મુન્ના માઇકલ

ડાન્સપન્તી

***

આ મહાકંગાળ ફિલ્મમાં નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીની હેરસ્ટાઇલ સિવાય કશું જ નવું નથી.

***

munna-michael-posters-1એક નવજાત બૅબી કજિયે ચડ્યું છે. થોડી વાર પહેલાં જ એને કચરાપેટીમાંથી ઉઠાવીને પોતાના ઘેર લાવેલો માણસ એને શાંત રાખવા માટે તમામ ટ્રિક્સ અજમાવે છે, પરંતુ બાળકનો કજિયો ચાલુ જ રહે છે. તે બૅબી છાનું રહે છે માઇકલ જૅક્સનના (જેવા લાગતા) સોંગથી. જી હા, ટૅપરેકોર્ડર પર માઇકલ જૅક્સન (ટાઇપ)નું સોંગ વાગે અને બૅબીના ચહેરા પર સ્માઇલ આવી જાય. એક સળંગ ચાલતી મ્યુઝિકલ સિક્વન્સમાં તે બાળક મોટું થાય ક્લાસરૂમ, ગલીઓ, સ્થાનિક ઉત્સવો વગેરેમાં નાચતાં નાચતાં એ બાળકનું રૂપાંતર એક ગઠ્ઠાદાર બૉડી ધરાવતા યુવાનમાં થઈ જાય. લગભગ પાંચેક મિનિટની આ સિક્વન્સ આખી ફિલ્મની મોસ્ટ ક્રિએટિવ પાંચ મિનિટ છે. તે સિવાયની આખી ‘મુન્ના માઇકલ’ ફિલ્મ ક્લિશૅ, કંટાળો, ઘોંઘાટ, બોરિંગ સોંગ્સ અને ચવાઈ ગયેલા ડાન્સ રિયાલિટી શૉના ભૂસાથી જ ભરેલી છે.

નાચ મેરી જાં નાચ

દિલ્હીના એક લૅન્ડ માફિયા, હૉટેલિયર મહિન્દર ફૌજી (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી)ને એક ક્લબ ડાન્સર ડૉલી (નીધિ અગરવાલ)ને ઇમ્પ્રેસ કરવા માટે ડાન્સ શીખવો છે. ડૉલીને પોતાના પિતા સામે જાતને પ્રૂવ કરવા માટે એક ડાન્સ રિયાલિટી શૉ જીતવો છે. મુન્ના (ટાઇગર શ્રોફ)ને પોતાના પિતાનો ઇલાજ કરાવવા માટે પૈસાની જરૂર છે. હીરો છે એટલે પ્રેમનીયે જરૂર છે. એટલે સાહેબ બંનેને મદદ કરે છે. બસ, ઝડપથી મુવી પૂરું કરીને આપણી જ મદદ નથી કરતો.

હૅલિકોપ્ટર ડાન્સ

દરઅસલ, ડિરેક્ટર શબ્બીર ખાને બનાવેલી ટાઇગર શ્રોફની દરેક ફિલ્મ (‘હીરોપન્તી’, ‘બાગી’ અને હવે ‘મુન્ના માઇકલ’)ની સ્ટોરી કંઇક આવી હોય છેઃ ‘ડાન્સ સે ટાઇગર કી એન્ટ્રી હોતી હૈ. ફિર ટાઇગર ફાઇટ કરતા હૈ. ઉસકે બાદ એક સોંગ પે વો ડાન્સ કરતા હૈ. ડાન્સ કે બાદ લડકી કો બચાને કે લિયે ટાઇગર ફાઇટ કરતા હૈ. ફિર લવ સોંગ મેં ટાઇગર કા ડાન્સ. ફિર વિલન કે સાથ ફાઇટ ઔર ટાઇગર કે ડાન્સ કે સાથ ફિલ્મ ખતમ.’ બાકીની ખાલી જગ્યામાં શું ભભરાવો છો તેના પરથી ટાઇગર કઈ ફિલ્મ કરે છે તે નક્કી થાય. અહીં ‘હીરોપન્તી’, ‘આર.. રાજકુમાર’ અને ‘ABCD’નો ટ્રેક ભભરાવ્યો એટલે ‘મુન્ના માઇકલ’નું અવતરણ થયું.

મતલબ કે ફિલ્મમાં કોઈ સિચ્યુએશન એવી નહીં કે જે આપણને જકડી રાખે, મજા કરાવે કે આગળ શું થશે તેવી ઇન્તેજારી જગાવે. ફિલ્મની એકેક સૅકન્ડ પ્રીડિક્ટેબલ અને બોરિંગ. સ્વાભાવિક છે, ટાઇગર શ્રોફ જિમ્નેશિયમમાં પેદા થયેલો ઍક્ટર છે. એટલે જ ફિલ્મમાં એની એન્ટ્રી ચહેરા કે પગથી નહીં, બલકે એના સિક્સ કે એઇટ પૅક એબ્સથી પડે છે. હિરોઇન કરતાં વધુ અંગપ્રદર્શન એ કરે છે. એક સર્વે પ્રમાણે ભારતની ૩૭.૯ ટકા જનતા એ નક્કી નથી કરી શકતી કે ટાઇગરનું ડાન્સ સ્ટેપ કયું છે અને ફાઇટ સ્ટેપ કયું છે. એમના માટે એક સિમ્પલ સોલ્યુશન એ છે કે ટાઇગર હૅલિકોપ્ટરની જેમ પગ ફેલાવીને હવામાં ઊછળે અને જો એ કોઈ માણસ પર લૅન્ડ થાય તો તે ફાઇટ કરી રહ્યો છે અને જમીન પર જ સહીસલામત ઊતરાણ કરે તો તે એની નૃત્યકળાનો નમૂનો છે. પરંતુ પ્રોબ્લેમ એ છે કે ડાન્સ અને ફાઇટ સિવાયનાં દૃશ્યોમાં શું કરવું એ વિશે બિચારો સતત કન્ફ્યુઝ્ડ દેખાય છે. એટલે એને અને દર્શકોને (‘કોમિક રિલીફ’ની જેમ) ‘ઍક્ટિંગ રિલીફ’ આપવા માટે અહીં નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

સોબતની અસર આવી હોય કે ગમે તે, પણ અહીં નવાઝુદ્દીને પણ દિલથી હૅમ, લાઉડ અને વિચિત્ર ઍક્ટિંગ કરીmunna-michael-poster-4 છે. જો થોડી ગંભીરતાથી આ ફિલ્મ લખાઈ હોત તો નવાઝુદ્દીનનું પાત્ર મસ્ત લૅયર્ડ બની શક્યું હોત. કેમ કે, એ ગરીબીમાંથી ઊઠેલો હરિયાણવી લૅન્ડ શાર્ક છે. ખાસ ભણેલો નથી, સ્ટાઇલ, ટેસ્ટ, નજાકત સાથે એને દૂર દૂર સુધી કોઈ જ લેવાદેવા નથી. વળી, માથાભારે પિતાએ એને પરાણે પરણાવી દીધો છે. હવે એ માણસ કોઈ દિલધડક બ્યુટિને આકર્ષવા નીકળે ત્યારે એ કઈ રીતે વર્તે? અહીં હાઈસોસાયટીને અપીલ કરવા માટે એણે હૉટેલમાં વિક્ટોરિયન યુગનાં જાયન્ટ સાઇઝનાં પેઇન્ટિંગ ટાંગ્યાં છે. તેમ છતાં ઘરે તો એ પોતાની માના હાથની થપ્પડો જ ખાય છે ને પલાંઠી વાળીને જમવા બેસે છે. ‘માસ’માંથી ‘ક્લાસ’માં ઘૂસવા માટેની એની છટપટાહટ આ ફિલ્મમાં માત્ર ફારસ બનીને રહી ગઈ છે. કદાચ એવું બતાવવાનો ડિરેક્ટરનો ઇરાદો પણ નથી. ડિરેક્ટરે એની પાસે અઘરા ડાન્સ સ્ટેપ કરાવ્યાં છે. એવી એક સિક્વન્સમાં ચોખ્ખી ખબર પડી જાય છે કે જ્યાં ચહેરો દેખાતો નથી તે શરીર પણ નવાઝનું નથી. એક સવાલ એ થાય કે નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી જેવા ટેલેન્ટેડ એક્ટરને આવી ફિલ્મ કરવાની શી જરૂર પડી હશે? એક વિચાર એવો પણ આવે છે કે એણે આપણી સોંગ એન્ડ ડાન્સ ફોર્મ્યુલા ફિલ્મોની ખિલ્લી ઉડાવવા જ આ ફિલ્મ કરી હોય તો?

અફ કૉર્સ, જ્યાં સ્ટોરીનાં ઠેકાણાં ન હોય ત્યાં લોજિક તો ક્યાંથી હયાત હોવાનું? એક મસ્ત સૅમ્પલ જુઓઃ દિલ્હીના પાદરમાં વિલનલોગની ધમાચકડી વચ્ચે ટાઇગરના જમણા પગમાં ગોળી વાગે છે. હૉસ્પિટલ? નો. હિરોઇનનો ડાન્સ શૉ વધુ મહત્ત્વનો છે. મુંબઈમાં ડાન્સ શૉનું ફાઇનલ સ્ટાર્ટ થાય છે, ટાઇગરભાઈ ઝીરો ગ્રૅવિટી અવસ્થામાં ડાન્સ કરે છે, ગોળી વાગી છે ત્યાં હિરોઇન પગ મૂકીને એના ખભા પર પણ ચડે છે, ક્લાઇમૅક્સ સ્ટાર્ટ થાય છે, પૂરો થાય છે. છેક સુધી ટાઇગરના પગમાં ઘૂસેલી બંદૂકની ગોળી કાઢવામાં કોઇને રસ પડતો નથી.

‘જગ્ગા જાસૂસ’ ન હોવા છતાં આ ફિલ્મમાં નવેક ગીતો છે અને એટલા જ સંગીતકારો છે. એક ગીતના શબ્દો છેઃ ‘મેરીવાલી ડિંગ ડાંગ કરતી હૈ’. આ લૅવલથી ફિલ્મનું મ્યુઝિક એક સૅન્ટિમીટર પણ ઉપર ઊઠી શક્યું નથી.

નવાઝુદ્દીન અને પંકજ ત્રિપાઠી જેવા એક્ટિંગની ઇન્સ્ટિટ્યુટ જેવા અદાકારોને જોકરવેડા કરતાં જોઇને દુઃખ થાય, એટલું જ દુઃખ બ્યુટિફુલ નીધિ અગરવાલને ડૅબ્યુ માટે આવી નબળી ફિલ્મ મળી એ માટે થાય (તમે માનશો? ફિલ્મમાં ડાન્સ રિયાલિટી શૉની સ્પર્ધક એ છે, પરંતુ ફાઇનલ પર્ફોર્મન્સ મુન્નાનું બતાવાય છે અને એ તો લિટરલી સાઇડમાં ધકેલાઈ જાય છે). અરે હા, ફિલ્મમાં રોનિત રોય પણ છે. ફિલ્મ કહે છે કે એ ઈ.સ. ૧૯૯૫માં ગોવિંદાની ફિલ્મમાં બૅકઅપ ડાન્સર હતો. લાંબા વાળ, હાથમાં દારૂની બાટલી, ફિલ્મી ખ્રિસ્તી બોલી અને કોઈ ભેદી બીમારી સાથે રોનિત રોયને જુઓ તો વિશ્વાસ જ ન આવે કે આ એ એક્ટર છે જેણે ‘ઉડાન’ કે ‘અગ્લી’માં માત્ર એક્ટિંગથી ખોફ પેદા કરી દીધેલો.

