ટોઇલેટઃ એક પ્રેમ કથા

ખુલાસો ખરો, પણ પૂરેપૂરો નહીં

***

આ ફિલ્મ વાત તો ગંભીર મુદ્દાની કરે છે, પણ અંતે તો એ ‘સ્વચ્છ ભારત અભિયાન’ની પ્રચાર જાહેરાત જ બની રહે છે.

***

toilet-ek-prem-kathaકોમેડિયન રાજુ શ્રીવાસ્તવે વર્ષો પહેલાં પોતાના પાત્ર ‘ગજોધર’ની સ્ટાઇલમાં એક જોક કરેલો કે, ‘યે જો ફિલ્મી હિરોઇનેં હૈ, વો સંડાસ જાતી હોગી ક્યા? ક્યોંકી ફિલ્મો મેં કભી દિખાતે નહીં ના.’ નૅચરલી, પ્રેમની વાત આવે એટલે આપણને બર્ફીલા પહાડો કે સરસોંનાં ખેતરોમાં રોમેન્સ કરતાં હીરો-હિરોઇન જ યાદ આવે. લવસ્ટોરીની રોમેન્ટિક વાતો થતી હોય ત્યારે કોઈ જાજરૂનું નામ લે તોય ભાતમાં કાંકરી આવી ગઈ હોય એવું મોઢું થઈ જાય. કંઈ લૈલા-મજનૂ, રોમિયો-જુલિયેટ, રાજ-સિમરન જાજરૂની લાઇનમાં એકબીજાના પ્રેમમાં પડે ખરાં? (હા, તાજેતરમાં જ આવેલી ગુજરાતી ફિલ્મ ‘કરસનદાસ પે એન્ડ યુઝ’ તેમાં અપવાદ છે.) ફિલ્મી લવસ્ટોરીમાં ટોઇલેટ-કુદરતી હાજતને વચ્ચે લાવીએ તોય હાહાકાર મચી જાય. ત્યારે ખુલ્લામાં હાજતે જવાના મુદ્દાને કેન્દ્રમાં રાખીને અક્ષય કુમાર જેવા સુપરસ્ટાર સાથે મેઇન સ્ટ્રીમ ફિલ્મ બને એ વાતે ‘ટોઇલેટ- એક પ્રેમકથા’ના મૅકર્સને ઇક્કીસ નહીં તોય એકાદ તોપની સલામી તો આપવી જ પડે. પરંતુ બોલ્ડ સબ્જેક્ટ પસંદ કરવો અને તેના પર જબરદસ્ત ફિલ્મ બનાવવી તેમાં ભારત અને અમેરિકાનાં પબ્લિક ટોઇલેટ જેટલું અંતર છે.

જાને કો ટોઇલેટ નહીં, સારા જહાં હમારા

આમ તો આ ફિલ્મની સ્ટોરી કોઇપણ ટિપિકલ ટેલિશૉપિંગ એડવર્ટાઇઝમેન્ટ જેવી જ છે. મંજે, ‘પહલે મૈં બહોત પરેશાન રહતા થા. મેરે ઘર મેં ટોઇલેટ નહીં થા, ઔર બાબુજી ભી ઘર મેં ટોઇલેટ બનાને કે ખિલાફ થે. ઇસીલિયે મેરી બીવી ભી માયકે ચલી ગયી. લેકિન જબસે સ્વચ્છ ભારત અભિયાન શુરુ હુઆ હૈ, અબ હમારે ઘર મેં ટોઇલેટ ભી આ ચૂકા હૈ ઔર બીવી ભી. બાબુજી ભી માન ગયે હૈ. શુક્રિયા, મંત્રીજી.’ ડિટ્ટો, આમાં કશો મીનમેખ નહીં. બસ, ટોઇલેટની પહેલાં એક સ્મોલ ટાઉન લવ સ્ટોરી નાખી દો અને પાછળના ભાગે ‘પીપલી લાઇવ’ ટાઇપનું મીડિયા સર્કસ નાખી દો. ભરચક ઉપદેશોના પૅકેટમાં પૅક કરો એટલે ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમકથા’ તૈયાર.

મેસેજ બનામ મનોરંજન

જ્યારે આપણા ‘ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન બૉર્ડ’ના વડા પહલાજ નિહલાણીએ ‘ટોઇલેટઃ એક પ્રેમકથા’નાં એવું કહીને વખાણ કર્યાં કે, ‘આ ફિલ્મને ટેક્સ ફ્રી કરી દેવી જોઇએ, કેમ કે તે પ્રધાનમંત્રીના સ્વચ્છ ભારત અભિયાનનો પ્રચાર કરે છે. ત્યારે જ ‘ACP પ્રદ્યુમ્ન’ની સ્ટાઇલમાં હાથ હલવા શરૂ થઈ ગયેલા કે ‘કુછ તો ગડબડ હૈ.’ પછી ફિલ્મનું ટ્રેલર રિલીઝ થયું શક પર સિમેન્ટિંગ થયું અને હવે ફિલ્મ જોયા પછી એ વાત કન્ફર્મ થઈ ગઈ છે કે ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમ કથા’ ભલે એકદમ બોલ્ડ સબ્જેક્ટ પર બની હોય, પરંતુ તેનું ટાઇમિંગ, તેમાં કહેવાયેલી વાતો અને લેવાયેલું સ્ટેન્ડ બધા પાછળ એક સંવેદનશીલ મુદ્દો આગળ ધરવા કરતાં સત્તાધારી પક્ષને ખુશ કરવાનો હેતુ વધારે છે.

ખુલ્લામાં હાજતે જવાના મુદ્દે આપણા દેશનું કામકાજ ડ્રોઇંગરૂમમાં બેસાડેલા હાથી જેવું છે. બધાની સામે હોય, છતાં કોઇને તેની સામે ન જોવું હોય કે તેની વાત જ ન કરવી હોય. એટલે જ દેશમાં જાજરૂ કરતાં મોબાઇલની સંખ્યા ક્યાંય વધારે છે. ફિલ્મમાં મથુરા પાસેનું ‘મંદગાંવ’ આવું જ એક સૂચક નામ ધરાવતું કાલ્પનિક ગામ છે, જ્યાંના લોકો એવા જ છે, મંદ. જે પોતાની જમાના જૂની માન્યતાઓને જળોની જેમ વળગી રહ્યા છે અને બદલવા માગતા નથી.

‘ટોઇલેટ-એક પ્રેમકથા’નાં હીરો-હિરોઇનની પહેલી મુલાકાત ટ્રેનના જાજરૂની બહાર થાય છે અને જાજરૂ જ એમના જીવનનો સૌથી મોટો ટર્નિંગ પોઇન્ટ બની રહે છે. કેશવ શર્મા (અક્ષય કુમાર) મરજાદી બ્રાહ્મણનો દીકરો છે અને ગામમાં સાઇકલ સ્ટોર ચલાવે છે. ભાઈ પરંપરા, આધુનિકતા, પરિવર્તન અને મૅલ શૉવિનિઝમની બાબતમાં દહીં-દૂધમાં છે. ઘરમાં બાબુજી સામે અવાજ નીકળતો નથી, પરંતુ અઢાર ગર્લફ્રેન્ડ રાખી ચૂક્યો છે. બલા ટળતી હોય તો ભેંસ સાથે લગ્ન કરવામાં પણ એને વાંધો નથી. જ્યારે જયા જોશી (ભૂમિ પેડનેકર) કોલેજની ટૉપર છે, સ્વતંત્ર મિજાજની અને પોતાના હક્કો માટે જાગ્રત એવી આધુનિક યુવતી છે. એ બંનેની ટિપિકલ સ્મૉલ ટાઉન લવસ્ટોરી અડધી ફિલ્મ ખાઈ જાય છે, છતાં એટલું તો માનવું પડે કે આ ફિલ્મનાં લોકેશન, તેનાં પાત્રો, એમની બોલી વગેરે બધું જ એકદમ ઑથેન્ટિક લાગે છે. એમાં ફિલ્મના ચારેય મુખ્ય કલાકાર અક્ષય કુમાર, (‘દમ લગા કે હઇશા’ ફૅમ) ભૂમિ પેડનેકર, દિવ્યેન્દુ શર્મા અને સુધીર પાંડે. એકદમ મસ્ત. અક્ષય ફિલ્મમાં કહેવાયા પ્રમાણે 36 વર્ષનો નથી લાગતો, પણ એનો ચાર્મ (અને લાઉડનેસ) બંને બરકરાર છે. ભૂમિને જોઇને હૈયે ટાઢક થાય કે હાશ, ચલો ફાઇનલી ગ્લેમર માટે નહીં, ઍક્ટિંગ માટે હિરોઇન આવી ખરી. ફિલ્મમાં અક્ષયનો નાનો ભાઈ બનતો દિવ્યેન્દુ ‘પ્યાર કા પંચનામા’ વખતે ‘લિક્વિડ’ તરીકે ઓળખાતો હતો. આ ટેલેન્ટેડ ઍક્ટરનું કોમિક ટાઇમિંગ અને ડાયલોગ ડિલિવરી ખરેખર ગજબ છે. રૂઢિચુસ્ત મૅન્ટાલિટીનું પ્રતીક બનેલા સિનિયર ઍક્ટર સુધીર પાંડેને જોઇએ એટલે થાય કે ‘બહોત જાન હૈ રે ઇન બુઢી હડ્ડિયોં મેં.’ એમની માથાભારે મૅલોડ્રામેટિક ઍક્ટિંગ તો જાતે જ જોવી પડે. બાય ધ વે, આ ફિલ્મમાં (સની લિયોનીના નામની લાળ પાડતા) અનુપમ ખેર ખરેખર શા માટે છે? એમની ઑફસ્ક્રીન દેશભક્તિ માટે?

નૅચરલી, ‘ટોઇલેટ-એક પ્રેમ કથા’ શહેરી લોકોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવાઈ નથી. એટલે જ તેને એકદમ સિમ્પ્લિસ્ટિક અને ઉપદેશાત્મક રખાઈ છે. આપણને વિચારવામાં તસ્દી ન પડે એ માટે ફિલ્મ પોતે જ કહી દે છે કે ઘરમાં શૌચાલય ન રાખવાનો દુરાગ્રહ આપણી જૂનવાણી અને બંધિયાર માનસિકતાનું પ્રતીક છે. શાસ્ત્રોનું આપણે ખોટેખોટું અર્થઘટન કર્યું છે અને આપણી વિચારસરણી જ આપણો સૌથી મોટો દુશ્મન છે.

મુંબઈની લોકલ ટ્રેનની ફ્રિક્વન્સીથી અહીં એક પછી એક નબળાં ગીતો આવ્યા કરે છે (માન્યું કે ફિલ્મી પડદે મથુરાની લઠમાર હોલી નોવેલ્ટી છે, પણ બબ્બે વખત ઠૂંસવાની?). પોણા ત્રણ કલાકની આ અજગરછાપ લાંબી ફિલ્મ જોતાં જોતાં આપણને તેના માઇનસ પોઇન્ટ્સ દેખાયા વિના રહેતા નથી. જેમ કે, અહીં ફોકસ માત્ર ખુલ્લામાં હાજતે જવા પર જ છે. એટલે શરૂઆતમાં કેમેરા એક યુવતીનો ક્લિવેજ દેખાય એ રીતે મંડાયો હોય, હીરો હિરોઇનને સ્ટૉક કરતો હોય એટલે કે તેનો પીછો કરતો હોય, પરવાનગી વિના એના ફોટા-વીડિયો ઉતારતો હોય, અરે એનો ફોટો પોતાના સ્ટૉરની જાહેરખબર માટે વાપરી લેતો હોય, તે મૅકર્સને વાંધાજનક લાગતું નથી. બલકે તે લોકોને હસાવવા માટે મુકાયું છે. ફિલ્મ ગમે તેટલી પ્રોગ્રેસિવ થવાની વાત કરતી હોય, પણ હજીયે સુપરસ્ટાર હીરોને હાજતે બેસતો દેખાડવાની જુર્રત કરી શકાઈ નથી (કેમ જાણે ખુલ્લામાં હાજતે જવું એ માત્ર સ્ત્રીઓની જ સમસ્યા હોય, પુરુષો બેસે તો કોઈ વાંધો જ ન હોય!). જે રીતે ફિલ્મમાં સ્ત્રીઓ માટે-એમની હાજરીમાં ડબલ મીનિંગ ડાયલોગ્સ બોલાયા છે તે પણ આપણને કઠે તેમ છે. (ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે ‘ટોઇલેટ’ના ડિરેક્ટર શ્રી નારાયણ સિંઘ ‘અ વૅન્સડે’, ‘સ્પેશ્યલ 26’, બૅબી’ અને ‘એમ. એસ. ધોની’ જેવી હિટ અને ચુસ્ત ફિલ્મોના ઍડિટર રહી ચૂક્યા છે. એમની પોતાની ફિલ્મમાં એમણે કેમ ઍડિટિંગ પર ધ્યાન નહીં આપ્યું હોય?! બિનજરૂરી સબપ્લોટ્સ (જેમ કે હાથમાં છઠ્ઠી આંગળીનો ટ્રેક, અનુપમ ખેરનો આખો રોલ વગેરે) અને અમુક ગીતો કાપીને ફિલ્મને આરામથી 20-25 મિનિટ ટૂંકાવી શકાઈ હોત.) બાય ધ વે, આ ફિલ્મ સાચુકલાં પાત્રો પર આધારિત છે અને છેલ્લે તેમનો ફોટો પણ બતાવે છે, પરંતુ માત્ર ફોર્માલિટી ખાતર!

એક તરફ હજારો વર્ષોની જડ માન્યતાની વાત થતી હોય અને બીજી બાજુ ધડાધડ મીડિયામાં હાઇપ ઊભો થઈ જાય, ઘરમાં શૌચાલય હોવાના મુદ્દે ખિલ્લી ઉડાવતી સ્ત્રીઓ કે જડ પિતાનું તાત્કાલિક અસરથી હૃદયપરિવર્તન, સરકારી મશીનરીનું ‘ફોર્મ્યુલા-1’ની સ્પીડે ફરતું થઈ જવું, આમાં ક્યાંય કશું ગળે ઊતરે એવું નથી. ફિલ્મ ગમે તેટલા બોલ્ડ વિષય પર બનાવાઈ હોય, પરંતુ તેમાં નોટબંધીની તરફેણ કરતા, ‘સ્વચ્છ ભારત મિશન’ની એકદમ નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કરતી ઑફિસોના, ક્લિન ઇન્ડિયા માટે થયેલાં કૌભાંડોની કોઈ જ વિગત આપ્યા વિના તેને માત્ર લોકોની જવાબદારી ગણાવી દેતા કે પછી ભણેલ-ગણેલ હિરોઇન ‘સ્ત્રી જ સ્ત્રીની દુશ્મન છે’ જેવી ક્લિશૅ અને ભારોભાર અન્યાયી લાઇન્સ ફટકારે ત્યારે આપણને સમગ્ર વિચાર પાછળ ભળતી સ્મૅલ આવવા માંડે.

