American Made

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

  • american-made-imax-landscape-1ટૉમ ક્રુઝની લેટેસ્ટ રિલીઝ ‘અમેરિકન મેઇડ’ (American Made) જોતી વખતે સતત એવો વિચાર આવતો હતો કે આવી ફિલ્મ આપણે ત્યાં બની શકે ખરી? એક્ચ્યુઅલ આર્કાઇવલ ફૂટેજ વાપરીને, સરકારની ખોખલી નીતિઓનાં, દંભનાં છોતરાં ફાડી નાખતું જક્સ્ટાપોઝિશન કરી શકે ખરી? અમેરિકન મેઇડ પ્રિસાઇસલી એ જ કરે છે.
  • અમેરિકન મેઇડ રિયલ લાઇફ સ્ટોરી છે બેરી સીલ નામના ‘TWA’ (ટ્રાન્સ વર્લ્ડ એરલાઇન્સ) પાઇલટની. નૅચરલી, બેરી સીલના પાત્રમાં છે ખુદ ટૉમ ક્રુઝ. 117 મિનિટની આ ફિલ્મની ફ્લાઇટ ટૅક ઑફ થાય છે એક ખુરાફાતી પાઇલટની બોરિંગ-મોનોટોનસ લાઇફથી. ત્યાંથી સાહેબ ડ્રગ સ્મગલર બને અને જીવ બચાવવા અમેરિકન સરકારનો પણ હાથો બને. ફિલ્મની અમુક વાતો સતત તમારા દિમાગમાં ફાઇટર પ્લેનની જેમ ચકરાવા મારતી રહે.

ચકરાવો નં. 1. ટૉમ ક્રુઝનો ચાર્મ

આ બંદો અંકે પૂરાં 55 વર્ષનો છે. છતાં આ જ ઉંમરના કોઈ ફદફદી ગયેલા અંકલ જેવો નહીં, બલકે સીધો ફાઉન્ટેનfirst-trailer-tom-cruise-is-american-made-696x464 ઑફ યૂથમાં ડૂબકી મારીને નીકળ્યો હોય એવો યંગ એન્ડ સુપર હૅન્ડસમ લાગે છે. અહીં તો ડાર્ક એવિએટર ગોગલ્સ સાથે એ બિલકુલ એની જ જૂની ફિલ્મ ‘ટૉપ ગન’ના મૉડમાં છે. અતિશય ગંભીર પરિસ્થિતિમાં પણ એ જે રીતે ખંધું હસે છે એ જોઇને લાગે કે આ બંદાના દિમાગમાં ખરેખર શેતાન અટ્ટહાસ્ય કરી રહ્યો છે.

ચકરાવો નં. 2. ફિલ્મનો હળવો ટૉન, બ્લેક હ્યુમર અને સ્માર્ટનેસ

ફિલ્મનું સ્ટાર્ટિંગ જ પેસેન્જર વિમાનની કોકપિટથી થાય છે. ક્રુઝ સાહેબ યુનિફોર્મમાં સજ્જ છે ને જાતભાતનાં કંટ્રોલ્સ સાથે અટખેલિઓ કરી રહ્યા છે. ધેટ્સ હાઉ વી નૉ કે સરજી પાઇલટ છે. પ્લૅન લૅન્ડ થયા પછી એક જ પૉઝમાં હાથ જોડીને વિદાય લઈ રહેલા મુસાફરોને કહી રહ્યા છે, ‘વેલકમ ટુ ફલાણા શહેર, વેલકમ ટુ ઢીંકણા શહેર…’ મીન્સ કે પાઇલટ તરીકે સાહેબની લાઇફ મોનોટોનસ છે. એ જ તબક્કે એક ખેપમાં ચાલુ ફ્લાઇટે કો-પાઇલટ ઘોરી ગયો છે. પેસેન્જર્સ પણ ઘોંટાઈ ગયા છે. એ જોઇને આ મહાશય ઑટોપાઇલટની સ્વિચ સાથે એવું અડપલું કરે છે કે આખું પ્લૅન ભયંકર ઝાટકો ખાય છે. મુસાફરોમાં હાહાકાર, ઑક્સિજનના માસ્ક લબડી પડે છે, કો-પાઇલટ સફાળો જાગી જાય છે, ને આ ભાઈ મોગેમ્બો જેવું હસે છે! યાને કે મહાશય છે બડા ખુરાફાતી.

કૉલ્ડ વૉરના એ સમયમાં એ અમેરિકામાં ચોરીછૂપે ક્યુબન સિગાર પણ ઘુસાડે છે. મતલબ કે એને રાતોરાત રિચ થઈ જવાનો કીડો પણ છે (એની આ જ લાલચનો ઉપયોગ પછી CIA કરે છે). એકપણ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યા વિના માત્ર વિઝ્યુઅલ્સથી જ ડિરેક્ટર ડગ લિમન બેરી સીલનું કેરેક્ટર એસ્ટાબ્લિશ કરી દે છે. અઠંગ દાણચોર બન્યા પછી એને અમેરિકન ગેંગસ્ટર અલ કપોનની બાયોગ્રાફી પણ વાંચતો બતાવાયો છે.

ફિલ્મનો સબ્જેક્ટ અત્યંત સિરિયસ છે. કેવી રીતે અમેરિકા માત્ર પોતાના સ્વાર્થ માટે, બિઝનેસ માટે સ્પાઇંગ કરાવે એ તો સમજ્યા, પણ જે તે દેશના વિદ્રોહીઓને હથિયારો-દારૂ-પૉર્ન મેગેઝિન્સ ઍટસેટરા પણ સપ્લાય કરે. સાહેબ પાબ્લો એસ્કોબાર જેવા કુખ્યાત કોલંબિયન ડ્રગ લૉર્ડ પાસેથી કોકેઇન લઇને અમેરિકામાં ઘૂસાડતો હોય (એ પણ સરકારી પ્લેનમાં), ચિક્કાર પૈસા સાથે પકડાય, તોય એને ચુટકિયોંમાં છોડી મૂકવામાં આવે. અમેરિકાના દંભને ઉઘાડો પાડતો એ સીન જબરદસ્ત છે. થોડા સમય પહેલાં જ ડ્રગ ટ્રાફિકિંગમાંથી છૂટેલો બેરી સીલ વ્હાઇટ હાઉસમાં CIAના ઉચ્ચ અધિકારીઓને મળવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે. અને બરાબર એ જ વખતે પ્રેસિડન્ટ રિચર્ડ નિક્સન મીડિયા સામે ડ્રગ ટ્રાફિકર્સને જરાય સાંખી લેવામાં નહીં આવે એવી બડાશો હાંકતા હોય! ત્યારે વિચાર આવે કે આ પ્રકારે (કોઈ પક્ષના કે વિચારધારાના ખોળામાં બેઠા વિના) સરકારી દંભને ઉઘાડો પાડતી ફિલ્મ બનાવવાની હિંમત આપણે ત્યાં કોઈ કરી શકે ખરું?