વાઘ આવ્યો રે વાઘ

‘મુન્ના માઇકલ’ ફિલ્મ જેટલી જ વાહિયાત વાત એ છે કે કોમેડીના ભાગરૂપે તે કહે છે કે આપણો સ્વાર્થ કાઢવો હોય તો એરલાઇનમાં નનામો કૉલ કરીને બોમ્બની અફવા ફેલાવી શકાય, ટ્રેનની સાંકળ પણ ખેંચી શકાય. આ બધું ઇગ્નોર કરીએ તોય ‘મુન્ના માઇકલ’ માત્ર ટાઇગર શ્રોફ ડાન્સ, ફાઇટ કે જ્યાં ત્યાં પડી આખડીને ‘પાર્કર’ (Parkour) કરી શકે છે તે બતાવવા માટે જ બનાવી હોય તેવી લગભગ અઢી કલાક લાંબી બાલિશ ફિલ્મ છે. આ ફિલ્મને ભૂલીને અઢી કલાક મસ્ત ઊંઘ ખેંચી લેવી કે પરિવાર સાથે લોંગ ડ્રાઇવ પર નીકળી પડવું તે બેસ્ટ વિકલ્પ છે.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

મોમ

માતા ને રુલાયા હૈ

***

જરૂર પડ્યે દુર્ગા બનીને અસુરોનો સંહાર કરે તેવી માતાની થ્રિલિંગ સ્ટોરી કહેવાને બદલે આ ફિલ્મ ઢીલી ઇમોશનલ રાઇડ બનીને રહી ગઈ છે.

***

xmom-movie-poster-1-pagespeed-ic-9qbm24dbtuરાતના અંધકારમાં એક કાર જઈ રહી છે. ડ્રૉન કેમેરા આકાશમાં ઊંચેથી ઇશ્વરની જેમ બધું જોયા કરે છે. બૅકગ્રાઉન્ડમાં એક થથરાવી મૂકે તેવું મ્યુઝિક વાગતું રહે છે. કાર અટકે છે, અંદરના પુરુષો બહાર નીકળીને જગ્યા બદલે છે. કાર ફરી પાછી સ્ટાર્ટ થાય છે. થોડી વાર પછી નિર્જન રસ્તાના એક કિનારે કાર ઊભી રહે છે. એક યુવતીના દેહનો ઘા થાય છે અને યુવતી સીધી ગટરમાં જઇને પડે છે. ઘા એવો સ્ટ્રોંગ છે કે પાણીના છાંટા પણ બહાર આવે છે. કેમેરા ગટરમાં ડોકિયું કરે છે. પીંખાયેલી હાલતમાં તે યુવતી ગટરના પાણીમાં અડધી ડૂબેલી પડી છે.

અહીં ક્યાંય એક શબ્દ પણ બોલાતો નથી કે આપણને કોઈ ડિટેઇલ્સ પણ અપાતી નથી. છતાં તે યુવતી સાથે જે કંઈ ખોફનાક કૃત્ય થયું છે તે આપણને પૂરેપૂરું સમજાઈ જાય છે અને આપણને હચમચાવી મૂકે છે.

લેકિન અફસોસ, બાકીની ફિલ્મમાં આવી અસરકારકતા વધુ પડતા મૅલોડ્રામા, સ્લો પૅસ અને અધકચરા રાઇટિંગમાં ક્યાંય ખોવાઈ જાય છે.

દેવકી બની દુર્ગા

દેવકી સબરવાલ (શ્રીદેવી) દિલ્હીમાં બાયોલોજીની ટીચર છે. પરિવાર ખાધે-પીધે સુખી છે. પતિ આનંદ (પાકિસ્તાની એક્ટર અદનાન સિદ્દીકી) કામ સબબ અમેરિકાની ટૂરો કરતો રહે તેવું આ ફેમિલી પૈસાદાર પણ છે. હા, એક પ્રોબ્લેમ છે. દેવકી આનંદની બીજી પત્ની છે. પરિણામે આગલાં લગ્નથી થયેલી ૧૮ વર્ષની દીકરી આર્યા (પાકિસ્તાની અભિનેત્રી સજલ અલી) હજી પોતાની નવી મમ્મીથી ખુશ નથી. ત્યાં જ કેટલાક ભૂખ્યા વરુઓ આ પરિવારની શાંતિને પીંખી નાખે છે. કાયદાના ત્રાજવામાં પણ ન્યાય તોળાતો નથી. એટલે વીફરેલી મોમ એક પ્રાઇવેટ ડિટેક્ટિવ DK (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી)ની મદદથી એ વરુઓને જેર કરવા નીકળી પડે છે.

આંસુ બને અંગારે

આમ જોવા જાઓ તો ‘મોમ’ એક રેગ્યુલર રિવેન્જ ડ્રામા છે. રિવેન્જ-બદલો એ છેક ‘મહાભારત’ના જમાનાથી ચાલી આવતી થીમ છે. પરંતુ ‘મોમ’ના ડિરેક્ટર રવિ ઉદયાવરને માત્ર એક ‘શ્રીદેવીનાં વેરનાં વળામણાં’ જેવી સ્ટોરી કહેવામાં રસ નથી. એમને એક આદર્શ માતા કેવી હોય તે દર્શાવવું છે, સાવકાં મા-દીકરી વચ્ચેનો ઇમોશનલ કોન્ફ્લિક્ટ બતાવવો છે, ભયંકર ટ્રૉમામાંથી પસાર થયા પછી યુવતી પર-તેના પરિવાર પર શું વીતે છે તે પણ બતાવવું છે. વળી, ડિરેક્ટરને કદાચ આપણી સમજણ પર ઝાઝો વિશ્વાસ નથી. એટલે એમને દરેક ઇમોશન રડીને કે બોલીને પણ સમજાવવું છે.

જેમ કે, મોમના કેન્દ્રમાં રહેલી શ્રીદેવીને પર્ફેક્ટ મોમ-પર્ફેક્ટ વુમન બતાવવા માટે જ ઘણાં બધાં દૃશ્યો મુકાયાં છે. ક્લાસમાં હ્યુમન એનાટોમીના સબ્જેક્ટને રસપ્રદ બનાવવા માટે એ સલમાનનું પોસ્ટર મૂકીને ભણાવે છે. પરંતુ એ સ્ટ્રિક્ટ ટીચર પણ છે. ઘરમાં રિસાયેલી દીકરી જમી લે તેનું ધ્યાન રાખે, વિદેશ જતા પતિદેવની નાનામાં નાની વસ્તુ બૅગમાં ક્યાં રાખી છે તે કહેવાથી લઇને પાણીની બૉટલ ભરવા સુધીની એની તમામ બાબતો ડિરેક્ટરે એકદમ ડિટેઇલમાં બતાવી છે. ઇવન દીકરી દ્વારા અપમાનિત થતા રહેવા છતાં એ તેના તરફ કડક બનતી નથી. ટૂંકમાં ડિરેક્ટર આપણને ફરી ફરીને કહેતા રહે છે કે શ્રીદેવી માતા તરીકે ભલે યશોદા હોય પણ એ ખરા અર્થમાં દેવકી યાને કે ખરી મા છે. માત્ર માતા કે પત્ની જ નહીં, શ્રીદેવી એક આગળ પડતી સોશ્યલ વર્કર પણ છે અને જૅન્ડર ઇક્વાલિટીમાં પણ માને છે. પ્રોબ્લેમ એ છે કે શ્રીને એક સંપૂર્ણ દેવી સાબિત કરતા દરેક પાસા માટે અલાયદા સીન ફાળવવામાં આવ્યા છે, જેને કારણે ફિલ્મ લાંબી અને અતિશય સ્લો થઈ ગઈ છે.

ડિરેક્ટરે થ્રિલ, સટલ્ટી અને સ્માર્ટનેસનું સ્થાન આંસુઓથી જ લીધું છે. ફિલ્મનાં તમામ મુખ્ય પાત્રો એકદમ ડિટેઇલમાં રડે છે અને રડતાં જ રહે છે. નો ડાઉટ, ઇમોશનલ સીન્સમાં શ્રીદેવી અને એની દીકરી બનતી સજલ અલી એકદમ સ્વાભાવિક લાગે છે. છતાં જ્યારે ફિલ્મ ગિઅર બદલીને ઇમોશન્સમાંથી ઍક્શનના ટ્રેક પર આવે ત્યારે આંસુઓ બૅકસીટમાં ધકેલાવા જોઇતાં હતાં. પરંતુ આંસુઓનો પાલવ ડિરેક્ટરે છોડ્યો જ નથી. એટલે સુધી કે એક થ્રિલ સિક્વન્સ ચાલતી હોય તેના બૅકગ્રાઉન્ડમાં પણ ઇમોશનલ સોંગ વાગવા માંડે છે.

મોટાભાગનાં પાત્રો પણ સિમ્પ્લિસ્ટિક પદ્ધતિએ એક જ રંગે રંગાયેલાં છે. જેમ કે, વિક્ટિમ-ટીનએજ ટેન્ટ્રમ બતાવતી દીકરી, સપોર્ટિવ પતિ, ટિપિકલ સ્માર્ટ પોલીસ અધિકારી, સ્ટ્રીટસ્માર્ટ ડિટેક્ટિવ, વાહિયાત-બિગડી ઔલાદ જેવા ગુંડા વગેરે. એ નક્કી કરેલા ચોકઠામાંથી કોઈ બહાર ન નીકળે. કોમળમાંથી રિવેન્જફુલ માતામાં શ્રીદેવીનું રૂપાંતર પણ નૅચરલ લાગવાને બદલે સ્ક્રિપ્ટમાં લખ્યું છે એટલે થયું છે તેવું વધારે લાગે છે. રાધર, એ બદલો લઈ શકે એ માટે જ કૉર્ટરૂમનાં દૃશ્યોને એકદમ ઊભડક રીતે આટોપી લેવાયાં છે. જે કૅસ મીડિયામાં ચર્ચાતો થયો હોય તે એક જ મહિનામાં ભજિયાંના ખાધેલા કાગળની જેમ ઊડી જાય તે ગળે ઊતરે તેવી વાત નથી. અહીંથી જ આ ફિલ્મ ‘પિંક’ કરતાં અલગ પડે છે. પિંકમાં કાયદાની મર્યાદામાં રહીને ન્યાય મેળવવાની વાત હતી. જ્યારે અહીં કાયદાનું પડીકું વાળીને માતાએ જ કાયદો પોતાના હાથમાં લઈ લીધો છે. અમે અગાઉ સંખ્યાબંધ ફિલ્મો વિશે કહી ચૂક્યા છીએ તે ફરીવાર કે સામાન્ય માણસ કાયદો પોતાના હાથમાં લે તે વિજિલાન્ટિઝમ પ્રમોટ ન જ થવું જોઇએ. બીજી એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે ફિલ્મમાં માત્ર સ્ત્રી પર થતો અત્યાચાર જ ફોકસમાં છે. જ્યારે એક સીનમાં પુરુષ પર પણ જાતીય અત્યાચાર બતાવાય છે, પરંતુ મૅકર્સને તેના પ્રત્યે કોઈ સિમ્પથી નથી.