ઝાડે જજો રાજ

‘ટોઇલેટ-એક પ્રેમ કથા’ ભલે ગમે તેટલી લાંબી, ભાષણબાજીયુક્ત, સિમ્પ્લિસ્ટિક કે વાંધાજનક હોય, પરંતુ ફિલ્મમાં ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારે હાજતે લઈ જવાની વાત હોય કે જાજરૂ બનાવવા માટે લોકોને સમજાવવાની વાત હોય, તે તમામ સિક્વન્સીસ મહદંશે મનોરંજક છે. મુદ્દે ઘરમાં જાજરૂની, સ્વચ્છતા, સૅનિટેશનની વાત જાહેરમાં ચર્ચાતી થાય તે આપણા દેશ માટે અત્યંત જરૂરી છે. ફિલ્મ ભલે ભુલાઈ જાય, આ વાત યાદ રહેવી જોઇએ.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

ACP= આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ઑફ પોલીસ

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Land Of Mine

mv5bmja0mzqznjm1ml5bml5banbnxkftztgwnjm5mju5nje-_v1_uy1200_cr9006301200_al_મે, 1945નો સમયગાળો છે. બીજું વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થવાને આડે હજી થોડા મહિનાનો સમય છે. પરંતુ નાઝી જર્મનીના રાક્ષસી પંજા નીચેથી ડૅન્માર્ક થોડા દિવસ પહેલાં જ મુક્ત થયું છે. હજારોની સંખ્યામાં જર્મન યુદ્ધકેદીઓ પકડાયા છે. હવે અહીંથી ઇતિહાસનું ઓછું જાણીતું ચૅપ્ટર અને આ ડૅનિશ-જર્મન ફિલ્મ શરૂ થાય છે.

સેંકડો જર્મન સૈનિકો હરોળબંધ ચાલીને જઈ રહ્યા છે. હાર્યા પછી તેઓ ડૅન્માર્કમાંથી ચાલીને ફરી પાછા જર્મની જઈ રહ્યા છે. કહો કે ધકેલવામાં આવી રહ્યા છે. એક ડૅનિશ અધિકારી સાર્જન્ટ કાર્લ લિઓપોલ્ડ રાસ્મુસેન આ સૈનિકો પર નજર રાખી રહ્યો છે. અચાનક એનું ધ્યાન પડે છે કે એક જર્મન સૈનિક પોતાના હાથમાં ડૅન્માર્કનો રાષ્ટ્રધ્વજ લઇને જઈ રહ્યો છે. સાર્જન્ટનો દેશપ્રેમ અને નાઝી જર્મનો પ્રત્યે ઘૂંટાઈ રહેલું ખુન્નસ જ્વાળામુખીની જેમ ફાટે છે. એ સૈનિકના ચહેરા પર મુક્કા મારી મારીને એને લોહીલુહાણ કરી નાખે છે. ‘આ ધ્વજ-આ દેશ મારો છે, તારો નથી, સમજ્યો? ચાલ ફૂટ અહીંથી.’ ટૂંકમાં જ્યાં દેશની વાત આવે ત્યારે સાર્જન્ટ કંઈ જ ચલાવી લેવા તૈયાર નથી. સામે એક દુશ્મન દેશનો પરાસ્ત સૈનિક છે અને એ પણ દુશ્મન જ છે. એ માણસ તો હરગિઝ નથી.

હવે ડૅન્માર્ક મુક્ત તો થયું, પરંતુ મુશ્કેલીઓ પૂરી નથી થઈ. દરઅસલ, સૅડિસ્ટ નાઝીઓએ ડૅન્માર્કના આખાય પશ્ચિમ દરિયા કિનારે બાવીસ લાખ જેટલી લૅન્ડ માઇન્સ બિછાવી રાખી છે. આખા યુરોપમાં સૌથી વધુ. મૅક્સિમમ નુકસાન માટે આ બારુદી સુરંગને રેતીમાં 15થી 25 સેન્ટિમીટર નીચે દાટી રાખવામાં આવે. જેવો કોઈ સૈનિકનો પગ કે ટૅન્કનું પૈડું તે સુરંગ પર પડે કે તરત જ સુરંગ ફાટે અને તેની ઉપર રહેલી વ્યક્તિ કે ટૅન્કના ફુરચે ફુરચા ઊડી જાય. સાર્જન્ટ કાર્લને દરિયાકિનારાનો એક વિશાળ પટ આપી દેવાયો છે. તે પટમાં 45 હજાર સુરંગો દટાયેલી છે. સાર્જન્ટનું કામ તે દરિયાકિનારાના પટમાં દટાયેલી સુરંગોને હટાવીને દરિયાકિનારો ક્લીન અને ક્લિયર કરાવવાનું. પરંતુ કેવી રીતે? કોઈ અલ્ટ્રા મૉડર્ન સૅન્સર-સેટેલાઇટ્સ તો છે નહીં કે દૂર બેઠાં બેઠાં ખબર પડી જાય કે સુરંગો ક્યાં દટાયેલી છે? તો?

સાર્જન્ટને અગિયાર જર્મન યુદ્ધકેદી સૈનિકોની એક ટુકડી આપવામાં આવે છે. આ યુદ્ધકેદીઓને દરિયાકિનારે ઘોડાના તબેલા જેવી એક ઝૂંપડીમાં પૂરી રાખવામાં આવે. સવાર પડે ત્યારથી એમને હાથમાં નાનકડો સળિયો પકડાવી દેવામાં આવે. બીચના એકેએક સૅન્ટિમીટર વિસ્તારમાં તે સળિયો ઘોંચી ઘોંચીને ચૅક કરવાનું કે ક્યાં સુરંગ દટાયેલી છે. સુરંગની હાજરી પરખાય એટલે બે ઉઘાડા હાથ વડે તેની આસપાસની રેતી હટાવીને સુરંગને ખુલ્લી કરવાની. દવાની બૉટલનું ઢાંકણું ખોલતા હોય એ રીતે સુરંગને ઉપરથી ખોલીને અંદરની પિન કાઢી લેવાની, જેથી સુરંગ પ્રમાણમાં સુરક્ષિત થઈ જાય. આ સૈનિકોને ડૅનિશ આર્મીએ થોડા દિવસ અગાઉ બારુદી સુરંગને ડિફ્યુઝ કરવાની ઊભડક તાલીમ આપેલી છે. છતાં રેતીમાં સળિયો ઘોંચતાં, સુરંગની આસપાસની રેતી હટાવતાં, સુરંગની ઉપરનું ઢાંકણ ખોલીને તેને ડિફ્યુઝ કરતાં કે તેને ઊંચકીને નક્કી કરેલા સ્થાને ગોઠવતાં જો સહેજ ચૂક થઈ તો માણસની હાલત દસમા માળેથી નીચે ફેંકેલા તરબૂચ જેવી થઈ જાય. ઇવન કોઈ ખોટા સ્થળે પગ પણ મુકાઈ ગયો અને નીચે રહેલી સુરંગ ફાટી તો દર્દનાક મોત મળે. જો મોત મળે તો તો તરત જ ‘છૂટકારો’ થઈ જાય, પણ જો બચી ગયા તો કપાયેલા હાથ-પગ સાથે જે કારમી પીડા મળે તેનું વર્ણન શબ્દોમાં કરવું શક્ય જ નથી.

હવે આવે છે બીજો પ્રોબ્લેમ. તે અગિયાર જર્મન યુદ્ધકેદી સૈનિકોમાં મોટાભાગનાં ટીનેજર બાળકો છે, જેમને રીતસર મૂછનો દોરો પણ ફૂટ્યો નથી. રાષ્ટ્રવાદના નામે હિટલરે બધાયને યુદ્ધના જ્વાળામુખીમાં હોમી દીધા હતા. આ બાજુ એમની પાસે કામ કરાવી રહેલો સાર્જન્ટ કાર્લ જર્મનો પ્રત્યે હદ બહારનું ખુન્નસ લઇને ફરે છે અને અતિશય આકરા પાણીએ છે. ઑર્ડર કરવા છતાંય પેલા છોકરાંવ ઊંચું ન જુએ કે જોઇતા અવાજમાં પ્રત્યુત્તર ન આપે તો એવી થપ્પડો મારે કે પેલાં બાળકો રીતસર રડી પડે.

પ્રોબ્લેમ નંબર ત્રણ. ડૅન્માર્ક માટે તે જર્મન યુદ્ધકેદી સૈનિકો બલિના બકરાથી વિશેષ કંઈ જ નથી. એ જીવે કે મરે એમને સહેજ પણ ફરક પડતો નથી. એટલે જ આ ટીનેજર સૈનિકો પાસે વહેલી સવારથી સાંજ સુધી આ ખોફનાક કામ કરાવવાનું અને ઉપરથી એમને કંઈ કહેતા કંઈ જ ખાવાનું નહીં આપવાનું. કાલ મરતા હોય તો આજ મરે, પણ મરતાં મરતાં જે પાંચ-પચીસ સુરંગો કાઢતા જાય. સૈનિકો પાસે એક જ ઝાંખી આશા, કલાકની છના હિસાબે સુરંગો શોધીને ડિફ્યુઝ કરતા જાય અને પછીયે જીવતા રહે, તો ત્રણ મહિને એમને સ્વદેશ-ઘરે જવાની પરવાનગી મળે. એય ડૅનિશ આર્મી પોતાનું બોલેલું પાળે તો!

  • આ હતું આ ફિલ્મ ‘લૅન્ડ ઑફ માઇન’નું પ્રિમાઇસ, તેની શરૂઆતની પ્રસ્તાવના. ડૉન્ટ વરી, ફિલ્મ આટલીland-of-mine-twin-digging લાંબી નથી. ફિલ્મ માત્ર દોઢ જ કલાકની છે અને અહીં લખી એ તમામ વાતો પહેલી વીસ મિનિટમાં જ પતી જાય છે. પરંતુ જેના માટે હું કહું છું કે ‘યુદ્ધસ્ય કથા રમ્યાઃ’ નહીં પરંતુ ‘યુદ્ધસ્ય કથા ભયાવહ’ હોય છે તેનાથી આ આખી ફિલ્મ ભરચક છે. શરૂઆતમાં સૈનિકોને સુરંગ ડિફ્યુઝ કરવાની ટ્રેનિંગ આપવાનાં દૃશ્યોથી લઇને દરિયાઈ બીચ પર સુરંગ શોધવાની પ્રક્રિયા સુધીનું બધું રીતસર હૉરર સ્ટોરી છે. એકદમ ક્લોઝઅપમાં દેખાતા બાળસૈનિકો રેતીમાં સળિયો ખૂચાડતા જાય, અને પછી સુરંગ મળે તો તેને ડિફ્યુઝ કરવાની આખી પ્રોસેસ એ હદે ડરામણી છે કે આપણા દિમાગની નસો ટેન્શનથી ખેંચાઈ જાય. કેમ કે, કોઇપણ ક્ષણે પ્રચંડ બ્લાસ્ટ થઈ શકે છે. અને થાય છે પણ ખરા. એ બ્લાસ્ટ એવા અચાનક, એવા પ્રચંડ અને એવા રિયલિસ્ટિક રીતે થાય છે કે ઘરના સલામત વાતાવરણમાં બેસીને ફિલ્મ જોતા હોઇએ તોય આપણે થથરી જઇએ. અરે, સુરંગ શોધવાના કામમાં ક્યાંય ભૂલ થાય તો સજા પણ એવી મળે, કે તમે આ એરિયામાંથી બધી જ સુરંગો ખોદી કાઢી છેને? તો હવે એના પર ચાલીને કન્ફર્મ કરો! અને એ સૈનિકોની સાથે આપણી હાલત પણ ખરાબ થઈ જાય.
  • ધીમે ધીમે સુરંગો કાઢવાનું કામ શરૂ થાય છે અને તેમાં દર થોડી વારે ભયાવહ ટ્વિસ્ટ્સ આવતા રહે છે. ફિલ્મના ડૅનિશ ડિરેક્ટર Martin Zandvlietએ (‘ડન્કર્ક’ની જેમ) સૈનિકો વચ્ચે થતી ઉપરછલ્લી વાતો સિવાય ક્યાંય કોઈ સૈનિકની બૅકસ્ટોરી નાખી નથી કે એમના પરિવારોનાં દૃશ્યો બતાવ્યા નથી. પરંતુ ‘ડન્કર્ક’થી વિપરિત અહીં ફિલ્મમાં બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક એકદમ મિનિમમ રખાયું છે અને ક્યાંય લાઉડ-ઉત્તેજનાત્મક સાઉન્ડ ઇફેક્ટ્સ નખાઈ નથી. ફિલ્મની ગતિ પણ એકદમ શાંત અને એકધારી રખાઈ છે. એક જ ફ્રેમમાં ઘણો બધો વિસ્તાર આવરી લે તેવા લોંગ શૉટ્સનો ભરચક ઉપયોગ કરાયો છે. જે જોઇને આપણને ખબર પડે કે સાર્જન્ટ ક્યાંથી જીપ ડ્રાઇવ કરીને આવી રહ્યો છે, સૈનિકો સતત કેટલું ચાલે છે, ભેંકાર અને માઇન્સ સમાવીને બેઠેલો દરિયાકિનારો કેવડો છે વગેરે. એક તબક્કો વટાવ્યા પછી આપણને સુરંગોની હાજરી-એરિયા દર્શાવતી વાડ બેસાડેલો એ શાંત દરિયાકિનારો પણ ડરાવવા માંડે છે.
  • જેમ જેમ ફિલ્મ આગળ ચાલે છે, તેમ ભૂખથી તરફડતા, મોતને ભેટતા, ભયાનક તાવમાં સપડાતા, ક્યારેક આપઘાત કરવા સુધી પહોંચી જતા અને જીવતી લાશની જેમ સતત મોતની કાળી છાયા લઇને ફરતા એ ટીનેજર સૈનિકોની આપણને ચિંતા થવા માંડે. એ જ રીતે સાર્જન્ટની ક્રૂરતા પણ ઓસરતી જાય છે. એના અલ્ટ્રા પૅટ્રિયોટિઝમ-કટ્ટર દેશપ્રેમની નીચે રહેલો માણસ બહાર આવવા લાગે છે અને એને સામે રહેલા ટીનેજર સૈનિકોમાં દુશ્મનોને બદલે નિર્દોષ બાળકો દેખાવા લાગે છે. પરંતુ સાર્જન્ટ પણ એક જાયન્ટ મિકેનિઝમનો એક નાનકડો હિસ્સો માત્ર છે. એની હાલત સૂડી વચ્ચે સોપારી જેવી છે. એ જે રીતે જર્મન સૈનિકો સાથે ઉદ્ધતાઈથી વર્તતો હતો, એના ઉપરીઓ એની સાથે પણ કંઇક એવી જ રીતે વર્તે છે. એટલે એને તે બાળકો સાથે ગમે તેટલી દયા-માયા બંધાય તોય તે એમની પાસે મોતની વેઠ કરાવ્યા સિવાય ખાસ એમની મદદ કરી શકે તેમ નથી.
  • ત્યાં આસપાસ રહેતા લોકોનો પણ આ ટીનેજર સૈનિકો પ્રત્યેનો અપ્રોચ અને એમના ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ્સ જોઇને આપણે હચમચી ઊઠીએ.
  • તે બાળકોમાંથીયે કોઈ ભય-ભૂખ-ટૉર્ચરથી થથરીને ભાંગી પડે છે, કોઈ બળવો પોકારે છે, કોઈ રડી પડે છે, કોઈ મનથી મરી પરવારીને ઝોમ્બીની હાલતમાં ફર્યા કરે છે, તો કોઈ પરિસ્થિતિને શાંત-સ્વસ્થ રહીને સ્વીકારે છે, પોતાનું મગજ ચલાવે છે અને સ્માર્ટ રીતે કામ પૂરું કરવાની તરકીબો પણ વિચારે છે. એક વૉર ડ્રામા ફિલ્મને છાજે એ રીતે આપણે તે અગિયારમાંથી અમુક ટીનેજરોની સાથે રહીએ છીએ, એમને થતી લાગણી આપણે પણ અનુભવીએ છીએ, એમની સાથે ઇમોશનલી અટૅચ થઈ જઇએ છીએ. અને એટલે જ તેમાંથી કોઇને કશું થાય તેનો આઘાત આપણું પણ કાળજું ચીરી નાખે છે. જોવાનું એ રહે છે કે આ ટીનેજર સૈનિકોમાંથી કેટલા બચે છે? એમનું શું થાય છે? એ લોકો સ્વદેશ પાછા જઈ શકે છે? સાર્જન્ટ કાર્લનો રાષ્ટ્રવાદ જીતે છે કે એની અંદર રહેલી માનવતા?
  • ફિલ્મના અંતે આપણને માહિતી અપાય છે કે બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત ભાગમાં ડૅન્માર્કના પશ્ચિમી દરિયાકિનારેથી આ રીતે બારુદી સુરંગો ખોદી કાઢવા માટે બે હજારથી પણ વધુ સૈનિકોને જોતરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં પુષ્કળ સંખ્યામાં બાર-પંદર-સત્તર વર્ષનાં બાળકો હતાં. તેમાંથી અડધોઅડધ સૈનિકો કાં તો સુરંગો ફાટવાને લીધે મૃત્યુ પામ્યા કે હાથ-પગ કે અન્ય અંગો ગુમાવીને કાયમ માટે પંગુ બન્યા હતા. યુદ્ધકેદીઓ અને યુદ્ધમાં ભાગ ન લઈ રહેલા દુશ્મન દેશના લોકો સાથે માનવતાભર્યું વર્તન કરવા માટે રચાયેલા ‘જીનિવા કન્વેન્શન’નું આ કૃત્ય સદંતર ઉલ્લંઘન હતું, વૉર ક્રાઇમ હતો, પરંતુ જ્યાં વિજેતાઓનો જ ઇતિહાસ લખાતો હોય ત્યાં હારેલાઓનો કોણ ભાવ પૂછવાનું? એટલે જ બીજા વિશ્વયુદ્ધની વાતો નીકળે ત્યારે આ ખોફનાક ચૅપ્ટર ભાગ્યે જ ચર્ચાય છે.
  • અફ કોર્સ, આ ફિલ્મ એક્ઝેક્ટ ટ્રુ સ્ટોરી નથી, બલકે હકીકતમાં બનેલા ઘટનાક્રમ પર આધારિત છે. પરંતુ વાસ્તિવકતામાં બનેલી ઘટનાઓ આનાથી ખાસ અલગ નહીં હોય. કદાચ આ ફિલ્મ કરતાં ક્યાંય વધુ ભયાવહ હશે, કેમ કે તે રિયલ લાઇફમાં બની હશે.
  • અમે આ ડૅનિશ-જર્મન ફિલ્મ નવેમ્બર, 2015માં ગોવા ખાતે યોજાયેલા ‘ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ઑફ ઇન્ડિયા’ (IFFI)માં જોયેલી. એ પછી ફેબ્રુઆરી, 2017ના ‘ઑસ્કર અવૉર્ડ્સ’માં આ ‘લૅન્ડ ઑફ માઇન’ ‘બેસ્ટ ફોરેન ફિલ્મ’ની કેટેગરીમાં નોમિનેટ થયેલી, પરંતુ અસગર ફરહાદીની ઇરાનિયન ફિલ્મ ‘ધ સેલ્સમેન’ની સામે જીતી શકી નહીં.
  • ડૅનિશ-જર્મન ભાષામાં હોવા છતાં આ ફિલ્મ આપણા માટે યુદ્ધ અને માનવતા સાથે જોડાયેલી તમામ લાગણીઓ એટલી જ તીવ્રતાથી કમ્યુનિકેટ કરી દે છે. ફ્રિક્વન્ટ્લી આવતા ચહેરાઓના ક્લોઝઅપ્સ અને એ ચહેરા પર-એ આંખોમાં દેખાતી પીડા-ભય-નિરાશા જોવા માટે કોઈ ડાયલોગની જરૂર નથી. ‘લૅન્ડ ઑફ માઇન’ જોવાની ઇચ્છા થાય તો આ ફિલ્મ ‘ટોરેન્ટ’ પર મસ્ત પ્રિન્ટ અને ઇંગ્લિશ સબટાઇટલ્સ સાથે આસાનીથી ઉપલબ્ધ છે. અહીંયા તેનું ટ્રેલર પોસ્ટ કર્યું છે.