અમેરિકન બૉર્ડર પોલીસનું વિમાન ક્રુઝની પાછળ પડ્યું હોય, ક્રુઝનું પ્લૅન ક્રેશ થઈ રહ્યું હોય, પોલીસ ગમે ત્યારે રેડ પાડીને ભેજું ઉડાવી દેવાની ફિરાકમાં હોય અને ત્યારે મહાશય પૈસાની થેલી એકઠી કરી રહ્યા હોય, મારી મારીને ઠૂસ કાઢી નાખી હોય ને ત્યારે મહાશયનો એક દાંત ગાયબ થઈ ગયો હોય, ટૂંકા રનવે પરથી પ્લૅન ટેક ઑફ કરાવવાનું હોય અને પ્લેન ઊડશે કે ક્રેશ થઈ જશે એ મુદ્દે સટ્ટો લાગતો હોય, ડ્રગ્સની હેરાફેરીમાં એટલો પૈસો કમાતો હોય કે જ્યાં જુઓ ત્યાં ડૉલર્સની થપ્પીઓ જ દેખાતી હોય (ઘર, ગેરેજ, ગોડાઉન, ઘોડાનો તબેલો, બધે જ. એક તબક્કે તો પૈસા હેઠળ દબાઈ જાય એવી નોબત આવે!). અરે જૂતાં શોધવાં હોય તો પૈસા ભરેલાં બે બૉક્સ ઑપન કરે એ પછી ત્રીજા બૉક્સમાંથી જૂતાં નીકળે! આવી કેટલીયે બ્લૅક કોમેડીથી આખી ફિલ્મ ભરચક છે. ચારેકોર ઊછળતી પૈસાની છોળો અને તે પછીનું બેશરમ બિહેવિયર સહેજે ‘વુલ્ફ ઑફ વૉલ સ્ટ્રીટ’ની યાદ અપાવી દે. એક તબક્કે બેરી સીલને પોતાનું ભવિષ્ય ખબર પડી જાય એ પછીયે એ જરાય અપોલોજેટિક ફીલ નથી કરતો. રાધર, એણે તમામ પરિણામો ભોગવવાની તૈયારી સાથે જ ડબલ ક્રોસ કરવાની ગૅમનો ભાગ બન્યો હોય એવું લાગે.

ચકરાવો નં. 3. કેમેરા અને કલરટોન

‘અમેરિકન મેઇડ’ ખુદ બેરી સીલ એટલે કે ટૉમ ક્રુઝના વોઇસ ઑવરમાં છે. એ પોતે પોતાની લાઇફસ્ટોરી વીડિયો કેસેટ્સ (VHS)માં શૂટ કરી રહ્યો છે અને તેની થપ્પીઓ બનાવી રહ્યો છે. કદાચ એટલે જ આખી ફિલ્મનું કેમેરાવર્ક પણ એ રીતે રખાયું છે કે જાણે કોઈ સતત એની સાથે રહીને હેન્ડિકૅમથી શૂટ કરતું હોય. ડિટ્ટો ફિલ્મનો કલરટોન પણ જૂના જમાનાની વીડિયો કૅસેટ્સ જોતા હોઇએ એવો રખાયો છે. બાય ધ વે, ફિલ્મની સ્ટોરી ઈ.સ. 1978થી 1986 વચ્ચે આકાર લે છે.

‘અમેરિકન મેઇડ’ ગ્રેટ ફિલ્મ નથી. પરંતુ ક્રાઇમ, પોલિટિકલ ક્રાઇમ, વિશ્વના પડદા પાછળ ચાલતી ગંદી રાજરમતો, બે બિલાડાંને લડાવીને મલાઈ ખાઈ જવાની ટિપિકલ અમેરિકન ફિતરત અને અબોવ ઑલ ટૉમ ક્રુઝ માટે આ ફિલ્મ જોવી જોઇએ.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Daddy

રોબિનહૂડ ગવળીઃ ઑપરેશન વ્હાઇટવૉશ

***

અરુણ ગવળીની આ બાયોપિકનું ડિટેલિંગ મસ્ત હોવા છતાં નૈતિક રીતે આ ફિલ્મ અત્યંત ખાડે ગયેલી છે.

***

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

***

daddy_film_posterઆપણે ત્યાં બાયોપિક અને એમાંય અન્ડરવર્લ્ડ સાથે સંકળાયેલા લોકો પર બનેલી ફિલ્મોનું કામકાજ ‘શોલે’ના જય અને મૌસીના સીન જેવું હોય છે. મીન્સ કે…

જયઃ ‘અબ ક્યા બતાયેં મૌસી જી, ઇસ દેસ મેં ગરીબ ઘર મેં પૈદા હોના હી પાપ હૈ!’

મૌસીઃ ‘તો ક્યા લડકા ગરીબ હૈ?’

‘નહીં નહીં, વો તો બહોત પહલે કી બાત થી. લેકિન ભૂખે પેટ સે આદમી કો સહી-ગલત કા કહાં ખયાલ રહતા હૈ?’

‘હાય હાય, તો મતલબ લડકા ઉલટે-સીધે ધંધે ભી કરતા હૈ?’

‘અરે નહીં નહીં મૌસીજી, લેકિન અગર પુલિસ ખુદ સામને સે ગરીબોં કો સતાયે તો કોઈ હથિયાર ઉઠાને સે કબ તક બચ સકતા હૈ?’

‘લે, તો લડકા હથિયાર ભી ચલાતા હૈ?’

‘અરે મૌસીજી, અબ સ્મગલિંગ કરના હો, મુંબઈ પે રાજ ચલાના હો, કિસી કી સુપારી લેની હો, જબ અપને હી દુશ્મન બન જાયે, જાન કા ખતરા હો, તો અપને પ્રોટેક્શન કે લિયે કભી કભાર હથિયાર ચલાને ભી પડતે હૈ. લેકિન મેરા દોસ્ત દિલ કા બહોત અચ્છા હૈ.’