ટેક્નિકલ ફૅક્ટ એવું છે કે શ્રીદેવીની આ ૩૦૦મી ફિલ્મ છે. તેની સાબિતી આપતી હોય તેમ ઇમોશનલ સીનમાં તે 70ec6831db88310fea1730feebd59223b33a2f5a-tc-img-previewએકદમ નૅચરલ અને મુવિંગ લાગે છે. જોકે (શ્રીદેવીના કમબેક પછીની દરેક ફિલ્મની જેમ અહીં પણ) એનો ધ્રૂજતો અવાજ એના પાત્ર સાથે ખાસ મૅચ થતો નથી. જે આસાનીથી એ બદલો લેવામાં સફળ રહે છે, એટલી સરળતાથી તો ઇન્ડિયામાં મોબાઇલનું સિમકાર્ડ પણ મળતું નથી! એકદમ વિચિત્ર દેખાવ સાથે આવેલો નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી જેટલો સમય સ્ક્રીન પર આવે છે એ દરેકે દરેક સેકન્ડ એ ખાઈ જાય છે. જોકે એક ખાધેલ ડિટેક્ટિવ સાવ શીખાઉની જેમ બેવકૂફ બને, પગેરાં છોડતો જાય એ વાતો માન્યામાં આવે તેવી નથી. એના પાત્રનું રાઇટિંગ પણ વધુ સ્માર્ટ હોવું જોઇતું હતું. છતાં નવાઝુદ્દીન, નો નોન્સેન્સ કોપના રોલમાં અક્ષય ખન્ના, વિલન અભિમન્યુ સિંઘ અને બંને પાકિસ્તાની અદાકારોનાં પર્ફોર્મન્સ અબોવ ઍવરેજ છે. પરંતુ ફોકસ સતત શ્રીદેવી પર જ રાખવાનું હોવાથી આ પાત્રોને ખાસ ખીલવાનો મોકો મળ્યો નથી (FYI, આ ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર બોની કપૂર છે!). આ બધાના સરવાળામાં ઉમેરો કરતી હોય તેમ આ ફિલ્મની લંબાઈ પણ ખાસ્સી અઢી કલાક જેટલી છે. કોઈ બારીમાંથી ઝાંખતું હોય, ફોન પર વાત કરતું હોય, સ્લોમોશનમાં ચાલતું હોય એવાં કેટલાંય સીન કોઈ જ વેલ્યુ ઍડિશન વગર તદ્દન બિનજરૂરી રીતે ફિલ્મમાં છે. તેને કાપીને આ ફિલ્મને ખાસ્સી ૧૫-૨૦ મિનિટ ટ્રિમ કરી શકાઈ હોત. બાય ધ વે, આ ફિલ્મમાં એ. આર. રહેમાનનું મ્યુઝિક છે. સાંભળ્યા પછી મોંમાંથી એક જ ઉદગાર નીકળે, ‘રિયલી?’

ઓહ મધર

‘મોમ’ ફિલ્મના રાઇટિંગની કરુણતા એ છે કે તેમાં રણચંડી બનેલી એક સ્ત્રી કેન્દ્રમાં હોવા છતાં એના કાર્યની સફળતા એક પુરુષની ઐન મૌકે પર થતી એન્ટ્રી પર જ ટકી રહી છે. વળી, એ પાર્ટ પણ એવો ક્લિશૅ રીતે લખાયો છે કે આપણને વેરની વસૂલાત થયાનો સંતોષ પણ નથી મળતો કે ન તો તેમાં ખાસ કશી શૉક વેલ્યૂ છે. આના કરતાં કંઇક અંશે આવી જ સ્ટોરી ધરાવતી જુલિયા રૉબર્ટ્સ સ્ટારર હૉલીવુડ ફિલ્મ ‘સિક્રેટ ઇન ધેર આઇઝ’ જોવી વધુ ફાયદાનો સોદો છે.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Lion

lion_ver5ઈ.સ. ૧૯૮૬નું વર્ષ. અજાણ્યા રેલવેસ્ટેશનના બાંકડે સૂતેલો પાંચ વર્ષનો એક ટેણિયો નામે સરૂ અડધી રાત્રે અચાનક જાગી જાય છે. સ્ટેશન પર કોઈ માણસનું નામોનિશાન નથી. એ તો એના મોટાભાઈ ગુડ્ડુ સાથે આવેલો, પણ ભાઈ ક્યાં છે? સરૂ ‘ગુડ્ડુ… ગુડ્ડુ’ના નામના પોકાર કરે છે. કોઈ જવાબ નહીં. સામે એક ખાલી ટ્રેન ઊભી છે. સરૂને થયું કે કદાચ એ ટ્રેનમાં એનો ભાઈ હોય. ટ્રેનમાં પણ જોયું. ત્યાં પણ એનો ભાઈ નહોતો. થાકેલો સરૂ ટ્રેનમાં જ આડો પડ્યો. આંખ ખૂલી ત્યારે ટ્રેન દોડી રહી હતી. બારીમાંથી પસાર થતાં દૃશ્યોમાં કશું જ એના ગામ જેવું નહોતું. એના ડબામાં પણ સમ ખાવા પૂરતો એક માણસ પણ નહોતો. ઉપરથી દરવાજા પણ બંધ. હબકી ગયેલા સરૂએ દોડાદોડી કરીને મદદ માટે બૂમો પાડી. ચાલુ ટ્રેને, લૉક થયેલા સેકન્ડ ક્લાસના ડબામાંથી એક પાંચ વર્ષના ટેણિયાના પોકાર કોણ સાંભળે? આંસુ અને પોકારો શમી ગયાં પછી પેટના પોકારો શરૂ થયા. ડબામાં ખૂણેખાંચરે ક્યાંક ફેંકી દેવાયેલું સફરજન કે સિંગદાણા વીણીને ખાધા. આખરે બેએક દિવસે ગાડી એક મોટા સ્ટેશને ઊભી રહી અને સરૂનો છૂટકારો થયો. પણ હવે એ હજારો-લાખો લોકોની વચ્ચે કેદ હતો. કોઈ ચહેરો જાણીતો નહોતો. અને એ જ્યાં હતો એ જગ્યા એના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂર હતી. સરૂને તો પોતાના ગામનું નામ પણ યાદ નહીં. માત્ર એટલી ખબર કે એ ક્યાંક ‘ગણેશ તલાઈ’ નામના સ્થળે રહેતો હતો. એનાં મમ્મી પથરા ઉપાડવાની મજૂરી કરે. મોટો ભાઈ ગુડ્ડુ પણ એવું જ કંઇક કરતો હતો. હવે?