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

ફિલ્મનું ટ્રેલરઃ

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

જબ હૅરી મૅટ સેજલ

Jab They Bore

***

પોતાની જ જૂની ફિલ્મોની એકની એક થીમ પર વધુ એક ફિલ્મ આપણા માથે મારનારા ટેલેન્ટેડ ડિરેક્ટર ઇમ્તિયાઝ અલીને ખુલ્લો પત્ર.

***

shahrukh-khan-and-anushka-sharmas-jab-harry-met-sejal-2017-trailer-songs-posters-dialogues-scenesમાનનીય ઇમ્તિયાઝભાઈ,

આમ તો અહીં ‘માનનીય’ને બદલે ‘પ્રિય’ લખવું હતું, પરંતુ તમારી લેટેસ્ટ રિલીઝ ‘જબ હૅરી મૅટ સેજલ’ જોઇને હાલપૂરતું તે સંબોધન પાછું ખેંચી લીધું છે. જ્યાં સુધી તમે કશું નવું નહીં પીરસો ત્યાં સુધી આ સંબોધન (તમારા માટે) હાઇબરનેશનમાં રહેશે. અમારે આ ફિલ્મ જોઇને તેનો સીધોસાદો રિવ્યુ જ કરવાનો હતો, પણ થિયેટરની બહાર નીકળ્યા પછી જે આઘાત અને અફસોસની લાગણી થઈ છે, એ પછી આ ઑપન લૅટર લખી રહ્યા છીએ. તમે તમારી વાર્તાની નાયિકાને ગુજરાતી બતાવી છે તો આશા છે કે રિસર્ચ માટે પણ થોડુંઘણું ગુજરાતી શીખી ગયા હશો.

પહેલો ધોખો એ વાતનો કે તમારી ફિલ્મનું નામ આટલું ક્લિશૅ? કદાચ તમારે હૉલીવુડની ક્લાસિક રોમ-કોમ ‘વ્હેન હૅરી મૅટ સૅલી’ને ટ્રિબ્યુટ આપવી હોય કે તમારી જ ‘જબ વી મૅટ’ને યાદ કરીને તમારી અદૃશ્ય મૂછોને તાવ દેવો હોય, પણ આ ટાઇટલ કોઇએ અમસ્તા જ સૂચવ્યું હોય ને સ્વીકારાઈ ગયું હોય એવું ઝોનરા-સૂચક લાગે છે. જૂનાં કપડાંમાંથી આવતી હોય તેવી ભેજ-ફૂગની વાસ આવે છે તેમાંથી. મોટો અફસોસ એ છે કે ટાઇટલ જે મસ્ત રોમ-કોમનો વાયદો કરે છે એ તો દૂર દૂર સુધી જોવા મળતી નથી.

આ ફિલ્મનાં ટાઇટલ, ટ્રેલર, પોસ્ટર બિગેસ્ટ સ્પોઇલર હતાં. ગ્રૂપ ટૂરમાં આવેલી ગુજરાતણ સેજલ (અનુષ્કા શર્મા) પોતાની સગાઈની વીંટી ઍમ્સ્ટર્ડમમાં ક્યાંક ખોઈ નાખે ને એની સાથે વીંટી શોધવાની જવાબદારી ટુરગાઇડ હરિન્દર સિંઘ નેહરા ઉર્ફ ‘હૅરી’ પર આવી પડે છે. બંને કોઈ જ દેખીતા લોજિક વિના ઍમ્સ્ટર્ડમથી પ્રાગ, બુડાપેસ્ટ, લિસ્બન, ફ્રેન્કફર્ટમાં રખડ રખડ કરે છે. અગાઉનું જૂનું માનસિક બૅગેજ લઇને ફરતાં તમારાં પાત્રો એકબીજાનાં પ્રેમમાં ન પડે એવું તો અમે માનીએ જ નહીં ને? અરે, અમને તો ફિલ્મ જોયા પહેલાં જ ગળા સુધીની ખાતરી હતી કે છેક છેલ્લે સુધી બંનેને એકબીજાના પ્રેમમાં પડ્યાં છે એવું ભાન જ નહીં થાય અને છેલ્લે જ્યારે થશે ત્યારે બે-પાંચ સમુંદર પાર કરીને તેનો એકરાર કરવા દોડ્યાં આવશે. એવુંય વિચારી રાખેલું કે એન્ગેજમેન્ટ રિંગની શોધ એ વાસ્તવમાં એક મૅટાફર છે, રૂપક-પ્રતીક છે પોતાની લાઇફમાંથી કશુંક ખોવાયેલું-ખૂટતું શોધવાનું (કદાચ કોઈ રિંગ ખોવાઈ જ નહીં હોય અને પરિવારનાં બંધનોમાં બંધાયેલી એક ગુજરાતી યુવતી સ્વતંત્રતાનો શ્વાસ લેવા માગતી હશે). એટલું કહીએ કે અમે સાવ ખોટા પડ્યા નથી.

પરંતુ અમારી વાંધાઅરજીનો સૌથી મોટો વાંધો એ છે કે ન્યુ મિલેનિયમ બૉલીવુડમાં લવસ્ટોરીઝના બેતાજ બાદશાહ એવા ઇમ્તિયાઝ અલી પાસે કહેવા માટે ગણીને એક જ સ્ટોરી છે? છેક ‘સોચા ના થા’થી લઇને ‘જબ વી મેટ’, ‘લવ આજ કલ’, ‘રૉકસ્ટાર’, ‘કોકટેઇલ’ (લેખક તરીકે), ‘હાઇવે’, ‘તમાશા’ બધામાં એકની એક જ સ્ટોરી રિપીટ થયા કરે? માત્ર કલાકારો અને કલેવર બદલાય, બાકી મૂળ તત્ત્વ તો એ જ રહે. પાત્રોને જોઇએ છે કંઇક ને શોધે છે કંઇક, પ્રેમમાં છે પણ પ્રેમનું ભાન નથી, આખી દુનિયામાં રખડે છે પણ પોતાની અંદર ડોકિયું કરતાં નથી. સવાલ એ છે કે શા માટે આવાં એકસરખાં સ્કીઝોફ્રેનિક પાત્રો જ તમારી તમામ ફિલ્મોમાં હોય છે? અરીસામાં જુએ ત્યારે એમને ખરેખર કોણ દેખાય છે? પોતાની જાત કેમ દેખાતી નથી? ક્યાંક એવું તો નથીને કે તમારું પોતાનું વ્યક્તિત્વ તમારાં પાત્રોમાં ઢોળાયા કરે છે? અને શા માટે તમારી ‘કિડલ્ટ’ નાયિકાઓ રૂટિન લાઇફથી ભાગીને કંઇક નવા અનુભવો લેવા માટે વલખાં મારતી રહે છે? શા માટે નાયકો ફ્રસ્ટ્રેટેડ, સુસાઇડલ, ચીડિયા હોય છે? અમે તો રાહ જોતા હતા કે ક્યારે તમારો ફેવરિટ શબ્દ ‘પાઇલ ઑન’ આવે, થેન્ક ફુલ્લી ન આવ્યો!

જુઓ, સારી રીતે બની હોય તો અમને એકની એક વાર્તાઓ જોવામાંય વાંધો નથી. વર્ષોથી એકસરખી ફિલ્મો જોતા જ આવ્યા છીએ ને? પરંતુ તમે સાવ કશું જ નવું કર્યા વિના એકસરખી ફિલ્મ જ પધરાવી દો, પરંતુ અમારે તો દર વખતે નવેસરથી પૈસા ખર્ચીને ફિલ્મો જોવા જવું પડે છે. એમાંય હવે તો તમે મોટા સ્ટાર્સને લઇને મોટી ફિલ્મ બનાવનારા મોટા ડિરેક્ટર બની ગયા છો. એટલે તમારી ફિલ્મ આવે એટલે ટિકિટોના દર પણ દોઢ-બે ગણા થઈ જાય છે. એ પછીયે જો અમને જૂનો માલ જ પધરાવવામાં આવે તો ચીટિંગ જેવું ફીલ થાય કે નહીં? અને પછી તમે ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીના લોકો જ દર્શકોને પાઇરસી ન કરવા સમજાવો છો. આ ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ નથી?

અમે તો અમારાં બાળકોને પણ ઇંગ્લિશ મીડિયમમાં જ મૂકવાનો આગ્રહ રાખીએ છીએ, એટલે અમને આમ અમારા ગુજરાતીપણાનું કટ્ટર અભિમાન નહીં. છતાંય તમને પૂછવાનું મન થાય કે તમારે ગુજરાતી સ્ટિરિયોટાઇપ પેશ કરવાની જરૂર શું કામ પડી? ગુજરાતીઓ કાયમ થેપલાં, ઢોકળાં, ખાખરા જ ખાય, આખો દિવસ પૈહા-પૈહા જ કરે, એમને રાઇટ-લૅફ્ટમાં પણ સમજ ન પડે અને કંઇક ઍબ્સર્ડ ગુજરાતી છાંટવાળું હિન્દી-ઇંગ્લિશ બોલે, રાઇટ? રોંગ. (ના, ‘તારક મેહતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’ ગુજરાતીઓનો લિટમસ ટેસ્ટ નથી જ.) ગુજરાતીઓ શું ખાય છે, ક્યાં ફરે છે, કેવું અંગ્રેજી-હિન્દી બોલે છે અને કેટલા રૂપિયા વાપરે છે એ આઈ થિંક તમે જાણો જ છો. તમારી હિરોઇન મુંબઈમાં ઊછરેલી અને વકીલાત ભણેલી છે. તો એની ભાષા મંદિરની ઘંટડી જેવી ક્લિયર હોવી જોઇએ. ‘મફતિયું ફેસટાઇમ’ માત્ર ગુજરાતીઓ જ નહીં, આખી દુનિયા વાપરે છે. જો તમારી ફિલ્મના ગુજરાતી એટલા જ મની માઇન્ડેડ હોત તો એક વીંટી માટે પાંચ દેશ ફરવાનો ખર્ચો ન કરત. ‘JSK’ માત્ર ‘વ્હોટ્સએપ’માં લખાય છે, અને એંસીના દાયકાથી ગુજરાતી દીકરીઓનાં નામ ‘સેજલ’ રાખવાનો ટ્રેન્ડ ઓસરી ગયો છે. જ્યારે તમારી હિરોઇન તો માશાઅલ્લાહ નેવુંના દાયકાનું ફરજંદ લાગે છે. શા માટે કોઈ મોબાઇલ વૉલેટ જેવું નામ ધરાવતો સેજલનો મંગેતર ‘રૂપેન’ એને પારકા દેશમાં એકલી છોડીને જતો રહે છે? (આપણે એના માટે નૅગેટિવ મનીમાઇન્ડેડ હોવાની ઇમ્પ્રેશન ધરાવતા થઈ જઇએ એટલે?) ગુજરાતીઓ સાવ ‘બુરા ન માનો હૉલેન્ડ હૈ!’ જેવા લૅમ જોક્સ પર નથી હસતા. ઇન શૉર્ટ, તમે ગુજરાતીઓ પ્રત્યે આટલા જજમેન્ટલ કેમ છો?