‘હે ભગવાન, લડકા સ્મગલિંગ કરતા હૈ, ગેંગસ્ટર હૈ, ગોલીબારી ભી કરતા હૈ, લેકિન ઉસકા કોઈ દોષ નહીં. વાહ!’

‘અરે અરે, મૌસીજી. આપ તો આપ તો મેરે દોસ્ત કો ગલત સમઝ રહીં હૈ. યે સબ તો કલ કી બાતેં હૈં. અબ તો વો એકદમ સુધર ગયા હૈ. સમાજસેવા ભી કરતા હૈ.’

‘એક બાત કી દાદ દૂંગી, બેટા. ભલે સૌ બુરાઇયાં હો તુમ્હારે દોસ્ત મેં, લેકિન તુમ્હારે મૂંહ સે ઉસકે લિયે તારીફેં હી નીકલતી હૈ!’

‘અબ ક્યા કરું, મૌસી, મેરા તો દિલ હી કુછ ઐસા હૈ! તો હમ યે બાયોપિક પક્કા સમજેં?’

***

આ આખેઆખો પ્રસંગ અર્જુન રામપાલ સ્ટારર ‘ડેડી’ને શબ્દશઃ લાગુ પાડી શકાય તેમ છે. ચારેકોર ઢોલ વગાડીને જાહેર કરવામાં આવ્યું છે તેમ, ડેડી મુંબઈના ગેંગસ્ટર અરુણ ગવળીની બાયોપિક છે. ફિલ્મ એવી છે કે એક્ટિંગ, ડિટેલિંગ, પ્રોડક્શનના મામલે પીઠ થાબડવી પડે, પણ ફિલ્મનો માંહ્યલો એવો હાડોહાડ કરપ્ટ છે કે પીઠ પર જોરથી ધબ્બો મારવો પડે. કેમકે, ‘બેઝ્ડ ઑન અ ટ્રુ સ્ટોરી’ અને ‘બાયોપિક’ના નામે આ ફિલ્મ અરુણ ગવળીના ક્રાઇમને ગ્લોરિફાય કરવાનો અને એને માત્ર પરિસ્થિતિનો શિકાર બતાવીને એનાં કારનામાં જસ્ટિફાય કરવાનો પ્રયત્ન વધારે છે.

હમ પંછી એક ચાલ કે

મુંબઈની દગડી ચાલમાં અમુક બિચારા લુખ્ખાઓ રહે છે (આવું ફિલ્મમાં ગવળીની જ એક નજીકની વ્યક્તિ બોલે છે). એ બિચારાઓના કેન્દ્રમાં છે અરુણ ગુલાબ ગવળી (અર્જુન રામપાલ). કેરમ રમીને અને લુખ્ખાગીરી કરીને થાકે એટલે છૂટક ક્રાઇમ કરી જાણે. એમાં સતત ગોગલ્સ પહેરી રાખતા એક બડે ભાઈનો હાથ પડ્યો એટલે આ લુખ્ખેશોની પ્રગતિ થઈ. એ લોકો કોન્ટ્રાક્ટ કિલર્સ બન્યા, ખંડણીખોર બન્યા. એમાં પાછો દગાખોરીનો, ફાટફૂટનો, ડબલ ક્રોસિંગનો રંગ ભળ્યો. ઉપરથી પોલીસે પણ પોતાના તરફથી યથાશક્તિ લોહીનો લાલ રંગ રેડ્યો.

આમ જુઓ તો ગવળીનો રાઇઝ, દાઉદ સાથેની એની દુશ્મની, શિવસેનાના ધારાસભ્યની હત્યાનો કૅસ, એનું રાજકારણમાં ઝંપલાવવું, ધારાસભ્ય બનવું અને જેલમાં જવું, આમાંથી કશું જ અજાણ્યું નથી. ઇન ફેક્ટ, સાવ નજીકના ભૂતકાળની જ આ ઘટનાઓ છે. એક સિમ્પલ વિકિપીડિયા સર્ચથી પણ તે મળી શકે તેમ છે. અહીં જે અલગ છે તે છે ફિલ્મની ટ્રીટમેન્ટ, તેનું ડિટેલિંગ અને ગવળીને એ જેવા રંગનાં કપડાં પહેરે છે તેવો જ ચીતરવાનો પ્રયાસ.

ઉપર ગાંધી ટોપી, નીચે ગોડસેગીરી

‘ડેડી’ના ડિરેક્ટર અશીમ આહલુવાલિયાએ અગાઉ નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને લઇને ‘મિસ લવલી’ નામે એક ફિલ્મ બનાવેલી. ઈ.સ. 2012ના ‘કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ’માં સિલેક્ટ થઇને સ્પર્ધાત્મક કેટેગરીમાં સામેલ થયેલી એ ફિલ્મ એંસીના દાયકાની સસ્તી ‘સી ગ્રેડ હોરર-પોર્ન મુવી ઇન્ડસ્ટ્રી પર આધારિત હતી. (એ ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી નિહારિકા સિંઘ FTII ખાતે અમારી ક્લાસમેટ હતી અને ખુદ આહલુવાલિયા પોતાની આ ફિલ્મ બતાવવા આવેલા, એ જસ્ટ ખોંખારો ખાવા સારુ!) ઓછા બજેટમાં બનેલી આવી ફિલ્મોને ‘ઇન્ડી’ મુવી કહે છે. ‘ઇન્ડી’ યાને કે ‘ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’, જેને કોઈ મોટા પ્રોડ્યુસર વગેરેનું બૅકિંગ ન હોય તેવી. પરંતુ અસીમભાઈની એ ફિલ્મમાં મુંબઈનો ગંદો-ગોબરો ચહેરો, અંધારિયાં ઘર-દુકાન, ઝાંખી બળતી લાલ-લીલી લાઇટો, મગજમાં જાતભાતની ખુરાફાતો લઇને ફરતા ગ્રે શૅડવાળાં પાત્રો, પૉર્નની કેટેગરીમાં જતું રહે તેવાં સેક્સ સીન, ક્રૂર હત્યાઓ એવી ‘નિઓ નુઆર’ (Neo Noir) પ્રકારની ફિલ્મો જેવી સામગ્રી હોય છે.

