા માટે ફિલ્મમાં નામ-ઉદહરણો બદલી નખાયાં છે એ તો ઠીક, પણ ઘણે ઠેકાણે ટ્રાન્સલેટેડ ડાયલોગ સાંભળવામાં લિટરલી ત્રાસ થાય છે. બોલાયેલાં તમિળ વાક્યોની ગતિને પહોંચી વળવા માટે હિન્દી પણ એટલું ફાસ્ટ બોલાયું છે કે દરેક કલાકારને એક-બે નંબર જવાની ઉતાવળ હોય એવું જ લાગે! હા, એટલું ખરું કે ફિલ્મનું માત્ર ડબિંગ જ નથી કરાયું, બલકે ફિલ્મમાં દેખાતી તમિળ સ્ક્રિપ્ટને પણ હિન્દીમાં સુપર ઇમ્પોઝ કરાઈ છે. ફિલ્મ એટલી લાઉડ અને વોકલ છે કે જ્યાં રજનીએ શાંત રહીને ફીલ કરવાનું હોય ત્યાંય એ પોતાની લાગણીઓ બોલીને વ્યક્ત કરે. ‘નેરુપ્પુ ડા’ને બાદ કરતાં ફિલ્મનાં બાકીનાં ગીતો પણ ઠેકાણાં વિનાનાં છે.
  • રજની સા’રનું મુવી હોય એટલે બીજા કલાકારોનો ખાસ ગજ ન વાગે એ સ્વાભાવિક છે. પણ અહીં તો સમ ખાવા પૂરતા એક સપોર્ટિંગ સ્ટારનું પર્ફોર્મન્સ પણ ઠેકાણાસરનું નથી. મોટાભાગના લોકો સતત કોઈ કૅફી દ્રવ્યની અસર હેઠળ ઍક્ટિંગ કરતા હોય એ રીતે વર્તે છે. રાધિકા આપ્ટેના ભાગે પણ કાં તો પ્રેગ્નન્ટ રહેવાનું અથવા તો પતિને દૂરથી જોયા કરવાનું ને સૂટ પહેરાવવાનું કામ જ આવ્યું છે. હા, એક ઇમોશનલ સીનમાં રાધિકા આપ્ટે ઇઝ સુઉઉઉપર! નાસિર જેવા સિનિયર ઍક્ટરને પણ ફ્લૅશબૅકમાં જરાતરા બતાવીને પડીકું વાળી દેવાયું છે. એક સિનિયર ચાઇનીઝ ગૅંગસ્ટરનું નામ ઍન્ગ લી રખાયું છે, જે રિયલ લાઇફમાં પ્રસિદ્ધ ફિલ્મમૅકરનું પણ નામ છે. વિકિપીડિયા ફંફોસતાં એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ જાણવા મળી કે ફિલ્મના મુખ્ય વિલન ટૉની લી બનતા તાઇવાનીઝ ઍક્ટર વિન્સ્ટન ચાઓએ હકીકતમાં એ જ દિગ્ગજ ડિરેક્ટર ઍન્ગ લીની બે ફિલ્મોમાં કામ કરેલું છે. પરંતુ આ ફિલ્મમાં એ સૂટબૂટ ધારી વિલન કાર્ટૂનથી વિશેષ કંઈ લાગતો નથી. (*Spoiler= ‘એરટેલ ગર્લ’ જેવા લુકમાં ફરતી અભિનેત્રી ધંસિકા જે રીતે રાતોરાત પિતા બદલી નાખે છે અને જે રીતે એ સતત કોઈ વિચિત્ર ઉચ્ચારમાં ‘પપા…પપા’ કર્યા કરે છે એ ઇમોશનલને બદલે હાસ્યાસ્પદ વધારે લાગે છે.)
  • દર થોડીવારે ફ્લૅશબૅકમાં સરી જતું ફિલ્મનું સ્ટોરીટેલિંગ પણ ખાસ્સું ચાઇલ્ડિશ છે. ઇન ફૅક્ટ, કબાલી જે ‘ફ્રી લાઇફ’ નામનું રિહેબિલિટેશન સેન્ટર ચલાવે છે એ જ કંઇક વિચિત્ર છે. એક તરફ ત્યાં ચૅ ગેવારા, ગૌતમ બુદ્ધ, સ્વામી વિવેકાનંદ, ચાર્લી ચૅપ્લિનની તસવીરો ટાંગેલી હોય અને બીજી બાજુ ડ્રગ ઍડિક્ટ લોકો આસાનીથી લઈ શકે એ રીતે હથિયારો ત્યાં ડિસ્પ્લે કરેલાં હોય? સૅન્ટરમાં એક યુવતી પર કબાલીની નજર સામે બળજબરી થતી હોય અને કબાલી કશું જ રિએક્ટ ન કરે? રિહેબ થૅરપી લઇને બહાર પડતી બૅચમાં પણ કોઇનું દિમાગ ઠેકાણે હોય કે થૅરપીની અસર થઈ હોય એવું લાગતું નથી.
  • કબાલીના ઑફિશિયલ એરલાઇન પાર્ટનર એવા ‘એર એશિયા’એ ફિલ્મની પબ્લિસિટી માટે એક આખું પ્લેન કબાલીમય કરી નાખેલું. તેમ છતાં ફિલ્મમાં ક્યાંય એર એશિયાનું બેશરમ પ્રમોશન નથી કરાયું. આ વાત આપણા ફિલ્મમૅકરોએ કાન પકડીને શીખવા જેવી છે.
  • રજની સા’રનો મૂછવાળો-દાઢી વિનાનો વિન્ટેજ લુક જોવો ગમ્યો. એમનો ચાર્મ જરાય ઓસર્યો નથી, પણ તોય હવે એમની બૉડી લૅન્ગ્વેજમાં, ફાઇટ સીનમાં ઉંમર દેખાય છે. દેખીતી રીતે જ રજનીકાંતના કૅલિબરના (સ્ટાર નહીં) એક્ટરને મણિ રત્નમ કે અત્યારના શંકર જેવા ડિરેક્ટર વધુ સારી રીતે પેશ કરી શકે છે, જે એમનો સ્ટારપાવર પણ પર્ફેક્ટ્લી સાચવી લે.
  • રજનીકાંત અને એમનો આસમાની કરિશ્મા ન હોત તો આ ફિલ્મનું શું થયું હોત એ વિચારવા જેવો પ્રશ્ન છે (કંઇક આવું જ માત્ર સ્ટારપાવરને લીધે કરોડો કમાતી સલમાનની તદ્દન બાલિશ, કંગાળ ફિલ્મો વિશે અને એને ફૂલડે વધાવતા વિવેચકો વિશે પણ વિચારવાનું મન થાય). હજી આ ફિલ્મનો ક્રેઝ ચાલી રહ્યો છે, ત્યારે માત્ર એ ક્રેઝના સાક્ષી બનવા એકવાર થિયેટરમાં અને પ્રિફરેબલી ઑરિજિનલ તમિળ વર્ઝનમાં એકવાર જોઈ શકાય.