તમારી આ સૉ કોલ્ડ નવી ફિલ્મ, જે હકીકતમાં કોઈ ટ્રાવેલ કંપનીની અઢી કલાકની જાહેરખબર જેવી લાગે છે, તે દેખાવમાં એકદમ ખૂબસૂરત છે, પણ છે પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલો જેવી નકલી. વીંટી માટે વિવિધ દેશોનો પ્રવાસ અને ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’ સ્ટાઇલમાં નકશામાં તેનું ચિત્રણ માત્ર ટુરિઝમ કેટલોગ લાગે છે (એમાંય પાત્રો તરીકે શહેર તો ઊપસતાં જ નથી). ફિલ્મનાં બંને પાત્રો પોતાની અંદર કંઇક ભાર લઇને ફરે છે, પરંતુ એ પૂરેપૂરો બહાર આવતો નથી ને આપણી સાથે કનેક્ટ થતો નથી. શા માટે એક ઍજ્યુકેટેડ યુવતીને પોતાના દેખાવ-સેક્સ અપીલના વેલ્યુએશન માટે એક અજાણ્યા ટુર ગાઇડના સર્ટિફિકેટની જરૂર છે? શા માટે સેજલના પરિવારજનોને એમાં કોઈ વાંધો કે ચિંતા સતાવતાં નથી? હૅરી ઘર, પ્રેમ, દેશ છોડીને સિંગર બનવા ગયેલો. તો એ હવે કોને શોધે છે? અગાઉ ‘રૉકસ્ટાર’માં આવા જ અભાવથી પીડાતા નાયકને તમે સિંગર બનાવેલો. અહીં કેમ એણે ગાવાનું છોડી દઇને ‘રાજુ ગાઇડ’વેડા ચાલુ કર્યા છે? હૅરી ભલે કહે, પણ એકેય ઍન્ગલથી એ ‘વુમનાઇઝર’ લાગતો નથી. હજીયે એ DDLJનો ‘રાજ’ જ છે, જે પોતાની હિરોઇન સાથે લગ્ન પહેલાં સૅક્સ નથી કરી શકતો. શાહરુખે કદાચ પહેલી (કે બીજી) જ વાર ઑનસ્ક્રીન લિપ ટુ લિપ કિસ કરી છે. એ કિસ પણ તદ્દન ઑકવર્ડ અને મ્યુઝિયમમાં ફિલ્માવાયેલા એક સીનમાં દેખાતી શાહરુખની દાઢી જેટલી જ નકલી લાગે છે. સેજલના ગુજરાતી જેવું જ નકલી હૅરીનું પંજાબી છે, જેમાં ભાગ્યે જ કંઈ સમજાય છે. તમને કદાચ અમારા અંગ્રેજી પર વિશ્વાસ નહીં હોય, એટલે અંગ્રેજી ડાયલોગ્સના રોમનાઇઝ્ડ હિન્દીમાં સબટાઇટલ્સ આપ્યા છે, હેં ને?

ઠીક છે, પણ તમારી આ ફિલ્મ ‘જબ વી મૅટ’ અને ‘તમાશા’ની વચ્ચે ઝૂલતી રહે છે, જેમાં વચ્ચે વચ્ચે ‘હાઇવે’ના પણ શૅડ્સ આવી જાય છે. તમે ફિલ્મમાં ‘અપ ઇન ધ એર’નું નામ લીધું છે, પરંતુ એ હૉલીવુડ ફિલ્મ જેવી ઘરને ભૂલીને સતત ઊડ્યા કરતા નાયકની ફીલ પણ હૅરીમાં આવતી નથી. તમારી નાયિકા પણ ‘ગીત’ અને ‘તારા’ વચ્ચે ઝૂલ્યા કરે છે. પરંતુ એ ગીત જેટલી ફુલ ઑફ લાઇફ નથી અને એટલી મિસ્ટિરિયસ છે કે ‘તારા’ પણ બની શકતી નથી.

જેટલો તમારો પ્રોટાગનિસ્ટ્સનો ‘સેલ્ફ ડિસ્કવરી ઍન્ગલ’ ક્લિશૅ થઈ ગયો છે, એટલું જ હવે હીરો-હિરોઇનનું ખુલ્લી કારમાં ફરવું, બારીની બહાર રૂમાલ-દુપટ્ટો લહેરાવવો, હાથ વડે હવામાં કાલ્પનિક ડોલ્ફિન્સ કૂદાવવી,  કારના ડૅશબોર્ડ પર પગ લંબાવીને બેસવું, વતનનાં ખેતરોમાં છોડ પર (હાથના ક્લોઝ અપ સાથે) હળવેકથી હાથ (કે દુપટ્ટો) ફેરવવો, કોઈ વિદેશી શહેરમાં બાર-ક્લબ ફાઇટ, હિરોઇનનું અજાણ્યા શહેરનાં અજાણ્યાં લોકેશન્સમાં જવું ને મુશ્કેલીમાં ફસાવું (અને નૅચરલી હીરોનું તેને આવીને બચાવવું)… આવી ઢગલાબંધ બાબતો હવે ક્લિશૅની કેટેગરીમાં ઘૂસી ગઈ છે.

જોકે સાવ એવુંય નથી કે અમે હૅરી-સેજલની લવસ્ટોરીમાંથી સાવ કોરાધાકોર બહાર આવ્યા છીએ. શાહરુખ અને અનુષ્કાની મહેનત અમને દેખાય છે. બંનેનું કોમિક ટાઇમિંગ કે ઇમોશનલ અપીલ અમારા સુધી પહોંચે છે પણ ખરી. પરંતુ કોઈ પંચ, કોઈ સ્માર્ટનેસ વિનાના સિટકોમ બનવાના વ્યર્થ પ્રયત્ન કરતા લાંબા લાંબા સીનમાં કોઈ આર્ટિસ્ટ ક્યાં સુધી ખેંચી શકે? આ ફિલ્મ મ્યુઝિકલ છે એવો દાવો તમે ક્યાંય કર્યો નથી, પણ પ્રીતમ પાસે બનાવીને ડઝનેક ગીતો તો નાખ્યાં જ છે. કોઈ જ ઑર્ગેનિક સિચ્યુએશન વિના પરાણે ગીતો આવ્યાં કરે છે. એટલે અમને એ કન્ફ્યુઝન થઈ જાય છે કે અમે ગીતોના વધુ પડતા પ્રમાણથી કંટાળી રહ્યા છીએ કે બાકીની સ્લો, ટૉકી ફિલ્મથી? હા, એટલું તો અમારે કાનની બુટ પકડીને માનવું પડે કે ‘બીચ બીચ મેં’, ‘સફર’, ‘હવાયેં’, ‘ઘર’ જેવાં ગીતો ખરેખર સરસ બન્યાં છે. એમાંય ઇર્શાદ કામિલના શબ્દોઃ ‘સફર કા હી થા મૈં, સફર કા હી રહા… ઇતના કડવા હો ગયા કિ ઝહર હુઆ’, ‘ખાલી હૈ જો તેરે બિના, મૈં વો ઘર હૂં તેરા’… વલ્લાહ, ક્યા બાત હૈ!

ઇમ્તિયાઝભાઈ, તમે ભલે ‘તમાશા’માં કહેલું કે ‘વોહી કહાની ફિર એક બાર’, પરંતુ તેને સાવ આમ લિટરલી લઈ લો એ તો કેમ ચાલે? ભારત તો વાર્તાઓનો દેશ છે, અને એટલે જ તમે ‘તમાશા’ના ‘વેદ’ને સ્ટોરીટેલર બનાવેલો. તો એ વેદને બનાવનારા તમારી પાસે વાર્તાઓનો દુકાળ હોય અને તમે સાવ આવું આત્મા વિનાનું ખોળિયું પધરાવી દો એ પણ કેમ ચાલે?

બસ, તમારી પાસેથી નવી ફ્રેશ વાર્તાની અપેક્ષા રાખતો,
તમારો એક સમયનો ચાહક અને ગુજરાતી દર્શક.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Dunkirk

  • dunkirk-poster-2349857-600x875વરસેક દિવસ પહેલાં ‘ડન્કર્ક’નું પહેલું ટીઝર બહાર પડ્યું ત્યારથી જ તન-બદનમાં ગલગલિયાં થવા શરૂ થઈ ગયેલાં કે લાવ્યો ભાઈ, નોલન પાછું કંઇક નવું લાવ્યો. અગાઉનો એકેય રેફરન્સ ખબર ન હોય અને ‘ડન્કર્ક’ નામને વિકિપીડિયામાં પણ સર્ચ કરવાની તસ્દી ન લીધી હોય તોય એટલું તો સાફ હતું કે આ કોઈ વૉર ફિલ્મ છે. હરોળબંધ પડેલી રાઇફલો પરથી પણ એ સમજાતું હતું કે આ દાયકાઓ પહેલાંના યુદ્ધની (મોસ્ટ્લી બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતની) વાત લાગે છે. જથ્થાબંધ સૈનિકોના મૃતદેહો પણ દેખાય છે, મતલબ કે વાત બહુ પૉઝિટિવ નથી. ટીઝરના છેલ્લા સીનમાં જેટ્ટી પર ખીચોખીચ ઊભેલા સૈનિકોમાંથી એક ઉપર જુએ છે, બૅકગ્રાઉન્ડમાંથી કંઇક ભેદી-ડરામણો સાઉન્ડ વધુ ને વધુ મોટો થતો જાય છે અને છેલ્લે બધા જ સૈનિકો જીવ બચાવવા માટે નીચા નમી જાય છે. એટલે મોસ્ટ્લી વિમાનમાંથી હવાઈ હુમલો થઈ રહ્યો છે. છતાં એક શંકા હતી, નોલનનું કંઈ કહેવાય નહીં. એ આકાશમાંથી કુછ ભી વરસાવી શકે. ખુદ એ જ સૈનિકો ટાઇમટ્રાવેલ કરીને પોતાની જ માથે પડે એવુંય બની શકે! જે હોય તે, ફિલ્મ માટે રાહ જોયા વિના છૂટકો નહોતો. આમેય નોલન બહુ ગણ્યાગાંઠ્યા મૅકર્સમાંનો એક છે જેની ફિલ્મ હીરો-હિરોઇનને કારણે નહીં પણ લોકો ડિરેક્ટરને કારણે જોવા માટે હડી કાઢે છે.
  • હવે રિલીઝ થયાના દિવસો પછી આ ફિલ્મ મોટાભાગના લોકોએ જોઈ નાખી છે અને એના વિશે એટલું બધું લખાઈ-ચર્ચાઈ ચૂક્યું છે કે ભાગ્યે જ કશું નવું આપી શકાય. છતાં ક્રિસ્ટોફર નોલનની આ જ ફિલ્મની ટેક્નિકની જેમ આપણે પણ ફર્સ્ટ પર્સન પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી વાત માંડીએ.સો, SPOILERS AHEAD…
  • ખબર નહીં એવું ક્યાંથી કોઇને લાગ્યું હશે ને ‘યુદ્ધસ્ય કથા રમ્યઃ’ની ઑવરક્વોટેડ લાઇન શોધાઈ હશે. મને તો કાયમ ‘યુદ્ધસ્ય કથા ભયાવહ’ જ લાગી છે. કતલખાને જતાં પ્રાણીઓની જેમ જંગમાં ગ્લોરીના નામે વધેરાવા માટે જતા સૈનિકો, આડેધડ ગોળીબારથી વીંધાતાં શરીરો, ક્યાંક કોઈ સુરક્ષિત બંકર કે ઑફિસમાં બેઠેલા રાજનેતાઓની મુનસફીથી બરબાદ થઈ જતાં શહેરો અને આંસુ-લોહી પર રચાતી સો કોલ્ડ દેશપ્રેમ અને બહાદૂરીની દાસ્તાન. આમાં બીજાં જે ઍલિમેન્ટ્સ-રસ હોય તે, પરંતુ રમ્ય તો ખબર નહીં ક્યાં હોય છે! એમાંય ‘ડન્કર્ક’ (ઉચ્ચાર પ્રમાણે ‘ડંકર્ક’) તો હારની-પીછેહઠની-સર્વાઇવલની દાસ્તાન છે. છતાં વીસમી સદીના સૌથી ભયાવહ યુદ્ધની વચ્ચે આકાર લેતી કથા નવી ફ્રેશ સ્ટાઇલથી (ને પીછેહઠ, હારને પણ વિજયની જેમ) કેવી રીતે કહી શકાય તે જોવા માટે પણ ડન્કર્ક મસ્ટ વૉચ છે, પ્રિફરેબલી આઇમૅક્સ સ્ક્રીન પર (અફસોસ, મોટા ભાગના લોકોને તે એક્સેસિબલ નથી).
  • ડન્કર્ક ભલે 3D મુવી ન હોય, પણ એમાં ત્રણ ડાયમેન્શન્સ તો છે જ. જમીન, પાણી અને હવા. ત્રણ બાજુએ નાઝી સૈનિકોથી ઘેરાઈ ગયેલા એલાઇડ ફોર્સિસના ચારેક લાખ સૈનિકો, જેમની પાસે બચવા માટે હવે ફ્રાન્સના ડન્કર્કનો એક દરિયા કિનારો જ બચ્યો છે. સામે ઇંગ્લિશ ચૅનલનો છીછરો દરિયો ઘૂઘવે છે. ત્યાંથી ઇવેક્યુએશન માટે મદદ આવે તે પહેલાં દર થોડીવારે Luftwaffe/લુફ્ટવેફ-નાઝી એરફોર્સનાં ફાઇટર વિમાનો આવીને બોમ્બમારો-ગોળીબાર કરીને ચાલ્યાં જાય છે. સૈનિકો પાસે છુપાવા માટે કશું જ નથી, એટલે શાહમૃગની જેમ ઊંધું માથું કરીને સૂઈ રહેવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી. એવા દરેક હવાઈ હુમલામાં ડઝનબંધ સૈનિકો મરાય છે-ઘવાય છે, અને બાકીના ઊભા થઇ-કતારોમાં ઝોમ્બીની જેમ ઊભા રહીને ફરી પાછા મદદની રાહ જોવા માંડે છે. કોઈના ચહેરા પર કશા હાવભાવ નથી-માત્ર મોતની કાળી છાયા જ છે.છીછરો દરિયો મોટાં રેસ્ક્યુ જહાજોને ખમી શકે તેમ નથી અને બ્રિટિશ સરકાર પણ ફસાયેલા સૈનિકોને કાઢવા માટે વધુ જહાજો મોકલી શકે તેમ નથી (કેમ કે વર્ષ 1940નું છે, બીજું વિશ્વયુદ્ધ હજી શરૂ જ થયું છે, એટલે આગળના યુદ્ધ માટે સરંજામ બચાવી રાખવાનો છે અને આમેય ડન્કર્ક છોડ્યા પછી હથિયારોનો જંગી જખીરો નાઝીઓ પચાવી પાડવાના છે). ઉપરથી જે કોઈ જહાજો ત્યાં છે-જઈ રહ્યાં છે તેને પણ નાઝી વિમાનો બોમ્બમારાથી, સબમરીનથી છોડાતા ટોરપિડોથી કે દરિયાઈ સુરંગથી બ્લાસ્ટ કરીને ડૂબાડી રહ્યાં છે. એટલે દરિયાઈ મોરચેથી નાનકડાં સિવિલિયન જહાજો-યૉટ-ફિશિંગ બોટ વગેરેને સૈનિકોને બચાવીને પાછા લાવવાનું કામ સોંપાય છે.