અશીમ આહલુવાલિયાની ‘ડેડી’ એમની જ ‘મિસ લવલી’નું બિગ બજેટ વર્ઝન જોતા હોઇએ એવું લાગે છે. એક સોંગ અને કેટલાંય દૃશ્યોમાં ડિટ્ટો ‘મિસ લવલી’ની જ છાંટ વર્તાય છે.

ફિલ્મમાં સૌથી વધુ અપીલ કરે તેવી પહેલી બાબત છે તેનું ડિટેલિંગઃ સિત્તેરના દાયકાથી શરૂ થતી આ સ્ટોરીમાં પાત્રોના દેખાવ, પહેરવેશ અને એમની આસપાસની ચીજો બધું જ સમય સાથે બદલાતું જાય છે. એ વખતની દગડી ચાલ (જોકે એક સીનમાં દગડી ચાલ અને બૅકગ્રાઉન્ડમાં મીલોનાં ભૂંગળાં બિલકુલ કમ્પ્યુટરથી બનાવેલાં લાગે છે), ત્યારની ગાડીઓ, ચલણી નોટો, હથિયારો, દાણચોરીમાં આવતી વસ્તુઓ (જેમાં ટેપ રેકોર્ડર, વીડિયો કેસેટ પ્લેયર, પર્ફ્યુમ જેવી ચીજો હોય), એ વખતનાં પોલીસ થાણાં-તેમાં ફાઇલોનાં થોથાં (એ જોકે હજી ખાસ બદલાયાં નથી), હવાલદારોના યુનિફોર્મ, મટકા-જુગારના અડ્ડા, સિનેમા થિયેટર, ક્યાંક દીવાલો પર દેખાતું ગુજરાતી લખાણ… મુંબઈ પણ એવું કે જેમાં ક્યાંય ગેટ વે ઑફ ઇન્ડિયા, તાજ હોટેલ, મરીન ડ્રાઇવ ન દેખાય, બલકે ગરીબ-ગીચ-ગંદા-અંધારિયા વિસ્તારો જ દેખાય. આ બધાને લીધે એક ઑથેન્ટિક ફીલ ઊભી થાય છે.

બીજો પ્લસ પોઇન્ટ છે અર્જુન રામપાલ સહિત મોટાભાગનાં પાત્રોનું કાસ્ટિંગ અને તેમની એક્ટિંગ. રામપાલે ખાસ કરીને પાછલી ઉંમરમાં (ગાંધી ટોપી આવ્યા પછીના) ગવળીનો લુક અને એની બૉડી લેંગ્વેજ આબાદ પકડી છે. હા, અસલી ગવળી ક્યાંય વધુ ‘આયેલા-ગયેલા’ ટાઇપનું ટપોરી હિન્દી બોલે છે. બીજી સૌથી જબરદસ્ત એક્ટિંગ છે ડિરેક્ટર કમ એક્ટર નિશિકાંત કામતની. એમણે એન્કાઉન્ટર સ્પેશ્યાલિસ્ટ પોલીસ અધિકારી વિજયકર (રિયલ લાઇફના વિજય સાળસકર)ની ભૂમિકા ભજવી છે. જોકે, ખેંખલી નિશિકાંત એન્કાઉન્ટર સ્પેશ્યાલિસ્ટ કરતાં પાંડુ હવાલદાર વધુ લાગે છે એ જુદી વાત છે. એટલું ખરું કે ખરબચડી-ડાર્ક ચામડી, ચંબુછાપ ચશ્માં, ઠંડી ક્રૂરતા અને થોડી ખોડંગાતી ચાલ એ બધાને કારણે એ અત્યંત ડરામણા અને લગભગ ઓળખી ન શકાય તેવા લાગે છે. ગવળીની ‘B.R.A.’ ગેંગ (બાબુ, રામા, અરુણ)ના અન્ય મેમ્બર્સ રામા નાઇક (રાજેશ શ્રિંગારપુરે) અને બાબુ (ગોળમટોળ આનંદ ઇંગળે) પણ એટલા જ ઇફેક્ટિવ છે. ગવળીની પત્ની બનનારી તમિળ એક્ટ્રેસ ઐશ્વર્યા રાજેશ પણ વલ્નરેબલ છતાં ટફ લાગે છે. પરંતુ કાસ્ટિંગનો સૌથી મોટો લોચો છે, દાઉદની ભૂમિકા કરનારા સરપ્રાઇઝ એક્ટરનો. એ કોણ છે ગુપ્ત રખાયું છે એટલે તમે જાતે જ જાણી લેજો, પરંતુ એટલું ખરું કે એ અત્યાર સુધીનો સૌથી હસ્કી અવાજવાળો દાઉદ છે. (બાય ધ વે, આપણા ફિલમવાળાઓને દાઉદનું ભયંકર ઘેલું છે. અહીં પણ એને લાર્જર ધેન લાઇફ રીતે જ પેશ કરાયો છે, એ જાણે ગોગલ્સ સાથે જ જન્મ્યો હોય એ રીતે ઘરના અંધારામાં પણ ગોગલ્સ પહેરી રાખે, એ સતત સ્લો મોશનમાં જ બોલે-ચાલે… હા, એમનું સાચું નામ ન લેવામાં આવે!)

ક્યાંક સિત્તેરના દાયકાની ફિલ્મોની યાદ અપાવે તેવું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક તો ક્યાંક લોહીના ખાબોચિયામાં પડેલી લાશને કૂતરાં ચાટતા હોય, ગવળી પોતાની ધાવણી દીકરીને એક હાથમાં રિવોલ્વર અને બીજા હાથમાં ઘૂઘરો રાખીને રમાડતો હોય, દાઉદભાઈનું ખાવાનું શા માટે પહેલાં ટેસ્ટ કરાતું હોય, શા માટે અમુક સીન્સમાં નિશિકાંત કામત ખોડંગાતા હોય (જેનું કારણ પછી જાણવા મળે), જે રીતે જેલમાં ગાંજો સપ્લાય થાય, લિફ્ટ પર શૂટઆઉટ થાય… એવી ઘણી સટલ્ટી (Subtlety)વાળી મોમેન્ટ્સ આ ફિલ્મમાં વેરાયેલી પડી છે. લેકિન અફસોસ, મોટાભાગની ફિલ્મ વિશે આવું કહી શકાય તેમ નથી. બાળાસાહેબ ઠાકરેના ‘આમચે મુલે’વાળી વાતને પણ એક અખબારી હેડલાઇનમાં જ પતાવી દેવામાં આવી છે.