  • ‘ટ્રુથ ઇઝ સ્ટ્રેન્જર ધૅન ફિક્શન’ એ લાઇન ભલે ચવાઈ ગઈ હોય, પણ આ વાક્યને સાબિત કરતો કોઈ કિસ્સો નજરlion_pawar સામે આવે એટલે આપણા શરીરનું એકેએક રૂંવાડું અટેન્શનમાં આવી જાય. રૂંવાડાં ઊભાં કરી દેતી આવી જ એક સત્યકથા એટલે આ વખતના ‘ઑસ્કર અવૉર્ડ્સ’માં છ કેટેગરીમાં નોમિનેટ થયેલી અફલાતૂન ફિલ્મ ‘લાયન’. આ ફિલ્મ માટે દેવ પટેલ ઑલરેડી ‘બાફ્ટા અવૉર્ડ’ જીતી ચૂક્યો છે, પણ હું પાંચ વર્ષના સરૂનો રોલ કરનારા સની પવારના પ્રેમમાં પડી ગયો છું. ટચવૂડ! એ છોકરો પ્યોર અનકટ ડાયમંડ છે. ફિલ્મમાં પહેલી વાર જ્યારે એ દેખાય ત્યારથી જ આપણને એના પર પ્રેમ ઊભરાઈ આવે. પછી જ્યારે એ ભૂલો પડે, ભયંકર દયનીય સ્થિતિમાં મુકાય, જ્યાં ત્યાં ઠેબાં ખાય, એક એક કોળિયા માટે વલખાં મારે, અજાણ્યા લોકોને મળે, કોના પર એને વિશ્વાસ મૂકવો કોના પર નહીં એ પણ સમજાય નહીં, પોતે ક્યાં છે-એની માતા-ભાઈ-બહેન ક્યાં હશે, ફરી પાછો એમને મળી શકશે કે કેમ એ પણ ખબર ન હોય એ સ્થિતિમાં એ અહીંથી તહીં ફંગોળાયા કરે… આ તમામ સ્થિતિઓમાં એનાં એક્સપ્રેશન્સ કોઈ સિનિયર એક્ટરને ટક્કર મારે તેવાં છે. પોતાના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂરના સ્ટેશને એ પોતાના ભાઈના નામની બૂમો મારે ત્યારે એની નિઃસહાયતા જોઇને આપણે પણ હચમચી જઇએ. અને જે રીતે એ સની પવાર ‘ગુદ્દુ’ (‘ગુડ્ડુ’) બોલે છે, આપણને થાય કે ફરી ફરીને સાંભળ્યા જ કરીએ!
  • અત્યારે આઠ વર્ષનો થયેલો સની પવાર સ્વાભાવિક રીતે જ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયાનો ફેવરિટ થઈ ગયો છે. એના ઇન્ટરવ્યૂઝ ખરેખર મજેદાર છે. ફિલ્મમાં આટલાં ઇફેક્ટિવ એક્સપ્રેશન્સ આપવા માટે એણે અને ડિરેક્ટર ગાર્થ ડેવિસે જે સાઇન લૅંગ્વેજ વિકસાવેલી તેનાથી લઇને એના ફેવરિટ એક્ટર ‘અપના સિંઘમ’, ‘અપના જ્હોન સીના’ જેવા એના તમામ જવાબો માણવા જેવા છે. નિકોલ કિડમેન સાથે કામ કરી ચૂક્યો હોવા છતાં જે ટૉમ ક્રૂઝ ઓળખતો નથી નથી એવા આઠ વર્ષના ટાબરિયાને પણ એટલી તો ખબર છે જ કે ફિલ્મ રિલીઝ ન થઈ હોય, તો સ્પોઇલર સાથેની આખી સ્ટોરી ન કહી દેવાય (કર્ટસીઃ ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’એ લીધેલો સની પવારનો ઇન્ટરવ્યૂ).
  • અહીં આખી ફિલ્મ એ પરિવારથી વિખૂટા પડી જતા છોકરા સરૂના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી શૂટ થઈ છે. કેમેરા પણ એની આંખના લેવલે રહે છે. એટલે એને જે દેખાય તે આપણને દેખાય. એ ભીડની વચ્ચે અટવાતો હોય, તો આપણને પણ એના કરતાં ઊંચી હાઇટના અન્ય લોકોના ચહેરા ન દેખાય. એ સૂવે ત્યાં ફેડ આઉટ-એ જાગે ત્યારે ફેડ ઇન થાય. એની સાથે આપણે પણ ભૂલા પડી જઇએ. કઈ જગ્યાએ છીએ તે કોઈ કહે ત્યારે ખબર પડે. કોઈ મદદ કરે તો એ સારી વ્યક્તિ છે કે નઠારી તે એની જેમ આપણને પણ ખબર ન પડે. આખી ફિલ્મમાં એ બિચારો એ જ પીડામાં રહે છે કે એનો પરિવાર ક્યાં હશે, શું કરતો હશે. આપણી પણ એ જ સ્થિતિ રહે છે. એ હસે તો આપણને પણ હસવું આવે અને એની છટપટાહટ જોઇને આપણા ગળે પણ ડૂમો બાઝી જાય. અજાણ્યા ચહેરા જોઇને એની જેમ આપણને પણ ડર લાગે. સની પવાર એટલો બધો વલ્નરેબલ લાગે છે કે એને કોઈ આંચ ન આવે એવી પ્રાર્થના કરતા થઈ જઇએ.
  • ખૂબ બધા હિન્દી ડાયલોગ્સ ધરાવતી ‘લાયન’ ફરી ફરીને એક વાત સાબિત કરે છે કે ફિલ્મમાં કલાકારોએ જ સતત બડબડ ન કરતા રહેવાનું હોય, બલકે કેમેરાને પણ બોલવા દેવો જોઇએ. આખી ફિલ્મમાં પારાવાર વેદના છે. છતાં ફિલ્મ પૉઝિટિવિટીથી ભરચક છે. દર બીજા સીનમાં મૅલોડ્રામાનો સ્કોપ છે. છતાં વેવલી તૂકબંદીઓવાળા, નાટ્યાત્મક ફિલ્મી ડાયલોગ્સ ક્યાંય નથી. રાધર, અડધા ઉપરાંત ફિલ્મ તો સાઇલન્ટ છે. છતાં તેની સંવેદનશીલતામાં અડધા ટકાનો પણ ઘટાડો થતો નથી. કેમેરા પાસેથી અહીં એવું અફલાતૂન કામ લીધું છે કે ભય, ભૂખ, પીડા, નિઃસહાયતા, એકલતા, મનમાં ચાલતી ઊથલપાથલ, લાખો લોકોની વચ્ચે પણ વ્યક્તિ એકલી હોય તો શું ફીલ થાય, ઈશ્વર નામના તત્ત્વમાં માનતા હો તો એના દ્વારા અનાયાસે મળતી મદદ, બે ભાઈ વચ્ચેનો બોન્ડ, હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા, માનવતા, મમતા, ધીરજ, ક્યારેય હિંમત ન ગુમાવવાની-આશા ન છોડવાની લગન, પરિસ્થિતિને સ્વીકારીને તેને અનુરૂપ થઈ જવાની ફ્લેક્સિબિલિટી, તીવ્ર નોસ્ટેલ્જિયા, માનવતાનો કે લાલચનો કોઈ ધર્મ-દેશ ન હોય, માતાપિતા બનવા માટે પણ કેટલી ધીરજની જરૂર પડે (આ વાત નિકોલ કિડમેન-ડેવિડ વેન્હામનાં કેરેક્ટર્સ કહી આપે છે), ચમત્કાર કહો કે જોગાનુજોગ (અનુપમ ખેરના શબ્દોમાં કહીએ તો) કુછ ભી હો સકતા હૈ, અંદરથી સતત અકળાતા માણસની છટપટાહટ સમજી શકે એવા સમજુ સાથીદાર કેવા હોય…. આ ફિલ્મમાંથી કાઢો એટલા મેસેજ નીકળી શકે. દરેક ફ્રેમ કે વિવિધ ચહેરાઓ પર ફોકસ થતા કેમેરા પણ સતત કંઈ ને કંઈ કહેતા રહે છે. ઍડિટિંગ પણ એવું મસ્ત છે કે સતત તમે એ સરૂના મનની અંદર-બહાર ઝાંકી શકો. ફિલ્મ જોતાં જોતાં એક વિચાર એવો પણ આવે કે આ તો ફરી પાછી ભારતમાં બધું ગંદું-ગોબરું છે તેવું બતાવીને જ ઇન્ટરનેશનલ એક્લઇમ ઊસેટવાની ક્વાયત લાગે છે. પણ ના. એક તો આ ફિલ્મ સત્યઘટના પર આધારિત છે. બીજું, ધ્યાનથી જોશો તો સમજાશે કે અહીં કોઇનોયે પક્ષ લીધા વિના ઓબ્જેક્ટિવલી જ વાત કહેવાઈ છે. સારા-નરસા લોકો કોઇપણ દેશ કે ધર્મમાં હોઈ શકે. વિલન કહો તો બસ સમય-સંજોગ જ.
  • દેવ પટેલ અદભુત એક્ટર છે. એની શાંતિ-ઊભરા આપણને ખળભળાવી મૂકે છે. પણ દેવ પટેલના પાત્રને આપણી જેટલી સિમ્પથી મળે તેમાં બહુ મોટો ફાળો પેલા ટેણિયા સની પવારનો છે. ફિલ્મ ઇન્ડિયામાં શૂટ થઈ છે એટલે દીપ્તિ નવલ, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી, તનિષ્ઠા ચૅટર્જી, પ્રિયંકા બોઝ, (‘બેશરમ’ ફેમ) પલ્લવી શારદા જેવા કલાકારો પણ છે. લેકિન ટ્રેનની લાંબી મુસાફરીમાં આવતાં નાનાં સ્ટેશનો જેવી જ એમની ભૂમિકા છે. (નાનકડો સની પવાર ‘લવ સોનિયા’ નામની બીજી એક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ પણ કરી રહ્યો છે. એની સ્ટારકાસ્ટ જોશો તો આંખોનું આઇમૅક્સ થઈ જશે!)
  • આપણી ફિલ્મોનાં હાલરડાં ગીતોનો પણ ‘લાયન’માં મસ્ત ઉપયોગ થયો છે. પછી તે ‘જીને કી રાહ’ની લોરી ‘ચંદા કો ઢૂંઢને સભી તારે નિકલ પડે’ હોય, કે ‘લોરી’ ફિલ્મની જ લોરી ‘આજા નીંદિયા આજા’ હોય. ઍન્ડ, ઑસ્કરમાં ગયેલી ભારતના સ્ટેમ્પવાળી ફિલ્મની વાત હોય અને રહેમાનની હાજરી ન હોય એવું બને? અહીં એ પણ પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’ ગીત સાથે પરોક્ષ હાજરી પૂરાવે છે. મસ્ત રોમેન્ટિક સિચ્યુએશન સાથે.
  • ‘લાયન’ની થીમ આપણને મણિ રત્નમની માધવન સ્ટારર સુપર્બ ફિલ્મ ‘કન્નથિલ મુથમિત્તાલ’ની યાદ અપાવે (આ ફિલ્મ વિશે અલગથી લખીશ). પણ લાખો લોકોના દરિયાની વચ્ચે એકલા પડી ગયેલા માણસ તરીકે ‘કાસ્ટ અવે’ના અલગ વર્ઝન તરીકે પણ ‘લાયન’ને જોઈ શકો. અમુક શૅડ્સ જોઇને ગુલઝારની ‘કિતાબ’ યાદ આવી જાય. આપણા ‘મનમોહન દેસાઈ ઍન્ગલ’ જેવી લાગતી ‘લાયન’ની વાત એટલી આશ્ચર્યજનક છે કે આવું ક્યારેક થયું હોય તે માનવાનું જ મન ન થાય.
  • ‘ગૂગલ અર્થ’ને પણ એક પાત્ર તરીકે ઉપસાવતી આ ફિલ્મમાં વિવિધ જ્યોગ્રાફિકલ લોકેશન્સ પણ એટલું જ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ફિલ્મની ભૂગોળને પહેલા શૉટથી સતત ધ્યાનથી જોજો. કેમ કે, રૅન્ડમ લાગતા શૉટ્સ કેટલા મહત્ત્વના છે તે છેલ્લે ખબર પડશે. અહીં પણ ડ્રૉનથી લીધેલા શૉટ્સ છે, પણ છાકો પાડવા માટે નહીં. બલકે એક નક્કર જ્યોગ્રાફિકલ ઇફેક્ટ ઊપસાવવા માટે. આ ફિલ્મનું નામ ‘લાયન’ શા માટે છે તે પણ છેક છેલ્લે ખબર પડશે.
  • સની પવાર-દેવ પટેલ આ ફિલ્મમાં જેનું પાત્ર ભજવે છે તે સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીએ પોતાની કલ્પનાતીત લાઇફ
    saroo-brierley-book
    રિયલ લાઇફનો સરૂ બ્રાયર્લી પોતાના પુસ્તક ‘અ લોંગ વે હોમ’ સાથે.

    સ્ટોરીને ‘અ લોંગ વે હોમ’ નામના પુસ્તકમાં આલેખી છે. એ પુસ્તક વાંચો ન વાંચો તમારી મરજીની વાત છે, પણ હવે આટલા ૧૨૦૦ શબ્દો લખ્યા પછી એ કહેવાની જરૂર નથી કે આ ફિલ્મ જોવાનું ચૂકશો નહીં. આ ફિલ્મને ઑસ્કર મળે ન મળે, આઇ ડૉન્ટ કૅર. બસ, આપણે ત્યાં પ્રેક્ષકો મળવા જોઇએ. આખી દુનિયામાં આ ફિલ્મ પરચમ લહેરાવી ચૂકી છે. આપણા ઇન્ડિયામાં આજથી રિલીઝ થઈ છે. ગમે તેમ કરીને ફેમિલી સાથે જોવા પહોંચી જ જજો. અને હા, ફિલ્મના અંતે આવતા સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીનાં દૃશ્યો અને કેટલોક ડૅટા જોવાનું પણ ચૂકશો નહીં. નીચે પહેલી કમેન્ટમાં થોડીક લિંક્સ આપી છે, એ પણ થાક્યા-કંટાળ્યા ન હો તો જોઈ શકો છો (અલબત્ત, ફિલ્મ જોયા બાદ!).

લિંક્સઃ

સની પવારનો રાજીવ મસંદ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂઃ

સની પવાર-ગાર્થ ડેવિસના ઇન્ટરવ્યૂઃ

‘લાયન’ની કાસ્ટ સાથે ક્વેશ્ચન-આન્સર સેશન (જેમાં રિયલ સરૂ બ્રાયર્લી પણ છે)

સની પવાર ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂ

  1. રિયલ સરૂ બ્રાયર્લીની ત્રણેક લિંક્સઃ
    1. https://www.youtube.com/watch?v=J1Fzj8EFHuw&t=25s
    2. https://www.youtube.com/watch?v=uAdlZ26KHpQ
    3. https://www.youtube.com/watch?v=lDNtNhuds1E
  2. ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની સન્ડે પૂર્તિ ‘બ્રન્ચ’એ સરૂ બ્રાયર્લી પર કરેલી સ્પેશ્યલ સ્ટોરીઃ

http://www.hindustantimes.com/brunch/the-incredible-story-of-saroo-brierley/story-EFJvALIXCT5wg5Ee1cxn6L.html

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

રઈસ

વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન ગુજરાત

***

જબરદસ્ત હાઇપ છતાં ‘રઈસ’ જસ્ટ અનધર મસાલા એન્ટરટેનર ફિલ્મોથી વિશેષ કશું જ નવું ઑફર કરતી નથી.

***

maxresdefault1આપણા ફિલ્મકારોએ ‘કાલ્પનિક બાયોપિક’ નામનો એક નવો ફિલ્મપ્રકાર રજિસ્ટર કરાવવો જોઇએ. કેમ કે વાસ્તવિક વ્યક્તિ અને રિયલ લાઇફ ઘટનાક્રમ પર આધારિત હોવા છતાં હિન્દી બાયોપિક ફિલ્મો અંતે તો ‘લાગે બાગે લોહીની ધાર, આપણા ઉપર નામ નહીં’ જેવા ડિસ્ક્લેમર સાથે જ રિલીઝ થાય છે. તેમાં વધુ એક ઉમેરો એટલે રાહુલ ધોળકિયાની શાહરુખ ખાન સ્ટારર ફિલ્મ ‘રઈસ’. આ ફિલ્મ વિશેનું ઑપન સિક્રેટ એવું છે કે તે એંસી-નેવુંના દાયકામાં થઈ ગયેલા અમદાવાદના બૂટલેગર અબ્દુલ લતીફની લાઇફ પરથી બનાવાઈ છે. જો એવું ન હોય, તોય આ ફિલ્મ વિશે જેટલો ગોકીરો મચ્યો છે એની સરખામણીમાં ખાસ્સી ઊણી ઊતરે છે.