    ત્રીજું પરિમાણ છે હવાઈ. બ્રિટિશ ‘રૉયલ એરફોર્સ’નાં ‘સ્પિટફાયર’ વિમાન નાઝી ફાઇટર વિમાનો સાથે દો-દો હાથ કરી, એમને તોડી પાડીને નીચે રહેલા સૈનિકો-રેસ્ક્યુ જહાજોને હવાઈ કવર પૂરું પાડે છે.

  • હવે નોલન હોય એટલે સિમ્પલ ચકા-ચકીની વાર્તા પણ એ આગળ-પાછળ તોડી-મરોડીને જ કહે. એ સ્ટાઇલ
    Bodega Bay
    ક્રિસ્ટોફર નોલન (ડાબે):માસ્ટર એટ વર્ક

    એણે અહીં પણ વાપરી છે. જમીન, હવા અને પાણી ત્રણેય નૅરેટિવ એકબીજાને સમાંતરે ચાલતાં રહે છે. એટલું જ નહીં, જમીનની કથા એક અઠવાડિયામાં, દરિયાની કથા એક દિવસમાં અને હવાઈ કથા એક કલાકમાં આકાર લે છે. એટલે લિટરલી કયું લશ્કર ક્યાં લડે છે તે વિશે માથું ખંજવાળવાનું કામ આપણું. વળી, આ ત્રણેય નૅરેટિવ તેમાં સામેલ પાત્રોના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાયાં છે. એટલે એ લોકો જે જુએ, સાંભળે, અનુભવે એ જ આપણને પણ અનુભવાય. એમાંના કોઇને દુશ્મનના ચહેરા દેખાતા નથી, એટલે આપણને પણ આખી ફિલ્મમાં એકેય નાઝી સૈનિક દેખાતો નથી. ગોળીબાર થતો હોય તોય તે ગોળીઓ કોણ ચલાવી રહ્યું છે તે એમને કે આપણને ખબર ન પડે. છતાં આપણે પાત્રોની સાથે હોઇએ એટલે ફાઇટર પ્લેન દૂરથી નજીક આવી રહ્યું હોય તો તેનો સતત મોટો થતો જતો અવાજ આપણા કાનને પણ વીંધી નાખે. પાઇલટ (મોસ્ટ્લી ટોમ હાર્ડી, જે ‘બૅટમેન રાઇઝીઝ’ના ‘બૅન’ની જેમ માસ્ક પહેરી રાખે છે)ની જેમ આપણને પણ કોકપિટમાંથી અને નિશાન લેતી વખતે ટાર્ગેટના સર્કલમાંથી સામેનું દૃશ્ય દેખાય. દુશ્મનના વિમાનને વીંધી નાખ્યું હોય તોય તેમાંથી ધુમાડો નીકળે ત્યારે જ ખબર પડે કે ટાર્ગેટ હિટ થયું છે. નાઝી વિમાનમાંથી ગોળીબાર થાય ત્યારે કેમેરા માથું રેતીમાં નાખીને સૂતેલા સૈનિકની અત્યંત બાજુમાં હોય, જેથી નીચે પટકાતી ગોળીઓથી ઊડતી રેતી સૈનિકના ચહેરાની સાથોસાથ આપણને પણ ફીલ થાય, એ પણ 3D વગર.

  • ડન્કર્ક તેના પહેલા અને સૌથી બેસ્ટ સીનથી આપણને સીધા બોચીએથી પકડી લે છે અને વૉરઝોનમાં લાવીને મૂકી દે છે. કેટલાક ભૂખ્યા-તરસ્યા સૈનિકો કોઈ ભેંકાર ગામમાં ચાલતાં ચાલતાં કશુંક ખાવાનું, નળ ખોલીને પીવાનું પાણી કે કોઈ ઘરની બારીમાં રહેલી એશટ્રેમાંથી બચેલી સિગારેટ શોધી રહ્યા છે. આકાશમાંથી પ્રોપેગન્ડા પેમ્ફલેટ્સનો વરસાદ થાય છે, જેમાં એક નકશો દોરીને બતાવાયું છે કે, ‘તમે ત્રણેય તરફથી ઘેરાઈ ગયા છો ને ચોથી બાજુએ દરિયો છે. માટે બચવું હોય તો આત્મસમર્પણ કરી દો.’ ત્યાં જ ક્યાંકથી ગોળીબાર શરૂ થાય છે. અગેઇન ગોળીઓ કોણ ચલાવે છે, ક્યાંથી આવે છે કશી ખબર નહીં. સૈનિકો જીવ બચાવવા ભાગે છે, વન બાય વન મરતા જાય છે અને એક સૈનિક એક ઝાંપો કૂદીને બચવામાં સફળ રહે છે. એ આખા સીનમાં ‘ફિઅર ઑફ અનનૉન’ એની ચરમસીમાએ છે. એ હદનો ભય પછીની આખી ફિલ્મમાં ભાગ્યે જ ક્યાંય દેખાય છે.
  • ટેક્નિકલી ‘ડન્કર્ક’ ક્રિસ્ટોફર નોલનની સૌથી નાની (106 મિનિટની) ફિલ્મ છે અને સ્ક્રીનપ્લે પણ અત્યંત ટૂંકો છે. ફિલ્મમાં ડાયલોગ્સ પણ મિનિમમ છે. એટલે મોટાભાગની સ્ટોરી નોલને વિઝ્યુઅલ્સની મદદથી જ કહી છે. જે રીતે વિમાનમાંથી, બૉટમાંથી, પાણીની અંદર, આકાશમાં ચકરાવા લેતાં વિમાન, અફાટ દરિયામાં રહેલી અટૂલી બૉટ વગેરે શૂટ થયું છે તેનાં વર્ણન માટે શબ્દો નાકાફી છે. નોલને કઈ રીતે આ દૃશ્યોને તેના સ્ક્રીનપ્લેમાં લખ્યાં હશે અને કઈ રીતે એણે પોતાના સિનેમેટોગ્રાફર હોયતે વાન હોયતેમા (Hoyte van Hoytema)ને પોતાના દિમાગમાં રહેલાં આ દૃશ્યો સમજાવ્યાં હશે તે એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ કૅસ સ્ટડી બની રહે તેમ છે.
  • ફિલ્મની સિંગલ લાઇન સ્ટોરી છે શક્ય તેટલા વધુ સૈનિકોને સહીસલામત બ્રિટન પાછા લાવવા. આ ફિલ્મ સ્ટાન્ડર્ડ થ્રી-ઍક્ટ સ્ટ્રક્ચર નૅરેટિવ (સેટઅપ-કન્ફ્રન્ટેશન-રિઝોલ્યુશન)ને પૂરેપૂરી અનુસરતી નથી. તેમ છતાં તેમાંના બહુ બધા સીન એવા છે જે આ રીતે કન્સ્ટ્રક્ટ થયા છે. જેમ કે, કેટલાક સૈનિકો જીવ બચાવવા ભાગી રહ્યા છે, એ બચશે? બે સૈનિક ત્રીજા એક ગંભીર રીતે ઘાયલ સૈનિકને સ્ટ્રેચરમાં સૂવડાવીને રેસ્ક્યુ બૉટ તરફ લઈ જઈ રહ્યા છે, ઉપરથી બોમ્બ ત્રાટકી રહ્યા છે, બૉટ પણ ઊપડી રહી છે, એ બંને સમયસર-સલામત રીતે પહોંચી શકશે? રેસ્ક્યુ જહાજમાં સહીસલામત પહોંચેલા સેંકડો સૈનિકો ચેનથી બ્રેડનો ટૂકડો ખાઈ રહ્યા છે, ત્યાં જ ટોરપિડો તે જહાજનું પડખું ચીરી નાખે છે, હવે? રૉયલ એરફોર્સનો ફાઇટર પાઇલટ ખોબો ભરાય એટલા બળતણમાં પણ નાઝી વિમાનને વીંધવાનું બીડું ઝડપે છે. એ વીંધીને બળતણ વિના સફળતાપૂર્વક લૅન્ડ કરી શકશે? એક ખાલી વહાણમાં બચવા માટે મરણિયા થયેલા સૈનિકો ભરાયા છે, બહારથી નાઝીઓ તેના પર ગોળીબાર કરીને ‘ટાર્ગેટ પ્રેક્ટિસ’ કરી રહ્યા છે, તેનાં છિદ્રોમાંથી પાણી વહાણમાં ભરાઈને તેને ડુબાડી રહ્યું છે. સૈનિકો પણ જીવ બચાવવા સ્વાર્થી બની ગયા છે. તે સૈનિકો બચી શકશે? આવા કેટલાય સીનને ફિલ્મમાંથી કાપીને જોવામાં આવે તો એકએક સ્વતંત્ર શૉર્ટફિલ્મ બની શકે તેમ છે.
  • નાઝી વિમાનોના અટૅક સિવાય ‘ડન્કર્ક’માં ક્યાંય જર્મન સૈનિકો આગળ આવી રહ્યા હોય એવું બતાવાયું નથી. એટલે કે સેન્સ ઑફ અર્જન્સી ક્યાંય નથી. છતાં આપણને એવું ફીલ થાય છે તેનું કારણ છે બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક. ઑસ્કર વિનર મ્યુઝિક ડિરેક્ટર હાન્સ ઝિમરે વારેઘડીએ કરેલો ઘડિયાળની ટિકટિકનો ઉપયોગ આપણને સતત કંઇક થશે તેવું ફીલ કરાવતો રહે છે. અલબત્ત, મ્યુઝિક ઘણે ઠેકાણે લાઉડ થઈ જાય છે, છતાં ફિલ્મમાં ભયનો માહોલ સર્જવામાં બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક હવા, પાણી અને જમીન ઉપરાંત ચોથું પરિમાણ બની રહે છે.
  • ફિલ્મ અત્યંત ટાઇટ છે, માત્ર 106 મિનિટની છે અને વિઝ્યુઅલ ટ્રીટ છે. બહુ બધા નેશનલ-ઇન્ટરનેશનલ ઇંગ્લિશ રિવ્યુઝમાં કહેવાયું છે તેમ આમાં ‘વૉર મુવીઝ’ ક્લિશૅ નથી (લિસ્ટ પણ ઑબ્વિયસ છેઃ સૈનિકોનાં ઘરની-પરિવારજનોની બૅકસ્ટોરી બતાવીને ઇમોશન્સ ઊભાં કરાયાં નથી, સૈનિકોનાં ક્ષત-વિક્ષત શરીરો નથી બતાવ્યાં, બે સૈનિકને યુદ્ધ પૂરું થયા પછી ‘હું તો ગામડે જઇને ખેતી કરીશ’ એવી વાતો કરતા નથી બતાવ્યા વગેરે. ટૂંકમાં ફિલ્મને સેન્ટિમેન્ટલ નથી કરાઈ. તેમ છતાં ફિલ્મનો વચ્ચેનો પૉર્શન મને ખાસ્સો રિપિટેટિવ લાગ્યો. ખાસ કરીને હવાઈ ડૉગફાઇટ અને રેસ્ક્યુ માટે આવી રહેલી સિવિલિયન બૉટનો પૉર્શન. એમાં પણ વધારાનો એક સબ પ્લોટ ઓલમોસ્ટ પરાણે ઘુસાડ્યો છે. નોલને ભલે પાત્રોને બદલે ઘટનાઓ કે ઑવરઑલ ઘટનાક્રમ પર ફોકસ રાખ્યું હોય, અને દરેક નૅરેટિવમાં સમ ખાવા પૂરતાં પાત્રો મૂક્યાં હોય કે એમનાં કોઈ નામ હોય, પરંતુ આ જ કારણને લીધે આપણે એકેય સૈનિકની કફોડી સ્થિતિ સાથે ઇમોશનલી કનેક્ટ થઈ શકતા નથી અને ફિલ્મ લગભગ ડૉક્યુમેન્ટરી બની રહે છે. નકશો કે જ્યોગ્રાફિકલ ડિટેલિંગ ન કરવા પાછળ નોલનનું લોજિક જે હોય તે, પણ આપણને તેનાથી એક્ઝેક્ટ લોકેશન અને એલાઇડ ફોર્સિસના હાથમાં રહેલા વિસ્તારનો ખ્યાલ આવતો નથી. કદાચ નોલનની ઇચ્છા એવી હશે કે આપણે ‘ઑપરેશન ડાયનેમો-ડન્કર્ક ઇવેક્યુએશન’ના વિકિપીડિયા પૅજની હિટ્સ વધારીને પછી જ ફિલ્મ જોવા જઇએ. ફિલ્મમાં માત્ર માંડ બેએક વખત જ બોલાય છે કે અહીં તો ચારેક લાખ સૈનિકો છે. ચર્ચિલે જેને ‘મિરેકલ ઑફ ડન્કર્ક’ કહેલું તેવા આ સમગ્ર રેસ્ક્યુ ઑપરેશનમાં સવા ત્રણ લાખથી પણ વધુ સૈનિકોને સહીસલામત બચાવી લેવાયેલા. એવા લાર્જ સ્કૅલની કોઈ ઇમ્પેક્ટ અહીં દેખાતી નથી. મતલબ કે તે રેસ્ક્યુ ઑપરેશન કેટલું વિરાટ હતું તેનો ખ્યાલ આપણને આવતો નથી. માત્ર અમુક હજાર સૈનિકોને જ બચાવ્યા હશે એવું જ લાગે છે. ‘ડન્કર્ક’ પાછળ નોલનનો ઇરાદો જે હોય તે, પણ ફિલ્મ જોયા પછી એવી જ છાપ પડે કે તે રેસ્ક્યુ ઑપરેશનમાં માત્ર બ્રિટિશ અને ફ્રેન્ચ સૈનિકો જ હતા. ‘ધ ગાર્ડિયન’ દૈનિકમાં સની સિંઘ નામના લેખકે પુરાવા સાથે આક્ષેપ કર્યો છે કે એ વખતે ત્યાં ભારત, મોરોક્કો, અલ્જિરિયા, ટ્યુનિશિયા સહિતના દેશોના સૈનિકો પણ ફસાયેલા હતા. નોલને કેમ બીજા કોઈ રંગની ચામડી ધરાવતા સૈનિકોને બતાવવાની તસ્દી ન લીધી? આમેય જે રીતે ફિલ્મ એક પૉઝિટિવ નોટ પર પૂરી થાય છે, જે રીતે ‘સર્વાઇવલ એ જ વિક્ટરી’ એવું બતાવવામાં આવ્યું છે, જે રીતે જીવતા પાછા ફરેલા સૈનિકોને હીરોનું વેલકમ મળે છે, ‘તમે જીવતા આવ્યા એ જ પૂરતું છે’ એવું કહેવાયું છે, જે રીતે વિન્સ્ટન ચર્ચિલની સ્પીચનો ઉપયોગ કરાયો છે… એ જોઇને લાગે કે ‘ડન્કર્ક’ બ્રિટનનો જય જયકાર કરવા માટે જ બનાવાયેલી બ્રિટિશ ફિલ્મ છે (છે જ જોકે, રાઇટર-ડિરેક્ટર-પ્રોડ્યુસર નોલન પોતે હાફ બ્રિટિશ છે, એની પત્ની ઍમા થોમસ બ્રિટિશ છે અને પ્રોડક્શન કંપની ‘સિન્કૉપી’ પણ બ્રિટિશ છે. નોલનની ફિલ્મની જેમ આ પણ જજમેન્ટલ થયા વિના એઝ અ મૅટર ઑફ ફેક્ટ!).
  • dunkirk-rylance
    માર્ક રાયલૅન્સ

    આમ તો આ ફિલ્મનો હીરો નોલન પોતે જ છે. છતાં કોઈ એક વ્યક્તિના પર્ફોર્મન્સ પર આંગળી મૂકવી હોય તો બિનધાસ્ત માર્ક રાયલૅન્સનું નામ આપી શકાય. સ્પીલબર્ગની ‘બ્રિજ ઑફ સ્પાઇઝ’ માટે ‘ઑસ્કર અવૉર્ડ’ જીતનારા આ સિનિયર એક્ટરે એવું તો નહીં પણ એનાથી ખાસ ઊતરતું પણ નહીં એવું પર્ફોર્મન્સ આપ્યું છે. ‘બ્રિજ ઑફ સ્પાઇઝ’ના એક સીનમાં ટૉમ હૅન્ક્સ એને પૂછે છે કે, ‘આ લોકો (રશિયનો) તને ઇલેક્ટ્રિક ખુરશીમાં બેસાડીને પતાવી નાખશે. તને બીક નથી લાગતી?’ રાયલૅન્સ ભયંકર ઠંડકથી કહે છે, ‘એનાથી કંઈ વળવાનું છે?’ એવી જ ટાઢકથી એ અહીં પણ કહે છે કે, ‘ધેર ઇઝ નો હાઇડિંગ, સન.’ (‘યુદ્ધથી સંતાવાનો-ભાગવાનો કોઈ અર્થ જ નથી, દીકરા.’)