ફોબિયા

phobia_ver2– જેણે અગાઉ ‘રાગિણી MMS’ અને ‘ડર @ ધ મૉલ’ જેવી ફોર્મ્યૂલા હોરર ફિલ્મો બનાવી હોય એવા ડિરેક્ટર પવન કૃપલાણી ‘ફોબિયા’ લઇને આવે ત્યારે એમની પાસેથી એઝ સચ કોઈ અપેક્ષાઓ ન હોય તે સ્વાભાવિક છે. પણ ઊંડે ઊંડે એવું હતું ખરું કે એક તો મારી વન ઑફ ધ ફેવરિટ ઝોનરા સાઇકોલોજિકલ થ્રિલર અને ઉપરથી સુપ્રીમલી ટેલેન્ટેડ રાધિકા આપ્ટે એટલે જોવાની ચટપટી તો હતી જ.

– હ્યુમન સાઇકોલોજી સાથે રમત કરતી થ્રિલર, કોન મુવી, હોરર મુવીની મજા એ હોય કે એક તો એ મોસ્ટ્લી તમને ફિલ્મના મુખ્ય પાત્ર (પ્રોટાગનિસ્ટ)ના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી વાર્તા કહે. એટલે એ જેવું જુએ, જેવું વિચારે, જે કરે કે એની સાથે જે થાય એ જ તમને દેખાય. છેક છેલ્લી ઘડીએ જબરદસ્ત પ્લોટ ટ્વિસ્ટ આવે અને આખી સ્ટોરીનું શીર્ષાસન થઈ જાય. એવી વાર્તાઓ ધરાવતી ફિલ્મો એક કહેતા હજાર છે. એટલે એક એવી આશા પણ ખરી કે આ ફોબિયા એ જ ખાનામાં જઇને પડવાની છે. આવી ફિલ્મોની બીજી મજા એ હોય કે આખુંય સિક્રેટ તમારી સામે પડ્યું હોય, પણ તમને તેનો અણસાર સુદ્ધાં ન આવે. છેક છેલ્લે સિક્રેટ રિવીલ થાય ત્યારે ખબર પડે કે હાયલા, હમ તો મામુ બન ગયે! સિક્રેટ ઑપન થયા પછી તમે ફરીથી એકેએક ચીજ વિશે વિચારો અને જવાબો મેળવતા જાઓ. વળી, આખી ફિલ્મ દરમિયાન તમારું દિમાગ પણ નાના બચ્ચાની જેમ સતત સવાલો પૂછતું રહે.

– પરંતુ ‘ફોબિયા’માં હોરર અને સાઇકોલોજીનાં આ રેગ્યુલર ફીચર્સથી આગળ ઘણું બધું છે. ટ્રેલરમાં જ કહેલું તેમ, ચિત્રકાર રાધિકા આપ્ટેને એક ટ્રોમેટિક એક્સપિરિયન્સ પછી ગંભીર ‘ઍગોરાફોબિયા’ થઈ ગયો છે (ફિલ્મમાં ખબર નહીં કેમ, તેને ‘ઍગ્રોફોબિયા’ જ કહે છે! સાચો ઉચ્ચાર શોધવા મેંય થોડી ‘ખેતી’ કરી, ‘ઍગોરા’ જ નીકળ્યું.). જાહેર સ્થળોનો ભય. એટલે હવે એ ઘરની બહાર પગ મૂકતાં પણ ડરે છે. એક નવા ઘરમાં શિફ્ટ થયા પછી એને ઘરની અંદર પણ ડરામણા અનુભવો થવા માંડે છે.

– ફાઇન. એક તબક્કે એવું પણ લાગે કે આ તો ટિપિકલ ‘હૉન્ટેડ પ્લેસ’ ટાઇપની હોરર ફિલ્મ છે. સતત વિચારતા રહીને મેં ફિલ્મ દરમ્યાન જ સિક્રેટ શું હશે તેનાં એકથી વધારે કન્ક્લુઝન્સ તારવી રાખેલાં. ઉપરથી રાધિકા આપ્ટે અને એના સિવાયની સુપર્બ સસ્પિશિયસ સ્ટારકાસ્ટ જોઇને હું મારી થિયરીઓ પર મુસ્તાક હતો. પણ એમાંનું કશું જ ન નીકળ્યું. બલકે શાંતિથી વિચારતાં જે નવો ઍન્ગલ જડ્યો એ ક્યાંય વધુ ડિસ્ટર્બિંગ અને ડરામણો હતો. જરા ફોડ પાડું.