ગાંધીના ગુજરાતમાં છાંટોપાણી

એંસીનો દાયકો છે. ગાંધીનગરની પડખેના મોટા શહેરના ફતેહપુરામાં એક ટાબરિયો રહે છે. ચશ્માંના નંબર ઉતાર્યા પછી એને સાફ દેખાવા માંડે છે કે ગુજરાતમાં બૂટલેગિંગથી બેસ્ટ ધંધો બીજો એકેય નહીં. સ્થાનિક બૂટલેગર જયરાજ (અતુલ કુલકર્ણી) માટે કામ કરતાં કરતાં એ પોતે જ બની જાય છે બૂટલેગર કમ ડૉન રઈસ (શાહરુખ ખાન). પોતાના સાથીદાર સાદિક (મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબ) સાથે મળીને ગુજરાતમાં ગેરકાયદે દારૂ ઘુસાડવાના એના ટ્રકોમાં પંક્ચર પાડે છે નવા આવેલા પોલીસ ઑફિસર જયદીપ અંબાલાલ મજમુદાર (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી). ચશ્માં વગર પણ એનું ફોકસ ક્લિયર છે કે રઈસની દારૂની નદીઓને ATM જેવી તળિયાઝાટક કરી નાખવી. એ બાજુ આ બંનેની ચોર-પોલીસની ગૅમ ચાલતી રહે છે, તો બીજી બાજુ રઈસ પ્રેમમાં પડે છે, ગરબે રમે છે, ઇલેક્શન લડે છે અને ગરીબોનો મસીહા પણ બને છે. હવે એ દારૂ પીવાથી એનું લિવર ખરાબ થાય છે કે કાનૂન કે લંબે હાથ એના સુધી પહોંચે છે એ જોવા માટે તમારે થોડોક ખર્ચો કરવો પડે.

સ્ટાર યાર કલાકાર

આખી ઇન્ડસ્ટ્રી જ્યારે સ્ટાર્સની આસપાસ ગરબા લેતી હોય, ત્યારે તેની અસર ફિલ્મ પર ન પડે તે શક્ય જ નથી. આ ફિલ્મનો સાચો હીરો, મતલબ કે ઍન્ટિ હીરો રઈસ નામનું કેરેક્ટર નથી, બલકે શાહરુખ ખાન પોતે છે. એટલે જ્યારે પાત્ર લખાય ત્યારે તેને ગેરકાયદે દારૂ ઘુસાડતો, ભાજીમૂળાની જેમ લોકોને સમારી નાખતો કે નેતાઓને ખંડણી આપતો બતાવવામાં આવે, તેમ છતાં એનું હૃદય તો 24 કેરેટ સોનાનું જ બતાવવું પડે. નાનપણથી એને એટલો બધો બિચારો બતાવવો પડે કે બિચારા પાસે ગુનાખોરીની દુનિયામાં જવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ જ ન હોય. એ હાર્ડકોર ક્રિમિનલ હોવા છતાં ઊસૂલનો પક્કો હોય, રોબિનહૂડ હોય, સ્ત્રીઓ-ગરીબોની ઇજ્જત કરતો હોય, સચ્ચો આશિક હોય, શુદ્ધ સેક્યુલર પણ હોય, છતાં પોતાના કામ પ્રત્યે એને કોઈ પસ્તાવો ન હોય. ઉપરથી એની આસપાસની સિસ્ટમ યાને કે નેતાઓ, પોલીસ, ન્યાયતંત્ર એટલાં બધાં ખરાબ હોય કે આ શરીફ બદમાશ આપોઆપ દૂધ સી સફેદી જેવો દેખાઈ આવે. ટૂંકમાં ફિલ્મમાં વાર્તા કરતાં સ્ટાર જ મહત્ત્વનો બની જાય. આ ટ્રેન્ડ નવો નથી, અને એટલે જ ‘રઈસ’ પણ તેમાંથી બાકાત નથી.

એક મેઇનસ્ટ્રીમ સ્ટારને છાજે એવી માસ અપીલ ધરાવતી ટિપિકલ મસાલા એન્ટરટેનર ફિલ્મ બનાવવા માટે સ્ટારની એન્ટ્રી ધમાકેદાર બતાવવી પડે. એની પર્સનાલિટી એસ્ટાબ્લિશ કરવા માટે કારણ વિનાની એક ફાઇટ સિક્વન્સ ઉમેરવી પડે. જરૂર હોય કે ન હોય, એક લવસ્ટોરી નાખવી પડે, રોમેન્ટિક સોંગ્સ ગવડાવવાં પડે, માદક આઇટેમ સોંગ બી નાખવું પડે અને લોકો થૂંકવાળી આંગળીઓ કરીને સીટીઓ મારે એવાં કૅચી વનલાઇનર્સ ભભરાવવાં પડે. આ બધાં જ ટિપિકલ મસાલા ધરાવતી ‘રઈસ’ એટલે જ સિત્તેરના દાયકાની ‘ઍન્ગ્રી યંગ મેન’ ટાઇપ ફિલ્મો કે થોડાં વર્ષ પહેલાં આવેલી ‘વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન મુંબઈ’ જેવી ફિલ્મોની યાદ અપાવતી રહે. ફરક માત્ર સેટિંગનો અને પ્રેઝન્ટેશનનો જ હોય.

રઈસમાં એંસી-નેવુંના દાયકાનું મોબાઇલ ફોન પહેલાંના સમયનું ગુજરાત છે. પોળનું જૂનું અમદાવાદ ભલે સ્ટુડિયોમાં ઊભું કરાયું હોય પરંતુ તે જોવું ગમે તેવું છે. વચ્ચે વચ્ચે અમદાવાદનો જૂનો ઍલિસબ્રિજ અને અડાલજની વાવ જેવાં લોકેશન્સ જોવાની પણ મજા પડે. એ વખતની ગાડીઓ, જૂના ટેલિવિઝન સેટ, લૅન્ડલાઇન ટેલિફોન, અગાશીમાં ઍન્ટેના, અખબારોમાં ‘નર્મદા યોજના’ની હેડલાઇનો વગેરેથી એક ઑથેન્ટિસિટીની ફીલ આવે. રઈસના લેખકો ગુજરાતી છે. એટલે જ ગુજરાતી ગાળો કે ‘છાંટોપાણી’, ‘ફાંકા ફોજદારી’ જેવા ટિપિકલ ગુજ્જુ શબ્દો પણ કાને પડ્યા કરે. ફિલ્મની કૅચી ટેગલાઇન (‘બનિયે કા દિમાગ, મિયાંભાઈ કી ડૅરિંગ’) ઉપરાંત ઠેકઠેકાણે શાહરુખના ફૅન્સને ગોકીરો કરવાની મજા પડે એવી પંચલાઇનો છે.

શાહરુખની ઍનર્જી પણ અત્યંત ચેપી છે. ફાઇટ-ચૅઝ સીન, ડાન્સ, ડાયલોગબાજી, ઇશ્કબાજીમાં ક્યાંય એવું લાગતું નથી કે આ મહાશય આયખાની ફિફ્ટી મારી ચૂક્યા છે. પરંતુ શાહરુખનૌ આ જ ઔરા ઊપસાવવામાં બાકીના બધા જ કલાકારો ઢંકાઈ ગયા છે. એકમાત્ર નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એના પાવરપૅક્ડ પર્ફોર્મન્સથી માથું ઊંચકે છે. ફિલ્મમાં એની એન્ટ્રી શાહરુખ જેટલાં જ ચિયર્સ ઉઘરાવે એવી છે! છતાંય એ ‘કિક’માં સલમાનની સામે જેવો ખીલ્યો હતો એવો કડક તો નથી જ લાગતો. ખાસ કરીને ઇન્ટરવલ પછી તો એને શોધવો પડે છે. આમાં જ મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબ જેવો જબરદસ્ત એક્ટર માત્ર શાહરુખનો સાઇડકિક બનીને રહી ગયો છે, જેના ભાગે કોઈ કહેતા કોઈ નોંધપાત્ર સીન નથી આવ્યા. પાકિસ્તાની એક્ટર માહિરા ખાન માત્ર શાહરુખને આંખ મારવા પૂરતી જ સારી લાગે છે (એ તો ફિલ્મમાં પ્રેગ્નન્ટ થઈ, પણ પછી બાળક તો જાણે ફ્લિપકાર્ટ પરથી મંગાવ્યું હોય એમ એકાએક આવી જાય છે! એના ફિગરમાં એક ટકોય ફેરફાર નહીં!). બિનજરૂરી ગીતો અને અહીંથી તહીં ભાગતી સ્ટોરીમાં અતુલ કુલકર્ણી, નરેન્દ્ર ઝા, શીબા ચઢ્ઢા, ઉત્કર્ષ મજુમદાર પણ દિલથી વેડફાયાં છે. ‘રઈસ’ની મહાનતા બતાવવા માટે નખાયેલાં બધાં જ એલિમેન્ટમાં આ અઢી કલાકની ફિલ્મ ખાસ્સી થકવી દે છે.

દારૂબંધીના માહોલમાં રાજ્યમાં દારૂ કેવી રીતે ઘૂસે છે તે જાતભાતના ઍરિયલ શૉટ્સથી બતાવાયું છે, પરંતુ પ્રોહિબિશનનો ખોફ, તેનો દંભ, લોકોની દારૂ પીવા માટેની તલબ, ચોરીછૂપે પીવાતો દારૂ વગેરે કશું જ અહીં ઝીલાયું નથી. જે રીતે બધાં આરામથી દારૂની છોળો ઉડાડતા ફરે એ જોઇને ખબર જ ન પડે કે આ ગુજરાત છે કે બીજું કોઈ રાજ્ય. આખી ફિલ્મ નવાઝુદ્દીનના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાઈ છે. તેમ છતાં સિસ્ટમ માટે રઈસ કેમ માથાનો દુખાવો થઈ પડ્યો તેવા સાઇકોલોજિકલ ઉંડાણમાં પણ જવામાં નથી આવ્યું. ફિલ્મના પહેલા જ સીનથી કળી શકાય તેવી રઈસના પાત્રની જર્ની માત્ર અલગ અલગ ઘટનાઓના ઉપરછલ્લા કલેક્શન જેવી જ બનીને રહી ગઈ છે.

ફોર ફૅન્સ ઑન્લી

એક દાયકા પહેલાં આ જ રાહુલ ધોળકિયાની ગુજરાતનાં રમખાણોની પૃષ્ઠભૂ પર બનેલી ફિલ્મ ‘પરઝાનિયા’ને ગુજરાતમાં જ રિલિઝ નહોતી થવા દેવાઈ. હવે એ જ ડિરેક્ટરની ગુજરાતના ડૉનને ગ્લોરિફાય કરતી આ ફિલ્મ મીડિયાથી સોશ્યલ મીડિયા સુધી ગાજી રહી છે. તેમ છતાં અંતે તો ‘રઈસ’ શાહરુખના ફૅન્સ માટે જ બનાવાઈ હોય તેવું લાગ્યા વિના રહેતું નથી. મતલબ કે નિરાશાનું લૅવલ કંટ્રોલમાં રહે તે માટે અપેક્ષાઓનું લૅવલ માપમાં રાખીને જ જોવા જવું બહેતર રહેશે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

રમન રાઘવ 2.0

કોલમઃ ફિલ્મ રિવ્યુ

ફિલ્મઃ રમન રાઘવ 2.0

હેડિંગઃ રમન રાઘવ, રાવણ આપણે સૌ

ઇન્ટ્રોઃ અફલાતૂન પર્ફોર્મન્સ, બેફામ હિંસા, ગાળો, સ્લો પૅસ અને છતાં નવીનતાની ગેરહાજરીનો સરવાળો એટલે અનુરાગ કશ્યપની આ લેટેસ્ટ ફિલ્મ.