ફિલ્મનો સૌથી મોટો માઇનસ પોઇન્ટ છે, તેની પાછળનો ઇરાદો. ફિલ્મના ટ્રેલરથી લઇને સતત આપણને એવું ઠસાવવામાં આવે છે કે અરુણ ગવળી તો બિચારો સંજોગોનો શિકાર હતો, બાકી હતો એ એકદમ 24 કેરેટનું હૃદય ધરાવતો દિલદાર માણસ. બિચારાને પરિસ્થિતિએ ગુનાખોરીમાં ધકેલ્યો. એને તો ગુનાખોરીની દુનિયામાંથી બહાર નીકળવું હતું, પણ હરીફ માફિયાઓ સાથે મળેલી કરપ્ટ પોલીસ-સિસ્ટમે એને ફરી ફરીને ગુનેગાર બનાવ્યો. ફિલ્મમાં એવી લાઇનો પણ મુકાઈ છે કે, ‘મૈં બદલ ગયા પર તુમ લોગ બદલને નહીં દેતે.’ ધારાસભ્ય બનેલો ગવળી જ્યારે વિધાનસભામાં બેસવા જાય ત્યારે અન્ય ધારાસભ્યો એનાથી દૂર જતા રહે એ દૃશ્ય તો એ રીતે શૂટ થયું છે કે ગવળી જાણે ખરેખરી અસ્પૃશ્યતાનો શિકાર હોય! સૅકન્ડ હાફનો મૅજર પોર્શન જે છે અને જેના માટે ગવળી અત્યારે આજીવન કારાવાસમાં છે, તે ખૂનકેસને પણ એ રીતે રજૂ કરાયો છે કે જાણે ગવળીને ખોટો ફસાવી દેવામાં આવ્યો હોય.

મીડિયામાં અર્જુન-અશીમે દાવો કર્યો છે કે એમની આ ફિલ્મ રામ ગોપાલ વર્મા-અનુરાગ કશ્યપથી લઇને ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોના ચાહકોને પણ મજા પડે એ રીતે બનાવાઈ છે અને એ ટિપિકલ ગેંગસ્ટર મુવી નથી. પરંતુ યકીન માનો, આ ફિલ્મ પણ અગાઉ આવી ગયેલી ફિલ્મોથી જરાય અલગ નથી. ઊલટું અહીં તો અલગ અલગ પાત્રો (ગવળીની માતા, પત્ની, સાથીદારો વગેરે)ના માધ્યમથી ફ્લૅશબેકમાં વાર્તા કહેવાઈ છે. એટલે સ્ટોરી સતત સિત્તેર-એંસી-2000ના દાયકાઓમાં કૂદાકૂદ કરતી રહે છે અને આપણને કન્ફ્યુઝ કરતી રહે છે કે એક્ઝેક્ટ્લી કયા કાળમાં વાર્તા ચાલી રહી છે! પ્લસ ફિલ્મમાં એટલા બધા અજાણ્યા ચહેરાઓ છે કે કોણ કોના માટે કામ કરે છે ને કોણ કોનું શા માટે ઢીમ ઢાળે છે એ જ ન ખબર ન પડે. ગમે તે હોય, પણ આ ફિલ્મના સાઉન્ડમાં જબ્બર લોચો છે. સંખ્યાબંધ ડાયલોગ્સ સમજાતા નથી ને આપણે ‘હેં? શું બોલ્યો એ?’ એવું જ પૂછતા રહીએ છીએ. એક તરફ ગવળીને ‘રોબિનહૂડ’-લોકોનો નેતા ગણાવાયો છે, પણ બીજી બાજુ લોકો સાથેના એના ઇન્ટરએક્શનના ગણીને બે જ સીન બતાવ્યા છે. આટલું ઓછું હોય તેમ સવા બે કલાકની આ ફિલ્મ અતિશય સ્લો છે. સામાન્ય ફિલ્મોથી વિપરિત આ ફિલ્મનો ફર્સ્ટ હાફ ઠીચુક ઠીચુક ચાલે છે, જ્યારે બીજા હાફમાં યાને કે ઇન્ટરવલ પછી કહેવા માટે ખાસ કંઈ બચ્યું જ નથી. મંજે, ગોલિયાં ચલતી રહતી હૈ, ઔર હમ પકતે રહતે હૈ!

ક્રાઇમ કર, ફિલ્મોં મેં ડાલ

એક ડેડી હતી, મહેશ ભટ્ટની. એકદમ સંવેદનશીલ. અહીં સંવેદનો કરતાં બંદૂકની ગોળીઓ વધુ બોલે છે. કેરિકેચરિશ પાત્રોવાળી. રોબિનહૂડ ગેંગસ્ટર, ગ્લમરવાળા માફિયા ડોન, કરપ્ટ અને માફિયાઓની પંગતમાં બેસી ગયેલી પોલીસ, અપોર્ચ્યુનિસ્ટિક નેતાઓ, વલ્નરેબલ અને ઠેબે ચડતાં સ્ત્રીપાત્રો… નથિંગ ન્યુ. બોલિવુડિયા બાયોપિક્સમાં બનતું આવ્યું છે તેમ તેને જોવી હોય તો ટાઇમપાસ મનોરંજન તરીકે જોવી, તેને ગંભીરતાથી લેવાની કે હિસ્ટોરિકલ ફૅક્ટ તરીકે સાચી માનીને ઑપિનિયન બાંધવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી.

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Sachin: A Billion Dreams

સચિન… સચિન…

***

આ માત્ર બાયોપિક નથી, બલકે ‘સચિન- ધ ફીલિંગ’નું અને આપણી એની સાથે જોડાયેલી જર્નીનું સેલિબ્રેશન છે.