– ‘ફોબિયા’ ફિલ્મ ફ્રાન્ઝ કાફકાના ‘I am a cage, in search of a bird’ ક્વૉટથી શરૂ થાય છે. એકદમ રિયલિસ્ટિક શરૂઆતની દસેક મિનિટમાં જ રાધિકા આપ્ટેને ખુલ્લા શહેર-વિસ્તાર (‘ઍગોરા’)માં જે અનુભવ થાય છે, તે એને એના ઘરના સલામત લાગતા પાંજરામાં કેદ કરી દે છે. પરંતુ બહારનું શહેર એક એવું મોટું અદૃશ્ય પાંજરું હતું, જે એના માટે, કહો કે કોઇપણ સ્ત્રી માટે સલામત નથી. હવે ઘરની અંદર આવીએ. રાધિકાના પાત્ર મહેકની એક બહેન છે, જે બહેનના આ ફોબિયાથી ત્રાસી ગઈ છે. તક મળ્યે એને હૉસ્પિટલ ટ્રાન્સફર કરી દે તેવી શક્યતા છે. રાધિકા આપ્ટેનો એક બૉયફ્રેન્ડ છે, જે કૅરિંગ છે, પણ સૅક્સ્યુઅલ ઍડ્વાન્ટેજ મેળવીને રાધિકાને પોતાના વર્ચસ્વના-કમિટમેન્ટના પાંજરામાં કેદ કરવા માગે છે, જે એને નથી ગમતું. આખી ફિલ્મમાં રાધિકા આપ્ટેની સ્ટ્રગલ માત્ર તે ઘરની કે ફોબિયાની બહાર નીકળવાની જ નહીં, બલકે તે અદૃશ્ય પાંજરાંને તોડીને બહાર આવવાની પણ છે. જ્યારે રાધિકા આપ્ટેનો ખરેખરો ફોબિયા આ બધાં જ અદૃશ્ય પાંજરાઓથી મુક્ત રહેવાની ઇચ્છામાં ધરબાયેલો છે. આ આઇડિયા મગજમાં ક્લિક થયો ત્યારે ફોબિયા અને તેને બનાવનારા પવન કૃપલાણી પ્રત્યે માન વધી ગયું, કેમ કે એ થિયરી પ્રમાણે આ ફિલ્મ ક્યાંય વધુ મૅચ્યોર બની જાય છે. વળી, આ ફિલ્મનાં મોટાભાગનાં પાત્રોનાં જીવનસાથી સાથેનાં સંબંધોમાં લોચા છે, કહો કે એમનાં પાંજરાંમાં પણ ગાબડાં છે.

– માત્ર એક અંધારિયા ઘરમાં જ આકાર લેતી આ ફિલ્મ ખાસ્સી ‘ક્લસ્ટરોફોબિક’ છે, પણ અદભુત કેમેરા વર્ક અને સુપર્બ ગ્રેટ રાધિકા આપ્ટે ફિલ્મને ક્યાંય ડલ, બોરિંગ, પ્રીડિક્ટેબલ બનવા દેતી નથી. એ એક જ સમયે ડરેલી, પૅનિક્ડ, અનપ્રીડિક્ટેબલ, વલ્નરેબલ, સૅક્સી, ડિઝાયરેબલ, લવેબલ લાગી શકી છે. એનાં એક્સપ્રેશન્સની રૅન્જ એટલી વિશાળ છે કે હવે એને હિચકોક લેવલના રોલ જ મળવા જોઇએ.

– ‘ફોબિયા’ની મજા એ છે કે જેવી એ પ્રીડિક્ટેબલ બનવા જાય, ત્યાં કંઇક નવો ટ્વિસ્ટ આવીને ઊભો રહે. આ ફિલ્મ ડાર્ક છે, ડિસ્ટર્બિંગ છે, ડરામણી છે, ચક્કરબત્તી જેવાં પાત્રોથી ભરેલી છે, છતાં એમાં બ્લૅક કોમેડી પણ છે. ખાસ કરીને ચુલબલી કોલેજિયન પાડોશણ ‘નિક્કી’ (ક્યુટ યશસ્વિની દાયમા)ની ઍન્ટ્રી પડે એ પછી ઠંડા પવનની લહેરખીની જેમ કોમેડીના ચમકારા દેખાવા શરૂ થાય છે.

– ‘ફોબિયા’નાં અમુક સબપ્લોટ્સ, હૅપનિંગ્સ અને કેમેરા ઍન્ગલ્સ જોઇને દેખીતી રીતે જ હિચકોકની ‘રિઅર વિન્ડો’ અને કુબરિકની ‘ધ શાઇનિંગ’ યાદ આવ્યા વિના રહે નહીં. હજીયે અમુક ફિલ્મોની અસર દેખાય છે, પણ છડ્ડોજી.

– રાધિકા આપ્ટેના પાત્રને જે અને સરવાળે આપણને દેખાય છે તે ખરેખર રિયલ છે કે પછી એના મનની ઊપજ છે કે પછી કોઈ સુપરનૅચરલ એલિમેન્ટ છે એ પણ આપણે છેક સુધી નક્કી ન કરી શકીએ. અહીં ટિપિકલ ઘોંઘાટિયું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક નથી અને સામે એક બીજામાં મર્જ થતાં, મૅટાફોરિકલી પ્રેઝન્ટ થતાં, જક્સ્ટાપોઝ થતાં સુપર્બ દૃશ્યો છે, એટલું જ સ્લિક ઍડિટિંગ છે.