કોઈ નાના બચ્ચાcheck-out-nawzuddin-siddiqui-vicky-kaushal-on-raman-raghav-2-0-poster-1ને પૂછો કે, ‘બેટા, વિવિધ રંગોનાં નામ કહે જોઇએ.’ એટલે બચ્ચું (જો ગુજરાતી મીડિયમનું હોય તો) બોલવા માંડે, ‘લાલ, પીળો ને વાદળી મૂળભૂત રંગો કહેવાય. બાકીના મેળવણીથી બને.’ પરંતુ અનુરાગ કશ્યપને આ સવાલ પૂછો તો એ આખું આકાશ બીજિંગ જેવું ધુમ્મસી થઈ જાય એટલો ધુમાડો છોડીને કહેશે, ‘દુનિયામાં રંગ માત્ર એક જ છે, ગ્રે. બાકી બધા એના શૅડ્સ છે. ડાર્ક ગ્રે, લાઇટ ગ્રે, સ્મોક ગ્રે, ઍશ ગ્રે, ક્લાઉડ ગ્રે, સડી ગયેલી લાશનો ગ્રે, ગટરના પાણીનો ગ્રે, લોખંડના સળિયાનો ગ્રે. દુનિયામાં બધા લોકો પણ આ ગ્રે શૅડના જ છે. ચામડી ભલે ગમે તેવી હોય, લોહી ભલે લાલ હોય, પણ મૂળ કલર તો એક જ ગ્રે.’ ધારો કે અનુરાગ કશ્યપને ‘રામાયણ’ લખવા બેસાડ્યો હોય, તોય જ્યારે એ લખીને ઊઠે ત્યારે આપણે કન્ફ્યુઝ થઈ જઇએ કે ભાઈ, એક્ઝેક્ટ્લી આમાં રામ કોણ છે અને રાવણ કોણ છે? એવું જ કામકાજ એની લેટેસ્ટ ફિલ્મ ‘રમન રાઘવન 2.0’નું છે.

માણસ ગંધાય માણસ ખાઉ

૨૦૧૫ની વાત છે. રમન્ના કે સિંધી દલવાઈ (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી) જેવાં નામ લઇને રખડતો એક ભેજાગેપ માણસ લોકોનાં ખૂન કરતો ફરે છે. એનું દિમાગ છટકે એટલે એ ગમે તેના માથા પર હથોડી, સળિયો ફટકારીને પૂરું કરી નાખે. આ કૅસની તપાસ કરતો આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ઑફ પોલીસ રાઘવેન્દ્ર સિંઘ (વિકી કૌશલ) એ સિરિયલ કિલરની પાછળ પડ્યો છે. લેકિન પ્રોબ્લેમ એ છે કે આ પોલીસમેન પોતે જ ડ્રગ ઍડિક્ટ છે. રાત્રે ઉજાગરા કરવા, નાઇટક્લબોમાં ફરવું, દારૂ પીવો, ડ્રગ્સના નશામાં યુવતીઓ સાથે બળજબરી કરવી અને ગમે ત્યારે બંદૂકડીના ભડાકા કરી લેવા એ બધું એના માટે એના માટે જરાય નવું નથી. પેલો સિરિયલ કિલર લોકોને મારતો ફરે, પછી સામે ચાલીને પોલીસ પાસે જાય, તોય પોલીસ એને સાચવી ન શકે. આ પકડદાવ ધીમે ધીમે એવો ડાર્ક રંગ પકડે કે આપણને ખ્યાલ જ ન આવે કે ભઈ, એક્ઝેક્ટ્લી આમાં સિરિયલ કિલર કોણ છે? રાધર, એમ કહો કે કોણ નથી?

ડાર્ક ખરું, નવું નહીં

‘રમન રાઘવ 2.0’ શરૂ થાય એટલે સૌથી પહેલું ધ્યાન તેની વાર્તા કહેવાની સ્ટાઇલ પર ચોંટે. અનુરાગ કશ્યપે હૉલીવુડના મશહૂર ડિરેક્ટર ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની સ્ટાઇલમાં આખી ફિલ્મને અલગ અલગ ‘ચેપ્ટર’માં વહેંચી નાખી છે અને દરેક ચેપ્ટરને નામ પણ આપ્યાં છે. ફિલ્મ રસિયાઓ આ જોઇને અડધો ડઝન સ્માઇલી વેરતાં થાકે નહીં. વધુ પડતી ફિલ્મો જોનારાઓ એવું પણ માર્ક કરશે કે ફિલ્મનાં ટાઇટલ ક્રેડિટમાં આવતાં નામ જે સ્ટાઇલમાં લખાયેલાં છે તે હૉલીવુડની ડાર્ક ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ ‘સિન સિટી’ જેવાં જ છે.

ઝાઝી ફૂટેજ ખાધા વિના આ ફિલ્મ ધડ દઇને માથામાં હથોડી ફટકારી દે અને આપણને પોતાના વિશ્વની અંદર ખેંચી લે. અનુરાગ કશ્યપે સર્જેલું એ વિશ્વ એટલે કેવું? ગંદકી, ઝૂંપડપટ્ટીઓથી ફાટફાટ થતું ચીંથરેહાલ મુંબઈ. જેમાં બે જ પ્રકારના લોકો રહેતા હોય એવું લાગે. એક તો ગંદવાડમાં ખદબદતા અને બીજા પાર્ટીઓમાં ડ્રગ્સ-દારૂનો નશો કરીને ગંદું-ગોબરું કરતા લોકો.

આ ફિલ્મ જોયા પછી આપણને ઘરનો દરવાજો ખોલતાં કે રાત્રે શાંતિથી સૂતાં પણ બીક લાગવા માંડે કે ક્યાંકથી કોઈ આવીને આપણી ખોપરીની પાંઉભાજી ન બનાવી દે. એનું કારણ છે નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી. જે ઠંડકથી એ અહીં લોકોનાં માથાં પર હથોડી-પાઇપો ફટકારે છે એ જોઇને આ માણસનું બૅકગ્રાઉન્ડ ચૅક કરવાની ઇચ્છા થઈ આવે. જે નિયમિતતાથી આપણે ત્યાં ઘરે બટાકાનું શાક બનતું હોય, એવાં રૂટિનથી એ લોકોનું ઢીમ ઢાળતો ફરે છે. નવાઝુદ્દીન આપણી પાસે રહેલા અત્યારના શ્રેષ્ઠ એક્ટરોમાંનો એક છે તે વાત એ અહીં એકેએક સીનમાં સાબિત કરતો રહે છે. એ માત્ર પોતાના હાવભાવ બદલીને, કશું જ બોલ્યા વિના જોવા માત્રથી, શાંતિથી ડાયલોગ બોલીને, ડુંગળી સમારીને, ખોફનાક હસીને કે પછી જમીન પર સળિયો ઘસડીને પણ ખોફ પેદા કરી દે છે. સામે પક્ષે ડ્રગ ઍડિક્ટ પોલીસના રોલમાં (‘મસાન’ ફેમ) વિકી કૌશલ પોતાના ચહેરા પર ઝાઝા હાવભાવ લાવવાની તસ્દી નથી લેતો. જોકે અડધો ચહેરો તો એ ગોગલ્સથી ઢાંકી રાખે છે.

‘નિઓ નુઆર’ તરીકે ઓળખાતી ડાર્ક ક્રાઇમ થ્રિલર તરીકે બરાબર છે, પરંતુ આપણેય નવાઝુદ્દીનની જેમ આંખો પર આંગળીઓ લગાડીને ફોકસ કરીએ ત્યારે ઘણા બધા પ્રશ્નો દેખાવા લાગે છે. એક તો એ કે આમાં નવું શું છે? માથા પર બોથડ પદાર્થ મારીને હત્યાઓ કરતા સિરિયલ કિલરની મસ્ત સસ્પેન્સ ફિલ્મ આપણે ‘સ્ટૉનમેન મર્ડર્સ’માં જોઈ ચૂક્યા છીએ. એક તબક્કે સામાન્ય માણસમાં અને રીઢા ગુનેગારમાં કોઈ ફરક ન રહે તે વાત આપણને શ્રીરામ રાઘવને ‘બદલાપુર’માં આ જ નવાઝુદ્દીનને લઇને સમજાવેલી. હા, અરીસામાં આપણું જ વિકરાળ પ્રતિબિંબ બતાવવા બદલ અનુરાગ કશ્યપને ફુલ માર્ક આપવા પડે. એક તબક્કે સિરિયલ કિલર આપણને કહે છે, ‘હું તો સ્વીકારું છું કે હું લોકોની હત્યાઓ કરું છું, પણ તમે તો ભગવાન-ધર્મના નામે, વિચારધારાના નામે નિર્દોષોની હત્યાઓ નથી કરતા? રમખાણોમાં હત્યાઓ કરીને ઈશ્વરની પાછળ નથી છુપાઈ જતા? રસ્તા પર જાણે ઈશ્વરનો મેળો ભર્યો હોય એમ લોકો પોતાનું શક્તિપ્રદર્શન કરતા ઊમટી પડે છે.’ ઇવન ગર્ભપાત-ભ્રૂણહત્યા કરાવતા લોકોને પણ અનુરાગે સિરિયલ કિલરમાં જ ખપાવી દીધા છે.

પરંતુ આટલી વાત કહેવા માટે અનુરાગે અંકે ૧૪૦ મિનિટ લીધી છે. એટલે જ ફિલ્મ ખાસ્સી લાંબી અને સ્લો લાગે છે. ટેરેન્ટિનોની સ્ટાઇલ મારવામાં ફિલ્મમાં કોઈ થ્રિલ ફીલ થતી જ નથી. ઘણાં દૃશ્યો એવાં છે જ્યાં કશું બનતું નથી. કારણ વગર થતી હિંસા તો થોડા જ સમયમાં આપણને સ્પર્શતી બંધ થઈ જાય છે. કેટલાય સવાલો વણઉકલ્યા રહે છે, તો કેટલીયે બાબતો લોજિકની બાઉન્ડરીની બહાર જ રહે છે. અનુરાગ કશ્યપ જેવા ડિરેક્ટર પાસેથી આપણને એવી આશા હોય કે તે સિરિયલ કિલરની સાઇકીની અંદર લઈ જશે, પરંતુ તેને એવું કરવા કરતાં આપણી સામે અરીસો ધરવામાં વધારે રસ છે.

નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી ગ્રેટ એક્ટર છે, પરંતુ હવે ધીમે ધીમે એ ટાઇપકાસ્ટ થતો જાય છે. ‘ગૅંગ્સ ઑફ વસેપુર’ હોય કે પછી ‘કિક’ કે ‘બદલાપુર’ હોય, એનાં પાત્રોમાં લગભગ એક જ પ્રકારની સાઇકોગીરી દેખાતી રહે છે. એટલે એક્ટિંગ પાવરફુલ હોવા છતાં રિપિટ થતી હોય તેવું લાગે છે.

‘ઉડતા પંજાબ’માં આટલા તાયફા કર્યા પછી અનુરાગ કશ્યપની જ આ ફિલ્મમાં રહેલી ગંદી ગાળો, હિંસા, ડ્રગ્સ, સેક્સ સીન વગેરેમાં સેન્સરને કોઈ વાંધો ન દેખાયો? ભાઈ-બહેન વચ્ચેનો ભલભલા લોકો ઊકળી ઊઠે એવો એક સીન જોઇને પણ સેન્સર બૉર્ડને કશું વાંધાજનક ન દેખાયું તે આશ્ચર્યજનક છે. સૅન્સર બૉર્ડે હથિયાર હેઠાં મૂકી દીધાં છે કે પછી ફિલ્મો પ્રમાણે અલગ અલગ કાટલાં હોય છે?

આપ કે અનુરાગ પે

‘રમન રાઘવ 2.0’ અનુરાગના નામે કે નવાઝુદ્દીનના નામે એક વાર જોઈ શકાય. પરંતુ મનોરંજનના ભોગે દુનિયા આખી ડાર્ક છે અને આપણે સૌ પણ કદરૂપો ચહેરો જ ધરાવીએ છીએ એવો જ મેસેજ આપ્યા કરવાનો કોઈ અર્થ ખરો?

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

PS-1: એક દૃશ્યમાં રમન (નવાઝુદ્દીન) જ્યારે ઘરની બારીઓમાં છાપાં ચિપકાવે છે, ત્યારે તેમાં એક અખબાર તરીકે ‘દિવ્ય ભાસ્કર’ દેખાય છે! એ પછીના જ સીનમાં કોઇના હાથમાં ‘સંદેશ’ દેખાય છે!