***

sachin-tendulkar-2-1024x789સચિન રમેશ તેંડુલકર. ભારતીય ક્રિકેટનો પોસ્ટરબૉય. ભારતનો બિગેસ્ટ સ્પોર્ટ બ્રૅન્ડ એમ્બેસેડર. એની 24 વર્ષની કરિયર એટલી બધી રોમાંચક રહી છે કે બધાની પોતપોતાની ‘સચિન મોમેન્ટ્સ’ હશે. માત્ર સચિનની બૅટિંગ જોવા માટે જ કોઇએ કોલેજ બંક કરી હશે, કોઇએ ઑફિસમાંથી ગુલ્લી મારી હશે, ક્યાંક દોસ્તોએ ઘરે એકઠા થઇને પાર્ટીના માહોલમાં મૅચ જોઈ હશે, તો ક્યાંક પાનના ગલ્લે સચિન તરફીઓ અને સચિન વિરોધીઓ વચ્ચે વાક્યુદ્ધો પણ ખેલાયાં હશે. સચિનની સેન્ચુરીઓ પર સેલિબ્રેશન થયાં હશે અને એ સસ્તામાં આઉટ થાય તો મૂડ પણ બગડ્યા હશે. પોતાની સુપરહીટ આત્મકથા (‘પ્લેઇંગ ઇટ માય વે’) લખ્યા પછી એ જ્યારે પોતાની લાઇફસ્ટોરી કહેવા બેસે તો એ કેવી હોય? થેન્ક ગોડ, એ ટિપિકલ બોલિવુડિયન બાયોપિક નથી, એમાં આઇટેમ સોંગ્સ નથી, હાઈ પિચ્ડ મૅલોડ્રામા નથી કે તથ્યોને તોડી-મરોડીને પેશ કરાયાં નથી. એને બદલે આ છે ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ. તેમાં સચિન જ હીરો છે અને સચિન જ સૂત્રધાર છે. વળી, એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ જોવા માટે થિયેટરો પૅક થતાં હોય તેય કંઈ ઓછા હરખની વાત નથી.

લાઇફ સ્ટોરીઃ સચિનની, ઇન્ડિયાની, આપણી

એક સરસ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ કોઈ વ્યક્તિ કે મુદ્દાને અલગ અલગ ઍન્ગલેથી તપાસીને આપણી સામે રજૂ કરે.sachin-1 ડિરેક્ટર જૅમ્સ અર્સ્કિન પોતાની આ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની શરૂઆત સચિનની દીકરી સારાના જન્મથી કરે છે. તાજી જન્મેલી સારાને સચિન પહેલીવાર પોતાના હાથમાં લે છે. ત્યારપછી તરત જ સચિન પોતાના પિતાને ટાંકતાં કહે છે કે, ‘જો હું એક સારો માણસ નહીં બની શકું, તો એક સારો પિતા પણ ક્યારેય નહીં બની શકું.’ બસ, એ જ ઘડીએ સચિન એક સ્ટાર ક્રિકેટર, આઇકન, રૉલમોડલમાંથી બૉય નેક્સ્ટ ડૉર, એક નમ્ર માણસ અને આપણા જેવો જ એક પિતા બની જાય છે. ત્યારપછીની સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં ક્યાંય સચિન કેટલો મહાન બેટ્સમેન હતો એ બતાવવાનો પ્રયાસ જ નથી કરાયો. તેને બદલે એના વ્યક્તિત્વની બીજી બાજુઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું છે.

સ્વાભાવિક રીતે જ સચિનની સ્ટોરી એટલે મુંબઈની ‘સાહિત્ય સહવાસ સોસાયટી’માં મરાઠી કવિ રમેશ તેંડુલકરના ઘરે જન્મથી લઇને ‘ભારત રત્ન’ બનવા સુધીની એની સફર. સચિનની આ સફર માત્ર એના એકલાની નથી. બલકે તેની સાથે ભારત પણ બદલાતું જોઈ શકાય છે. કપિલ દેવે લૉર્ડ્સની ગૅલરીમાં વર્લ્ડ કપ હાથમાં ઝાલ્યો ત્યારથી થયેલો એક સપનાનો જન્મ, ભારતનો મિસાઇલ લૉન્ચ કાર્યક્રમ, રાજીવ ગાંધીની હત્યા, ૧૯૯૧માં આપણે અપનાવેલું લિબરલાઇઝેશન અને તેને પગલે કમર્શિયલ બ્રૉડકાસ્ટિંગની શરૂઆત, 26/11નો હુમલો, IPLની સાથે ક્રિકેટનું ગ્લેમરાઇઝેશન વગેરે ઘટનાઓ પણ સચિનની સ્ટોરીના સાથે જ ચાલતી રહે છે. ડૉક્યુડ્રામા સ્ટાઇલમાં પેશ થયેલા સચિનના બાળપણના કિસ્સા પણ સરસ ડિટેઇલિંગ સાથે પેશ થયા છે. એમાં સચિનને મોટી બહેન તરફથી મળેલું ‘કશ્મીર વિલૉ’નું બૅટ હોય, સચિન દેવ બર્મનના નામ પરથી પડેલું એનું નામ હોય, સચિનનાં તોફાન હોય, એની ઍનર્જીને ચેનલાઇઝ કરવા માટે સચિનના ભાઈ અજિતનું કોચ રમાકાંત આચરેકર પાસે લઈ જવાનો પ્રસંગ હોય, આચરેકર સર દ્વારા સચિનને આઉટ કરવા માટે સ્ટમ્પ પર મુકાતો સિક્કો હોય, સમયગાળો બતાવવા માટે દીવાલ પર લાગેલાં ‘સાહેબ’ અને ‘ઉત્સવ’નાં પોસ્ટરો હોય કે એક વડાપાંવના ૫૦ પૈસા હોય, દરેક ઠેકાણે મસ્ત ડિટેલિંગ દેખાય છે. હા, એ વાત અલગ છે કે નેવુંના દાયકાની શરૂઆતમાં લોકોની અગાશીઓ પર DTHની ડિશો નહોતી.

આ ફિલ્મ થકી કેટકેટલા ચહેરા લાંબા સમય પછી આપણી સામે આવ્યા છેઃ ડૉન બ્રેડમેન, બ્રાયન લારા, ઇઆન બોથમ, જ્યોફ્રી બૉયકોટ, શૅન વૉર્ન, વિવિયન રિચર્ડ્સ, ગૅરી કર્સ્ટન, રાજસિંહ ડુંગરપુર, અજીત વાડેકર, જગમોહન દાલમિયા, હેન્સી ક્રોન્યે, સચિનને બ્રાન્ડ બનાવનારા સ્વર્ગસ્થ માર્ક મસ્કરન્હાસ અને યુવાન પ્રણય રોય-રાજદીપ સરદેસાઈ. સચિનની લાઇફના પ્રસંગો, એક પછી એક આવતી મૅચો અને આ બધા ચહેરાઓને જોઇને આપણને પણ એક આખા વીતેલા યુગનો રિકૅપ મળી જાય છે.