– આટલી સરસ ફિલ્મ હોવા છતાં હું જાણે અધૂરે ભાણેથી ઊભો થઈ ગયો હોઉં એવા અસંતોષની ફીલિંગ સાથે બહાર નીકળ્યો. કારણ કે મને કેટલાય સવાલોના જવાબો મળ્યા નહીં. જેમ કે, આટલા ગંભીર ‘ઍગોરાફોબિયા’થી પીડાતી વ્યક્તિને એકલી અને એ પણ આવા અંધારિયા, અજાણ્યા ઘરમાં શા માટે છોડી મૂકવામાં આવી હશે? અમુક ઘટનાઓની રાધિકા આપ્ટેને કેવી રીતે ખબર પડી તેનું કોઈ લોજિકલ, સાયન્ટિફિક કન્ક્લુઝન નથી. એની આસપાસ જોખમી વસ્તુઓ શા માટે રાખવામાં આવે છે? શા માટે સાઇકાયટ્રિસ્ટ બબુચકની જેમ અને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી હેડસેટ ‘ઑક્યુલસ રિફ્ટ’ના સેલ્સમેન હોય એવી રીતે વર્તે છે? જો આ સવાલોના જવાબો મળ્યા હોત અને હજી થોડાં અનએક્સપેક્ટેડ, શૉકિંગ ઍલિમેન્ટ નાખ્યાં હોત તો આ ફિલ્મ કલ્ટ હિન્દી સાઇકોલોજિકલ થ્રિલર ફિલ્મ બની શકવાની કૅપેસિટી ધરાવતી હતી.

– ડિસ્પાઇટ ઑલ સેઇડ ઍન્ડ ડન, મારી જેમ આ ઝોનરાના દીવાનાઓએ તો આ ‘ફોબિયા’ જરાય ચૂકવા જેવી નથી. ઇન ફૅક્ટ, ચૂકી ગયેલી અમુક બાબતો માટે હું તો ફરી એકવાર જોવાનું વિચારી રહ્યો છું.

P.S. અમદાવાદમાં ગામને છેવાડે એક ‘ઍગોરા મૉલ’ છે. તેના વિશે અફવાઓ સાંભળેલી કે ત્યાંનું મલ્ટિપ્લેક્સ કંઇક રૂપરૂપના અંબાર જેવું છે ને ત્યાં કંઇક છપ્પન પ્રકારનાં ક્વિઝિન પિરસતી રેસ્ટોરાંઓ ધમધમે છે. આ જાણીને ત્રણ-ચાર વર્ષ પહેલાં અમારા એક સ્પેશ્યલ દિવસે અમે શેકાતી ગરમીમાં ત્યાં ગયેલાં. ભુલભુલામણી જેવા એ મૉલમાં પહોંચ્યાં તો અમારા જેવા બે-ચાર અભાગિયા સિવાય કોઈ નહીં. ચારેકોર એ.સી. બંધ. છપ્પન ભોગ પિરસતી રેસ્ટોરાંઓનાં ઉઠમણાં થઈ ગયાં હતાં. મલ્ટિપ્લેક્સ પણ પાંચેક જણા આવે તો શૉ ચાલુ કરીએ એવી છકડા જેવી હાલતમાં ઘોરતું હતું. અને ઑવરઑલ અપ્રોચ એવો જાણે કહેતા હોય કે, ‘બીજો કંઈ કામધંધો નથી, કે અહીં હાલ્યા આવો છો?!’ એ પછી મને એ મૉલનું નામ પડે ને કરોડરજ્જુમાંથી ધ્રુજારી પસાર થઈ જાય છે. તો આને ‘ઍગોરાફોબિયા’ કહી શકાય ખરો?!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

માંઝીઃ ધ માઉન્ટેન મેન

માંઝી એક, પહાડ અનેક

***

પહાડ ચીરીને રસ્તો બનાવનારા માણસની આ ભગીરથ દાસ્તાન આપણા મનને વીંધી નાખે તેવા કેટલાક સવાલો પણ પૂછે છે.

***

manjhi-movie-posterસતત બાવીસ વર્ષ સુધી એકલેપંડે હથોડી અને છીણી લઇને પહાડ ચીરીને રસ્તો બનાવવા મચી પડેલા માણસને તમે શું કહેશો? ધૂની, પાગલ, દૃઢ નિશ્ચયી, એકલવીર કે પછી સાચો પ્રેમી. કંઈ પણ કહો, વાત છે જબરદસ્ત, શાનદાર. અફલાતૂન ‘રંગરસિયા’ પછી આપણા ગુજરાતી ફિલ્મમૅકર કેતન મહેતાએ સતત બીજી બાયોપિક બનાવી છે. અહીં કેતનભાઈએ પોતાની ટેવ મુજબ ક્રિયેટિવ લિબર્ટીના નામે ફેક્ટ્સ સાથે છૂટછાટો પણ લીધી છે અને વાર્તાને થોડી ફિલ્મી પણ બનાવી છે. પરંતુ ફિલ્મના માંઝી નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને કારણે આ ફિલ્મ અવશ્ય જોવી પડે એવી ફિલ્મોની યાદીમાં તો બેશક છે જ. સાથોસાથ તે કેટલાક એવા સવાલો પણ ખડા કરે છે, જેના જવાબ આપણી સરકારોથી લઇને આપણે પોતાની જાત સુધી દરેકે શોધવાના છે.