PS-2: એક ડ્રગ ડીલર માટે ખુદ અનુરાગ કશ્યપે ડબિંગ કર્યું હોવાનું પરખાઈ આવે છે.

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Te3n

કોલમઃ ફિલ્મ રિવ્યૂ

ફિલ્મઃ તીન

હેડિંગઃ બિગ બચ્ચન, સ્મૉલ સિક્રેટ

ઇન્ટ્રોઃ ઠંડું સસ્પેન્સ અને ધીમી ગતિ છતાં સુપર્બ અભિનયને કારણે વન ટાઇમ વૉચ બની રહેલી ફિલ્મ.

ક્યારેક એવું બને કે સામેવાળા વડીલ આપણને લાંબી લાંબી વાતો કરીને બોર કરતા હોય, આપણને બગાસાંનો અટેક આવી રહ્યો હોય, પરંતુ વડીલનું માન જાળવીને આપણે એમની વાતમાં રસ લેતા રહીએ. બસ, એવું જ કંઇક અમિતાભ બચ્ચન સ્ટારર ‘તીન’માં બને છે. એક પણ તબક્કે સસ્પેન્સ થ્રિલર ફિલ્મ જેવી ઉત્તેજના અનુ16apr_te3nભવાતી નથી. અંતે તમે એવું કહીને બહાર નીકળો કે, ‘સસ્પેન્સ તો સમજ્યા, પણ બચ્ચન સાહેબ માટે તો એક વાર જોવી જ પડે.’

અવિરત પ્રતીક્ષા

આઠ વર્ષ પહેલાં કોલકાતામાં રહેતા જૉન બિશ્વાસ (અમિતાભ બચ્ચન)ની પૌત્રી કિડનેપ થઈ ગયેલી. એમાં જ પૌત્રીનો જીવ ગયો, પરંતુ કિડનેપર કોણ હતો એ ક્યારેય ખબર પડી નહીં. એ પછી જૉન બિશ્વાસની જિંદગી એ જ ક્ષણ પર અટકી ગઈ. રોજ રાત્રે જાગતા રહે, રડતા રહે અને પૌત્રીના કિડનેપરને શોધવા પોલીસ સ્ટેશનના આંટાફેરા માર્યા કરે. એ કૅસની તપાસ કરતો ઇન્સ્પેક્ટર માર્ટિન દાસ (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી) પણ આજે પાદરી બની ગયો છે. આઠ વર્ષ પછી એ જ કોલકાતામાં એવો જ કિડનેપિંગનો કૅસ બન્યો. કૅસની તપાસ કરતાં પોલીસ અધિકારી સરિતા સરકાર (વિદ્યા બાલન)ને લાગ્યું કે આ બંને કૅસ વચ્ચે કોઈ સામ્યતા છે. બસ, એક બાજુ જૉન પોતાની પૌત્રીના કિડનેપરના સગડ મેળવવા દોડાદોડ કરે, જ્યારે બીજી બાજુ અત્યારે કિડનૅપ થયેલા બાળકને છોડાવવા માટે પોલીસ ઉધામા કરે. કોણ હતું આખરે એ ગુનાઓની પાછળ?

એકલા ચાલો રે

દક્ષિણ કોરિયન ફિલ્મ ‘મોન્ટાજ’ની રિમેક એવી ડિરેક્ટર રિભુ દાસગુપ્તાની આ ફિલ્મ ‘તીન’નાં બે સૌથી સ્ટ્રોંગ પાસાં છે. એક તો ખુદ બચ્ચનની ઇમોશનલી ચાર્જ્ડ ઍક્ટિંગ અને બીજું છે સિનેમેટોગ્રાફર તુષાર કાંતિ રૅના કેમેરામાં ઝીલાયેલું એકદમ ઑથેન્ટિક કોલકાતા. પહેલાં વાત બચ્ચન મોશાયની.

‘પિકુ’ પછી ફરી પાછા અમિતાભ કોલકાતાના બૅકગ્રાઉન્ડમાં દેખાયા છે. પરંતુ તેઓ આ શહેર સાથે એવા ભળી ગયેલા દેખાય છે કે અલગ પાડવા શક્ય નથી. વેદના, વિરહ નીતરતી એમની ભાવવાહી આંખો, પૌત્રી ગુમાવ્યાનું દુઃખ, તેને સાચવી ન શક્યાનું ગિલ્ટ, એક કોમનમેન તરીકેની એમની નિઃસહાયતા, સિસ્ટમ સામેનો એમનો શાંત સંઘર્ષ, છતાં એક ડ્યુટીફુલ હસબંડ આ બધા જ મનોભાવો… આ બધું જ એમના ચહેરા અને બૉડીલૅંગ્વેજ પરથી દેખાઈ આવે છે. એમની ટ્રિમ થયેલી અત્યંત આછી દાઢી, ખોખલો અડધી બાંયનો શર્ટમાંથી એમનું જે કૃષકાય શરીર દેખાય છે તે એમની જદ્દોજહદની ચાડી ખાય છે. ઇવન કોઈ ડાયલોગ ન હોય, ત્યારે માત્ર શૂન્યતામાં તાકીને પણ એ પોતાની પીડા શારડીની જેમ તમારા હૃદયમાં ટ્રાન્સફર કરી દે છે.

આ ફિલ્મના એક પ્રોડ્યુસર ‘કહાની’વાળા સુજોય ઘોષ છે (એ જ ફિલ્મની યાદ અપાવતાં બે સ્ટાર વિદ્યા બાલન અને નવાઝુદ્દીન પણ અહીં છે). કદાચ એટલે હોય કે ગમે તેમ, પરંતુ અહીં એક ડરામણું છતાં ઑથેન્ટિક કોલકાતા ઝીલાયું છે. ટિપિકલ સાંકડી ગલીઓ, જૂની પુરાણી ઇમારતો, પીળી ટૅક્સીઓ, ટ્રામ, ફેરી, હુગલી નદી અને તેના પરનો હાવડા બ્રિજ, દીવાલ પર લાગેલાં જાતભાતનાં પોસ્ટરો, બૅકગ્રાઉન્ડમાં સતત સંભળાતો કંઇક એનાઉન્સમેન્ટ અને લોકોના અવાજનો ઘોંઘાટ, મા દુર્ગાની મૂર્તિઓ… આમાંનું બધું જ હુગલીના શાંત પાણીની જેમ આવ્યા કરે છે. ક્યાંય પરાણે કોલકાતા ઠૂંસ્યું હોય એવું લાગતું નથી. બલકે ઘણે ઠેકાણે ડરામણું ભાસતું આ શહેર ફિલ્મનું એક પાત્ર બની ગયું છે. ડિટ્ટો ફિલ્મમાં અમિતાભ બચ્ચનને જ્યાં રહેતા બતાવ્યા છે તે ઘર પણ એવું જ જરીપુરાણી વસ્તુઓથી ભરચક અને ખાસ્સું ભયાવહ લાગે છે. જોઇને ચોખ્ખી ખબર પડે કે એ ઘરમાં છેલ્લાં આઠ વર્ષથી સમય થંભી ગયો છે અને હવામાં એક પીડા તરી રહી છે. ઇવન પોલીસ સ્ટેશન, ચર્ચ, કબ્રસ્તાન, ટેપ રેકોર્ડર ઑડિયો કસેટ્સ વગેરેનાં દૃશ્યો જાણે કોઈ અલગ જ કાળખંડની ફીલ આપે છે.

કોલકાતાની ગલીઓની જેમ જ આમથી તેમ ફરતો હોવા છતાં આ ફિલ્મનો પ્લોટ થકવી નાખે છે. ફિલ્મ અકળાવી નાખે તેવી ધીમી ગતિએ આગળ વધે છે. એક સસ્પેન્સ થ્રિલરમાં જે ટેન્શન, સ્પીડ અને ભય હોવા જોઇએ તે અહીં ક્યાંય વર્તાતાં જ નથી. કિડનેપ થયેલું બાળક કઈ સ્થિતિમાં હશે, તેને છોડાવવા રેસ અગેઇન્સ્ટ ટાઇમ વગેરેનું ટેન્શન પણ આપણા સુધી પહોંચતું નથી. ફિલ્મમાં ભાગ્યે જ કોઈ કોમિક રિલીફ છે. ગીતો સાંભળવાં ગમે એવાં છે, પરંતુ તે બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગ્યા કરે છે. આ બધાના સરવાળા રૂપે ફિલ્મની સવા બે કલાકની લંબાઈ ખાસ્સી વધારે લાગે છે.

‘હુ ડન ઇટ’ પ્રકારની સસ્પેન્સ-મિસ્ટરી ફિલ્મોમાં ફિલ્મનાં પાત્રોની સાથોસાથ આપણું દિમાગ પણ સતત અટકળો કર્યા કરે છે. પરંતુ આ ફિલ્મનું કદાચ સૌથી નબળું કે જોખમી પાસું એ છે કે સિક્રેટ છતું થયા પછી આપણે જે અટકળો કરી હોય તેમાંથી જ એકાદા ખાનામાં જઇને પડે છે. એવું થાય ત્યારે આપણને આઘાત કે આશ્ચર્યની લાગણી થતી જ નથી. ઇવન જે રીતે વાર્તા પૂરી કરાઈ છે એ પણ ખાસ કન્વિન્સિંગ નથી.

કૅચી વનલાઇનરો કે ધારદાર ડાયલોગ્સના અભાવ છતાં ‘તીન’ તેની સ્ટારકાસ્ટના જોર પર ઘણે અંશે આપણો રસ ટકાવી રાખે છે. નવાઝુદ્દીન અને વિદ્યા બાલન પોતાના ફુલ ફોર્મમાં તો નથી, છતાં બંનેની કેમિસ્ટ્રી રસપ્રદ છે. એક તો એમનાં પાત્રોની ફરતે અમુક રહસ્યનાં વલય ફરતાં રહે છે. બીજી બાજુ જે રીતે વિદ્યા ‘ફાધર’ પર ભાર મૂકીને નવાઝુદ્દીનને સંબોધે છે ત્યારે આપણને એમના ભૂતકાળ વિશે પ્રશ્નો થાય છે. લેકિન ડિરેક્ટરે એમાં ઊંડાણમાં જવાનું મુનાસિબ લાગ્યું નથી. અન્ય સ્ટારકાસ્ટમાં પણ સબ્યસાચી ચક્રવર્તી જેવાં દમદાર નામ છે, એટલે પર્ફોર્મન્સની બાબતમાં જરાય કહેવાપણું નથી.

સિર્ફ નામ હી કાફી હૈ

એક પર્ફેક્ટ સસ્પેન્સ થ્રિલર તરીકે આ ઢીલીઢાલી ફિલ્મ નિરાશ કરી શકે, પરંતુ ઍક્ટિંગના મામલે ફુલ માર્ક્સ છે. એટલે એક વાર જોવા માટે આ ફિલ્મ પાસે પૂરતાં કારણો છે. આ ફિલ્મ જોયા પછી તમને પાછલા નવ મહિનામાં આવેલી આવી જ બે ફિલ્મો પણ યાદ આવી જાય એવી પૂરી શક્યતા છે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

માંઝીઃ ધ માઉન્ટેન મેન

માંઝી એક, પહાડ અનેક

***

પહાડ ચીરીને રસ્તો બનાવનારા માણસની આ ભગીરથ દાસ્તાન આપણા મનને વીંધી નાખે તેવા કેટલાક સવાલો પણ પૂછે છે.