  • ‘ડન્કર્ક’ ઑબ્વિયસલી અફલાતૂન સિનેમા છે, પરંતુ તેને અત્યાર સુધીની બેસ્ટમબેસ્ટ વૉર કે વૉર બેઝ્ડ ફિલ્મની કેટેગરીમાં મૂકતાં મારો જીવ નથી ચાલતો. ક્લિશૅ બન્યા વિના પણ સંવેદના, યુદ્ધની ભયાનકતા અને સર્વાઇવલની ગાથાઓ કહેતી ચડિયાતી ફિલ્મો છે જ. ડન્કર્ક સર્વાઇવલ ખરું, વિક્ટરી નથી.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

મુબારકાં

 દિમાગ દી લસ્સી

***

તાજેતરના વરસાદમાં પાણીથી ફાટ ફાટ થતા ધરોઈ ડૅમ પર ઊંધે માથે લટકાવ્યા પછી માણસની જે હાલત થાય તે કદાચ આ ફિલ્મ જોઇને નીકળેલા દર્શક કરતાં તો સારી જ હશે.

***

mubarakan-title-song-track-lyrics-mp3-hd-video-online-image-1ડિરેક્ટર અનીસ બઝમીની ફિલ્મો પાસેથી આમ તો ગાદી પર બેસતા રાજકારણીઓ જેટલી જ અપેક્ષા હોય, કે ભઈ, આ ખાસ કશું ઉકાળવાના છે નહીં, પરંતુ પ્રથા છે એટલે પાલન કરવું પડે છે. પરંતુ આ લેટેસ્ટ ‘મુબારકાં’ સહનશક્તિના લિટમસ ટેસ્ટ તરીકે વાપરી શકાય તે હદે ત્રાસદાયક છે. ઉપરથી પ્રેક્ષક તરીકે તમે એકલા છો અને સામે પડદા પર હુમલો બોલાવવા માટે આખી કપૂર આર્મી છે.

કમઠાણનો કરામત વિનાનો કસબ

આમ તો આ ફિલ્મની સ્ટોરી સમજાવવી એ ‘વ્યાપમ’ કૅસની આંટીઘૂંટીઓ સમજવા કરતાં પણ અઘરું કામ છે. છતાં વાત એટલી છે કે બે અલગ અલગ સગાં પાસે લંડન અને ચંડીગઢમાં મોટા થયેલા બે ભાઇઓ કરન અને ચરન (બંને અર્જુન કપૂર)ને પૈણ ઊપડ્યું છે. આમ બંને લંબચોરસ થઈ જાય એ હદે પઠ્ઠા જેવા છે, પણ પોતપોતાના વડીલોને કહેવામાં એમની જીભને કાંટા વાગે છે. એટલે એમના ચાચા કમ મામા કરતાર સિંઘ (અનિલ કપૂર)ની મદદથી જાતભાતની ચક્રમ જેવી સ્કીમો વિચારતા રહે છે અને કન્ફ્યુઝનનો કાટમાળ ખડકતા રહે છે.

હાનિકારક હાસ્ય

‘મુબારકાં’નાં ઍન્ડ ક્રેડિટ્સમાં પડદા પાછળનાં દૃશ્યો જોઇને આપણને ખ્યાલ આવે છે કે ફિલ્મના કલાકારોને પણ એકબીજાનાં નામો યાદ રાખવામાં ફેં ફાટતી હતી. ત્રણ અલગ અલગ દિશામાં ફેલાયેલા એટલા બધા લોકો આ ફિલ્મમાં છે કે કોણ કોનું શું થાય અને કોનું લશ્કર ક્યાં શા માટે લડે છે તે સમજવા માટે ફિલ્મની ટિકિટની સાથે એક ફ્લોચાર્ટ આપવા જેવો હતો. અહીંયા અર્જુન કપૂર છે, અનિલ કપૂર છે, છોટે ભૈયા સંજય કપૂર પણ ‘હું રહી ગયો’ એમ કહીને આંટો મારી જાય છે. તો પછી લગે હાથ શ્રીદેવીભાભી અને એમની કુડીનાં પણ કંકુ પગલાં કરાવી નાખ્યાં હોત તો? આ ફિલ્મને સરસ ફેમિલી આલ્બમની જેમ જોઈ શકાત ને?

પહેલી વાત તો એ કે અહીંયા અર્જુન કપૂરના ડબલ રોલની શી જરૂર હતી? એમના ડબલ રોલને છાજે એવી એક પણ સિક્વન્સ નથી. હશે ચાલો, અપના બચ્ચા હૈ, થોડા હસ ખેલ લિયા. કોઈ ગલ નહીં. પરંતુ અનીસ બઝમીની ફિલ્મ પાસે ‘વેલકમ’ જેવી બાય ફ્લૂક સારી બની ગયેલી કોમેડીની અપેક્ષા હોય. પરંતુ અહીં કોમેડીનું બાલિશ સ્તર કેવું છે તેનાં સૅમ્પલ જુઓઃ એક અત્યંત ગંભીર સીનમાં પવન મલ્હોત્રા જેવો દમદાર એક્ટર કહે છે, ‘તેં મને કૂતરો કહ્યો? જા તું કૂતરો.’ આ જ પવન મલ્હોત્રા અન્ય પાત્રો વાત ન કરી શકે એ માટે મોટા અવાજે કોગળા કરીને કોમેડી પેદા કરે છે. બે જોડિયાં બાળકોનાં છૂટા પડવા વિશે (વિજય રાઝ દ્વારા બોલાયેલો) વોઇસ ઑવર કહે છે, ‘ટ્વિન્સ કો ટ્વિન ટાવર કી તરહ અલગ કર દિયા.’ (રિયલી? ૨૧મી સદીની સૌથી ટ્રેજિક ઘટનાનો જસ્ટ પ્રાસ મેળવવા માટે કોમેડીમાં ઉપયોગ?) ‘યે મૂલી હૈ પર મામુલી નહીં.’ જજમેન્ટલ થવા બદલ સોરી, પરંતુ આ સ્તરની કોમેડીમાં ખડખડાટ હસનારા લોકોને શૂન્યથી ત્રણ વર્ષનાં બાળકો માટે બનેલાં રમકડાંથી રમવામાં પણ એટલી જ મજા પડતી હશે.

પંજાબી ક્લિશૅનું તો આ ફિલ્મ શૅડકાર્ડ છે. એટલે જ કોઈ જ કારણ વિના ફિલ્મમાં દર પાંચ મિનિટે ગુરુદ્વારા આવ્યા કરે, પંજાબીઓ હાથમાં વ્હિસ્કીના ગ્લાસ કે એ ન હોય તો લસ્સીના ગ્લાસ વગર વાત ન કરી શકે, પંજાબીઓને કાં તો કારની ડીલરશિપ હોય અથવા તો પાંચ-પચીસ ડઝન ટ્રેક્ટરોના માલિક હોય, એ લોકો વિરામચિહનોની જગ્યાએ ‘પૈરી પૌના’, ‘જિઉંદા રેહ’ વાપરતા હોય, પંજાબમાં દરેક ગલી-દરેક ખેતરમાં લોકો ભાંગડા અને જાતભાતનાં કરતબો જ કરતા હોય વગેરે વગેરે. સ્ટોરી પંજાબમાં ચાલી રહી છે કે લંડનમાં તે જણાવવા માટે બંનેના એટલા બધા ઍરિયલ શૉટ્સ મુકાયા છે જો એ કાઢી નખાય તો ફિલ્મની લંબાઈ કદાચ અડધો કલાક ઘટી જાય.

પરંતુ ખરો પ્રોબ્લેમ છે આ ફિલ્મનો અન્ડરટોન. એક તો તેના પઠ્ઠા જેવા ગભરુ જવાન હીરોલોગમાં એટલી ત્રેવડ નથી કે તે પોતે જેને પ્રેમ કરે છે તેને માતાપિતા સાથે મળાવી શકે. ઉપરથી કોમેડીના નામે ત્રણ યુવતીઓ રીતસર ‘ચલક ચલાણું, ઓલે ઘેર ભાણું’ની જેમ અહીંથી તહીં ફંગોળાતી રહે છે. સૌથી ખરાબ સ્થિતિ થઈ છે નેહા શર્માની. ટ્રેલરમાં ક્યાંય ન દેખાયેલી આ ક્યુટ હિરોઇન ફિલ્મનું એકમાત્ર વર્કિંગ વુમન કેરેક્ટર છે. પરંતુ તેને આપણો મહાન હીરો માત્ર એટલા માટે રિજેક્ટ કરે છે કેમ કે એ મુસ્લિમ છે. યુ નૉ, ‘પાપાજી કો બહુ કે તૌર પર એક શીખની હી ચાહિયે.’ એટલે સચ્ચા પ્યારના કૉટિંગ હેઠળ એના પાત્રને બીજા કોઈ સાથે લિટરલી વળગાડીને ફિલ્મમાંથી રવાના કરી દેવાય છે. જસ્ટ લાઇક ધેટ. કન્યાના પિતા પાસેથી લગ્નના દરેક ખર્ચા બદલ દર થોડી વારે બૅન્ક કાર્ડ માગવામાં આવે એ પણ જસ્ટ કોમેડી સારુ.

આ ફિલ્મની લંબાઈ પૂરા ૨ કલાક ને ૩૬ મિનિટ છે. ફિલ્મની સ્ટોરી એવી છે કે મન પડે ત્યાં સુધી સૌ કન્ફ્યુઝન-કન્ફ્યુઝન રમે અને પછી થાય કે ચાલો હવે પૅક અપ હોં, એટલે ફિલ્મ સંકેલી લેવામાં આવે. થિયેટરમાં નાસ્તાનો કારોબાર ચાલતો રહે એ જ એકમાત્ર હેતુથી અહીં દર થોડી વારે ઘોંઘાટિયાં ગીતો આવે છે. ગીતો અને ફિલ્મની સ્ટોરીને રીતસર કોઈ જ લેવાદેવા નહીં. એટલે સુધી કે ‘હવા હવા’ સોંગની પહેલાં હિરોઇન ઇલિઆના ડીક્રૂઝ કોઈ વાતે રિસાયેલી છે. વચ્ચે એ કમર હલાવીને ગીત ગાઈ લે છે. ગીત પછી ફરી પાછાં રિસામણાં ચાલુ.

ફિલ્મમાં અડધાં પાત્રો તો શા માટે ધક્કામુક્કી કરવા મુકાયાં છે એ જ સમજાય એવું નથી. પરંતુ આશ્ચર્ય એ વાતનું થાય કે પવન મલ્હોત્રા કે રત્ના પાઠક શાહ સરીખા કલાકારો શું માત્ર ગિલ્ટી પ્લેઝર માટે જ આવી ફિલ્મો કરતા હશે? ‘સારાભાઈ વર્સસ સારાભાઈ’માં ટૉપ ક્લાસ કોમેડી કરનારાં રત્ના પાઠકે અહીં લિટરલી પડી-આખડીને અને કૃત્રિમ પંજાબી બોલીને કોમેડી કરવી પડે? એકમાત્ર અનિલ કપૂરે પોતાની એક્ટિંગની ટચલી આંગળી પર આ ઘોંઘાટિયા ફિલ્મનો ગોવર્ધન ઊંચક્યો છે. પરંતુ એમના કૅલિબરના એક્ટર આના કરતાં હજાર દરજ્જે સારી ફિલ્મો ડિઝર્વ કરે છે. અથિયા શેટ્ટી પણ ફિલ્મમાં માત્ર ‘નૅપોટિઝમ રૉક્સ’ બોલવા માટે જ આવી હોય એવું લાગે છે.