એકલો જાને રે

નામ એનું દશરથ માંઝી (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી). બિહારના ગયા જિલ્લાના ગેહલૌર ગામમાં આઝાદી પહેલા જન્મેલું ફરજંદ. પરંતુ જન્મ એનો એવા વર્ણમાં, જેને અડવામાં પણ કહેવાતા સવર્ણોને હાથે કાંટા ઊગે. ફાગુનિયા (રાધિકા આપ્ટે) સાથે લગ્ન થયાં એ એનું સૌથી મોટું સૌભાગ્ય. પરંતુ માણસ સાથે રમત રમવામાં ઉપરવાળાને બહુ મજા આવે. આ ગામની આડે એણે એવો પહાડ બનાવી દીધો છે કે સીધી લીટીમાં માંડ પાંચ-સાત કિલોમીટર છેડે આવેલા વઝીરગંજ ગામે જવું હોય, તોય સિત્તેર કિલોમીટરનો આંટો મારવો પડે. એમાં એક દિવસ પહાડ ક્રોસ કરતાં ફાગુનિયાનો પગ લપસ્યો અને… દેવદાસની જેમ હતાશ થઇને દારૂના રવાડે ચડી જવાને બદલે માંઝીએ પહાડની બાયપાસ સર્જરી શરૂ કરી. છેક બાવીસ વર્ષ આ દંગલ ચાલ્યું.

વન મેન આર્મી

જરા લમણે આંગળી ફેરવીને વિચારીને કહો કે હિન્દી ફિલ્મોમાં તમે છેલ્લે ગામડું ક્યારે જોયેલું? જાણે આખો દેશ સંપૂર્ણપણે અર્બન થઈ ગયો હોય એમ આપણી ફિલ્મોમાંથી ગામડાં ગાયબ થઈ ગયાં છે. ‘માંઝી’ એમાં સુખદ અપવાદ છે. સાઠથી એંસીના દાયકાનું માત્ર ગામડું જ નહીં, બલકે એની સાથે રહેલાં અડધો ડઝન પ્રશ્નો પણ મહેતાસાહેબે રમતા મૂકી દીધા છે. જેવું એક થોડી ઑફબીટ ફિલ્મની સાથે થાય છે, તે જ રીતે અહીં પણ એકબીજાથી તદ્દન અપોઝિટ પ્રતિભાવો આવ્યા છે. એક વર્ગ ‘માંઝી’ પર અને ખાસ તો પરકાયાપ્રવેશમાં ગજબનાક માસ્ટરી ધરાવતા નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી પર ઓવારી ગયો છે. બીજા લોકોએ પોતાનું માઇક્રોસ્કોપ આ ફિલ્મના ફૉલ્ટ્સ શોધવા પર ફોકસ કર્યું છે. એમણે કચકચ કરી છે કે ફિલ્મ ધીમી છે, ડિરેક્ટર કેતન મહેતાએ હકીકતો સાથે છેડખાની કરી છે, શરૂઆતના ભાગમાં બિનજરૂરી કોમેડી ઉમેરીને ગંભીર વાતને ફિલ્મી બનાવી દીધી છે, ફિલ્મનું પ્રોડક્શન નબળું છે, નવાઝુદ્દીનની દાઢીથી લઇને સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ અને જમીનદાર જેવાં પાત્રો સાવ નકલી તથા કેરિકેચરિશ લાગે છે, અને અબોવ ઑલ દશરથ માંઝીના ભગીરથકાર્યને પૂરતો ન્યાય નથી કર્યો. હૉલીવુડની ફિલ્મો જોઇને બેઠેલા લોકોએ તો માત્ર થોડી સામ્યતા ધરાવતા બે સીનને કારણે જ માંઝીને ‘127 અવર્સ’ તથા ‘ફોરેસ્ટ ગમ્પ’ સાથે સરખાવી દીધી છે. જો એવું જ હોય, તો અહીં ફિલ્મના એક દૃશ્યમાં માંઝીને ટ્રેનમાંથી પ્લેટફોર્મ પર ફેંકી દેવામાં આવે છે, એ દૃશ્યને ગાંધીજીના પ્રિટોરિયા સ્ટેશને થયેલા અનુભવ સાથે પણ સરખાવવું જોઇએ. પરંતુ દશરથ માંઝીએ જેમ પોતાનું ધ્યાન ક્યારેય પહાડ પરથી હટાવ્યું નહીં, એમ આપણે પણ ન હટાવીએ તો કેટલીયે વસ્તુઓ તીરની જેમ કાળજે ખૂંપી જાય છે.