સચિન, ધ હ્યુમન બીઇંગ

સચિને આ ફિલ્મમાં પોતાની નિષ્ફળતાઓ, ડર, ડિપ્રેશન વગેરે વિશે પણ ખૂલીને વાતો કરી છે. એની મરજી વિરુદ્ધ કઈ રીતે એને કૅપ્ટન બનાવી દેવાયેલો અને જાણ સુદ્ધાં કર્યા વિના એને હટાવી દેવાયેલો, નિષ્ફળતાના દોરમાં એની રિટાયરમેન્ટની માગ થયેલી, મૅચ ફિક્સિંગનું એ કાળું પ્રકરણ, સચિન પર બોલવા માટેનું પ્રેશર, દર વખતે હાથમાંથી સરી જતા વર્લ્ડ કપનાં સપનાં, અઝહરુદ્દીન વખતે ટીમમાં ઊભાં થયેલાં બે પાવર સેન્ટર, ગ્રેગ ચૅપલ કાળ, એની ઇન્જરીઓ અને એના થકી આવતો સ્ટ્રેસ… સચિન અહીં બધું જ એકસરખી નિઃસ્પૃહતાથી કહી દે છે.

આપણે જે સચિન જોઇએ છીએ તેની પાછળનાં બે મુખ્ય પિલર એટલે અજિત અને અંજલિ. સચિન કહે છે એમ, ‘મેં અને અજિતે એક જ સપનું આખી જિંદગી જોયું છે અને જીવ્યા છીએ.’ જ્યારે અજિત કહે છે, ‘આટલાં વર્ષોમાં એક પણ દિવસ એવો ગયો નથી કે અમે ક્રિકેટની વાત ન કરી હોય કે ક્રિકેટ સિવાય કોઈ વાત કરી હોય.’ કદાચ અંજલિ જેવી વાઇફ ન મળી હોત તો સચિનને કાંબલીમાં પલટાતા વાર પણ ન લાગી હોત. સચિન-બાળકો માટે એણે પોતાનું મૅડિકલ કરિયર છોડ્યું. એટલું જ નહીં, સચિનના સ્ટ્રેસને પણ બરાબર સાચવ્યો. ફિલ્મમાં બહુ નિખાલસતાથી અંજલિ કહી દે છે, ‘અર્જુન એના પિતા જેવો સફળ ન થાય તો એની નિષ્ફળતાનો ભાર પણ એણે એકલાએ જ ઉપાડવો પડશે. હું એ આખો સ્ટ્રેસ નવેસરથી નહીં વેઠી શકું.’ અત્યંત અંગત ફેમિલી વીડિયો ફૂટેજમાં આપણને સચિનનો એક પ્રેમાળ પિતા અને ઝિંદાદિલ દોસ્ત તરીકેનો ચહેરો પણ દેખાય છે. એનો ટિપિકલ સ્ટાઇલનો મેરેજ વીડિયો અને એમાં આવેલી હસ્તીઓ, દોસ્તો માટે ક્યારેય ન બદલાયેલો સચિન પણ જોઈ શકાય છે.

કેવી રીતે સચિન સસ્તામાં આઉટ થાય તો કલાકો સુધી કોઇનીયે સાથે વાત ન કરે, નિષ્ફળતાના દોરમાં અઠવાડિયા સુધી ઘરમાં પુરાઈ રહે, મોટી મૅચના પંદર કલાક અગાઉથી તૈયારી શરૂ કરી દે, એની ક્રિકેટ કિટમાં શું શું હોય, એનું ‘જાદુઈ’ બૅટ, એને કોઈ ગુડ લક વિશ કરે તો એને ન ગમે, સાહેબ ગ્રીન ટી જ પીવે, એકનું એક ગીત આખો દિવસ સાંભળ્યા કરે, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપની ફાઇનલમાં શું થયેલું… આવા ઝીણા ઝીણા સંખ્યાબંધ એનેક્ડોટ્સ આ ફિલ્મમાં વેરાયેલા છે. સાથે બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગતું એ. આર. રહેમાનનું મ્યુઝિક, મસ્ત.

ઑન્લી સચિન

દેખીતી રીતે જ આ ઇન્સ્પિરેશનલ ફિલ્મ ‘સચિન ધ ફિનોમેનન’નું સેલિબ્રેશન છે. એટલે જ તેમાં એક ટિપિકલ ડૉક્યુમેન્ટરી જેવી આકરી બાબતોનો સમાવેશ નથી કરાયો. સચિનની કરિયરનાં મૅજર અપ-ડાઉન જાણે આપણે એના ‘વિકિપીડિયા’ પૅજનું વીડિયો વર્ઝન જોતા હોઇએ એવાં લાગે છે. આ ડૉક્યુમેન્ટરીમાં સચિનનો એક સમયનો જિગરજાન દોસ્ત વિનોદ કાંબલી નથી, એના કોચ રમાકાંત આચરેકર (કદાચ ઉંમરને લીધે) પણ નથી. સચિનની બૅટિંગમાં એવી તે કઈ ખાસિયતો હતી, એની પર્સનાલિટીનું-સચિન એઝ અ બ્રૅન્ડનું ઍનાલિસીસ વગેરે બાબતો સમાવાઈ નથી. જૂના વીડિયોની નબળી ક્વૉલિટી પણ જેમની તેમ જ રખાઈ છે.

માસ્ટર બ્લાસ્ટર

આ ફિલ્મ રૂંવાડાં ખડાં કરી દે તેવી સંખ્યાબંધ મોમેન્ટ્સ આપે છે. છેક પહેલી સિરીઝમાં સચિનનું નાક તૂટ્યું ત્યારથી લઇને ભારત-પાકિસ્તાનની વર્લ્ડ કપની મૅચો, ઑસ્ટ્રેલિયા સામેની અભૂતપૂર્વ સિરીઝ, લૉર્ડ્સમાં ગાંગુલીનું ટૉપલેસ એક્સાઇટમેન્ટ, વૉર્ન વર્સસ સચિન, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપમાં પાકિસ્તાનને ચટાડેલી ધૂળ, એ પછી ગૅરી કર્સ્ટનની ‘ચક દે ઇન્ડિયા’ના શાહરુખને પણ ઝાંખો પાડી દે એવી મોટિવેશનલ સ્પીચ, ધોનીની વિનિંગ સિક્સ, સચિનની ફેવરેલ સ્પીચ… આ બધું ફરી ફરીને અનુભવવા માટે સચિનના અને ભારતીય ક્રિકેટના ચાહક તરીકે આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જ જોવી પડે. એટલું જ નહીં, ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની (ઑરિજિનલ!)  DVD પર્સનલ કલેક્શનમાં પણ રાખવી પડે. કેમ કે આ માત્ર સચિનની જ નહીં, બલકે તેની સાથે જોડાયેલી આપણી ભાવનાઓની પણ સ્ટોરી છે. અને ભવિષ્યમાં આપણાં બાળકો અને તેમનાં બાળકોને પણ બતાવવા માટે, કે આ એ ખેલાડી છે જેને અમે રમતો જોયો છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

રઈસ

વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન ગુજરાત

***

જબરદસ્ત હાઇપ છતાં ‘રઈસ’ જસ્ટ અનધર મસાલા એન્ટરટેનર ફિલ્મોથી વિશેષ કશું જ નવું ઑફર કરતી નથી.