***

manjhi-movie-posterસતત બાવીસ વર્ષ સુધી એકલેપંડે હથોડી અને છીણી લઇને પહાડ ચીરીને રસ્તો બનાવવા મચી પડેલા માણસને તમે શું કહેશો? ધૂની, પાગલ, દૃઢ નિશ્ચયી, એકલવીર કે પછી સાચો પ્રેમી. કંઈ પણ કહો, વાત છે જબરદસ્ત, શાનદાર. અફલાતૂન ‘રંગરસિયા’ પછી આપણા ગુજરાતી ફિલ્મમૅકર કેતન મહેતાએ સતત બીજી બાયોપિક બનાવી છે. અહીં કેતનભાઈએ પોતાની ટેવ મુજબ ક્રિયેટિવ લિબર્ટીના નામે ફેક્ટ્સ સાથે છૂટછાટો પણ લીધી છે અને વાર્તાને થોડી ફિલ્મી પણ બનાવી છે. પરંતુ ફિલ્મના માંઝી નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને કારણે આ ફિલ્મ અવશ્ય જોવી પડે એવી ફિલ્મોની યાદીમાં તો બેશક છે જ. સાથોસાથ તે કેટલાક એવા સવાલો પણ ખડા કરે છે, જેના જવાબ આપણી સરકારોથી લઇને આપણે પોતાની જાત સુધી દરેકે શોધવાના છે.

એકલો જાને રે

નામ એનું દશરથ માંઝી (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી). બિહારના ગયા જિલ્લાના ગેહલૌર ગામમાં આઝાદી પહેલા જન્મેલું ફરજંદ. પરંતુ જન્મ એનો એવા વર્ણમાં, જેને અડવામાં પણ કહેવાતા સવર્ણોને હાથે કાંટા ઊગે. ફાગુનિયા (રાધિકા આપ્ટે) સાથે લગ્ન થયાં એ એનું સૌથી મોટું સૌભાગ્ય. પરંતુ માણસ સાથે રમત રમવામાં ઉપરવાળાને બહુ મજા આવે. આ ગામની આડે એણે એવો પહાડ બનાવી દીધો છે કે સીધી લીટીમાં માંડ પાંચ-સાત કિલોમીટર છેડે આવેલા વઝીરગંજ ગામે જવું હોય, તોય સિત્તેર કિલોમીટરનો આંટો મારવો પડે. એમાં એક દિવસ પહાડ ક્રોસ કરતાં ફાગુનિયાનો પગ લપસ્યો અને… દેવદાસની જેમ હતાશ થઇને દારૂના રવાડે ચડી જવાને બદલે માંઝીએ પહાડની બાયપાસ સર્જરી શરૂ કરી. છેક બાવીસ વર્ષ આ દંગલ ચાલ્યું.

વન મેન આર્મી

જરા લમણે આંગળી ફેરવીને વિચારીને કહો કે હિન્દી ફિલ્મોમાં તમે છેલ્લે ગામડું ક્યારે જોયેલું? જાણે આખો દેશ સંપૂર્ણપણે અર્બન થઈ ગયો હોય એમ આપણી ફિલ્મોમાંથી ગામડાં ગાયબ થઈ ગયાં છે. ‘માંઝી’ એમાં સુખદ અપવાદ છે. સાઠથી એંસીના દાયકાનું માત્ર ગામડું જ નહીં, બલકે એની સાથે રહેલાં અડધો ડઝન પ્રશ્નો પણ મહેતાસાહેબે રમતા મૂકી દીધા છે. જેવું એક થોડી ઑફબીટ ફિલ્મની સાથે થાય છે, તે જ રીતે અહીં પણ એકબીજાથી તદ્દન અપોઝિટ પ્રતિભાવો આવ્યા છે. એક વર્ગ ‘માંઝી’ પર અને ખાસ તો પરકાયાપ્રવેશમાં ગજબનાક માસ્ટરી ધરાવતા નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી પર ઓવારી ગયો છે. બીજા લોકોએ પોતાનું માઇક્રોસ્કોપ આ ફિલ્મના ફૉલ્ટ્સ શોધવા પર ફોકસ કર્યું છે. એમણે કચકચ કરી છે કે ફિલ્મ ધીમી છે, ડિરેક્ટર કેતન મહેતાએ હકીકતો સાથે છેડખાની કરી છે, શરૂઆતના ભાગમાં બિનજરૂરી કોમેડી ઉમેરીને ગંભીર વાતને ફિલ્મી બનાવી દીધી છે, ફિલ્મનું પ્રોડક્શન નબળું છે, નવાઝુદ્દીનની દાઢીથી લઇને સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ અને જમીનદાર જેવાં પાત્રો સાવ નકલી તથા કેરિકેચરિશ લાગે છે, અને અબોવ ઑલ દશરથ માંઝીના ભગીરથકાર્યને પૂરતો ન્યાય નથી કર્યો. હૉલીવુડની ફિલ્મો જોઇને બેઠેલા લોકોએ તો માત્ર થોડી સામ્યતા ધરાવતા બે સીનને કારણે જ માંઝીને ‘127 અવર્સ’ તથા ‘ફોરેસ્ટ ગમ્પ’ સાથે સરખાવી દીધી છે. જો એવું જ હોય, તો અહીં ફિલ્મના એક દૃશ્યમાં માંઝીને ટ્રેનમાંથી પ્લેટફોર્મ પર ફેંકી દેવામાં આવે છે, એ દૃશ્યને ગાંધીજીના પ્રિટોરિયા સ્ટેશને થયેલા અનુભવ સાથે પણ સરખાવવું જોઇએ. પરંતુ દશરથ માંઝીએ જેમ પોતાનું ધ્યાન ક્યારેય પહાડ પરથી હટાવ્યું નહીં, એમ આપણે પણ ન હટાવીએ તો કેટલીયે વસ્તુઓ તીરની જેમ કાળજે ખૂંપી જાય છે.

એક્ચ્યુઅલી, અહીં ફિલ્મમાં માંઝી જે તોડે છે તે પહાડ એક જાયન્ટ મૅટાફર છે. સામાજિક બહિષ્કારનો એક એવો પહાડ જે એક માણસને ઊંચો અને બીજાને નીચો બનાવે છે. એવો પહાડ જે માણસને માણસ નહીં, બલકે સાવ તુચ્છ જંતુ બનાવીને મૂકી દે. એવો પહાડ જેની પાછળ ઢંકાયેલા લોકો આજે પણ સત્તાસ્થાને બેઠેલાઓને દેખાતા નથી. જેની નીચે કચડાઇ મરતા લોકોની કોઇને દરકાર નથી. આપણા દેશની સડી ગયેલી સિસ્ટમનો એવો પહાડ જેની એક તરફ બનતા કાયદા-જોગવાઇઓ પેલે પાર વસતા જરૂરિયાતમંદ લોકો સુધી પહોંચે જ નહીં. આપણે કહીએ કે દેશ આઝાદ થયો, પણ એ જ દેશનો ગરીબ જો પગમાં જૂતાં પહેરવાની વાત કરે, તો એના પગમાં ઘોડાની નાળ જડી દેતાં પણ જમીનદારો અચકાય નહીં. પહાડની ટોચે બેઠેલો એક વર્ગ નીચે તળેટીમાં રહેલા લોકોને કાયમ દબાવીને જ રાખે, એમની સ્ત્રીઓને બાપીકી જાગીર સમજે, વિકાસનાં ફળ એમના સુધી પહોંચવા જ ન દે, શાળા, દવાખાનાં, પાણી, વીજળી જેવી પાયાની સગવડોને પણ લક્ઝરી બનાવી દે. અને સૌથી ખરાબ, દાયકાઓના આ અપમાનને કારણે જ્યારે સમાજનો એ કચડાયેલો વર્ગ એવું માની બેસે કે કદાચ એ સગવડો-સમાનતા આપણા માટે છે જ નહીં. ‘માંઝી’ ફિલ્મમાં સરકાર અસ્પૃશ્યતા નિવારણનો કાયદો પસાર કરી દે તે પછી નવાઝુદ્દીન જ્યારે ગામના ઉચ્ચવર્ગની વ્યક્તિને સ્પર્શી લે તો પણ એને ઢોર માર મારવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, એ પછી ઘરે આવીને પોતાના સાથીદારો સાથે એ આ વાતને એ રીતે હસી કાઢે છે જાણે આ અન્યાય તો હવે કોઠે પડી ગયો છે. અહીં આ વાત ભલે ચાલીસેક વર્ષ પહેલાંની હોય, પરંતુ આજે હવે એવો કોઈ અન્યાય અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી એવો દાવો કોઈ કરી શકે તેવી સ્થિતિ નથી. ત્યારે એક મેઇન સ્ટ્રીમની ફિલ્મ આ મુદ્દા ખાસ્સી બોલ્ડ રીતે રજૂ કરે તે વાતે ડિરેક્ટર કેતન મહેતાને દાદ આપવી જોઇએ. આવા બધા અન્યાયોનો ભોગ બનેલો કોઈ માણસ બંદૂક પકડી લે તો કેવી સ્થિતિ સર્જાય તેની એટલે કે નક્સલિઝમની પણ અહીં વાત છે. માંઝીએ બંદૂકને બદલે હથોડો પકડ્યો, એટલે જ આજે એ દંતકથા બની ગયો છે અને બિહારમાં એનાં લોકગીતો ગવાય છે.

દશરથ માંઝીના પાત્રને ઘોળીને પી ગયેલો નવાઝુદ્દીન હીરો કરતાં એક વિક્ટિમ વધારે લાગે છે, અને તેમાં જ એની સફળતા છે. પોતાના સ્વમાન માટે જાગ્રત એવી પત્ની તરીકે રાધિકા આપ્ટે પર્ફેક્ટ છે. એને જોઇને લાગે કે આવી સ્ત્રી માટે માંઝી પહાડના બે ફાડિયાં કરી નાખે એમાં નવાઈ નથી. જમીનદારના રોલમાં તિગ્માંશુ ધુલિયા અને એમના જ પડછાયા જેવો અભિનેતા પંકજ ત્રિપાઠી, બંને પોતાનાં ‘ગેંગ્સ ઑફ વસેપુર’નાં જ પાત્રોનું રિપિટેશન કરે છે. અહીં માંઝીના પિતાનો રોલ કરનારા અદાકાર અશરફુલ હક થોડા સમય પહેલાં જ અવસાન પામ્યા છે. એમની કદાચ આ છેલ્લી ફિલ્મ હશે. જે કારણસર લોકોને ‘માંઝી’ ફિલ્મી લાગી છે, તે લવસ્ટોરીનો ભાગ જો આવો કળાત્મક રીતે ન પેશ થયો હોત, તો આ ફિલ્મ માંઝી પરની વધુ એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનીને રહી જાત.

અહીં ઇન્દિરા ગાંધીની ભૂમિકામાં (લાંબા સમયે) દીપા સાહી પણ દેખાયાં છે. પરંતુ ગરીબોના જ ખભા પર ઊભાં રહીને ગરીબી હટાવોની વાત કરતાં એ ઇન્દિરાજીને જોઇને હજી સુધી કોઈ કોંગ્રેસીને મરચાં નથી લાગ્યાં એ આપણા જેવા વિવાદપ્રિય દેશમાં આશ્ચર્યની વાત છે. એક ગરીબના તાજ મહલ જેવી આ સ્ટોરીનું મ્યુઝિક પણ સરસ ગામઠી ફ્લેવર આપે છે.

જબરદસ્ત શાનદાર ઝિંદાબાદ

ઘણીયે ત્રુટિઓ છતાં ‘માંઝી’ જેવી સત્ત્વશીલ ફિલ્મો આપણે ત્યાં બહુ ઓછી બને છે. આવી ફિલ્મો બનતી રહે એટલા માટે તે કમર્શિયલી સફળ થાય તે અત્યંત જરૂરી છે. એક માણસ જો જિદ્દ પકડી લે તો પહાડ પણ મારગ કરી આપે છે એ વાતની પ્રતીતિ કરાવતી આ દાસ્તાન થિયેટરમાં અવશ્ય જોવી જ જોઇએ.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.