એક્ચ્યુઅલી, અહીં ફિલ્મમાં માંઝી જે તોડે છે તે પહાડ એક જાયન્ટ મૅટાફર છે. સામાજિક બહિષ્કારનો એક એવો પહાડ જે એક માણસને ઊંચો અને બીજાને નીચો બનાવે છે. એવો પહાડ જે માણસને માણસ નહીં, બલકે સાવ તુચ્છ જંતુ બનાવીને મૂકી દે. એવો પહાડ જેની પાછળ ઢંકાયેલા લોકો આજે પણ સત્તાસ્થાને બેઠેલાઓને દેખાતા નથી. જેની નીચે કચડાઇ મરતા લોકોની કોઇને દરકાર નથી. આપણા દેશની સડી ગયેલી સિસ્ટમનો એવો પહાડ જેની એક તરફ બનતા કાયદા-જોગવાઇઓ પેલે પાર વસતા જરૂરિયાતમંદ લોકો સુધી પહોંચે જ નહીં. આપણે કહીએ કે દેશ આઝાદ થયો, પણ એ જ દેશનો ગરીબ જો પગમાં જૂતાં પહેરવાની વાત કરે, તો એના પગમાં ઘોડાની નાળ જડી દેતાં પણ જમીનદારો અચકાય નહીં. પહાડની ટોચે બેઠેલો એક વર્ગ નીચે તળેટીમાં રહેલા લોકોને કાયમ દબાવીને જ રાખે, એમની સ્ત્રીઓને બાપીકી જાગીર સમજે, વિકાસનાં ફળ એમના સુધી પહોંચવા જ ન દે, શાળા, દવાખાનાં, પાણી, વીજળી જેવી પાયાની સગવડોને પણ લક્ઝરી બનાવી દે. અને સૌથી ખરાબ, દાયકાઓના આ અપમાનને કારણે જ્યારે સમાજનો એ કચડાયેલો વર્ગ એવું માની બેસે કે કદાચ એ સગવડો-સમાનતા આપણા માટે છે જ નહીં. ‘માંઝી’ ફિલ્મમાં સરકાર અસ્પૃશ્યતા નિવારણનો કાયદો પસાર કરી દે તે પછી નવાઝુદ્દીન જ્યારે ગામના ઉચ્ચવર્ગની વ્યક્તિને સ્પર્શી લે તો પણ એને ઢોર માર મારવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, એ પછી ઘરે આવીને પોતાના સાથીદારો સાથે એ આ વાતને એ રીતે હસી કાઢે છે જાણે આ અન્યાય તો હવે કોઠે પડી ગયો છે. અહીં આ વાત ભલે ચાલીસેક વર્ષ પહેલાંની હોય, પરંતુ આજે હવે એવો કોઈ અન્યાય અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી એવો દાવો કોઈ કરી શકે તેવી સ્થિતિ નથી. ત્યારે એક મેઇન સ્ટ્રીમની ફિલ્મ આ મુદ્દા ખાસ્સી બોલ્ડ રીતે રજૂ કરે તે વાતે ડિરેક્ટર કેતન મહેતાને દાદ આપવી જોઇએ. આવા બધા અન્યાયોનો ભોગ બનેલો કોઈ માણસ બંદૂક પકડી લે તો કેવી સ્થિતિ સર્જાય તેની એટલે કે નક્સલિઝમની પણ અહીં વાત છે. માંઝીએ બંદૂકને બદલે હથોડો પકડ્યો, એટલે જ આજે એ દંતકથા બની ગયો છે અને બિહારમાં એનાં લોકગીતો ગવાય છે.

દશરથ માંઝીના પાત્રને ઘોળીને પી ગયેલો નવાઝુદ્દીન હીરો કરતાં એક વિક્ટિમ વધારે લાગે છે, અને તેમાં જ એની સફળતા છે. પોતાના સ્વમાન માટે જાગ્રત એવી પત્ની તરીકે રાધિકા આપ્ટે પર્ફેક્ટ છે. એને જોઇને લાગે કે આવી સ્ત્રી માટે માંઝી પહાડના બે ફાડિયાં કરી નાખે એમાં નવાઈ નથી. જમીનદારના રોલમાં તિગ્માંશુ ધુલિયા અને એમના જ પડછાયા જેવો અભિનેતા પંકજ ત્રિપાઠી, બંને પોતાનાં ‘ગેંગ્સ ઑફ વસેપુર’નાં જ પાત્રોનું રિપિટેશન કરે છે. અહીં માંઝીના પિતાનો રોલ કરનારા અદાકાર અશરફુલ હક થોડા સમય પહેલાં જ અવસાન પામ્યા છે. એમની કદાચ આ છેલ્લી ફિલ્મ હશે. જે કારણસર લોકોને ‘માંઝી’ ફિલ્મી લાગી છે, તે લવસ્ટોરીનો ભાગ જો આવો કળાત્મક રીતે ન પેશ થયો હોત, તો આ ફિલ્મ માંઝી પરની વધુ એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનીને રહી જાત.

અહીં ઇન્દિરા ગાંધીની ભૂમિકામાં (લાંબા સમયે) દીપા સાહી પણ દેખાયાં છે. પરંતુ ગરીબોના જ ખભા પર ઊભાં રહીને ગરીબી હટાવોની વાત કરતાં એ ઇન્દિરાજીને જોઇને હજી સુધી કોઈ કોંગ્રેસીને મરચાં નથી લાગ્યાં એ આપણા જેવા વિવાદપ્રિય દેશમાં આશ્ચર્યની વાત છે. એક ગરીબના તાજ મહલ જેવી આ સ્ટોરીનું મ્યુઝિક પણ સરસ ગામઠી ફ્લેવર આપે છે.

જબરદસ્ત શાનદાર ઝિંદાબાદ

ઘણીયે ત્રુટિઓ છતાં ‘માંઝી’ જેવી સત્ત્વશીલ ફિલ્મો આપણે ત્યાં બહુ ઓછી બને છે. આવી ફિલ્મો બનતી રહે એટલા માટે તે કમર્શિયલી સફળ થાય તે અત્યંત જરૂરી છે. એક માણસ જો જિદ્દ પકડી લે તો પહાડ પણ મારગ કરી આપે છે એ વાતની પ્રતીતિ કરાવતી આ દાસ્તાન થિયેટરમાં અવશ્ય જોવી જ જોઇએ.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Hunterrr

કોઈની આંખમાં સાપ રમે

***

થોડી કાપીને, વધુ સારી રીતે લખીને પછી જો આ ફિલ્મને એડલ્ટ કોમેડી તરીકે રજૂ ન કરાઈ હોત તો તે આવા અધકચરા પ્રયત્નમાંથી બચી ગઈ હોત.