હાસ્યનો આઇડિયા

આખું અઠવાડિયું નોકરી-ધંધાની મગજમારીઓ કરીને કંટાળ્યા છીએ, ગમે તેમ કરીને હસવું છે પછી ભલે ગમે તે સ્તરની કોમેડી હોય અને ફેંકી દેવા માટે ત્રણ કલાક ને બહુ બધા પૈસા ફાજલ પડ્યા હોય, તો આ ફિલ્મ તમારા વીકએન્ડનો એક વિકલ્પ બની શકે. બાકી આ નાયગ્રા ધોધ કરતાં પણ લાઉડ અને મગજ વિનાની ફિલ્મ જોવા કરતાં બૉક્સ ઑફિસ પર બીજા ઘણા સારા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

વિટામિન શી

  • 2-1‘રોમ-કોમ’ કહેતા રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મોનું એક સ્ટાન્ડર્ડ ટેમ્પલેટ હોય છે. છોકરો છોકરીને મળે, લવ એટ ફર્સ્ટ સાઇટ થાય, છતાં બંને વચ્ચે ટપાટપી-નોંકઝોક થાય, પણ પછી બંનેનાં દિલમાં પ્રેમનું ઘાસ ફૂટી જ નીકળે, બંને એકબીજાના પ્રેમમાં એવા માથાબોળ ડૂબે કે ઘરના લોકો-દોસ્તારો વગેરે બધા જ સંજવારી કાઢી હોય એમ સાઇડમાં ધકેલાઈ જાય, બધું રોઝી રોઝી લાગવા માંડે… ત્યાં જ ક્યાંકથી જૂની ફાઇલ ઑપન થાય-પેરેન્ટલ ઇશ્યૂઝ-મિસઅન્ડરસ્ટેન્ડિંગ-ઍક્સ BF-GF ફૂટી નીકળે અથવા તો સ્ટાન્ડર્ડ-કમિટમેન્ટ ફોબિયા આવી જાય…સૅડ સોંગની સિચ્યુએશન આવે, હીરોને પોતાના જૂના દોસ્તારો ફરી યાદ આવે, હિરોઇન બિસ્તરા પોટલાં બાંધીને ક્યાંક દૂર જવા ઊપડી જાય, પરંતુ એની ફ્લાઇટ ઊડે તે પહેલાં જ હીરોને સાચા પ્રેમનું બ્રહ્મજ્ઞાન થાય, એ એરપોર્ટની હડી કાઢે, આતંકવાદીઓને પણ કોમ્પ્લેક્સ થઈ જાય એ રીતે સિક્યોરિટીના ગાભા કાઢી નાખે અને ફ્લાઇટ ઊપડે એ પહેલાં સાહેબ પહોંચી જાય (ક્યારેક ફ્લાઇટ ઊડી જાય, પણ હિરોઇન ટિકિટના પૈસાનો મહાન ત્યાગ કરીને ત્યાં જ બેસી રહી હોય), ઘીના ઠામમાં ઘી પડે અને પારી સમાપ્તિ કી ઘોષણા થાય.પાછલા દાયકાઓમાં ટૉમ હેન્ક્સ, જિમ કૅરી, બ્રૅડ પિટ, ઍડમ સેન્ડલરથી લઇને અજય દેવગણ, રણબીર કપૂર, ઇમરાન ખાન સહિતના એક્ટરોએ આ રીતે એરલાઇનોનાં શિડ્યુલ ખોરવ્યાં છે. પ્રોબ્લેમ એ છે કે આ ટેમ્પલેટ ક્યારનુંયે ક્લિશૅની કેટેગરીમાં ઘૂસી ગયું છે. એટલે ‘વિટામિન શી’ જેવી એકવીસમી સદીના પણ દોઢ દાયકા બાદ બનતી ફિલ્મ પણ ડિટ્ટો આ જ ટેમ્પલેટ અપનાવે તે આશ્ચર્ય અને ડિસઅપોઇન્ટમેન્ટની વાત છે. ખાસ કરીને ફિલ્મના મુખ્ય એક્ટર અને ડિરેક્ટર બંનેની આ ડૅબ્યુ ફિલ્મ હોય ત્યારે આવી ક્લિશૅ સ્ટોરીલાઇન શા માટે પસંદ કરાઈ હશે તે અમદાવાદમાં અત્યારે કયો રસ્તો સલામત બચ્યો છે તેનાથીયે મોટો સવાલ છે! કદાચ સૅફ રહેવા માટે, કે ભઈ મોહબ્બત કા નામ આજ ભી મોહબ્બત હૈ અને લવ ઓલ્વેઝ સેલ્સ. પરંતુ જેમ (ઇમરાન-સોનમ સ્ટારર) ‘આઈ હેટ લવ સ્ટોરીઝ’ અને (સૈફ-ઇલિઆના સ્ટારર) ‘હૅપ્પી એન્ડિંગ’માં સેલ્ફ અવૅર રહીને ક્લિશૅ રોમ-કોમ ફિલ્મોની ઠેકડી ઉડાડવા ગયા અને ફાઇનલી એ જ બનીને રહી ગયા, એવું અહીં પણ થયું છે.
  • ફિલ્મનો માંહ્યલો કહેતા હાર્ટ એને ઠેકાણે હોવા છતાં બહુ બધાં દૃશ્યો ઑર્ગેનિક લાગવાને બદલે માત્ર ટેમ્પલેટને ફોલો કરવા માટે જ નંખાયાં હોય તેવાં વધારે લાગે છે. જેમ કે, હવે બંને મળે છે, હવે બંને વચ્ચે ઝઘડો થાય છે, હવે સાચા પ્રેમનું ભાન થાય છે વગેરે. ડિટ્ટો સોંગ્સ પણ એ જ પૅટર્ન ફોલો કરે છે. એટલે જ સોંગ્સ જોઈ-સાંભળીને ફિલ્મમાં તે એક્ઝેક્ટ કયા ઠેકાણે આવશે તે ફિલ્મ જોયા પહેલાં જ કળી શકાય. અને આપણે ખોટા પણ ન ઠરીએ.
  • થૅન્કફુલ્લી મેહુલ સુરતીનું મ્યુઝિક આ ફિલ્મનો મૅજર ઍન્કર છે. મેં અગાઉ પણ આ ફિલ્મના મ્યુઝિક રિવ્યુમાં લખેલું છે કે ‘વિટામિન શી’થી નેવુંના દાયકામાં જ ક્યાંક ખોવાઈ ગયેલી મેલડી (Melody) ફરી પાછી સાંભળવા મળી છે. નાઇન્ટીઝનાં સોંગ્સ આપણને આજેય સાંભળવા ગમે છે તેનું મુખ્ય કારણ આ મેલડી જ છે. શાંતિથી તાલબદ્ધ રીતે રેકોર્ડ થયેલો કોરસ (Chorus)નો અવાજ પણ છેલ્લે ક્યારે સાંભળેલો? દર્શન રાવલે ગાયેલું ‘માછલીઓ ઊડે’ સોંગ પહેલે જ ધડાકે ચ્યુઇંગ ગમની જેમ ચીપકી જાય તેવું છે. ડિટ્ટો તમિળ ‘દપ્પન કૂથૂ’ સ્ટાઇલમાં કમ્પોઝ અને કોરિયોગ્રાફ થયેલું ‘છોકરી’ સોંગ. {દપ્પન કૂથૂ સોંગ્સ આમ તો અલાયદા આર્ટિકલનો સબ્જેક્ટ છે, પરંતુ હિન્દીનાં ‘1-2-3-4 ગેટ ઑન ધ ડાન્સ ફ્લૉર’, ‘ધતિંગ નાચ’, ‘ચિકની કમર પે તેરી મેરા દિલ ફિસલ ગયા’, ‘આ રે પ્રીતમ પ્યારે’, ‘કદ્દુ કટેગા’ કે પછી તમિળનાં ‘મારી’, ‘આલુમા ડોલુમા’ સાંભળશો એટલે સમજાઈ જશે. જેમાં ડ્રમ ટાઇપ પર્કશન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ મુખ્ય હોય છે અને મોસ્ટ્લી ઇન્ડિયન ટ્રેડિશનલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ જ વપરાય છે.} રઇશ મણિયારે લખેલું (સ્પેનિશ સ્ટાઇલમાં કમ્પોઝ થયેલું) ‘પ્રેમની મસ્તી’ પણ મને ગમેલું, શબ્દો અને પિક્ચરાઇઝેશન બંને રીતે. મસ્ત લાઇનઃ ‘આંગળીઓ તારી આ ઝુલ્ફોમાં ફરે છે ને કોઈ ગઝલ જાણે લખાતી જાય છે!’ ધિસ ઇઝ અ બ્યુટિફુલ પીસ ઑફ પોએટ્રી. આ સ્લો મોશન સોંગ આઉટડૉરમાં શૂટ થયું હોત તો ‘પહલા નશા પહલા ખુમાર’ જેવું બનાવી શકાયું હોત.
  • ફિલ્મનો બીજો સૌથી મોટો પ્લસ પોઇન્ટ એટલે કેમિસ્ટ્રી. ના, હીરો-હિરોઇન વચ્ચેની નહીં, બલકે હીરો અને એના ફ્રેન્ડ્સ વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી. એ લોકો સાવ નાનામાં નાની મોમેન્ટને પણ લાઇટઅપ કરી દે છે. અફ કોર્સ, પ્રેમ ગઢવી, સ્મિત પંડ્યા અને મૌલિક નાયક લાંબા સમયથી ઍક્ટિંગની પિચ પર છે અને એટલે જ ઍક્ટિંગમાં નવા-જૂના વચ્ચેનો ફરક એકદમ ક્લિયર્લી પરખાઈ આવે છે. નૅચરલી, સ્મિત ‘વડીલ’ પંડ્યા એના ઍટમિક ક્લોક જેવા ઍક્યુરેટ કોમિક ટાઇમિંગને કારણે સૌથી વધુ ઍપલોઝ અને લાફ્ટર ઊસેટી જાય છે. ફિલ્મના મોટાભાગના પંચ એના જ ફાળે આવ્યા છે. અફસોસ, કે પ્રેમ ગઢવીનું પાત્ર એવું લખાયું છે જેના ભાગે ભાગ્યે જ કોઈ ડાયલોગ્સ કે ઇવન કેમેરા સામે જોવાનું આવ્યું છે. સ્ક્રિપ્ટ લેવલે એનું ‘ઍડમિન’નું પાત્ર જબરદસ્ત લાગતું હશે, પણ આખો વખત કોઈ પાત્ર સતત મોબાઇલમાં માથું નાખીને બેસી રહે તે ઇરિટેટ કરવા લાગે છે. મૌલિક નાયક ‘પ્રેમજી’થી લઇને બધે જ ઠેકાણે ‘બકો’ જ બની રહે છે. એણે આ ટાઇપકાસ્ટમાંથી બહાર આવવું જોઇએ.
  • અભિનેત્રી ભક્તિ કુબાવત અને એની સાથેના ધ્વનિતના સીન ઑર્ગેનિક લાગવાને બદલે ઓલમોસ્ટ ઍનિમેટેડ લાગે છે. જાણે પાછળથી કોઇએ કહ્યું હોય, ‘હવે હસો જોઉં’, ‘લેટ્સ ફાઇટ’, ‘હવે રડવાનું છે’, ‘હવે ગુસ્સે થઇને ફ્રસ્ટ્રેટ થાઓ’… (બાય ધ વે, ગુજરાતી ફિલ્મોની અભિનેત્રીઓ હજીયે શા માટે સાચું હસતી હોય તેવું લાગતી નથી? શા માટે તે ‘પોલીસ’ને ‘પુલીસ’ જ કહે છે?)
  • આગળ જેની પારાયણ માંડી તે ટેમ્પલેટને કારણે આવતી પ્રીડિક્ટેબિલિટી ખાસ કરીને ફિલ્મના સૅકન્ડ હાફની મજા છિનવીને તેને પ્રીચી બનાવી દે છે. ફિલ્મમાં ત્રણ કપલના સબપ્લોટ્સ છે, જે માઇક્રોસ્કોપિક વસ્તુઓ પર મૅક્રો ઝઘડા કરતા રહે છે. તેમાંથી બે કપલના પ્લોટ્સની ફિલ્મમાં ઓલમોસ્ટ શી જરૂર છે એ સમજાતું નથી (પ્રેમ અને ઝઘડા બંને પેકેજ ડીલ છે એ વાત કદાચ એક કપલથી પણ સમજી શકાઈ હોત). જ્યારે ત્રીજું છૂટાછેડાને આરે આવીને ઊભેલું કપલ જાણે કોઈ ગુજરાતી નવલકથામાંથી બેઠું થઇને ઝઘડી રહ્યું હોય એવું જ લાગે છે! આશિષ કક્કડના ભાગે વિયર્ડ એક્સપ્રેશન્સ, ભારોભાર સાહિત્યિક અને ‘જઝબા’ ફિલ્મની યાદ અપાવે તેવી લાઇન્સ જ આવી છે (‘રિશ્તો મેં ભરોસા ઔર મોબાઇલ મેં નેટવર્ક ન હો તો લોગ ગેમ ખેલને લગતે હૈ!’). હા, કુરુશ દેબુ (‘મુન્નાભાઈ MBBS’ના ‘રુસ્તમ પાવરે’ ફેમ)ને ‘પારસી કૃષ્ણ’ તરીકે જોવાની મજા પડી.
  • સાહિત્યિક ભાષાની વાત નીકળી તો એક દૃશ્ય વિશે કમને પણ વાત કરવી જ પડે એવું છે. જનાબ તુષાર શુક્લ અચાનક ક્યાંકથી આવી ચડે છે અને ફિલ્મમાં પ્રોટાગનિસ્ટને પોતાની લાક્ષણિક શૈલીમાં ‘I Love You’નો મહિમા સમજાવવા માંડે છે. એક તો એ સીન તદ્દન આઉટ ઑફ ધ પ્લેસ લાગે છે. બીજું, એ દૃશ્યમાં તુષારભાઈ દ્વારા બોલાતી અલંકૃત કવિસંમેલન પ્રકારની ભાષા સાંભળીને અચાનક TVની ચૅનલ ચૅન્જ થઈ ગઈ હોય એવી અજીબ લાગે છે. એમાં પ્રોટાગનિસ્ટને તો પ્રેમનો અર્થ સમજાઈ જાય છે, પરંતુ ઑડિયન્સ તરીકે હરામ જો આપણને કશું સમજાતું હોય તો. મજાની વાત એ છે કે પ્રોટાગનિસ્ટ આગળ જસ્ટ પૂરા થયેલા સૂફી ટાઇપ સોંગમાં આ વાતો ઓલમોસ્ટ સમજી જ ચૂક્યો છે. ઇટ્સ અ હાઈ ટાઇમ નોન એક્ટર્સે ફિલ્મોથી દૂર રહેવું જોઇએ. ગુડલક શૉટ બરાબર છે, પરંતુ જ્યારે ફિલ્મની પૅસને પંક્ચર પાડે એવો મોટો સીન હોય ત્યારે મૅકર્સે આ વાત ગંભીરતાથી વિચારવી જોઇએ.
  • મૅલ પ્રોટાગનિસ્ટના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાયેલી આ ફિલ્મમાં એક તો ફોર્થ વૉલ બ્રેક કરવાની (ઓડિયન્સ સાથે વાત કરવાની) જરૂર હતી ખરી? જે વસ્તુઓ બોલાઈ છે, તે કરીને બતાવાઈ હોત તો? મને આશા હતી કે ‘ફ્રેન્ડ્સ વર્સસ ગર્લફ્રેન્ડ’, ‘ક્રિકેટ વર્સસ શૉપિંગ’, નૅગિંગ-ઇમોશનલી મૅનિપ્યુલેટિવ ગર્લફ્રેન્ડના કેરેક્ટરને કારણે ‘પ્યાર કા પંચનામા’ની યાદ અપાવતી આ ફિલ્મ તેનાથી આગળ જઇને કંઇક નવી વાત કરશે. મને એ જાણવામાં રસ હતો ખરેખર શા માટે શ્રુતિ વાતવાતમાં ઇરિટેટ થાય છે અને કરે છે? શા માટે એ કંટ્રોલ ફ્રીકની જેમ વર્તે છે? શા માટે એને એના પોતાના કોઈ મિત્રો નથી અને બૉયફ્રેન્ડના મિત્રો ગમતા નથી? શા માટે એ બૉયફ્રેન્ડને જેવો છે તેવો સ્વીકારવાને બદલે એને પોતાના બીબામાં મૉલ્ડ કરવા માગે છે? એણે પોતાનાં માતા-પિતાને વર્ષોથી લડતાં જોયાં છે, તેમ છતાં એ કમિટમેન્ટ ફોબિક નથી. ગુડ. પણ તો પછી એ આટલી પઝેસિવ શા માટે છે? જો એ માતા-પિતાના છૂટાં પડવાની બીકે પોતાના પ્રિયપાત્ર પ્રત્યે પઝેસિવ હોય, તો પણ એનું પાત્ર છેક સુધી વિકસતું જ નથી. જો માત્ર જિગરનું પાત્ર વિકસ્યું હોય અને શ્રુતિ ત્યાંની ત્યાં જ હોય તો ‘વિટામિન શી-2’માં મને એ જાણવામાં રસ પડશે કે બંનેનું લગ્નજીવન સુખરૂપ ચાલ્યું કે કેમ? (બાય ધ વે, ભરચક રેસ્ટોરાંમાં દસેક ફૂટ દૂરથી કોઈ છોકરી એવું કઈ રીતે ધારી શકે કે સલામત અંતર રાખીને બેઠેલો પ્રોટાગનિસ્ટ કોઈ યુવતીને કિસ કરી રહ્યો છે? હિરોઇનને 2D વિઝન છે?!)
  • ડૅબ્યુટાન્ટ ડિરેક્ટર ફૈઝલ હાશ્મીની ‘વિટામિન શી’એ સ્માર્ટફોન-સોશ્યલ મીડિયાને કારણે યંગસ્ટર્સના સંબંધોમાં ઑવરએક્સપોઝર, સ્પૅસનો અભાવ કે રિલેશનશિપ ફટીગ લાવી દે છે કે કેમ તે વાત પણ ગંભીર થયા વિના કરી હોત તો મજા પડત. પરંતુ તે ‘પ્રેમ શું છે’ ને ‘આખરે એને જોઇએ છે શું’ની જ વાત કરે છે.
  • ફિલ્મમાં થ્રુઆઉટ વધઘટ થતા મૅકઅપ અને લિપસિંક જેવી ટેકનિકલ ભૂલો છે. હાર્ડલી કંઈ નવું ઑફર કરતી હોવા છતાં આઈ થિંક ‘વિટામિન શી’ મસ્ત મ્યુઝિક, સારાં પર્ફોર્મન્સીસ અને બે પ્રોમિસિંગ ડૅબ્યુનું કોમ્બિનેશન તો છે જ. આ ફિલ્મ સાથે સંકળાયેલા ચારેય લીડ ઍક્ટર્સ અને ડિરેક્ટર આગળ ઉપર શું આપે છે એ જાણવાની ઇન્તેજારી રહેશે.
  • P. S. ફિલ્મનાં ટાઇટલ ક્રેડિટ્સમાં હિરોઇનનું નામ હીરોની પહેલાં મૂકવા બદલ થંબ્સ અપ!

રૅટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

મુન્ના માઇકલ

ડાન્સપન્તી

***

આ મહાકંગાળ ફિલ્મમાં નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીની હેરસ્ટાઇલ સિવાય કશું જ નવું નથી.

***

munna-michael-posters-1એક નવજાત બૅબી કજિયે ચડ્યું છે. થોડી વાર પહેલાં જ એને કચરાપેટીમાંથી ઉઠાવીને પોતાના ઘેર લાવેલો માણસ એને શાંત રાખવા માટે તમામ ટ્રિક્સ અજમાવે છે, પરંતુ બાળકનો કજિયો ચાલુ જ રહે છે. તે બૅબી છાનું રહે છે માઇકલ જૅક્સનના (જેવા લાગતા) સોંગથી. જી હા, ટૅપરેકોર્ડર પર માઇકલ જૅક્સન (ટાઇપ)નું સોંગ વાગે અને બૅબીના ચહેરા પર સ્માઇલ આવી જાય. એક સળંગ ચાલતી મ્યુઝિકલ સિક્વન્સમાં તે બાળક મોટું થાય ક્લાસરૂમ, ગલીઓ, સ્થાનિક ઉત્સવો વગેરેમાં નાચતાં નાચતાં એ બાળકનું રૂપાંતર એક ગઠ્ઠાદાર બૉડી ધરાવતા યુવાનમાં થઈ જાય. લગભગ પાંચેક મિનિટની આ સિક્વન્સ આખી ફિલ્મની મોસ્ટ ક્રિએટિવ પાંચ મિનિટ છે. તે સિવાયની આખી ‘મુન્ના માઇકલ’ ફિલ્મ ક્લિશૅ, કંટાળો, ઘોંઘાટ, બોરિંગ સોંગ્સ અને ચવાઈ ગયેલા ડાન્સ રિયાલિટી શૉના ભૂસાથી જ ભરેલી છે.

નાચ મેરી જાં નાચ

દિલ્હીના એક લૅન્ડ માફિયા, હૉટેલિયર મહિન્દર ફૌજી (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી)ને એક ક્લબ ડાન્સર ડૉલી (નીધિ અગરવાલ)ને ઇમ્પ્રેસ કરવા માટે ડાન્સ શીખવો છે. ડૉલીને પોતાના પિતા સામે જાતને પ્રૂવ કરવા માટે એક ડાન્સ રિયાલિટી શૉ જીતવો છે. મુન્ના (ટાઇગર શ્રોફ)ને પોતાના પિતાનો ઇલાજ કરાવવા માટે પૈસાની જરૂર છે. હીરો છે એટલે પ્રેમનીયે જરૂર છે. એટલે સાહેબ બંનેને મદદ કરે છે. બસ, ઝડપથી મુવી પૂરું કરીને આપણી જ મદદ નથી કરતો.

હૅલિકોપ્ટર ડાન્સ

દરઅસલ, ડિરેક્ટર શબ્બીર ખાને બનાવેલી ટાઇગર શ્રોફની દરેક ફિલ્મ (‘હીરોપન્તી’, ‘બાગી’ અને હવે ‘મુન્ના માઇકલ’)ની સ્ટોરી કંઇક આવી હોય છેઃ ‘ડાન્સ સે ટાઇગર કી એન્ટ્રી હોતી હૈ. ફિર ટાઇગર ફાઇટ કરતા હૈ. ઉસકે બાદ એક સોંગ પે વો ડાન્સ કરતા હૈ. ડાન્સ કે બાદ લડકી કો બચાને કે લિયે ટાઇગર ફાઇટ કરતા હૈ. ફિર લવ સોંગ મેં ટાઇગર કા ડાન્સ. ફિર વિલન કે સાથ ફાઇટ ઔર ટાઇગર કે ડાન્સ કે સાથ ફિલ્મ ખતમ.’ બાકીની ખાલી જગ્યામાં શું ભભરાવો છો તેના પરથી ટાઇગર કઈ ફિલ્મ કરે છે તે નક્કી થાય. અહીં ‘હીરોપન્તી’, ‘આર.. રાજકુમાર’ અને ‘ABCD’નો ટ્રેક ભભરાવ્યો એટલે ‘મુન્ના માઇકલ’નું અવતરણ થયું.

મતલબ કે ફિલ્મમાં કોઈ સિચ્યુએશન એવી નહીં કે જે આપણને જકડી રાખે, મજા કરાવે કે આગળ શું થશે તેવી ઇન્તેજારી જગાવે. ફિલ્મની એકેક સૅકન્ડ પ્રીડિક્ટેબલ અને બોરિંગ. સ્વાભાવિક છે, ટાઇગર શ્રોફ જિમ્નેશિયમમાં પેદા થયેલો ઍક્ટર છે. એટલે જ ફિલ્મમાં એની એન્ટ્રી ચહેરા કે પગથી નહીં, બલકે એના સિક્સ કે એઇટ પૅક એબ્સથી પડે છે. હિરોઇન કરતાં વધુ અંગપ્રદર્શન એ કરે છે. એક સર્વે પ્રમાણે ભારતની ૩૭.૯ ટકા જનતા એ નક્કી નથી કરી શકતી કે ટાઇગરનું ડાન્સ સ્ટેપ કયું છે અને ફાઇટ સ્ટેપ કયું છે. એમના માટે એક સિમ્પલ સોલ્યુશન એ છે કે ટાઇગર હૅલિકોપ્ટરની જેમ પગ ફેલાવીને હવામાં ઊછળે અને જો એ કોઈ માણસ પર લૅન્ડ થાય તો તે ફાઇટ કરી રહ્યો છે અને જમીન પર જ સહીસલામત ઊતરાણ કરે તો તે એની નૃત્યકળાનો નમૂનો છે. પરંતુ પ્રોબ્લેમ એ છે કે ડાન્સ અને ફાઇટ સિવાયનાં દૃશ્યોમાં શું કરવું એ વિશે બિચારો સતત કન્ફ્યુઝ્ડ દેખાય છે. એટલે એને અને દર્શકોને (‘કોમિક રિલીફ’ની જેમ) ‘ઍક્ટિંગ રિલીફ’ આપવા માટે અહીં નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને ઇન્જેક્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

સોબતની અસર આવી હોય કે ગમે તે, પણ અહીં નવાઝુદ્દીને પણ દિલથી હૅમ, લાઉડ અને વિચિત્ર ઍક્ટિંગ કરીmunna-michael-poster-4 છે. જો થોડી ગંભીરતાથી આ ફિલ્મ લખાઈ હોત તો નવાઝુદ્દીનનું પાત્ર મસ્ત લૅયર્ડ બની શક્યું હોત. કેમ કે, એ ગરીબીમાંથી ઊઠેલો હરિયાણવી લૅન્ડ શાર્ક છે. ખાસ ભણેલો નથી, સ્ટાઇલ, ટેસ્ટ, નજાકત સાથે એને દૂર દૂર સુધી કોઈ જ લેવાદેવા નથી. વળી, માથાભારે પિતાએ એને પરાણે પરણાવી દીધો છે. હવે એ માણસ કોઈ દિલધડક બ્યુટિને આકર્ષવા નીકળે ત્યારે એ કઈ રીતે વર્તે? અહીં હાઈસોસાયટીને અપીલ કરવા માટે એણે હૉટેલમાં વિક્ટોરિયન યુગનાં જાયન્ટ સાઇઝનાં પેઇન્ટિંગ ટાંગ્યાં છે. તેમ છતાં ઘરે તો એ પોતાની માના હાથની થપ્પડો જ ખાય છે ને પલાંઠી વાળીને જમવા બેસે છે. ‘માસ’માંથી ‘ક્લાસ’માં ઘૂસવા માટેની એની છટપટાહટ આ ફિલ્મમાં માત્ર ફારસ બનીને રહી ગઈ છે. કદાચ એવું બતાવવાનો ડિરેક્ટરનો ઇરાદો પણ નથી. ડિરેક્ટરે એની પાસે અઘરા ડાન્સ સ્ટેપ કરાવ્યાં છે. એવી એક સિક્વન્સમાં ચોખ્ખી ખબર પડી જાય છે કે જ્યાં ચહેરો દેખાતો નથી તે શરીર પણ નવાઝનું નથી. એક સવાલ એ થાય કે નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી જેવા ટેલેન્ટેડ એક્ટરને આવી ફિલ્મ કરવાની શી જરૂર પડી હશે? એક વિચાર એવો પણ આવે છે કે એણે આપણી સોંગ એન્ડ ડાન્સ ફોર્મ્યુલા ફિલ્મોની ખિલ્લી ઉડાવવા જ આ ફિલ્મ કરી હોય તો?

અફ કૉર્સ, જ્યાં સ્ટોરીનાં ઠેકાણાં ન હોય ત્યાં લોજિક તો ક્યાંથી હયાત હોવાનું? એક મસ્ત સૅમ્પલ જુઓઃ દિલ્હીના પાદરમાં વિલનલોગની ધમાચકડી વચ્ચે ટાઇગરના જમણા પગમાં ગોળી વાગે છે. હૉસ્પિટલ? નો. હિરોઇનનો ડાન્સ શૉ વધુ મહત્ત્વનો છે. મુંબઈમાં ડાન્સ શૉનું ફાઇનલ સ્ટાર્ટ થાય છે, ટાઇગરભાઈ ઝીરો ગ્રૅવિટી અવસ્થામાં ડાન્સ કરે છે, ગોળી વાગી છે ત્યાં હિરોઇન પગ મૂકીને એના ખભા પર પણ ચડે છે, ક્લાઇમૅક્સ સ્ટાર્ટ થાય છે, પૂરો થાય છે. છેક સુધી ટાઇગરના પગમાં ઘૂસેલી બંદૂકની ગોળી કાઢવામાં કોઇને રસ પડતો નથી.

‘જગ્ગા જાસૂસ’ ન હોવા છતાં આ ફિલ્મમાં નવેક ગીતો છે અને એટલા જ સંગીતકારો છે. એક ગીતના શબ્દો છેઃ ‘મેરીવાલી ડિંગ ડાંગ કરતી હૈ’. આ લૅવલથી ફિલ્મનું મ્યુઝિક એક સૅન્ટિમીટર પણ ઉપર ઊઠી શક્યું નથી.

નવાઝુદ્દીન અને પંકજ ત્રિપાઠી જેવા એક્ટિંગની ઇન્સ્ટિટ્યુટ જેવા અદાકારોને જોકરવેડા કરતાં જોઇને દુઃખ થાય, એટલું જ દુઃખ બ્યુટિફુલ નીધિ અગરવાલને ડૅબ્યુ માટે આવી નબળી ફિલ્મ મળી એ માટે થાય (તમે માનશો? ફિલ્મમાં ડાન્સ રિયાલિટી શૉની સ્પર્ધક એ છે, પરંતુ ફાઇનલ પર્ફોર્મન્સ મુન્નાનું બતાવાય છે અને એ તો લિટરલી સાઇડમાં ધકેલાઈ જાય છે). અરે હા, ફિલ્મમાં રોનિત રોય પણ છે. ફિલ્મ કહે છે કે એ ઈ.સ. ૧૯૯૫માં ગોવિંદાની ફિલ્મમાં બૅકઅપ ડાન્સર હતો. લાંબા વાળ, હાથમાં દારૂની બાટલી, ફિલ્મી ખ્રિસ્તી બોલી અને કોઈ ભેદી બીમારી સાથે રોનિત રોયને જુઓ તો વિશ્વાસ જ ન આવે કે આ એ એક્ટર છે જેણે ‘ઉડાન’ કે ‘અગ્લી’માં માત્ર એક્ટિંગથી ખોફ પેદા કરી દીધેલો.

વાઘ આવ્યો રે વાઘ

‘મુન્ના માઇકલ’ ફિલ્મ જેટલી જ વાહિયાત વાત એ છે કે કોમેડીના ભાગરૂપે તે કહે છે કે આપણો સ્વાર્થ કાઢવો હોય તો એરલાઇનમાં નનામો કૉલ કરીને બોમ્બની અફવા ફેલાવી શકાય, ટ્રેનની સાંકળ પણ ખેંચી શકાય. આ બધું ઇગ્નોર કરીએ તોય ‘મુન્ના માઇકલ’ માત્ર ટાઇગર શ્રોફ ડાન્સ, ફાઇટ કે જ્યાં ત્યાં પડી આખડીને ‘પાર્કર’ (Parkour) કરી શકે છે તે બતાવવા માટે જ બનાવી હોય તેવી લગભગ અઢી કલાક લાંબી બાલિશ ફિલ્મ છે. આ ફિલ્મને ભૂલીને અઢી કલાક મસ્ત ઊંઘ ખેંચી લેવી કે પરિવાર સાથે લોંગ ડ્રાઇવ પર નીકળી પડવું તે બેસ્ટ વિકલ્પ છે.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.