***

hunterrrકહે છે, ‘સેક્સ ઇઝ ધ ઓલ્ડેસ્ટ સેલેબલ પ્રોડક્ટ ઇન ધ વર્લ્ડ.’ તમારી ફિલ્મમાં દ્વિઅર્થી ડાયલોગ, ઉઘાડાં શરીરે ફરતી યુવતીઓ, બેડરૂમ સીન વગેરે નાખો એટલે લોકો થિયેટર સુધી ચુંબકની જેમ ખેંચાઈ આવશે એવું માનવામાં આવે છે. પરંતુ ક્યારેક આનાથી ઊલટું પણ થાય. ટ્રેલર જોઇને ફિલ્મ પર સેક્સ કે એડલ્ટ કોમેડીનો સિક્કો લાગી જાય એટલે મોટેભાગે જનરલ ઑડિયન્સ ફિલ્મથી દૂર રહે. જ્યારે થિયેટરમાં ગયા પછી ખબર પડે કે અલ્યા, આ તો છેક નાખી દીધા જેવી ફિલ્મ નથી. અગાઉ ‘મસ્તરામ’ અને ‘બી.એ. પાસ’ જેવી ફિલ્મોમાં એવું જ થયું હતું. હવે આવી છે લેખક-દિગ્દર્શક હર્ષવર્ધન કુલકર્ણીની ‘હન્ટર’. ભલે સેક્સ મેનિયાક યુવાનની વાત હોય, પરંતુ આ ફિલ્મ એડલ્ટ કોમેડી તો નથી જ.

કામદેવતાની આરાધના

મંદાર પોંક્શે (ગુલશન દેવૈયા) એક કામી, કામુક, કામાંધ, કામાતુર ટાઇપનો યુવાન છે, જેને મન સ્ત્રીમાત્ર સેક્સને પાત્ર એવું સમીકરણ જ ફિટ થયેલું છે. પોતે ભોગવેલી સ્ત્રીઓ વિશે એ ખંધુ સ્મિત વેરીને કહે છે, ‘હું તો હન્ડ્રેડ નોટઆઉટ છું.’ પોતાનાં આ જાતીય પરાક્રમોમાં એણે ઘણી વાર માર ખાધો છે અને ઠેકઠેકાણેથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યો છે. આખરે એક તબક્કે થાકી હારીને એ ઠરીઠામ થવા માટે અરેન્જ્ડ મેરેજની શરણે જવાનું વિચારે છે. ત્યારે એની મુલાકાત થાય છે, તૃપ્તિ ગોખલે (રાધિકા આપ્ટે) સાથે. તૃપ્તિ પણ ભૂતકાળમાં પ્રેમસંબંધોના વિચ્છેદથી કંટાળીને હવે લગ્નપ્રથાની શરણે જઈ રહી છે. હવે સવાલ એ છે કે બંનેના ભૂતકાળ એમના વર્તમાનની વચ્ચે ફાચર મારશે?

તમે કઈ તરફ છો?

પહેલી વાત, આ ફિલ્મના પ્રોમો ભલે ગમે તે કહેતા હોય, ભલે તેને સેન્સર બૉર્ડે પુખ્ત વયનાઓ માટેનું ‘એ’ સર્ટિફિકેટ આપ્યું હોય, પરંતુ આ ફિલ્મમાં ભાગ્યે જ કોઈ દ્વિઅર્થી સંવાદ છે. ઇવન જેને સેક્સ સીનની કેટેગરીમાં મુકાય એવું પણ એક જ દૃશ્ય છે (કદાચ બાકીનું બધું સેન્સર બૉર્ડનો કોપ ઊતરવાને કારણે કપાઈ ગયું હોય તો કહેવાય નહીં).

પ્રોબ્લેમ તમે આ પ્રકારની ફિલ્મોને કયા એન્ગલથી જુઓ છો ત્યાંથી શરૂ થાય છે. જો તમને સ્ત્રીઓને સેક્સ ઑબ્જેક્ટ તરીકે જોતાં અને માત્ર બે સાથળની વચ્ચેથી જ વિચારતા પુરુષોની વાર્તાથી ત્રાસ છૂટતો હોય, તો આ ફિલ્મ જોઇને તમારા મગજની નસો ફાટફાટ થવા માંડશે. કેમ કે, અહીં દિગ્દર્શકે એકદમ પુરુષના જ એન્ગલથી બતાવ્યું છે કે દેખાવમાં સીધોસાદો દેખાતો હીરો કોઇપણ સ્ત્રીની સામે જોવામાત્રથી, એકાદી ફાલતુ લાઇન ફેંકીને અથવા તો સીધા શારીરિક ચેનચાળાં કરીને તેમને પોતાની સાથે સેક્સ માણવા તૈયાર કરી દે છે. તમને એવો પણ સવાલ થશે કે આ તો દિગ્દર્શકે ઊભું કરેલું ગંદી માનસિકતાવાળું વિશ્વ છે, જેમાં સ્ત્રીઓ એટલી ડફોળ હોય કે પહેલીવાર મળતા પુરુષની સાથે એક હૉટેલના રૂમ સુધી આવવા તૈયાર થઈ જાય? કે એક માતા પોતાના દીકરાની હાજરીમાં પરપુરુષને ઘરે આવવા દે? રિયલ લાઇફમાં આવું કરતો પુરુષ ભટકાઈ જાય, તો એને સ્ત્રીઓ પોતે જ બરાબરનો મેથીપાક જમાડે. અને વળી કંઈ બધી સ્ત્રીઓ સેક્સ્યુઅલી ફ્રસ્ટ્રેટેડ હોય અને સેક્સ માટે અવેલેબલ હોય એવું માની લેવાની છૂટ દિગ્દર્શકને કોણે આપી? એટલે સુધી કે પોર્ન કોમિક્સ ‘સવિતાભાભી’ જેવી એક ગૃહિણી પણ અહીં હોય અને એવી એક સ્ત્રીનું નામ પણ હીરોએ ‘સવિતાભાભી’ તરીકે મોબાઇલમાં સેવ કર્યું હોય? જીવનમાં નૈતિકતા જેવું કંઈ હોય કે નહીં? હરિ હરિ.

હવે વાતનો બીજો એન્ગલ. અહીં ફિલ્મનો હીરો દૂધે ધોયેલો નથી. તો સામે પક્ષે હિરોઇન પણ ભૂતકાળમાં શારીરિક સંબંધોમાંથી પસાર થઈ ચૂકી છે. આ હકીકત સામે બંનેમાંથી એકેયને ફરિયાદ નથી. ઊલટું, બંને કોરી પાટી સાથે લગ્નજીવન શરૂ કરવા તૈયાર છે. ઇન્ટરવલ પછી હીરો-હિરોઇનની એક જોવાની મજા પડે એવી લવસ્ટોરી શરૂ થાય છે.

ઉપરથી ડિરેક્ટરે ફિલ્મને ખાસ્સો રિયલિસ્ટિક ટચ આપ્યો છે. એક તો નેવુંના દાયકામાં મોટાં થતાં બાળકોની કિશોરાવસ્થાને ડિરેક્ટરે જરાય શરમ રાખ્યા વગર ઝીલી છે. કુતૂહલથી પ્રેરાઈને એક ટીનેજર સસ્તી સોફ્ટ પોર્ન ફિલ્મ જોવા જાય-પકડાય, હસ્તમૈથુન કરે, સ્કૂલની છોકરીઓને તાક્યા કરે અને ફ્રેન્ડશિપ કરે એ બધામાં ક્યાંય કૃત્રિમતા દેખાતી નથી. ઉપરથી વીતેલા બે દાયકાનું વિશ્વ આંખ સામે આળસ મરડીને બેઠું થઈ જાય, જેમાં ઑરિજિનલ અગ્નિપથ હોય, ઑડિયો કસેટ્સ હોય, લુના-પેજર હોય તથા અલતાફ રાજા અને બપ્પી લાહિરીનાં ગીતો હોય. ડિરેક્ટર પોતે પુણેની ‘ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’માં ભણેલા છે એટલે એમણે એને દરવાજો અને હોસ્ટેલની અંદરનાં દૃશ્યો બતાવીને પોતાનું ઋણ ઉતાર્યું છે.

પરંતુ આખી ફિલ્મ પર મરણતોલ ફટકો મારે છે એની ભયંકર ધીમી ગતિ. લગભગ અઢી કલાકની આ ફિલ્મની પહેલી કલાક તો હીરોની કામુકતાની દાસ્તાન કહેવામાં જ જાય છે. હા, એમાં હસવું આવે છે, પણ મોટે ભાગે છૂટક ભવાડાઓની હારમાળામાંથી. ઉપરથી આખી ફિલ્મ સતત વર્તમાન, ભૂતકાળ અને ચાર-છ મહિના પહેલાંના ભૂતકાળની વચ્ચે શટલકોકની જેમ ઝૂલ્યા કરે છે. એક તબક્કે તો આપણે ભૂલી જઇએ કે ભઈ, એક્ઝેક્ટ્લી આ વાર્તા કયા સમયમાં ચાલી રહી છે. વાર્તાની ગતિને ધીમી પાડતા અને ફિલ્મને ચ્યુઇંગગમની જેમ ખેંચતા અમુક સબપ્લોટ પણ હન્ટરની જેમ વાગે છે. ઇવન ઘણી બધી જોક્સ પણ યોગ્ય ટાઇમિંગના અભાવે કિલ થઈ ગઈ છે.

‘હન્ટર’ ફિલ્મના સેક્સ મેનિયાક હીરો ગુલશન દેવૈયાને આપણે અગાઉ ‘શૈતાન’ અને ‘રામલીલા’માં જોઈ ચૂક્યા છીએ. અહીં એ બબુચક છતાં કામાંધ યુવાનના રોલમાં એકદમ ફિટ લાગે છે. એવું જ ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી રાધિકા આપ્ટેનું છે. એક સ્વતંત્ર, સંવેદનશીલ, લવેબલ યુવતી તરીકે એકદમ લાઇવ લાગે છે. કંટાળેલી ગૃહિણી ‘જ્યોત્સના’ તરીકે મરાઠી અભિનેત્રી સઈ તામ્હણકર એકદમ પરફેક્ટ કાસ્ટિંગ છે. એણે માત્ર આંખોના ઇશારાથી પણ વાસનાનાં સાપોલિયાં સળવળતાં બતાવી દીધાં છે.

મોરાલિટી કે ગિલ્ટી પ્લેઝર?

આગળ કહ્યું એમ તમે જો નૈતિકતાનાં ચશ્માં પહેરીને આ ફિલ્મ જોવા જશો તો દુઃખી જ થવાના છો. પરંતુ આ સંસારની એક લીલાના ભાગરૂપે આ ફિલ્મને લેશો તો થોડા ઓછા દુઃખી થશો, પણ બહુ ઝાઝા ખુશ નહીં થાઓ એ હકીકત છે. ટૂંકમાં, થિયેટર સુધી લાંબા થવાની જરૂર નથી. ડીવીડી બહાર પડે ત્યારે વાત.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.