***

maxresdefault1આપણા ફિલ્મકારોએ ‘કાલ્પનિક બાયોપિક’ નામનો એક નવો ફિલ્મપ્રકાર રજિસ્ટર કરાવવો જોઇએ. કેમ કે વાસ્તવિક વ્યક્તિ અને રિયલ લાઇફ ઘટનાક્રમ પર આધારિત હોવા છતાં હિન્દી બાયોપિક ફિલ્મો અંતે તો ‘લાગે બાગે લોહીની ધાર, આપણા ઉપર નામ નહીં’ જેવા ડિસ્ક્લેમર સાથે જ રિલીઝ થાય છે. તેમાં વધુ એક ઉમેરો એટલે રાહુલ ધોળકિયાની શાહરુખ ખાન સ્ટારર ફિલ્મ ‘રઈસ’. આ ફિલ્મ વિશેનું ઑપન સિક્રેટ એવું છે કે તે એંસી-નેવુંના દાયકામાં થઈ ગયેલા અમદાવાદના બૂટલેગર અબ્દુલ લતીફની લાઇફ પરથી બનાવાઈ છે. જો એવું ન હોય, તોય આ ફિલ્મ વિશે જેટલો ગોકીરો મચ્યો છે એની સરખામણીમાં ખાસ્સી ઊણી ઊતરે છે.

ગાંધીના ગુજરાતમાં છાંટોપાણી

એંસીનો દાયકો છે. ગાંધીનગરની પડખેના મોટા શહેરના ફતેહપુરામાં એક ટાબરિયો રહે છે. ચશ્માંના નંબર ઉતાર્યા પછી એને સાફ દેખાવા માંડે છે કે ગુજરાતમાં બૂટલેગિંગથી બેસ્ટ ધંધો બીજો એકેય નહીં. સ્થાનિક બૂટલેગર જયરાજ (અતુલ કુલકર્ણી) માટે કામ કરતાં કરતાં એ પોતે જ બની જાય છે બૂટલેગર કમ ડૉન રઈસ (શાહરુખ ખાન). પોતાના સાથીદાર સાદિક (મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબ) સાથે મળીને ગુજરાતમાં ગેરકાયદે દારૂ ઘુસાડવાના એના ટ્રકોમાં પંક્ચર પાડે છે નવા આવેલા પોલીસ ઑફિસર જયદીપ અંબાલાલ મજમુદાર (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી). ચશ્માં વગર પણ એનું ફોકસ ક્લિયર છે કે રઈસની દારૂની નદીઓને ATM જેવી તળિયાઝાટક કરી નાખવી. એ બાજુ આ બંનેની ચોર-પોલીસની ગૅમ ચાલતી રહે છે, તો બીજી બાજુ રઈસ પ્રેમમાં પડે છે, ગરબે રમે છે, ઇલેક્શન લડે છે અને ગરીબોનો મસીહા પણ બને છે. હવે એ દારૂ પીવાથી એનું લિવર ખરાબ થાય છે કે કાનૂન કે લંબે હાથ એના સુધી પહોંચે છે એ જોવા માટે તમારે થોડોક ખર્ચો કરવો પડે.

સ્ટાર યાર કલાકાર

આખી ઇન્ડસ્ટ્રી જ્યારે સ્ટાર્સની આસપાસ ગરબા લેતી હોય, ત્યારે તેની અસર ફિલ્મ પર ન પડે તે શક્ય જ નથી. આ ફિલ્મનો સાચો હીરો, મતલબ કે ઍન્ટિ હીરો રઈસ નામનું કેરેક્ટર નથી, બલકે શાહરુખ ખાન પોતે છે. એટલે જ્યારે પાત્ર લખાય ત્યારે તેને ગેરકાયદે દારૂ ઘુસાડતો, ભાજીમૂળાની જેમ લોકોને સમારી નાખતો કે નેતાઓને ખંડણી આપતો બતાવવામાં આવે, તેમ છતાં એનું હૃદય તો 24 કેરેટ સોનાનું જ બતાવવું પડે. નાનપણથી એને એટલો બધો બિચારો બતાવવો પડે કે બિચારા પાસે ગુનાખોરીની દુનિયામાં જવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ જ ન હોય. એ હાર્ડકોર ક્રિમિનલ હોવા છતાં ઊસૂલનો પક્કો હોય, રોબિનહૂડ હોય, સ્ત્રીઓ-ગરીબોની ઇજ્જત કરતો હોય, સચ્ચો આશિક હોય, શુદ્ધ સેક્યુલર પણ હોય, છતાં પોતાના કામ પ્રત્યે એને કોઈ પસ્તાવો ન હોય. ઉપરથી એની આસપાસની સિસ્ટમ યાને કે નેતાઓ, પોલીસ, ન્યાયતંત્ર એટલાં બધાં ખરાબ હોય કે આ શરીફ બદમાશ આપોઆપ દૂધ સી સફેદી જેવો દેખાઈ આવે. ટૂંકમાં ફિલ્મમાં વાર્તા કરતાં સ્ટાર જ મહત્ત્વનો બની જાય. આ ટ્રેન્ડ નવો નથી, અને એટલે જ ‘રઈસ’ પણ તેમાંથી બાકાત નથી.

એક મેઇનસ્ટ્રીમ સ્ટારને છાજે એવી માસ અપીલ ધરાવતી ટિપિકલ મસાલા એન્ટરટેનર ફિલ્મ બનાવવા માટે સ્ટારની એન્ટ્રી ધમાકેદાર બતાવવી પડે. એની પર્સનાલિટી એસ્ટાબ્લિશ કરવા માટે કારણ વિનાની એક ફાઇટ સિક્વન્સ ઉમેરવી પડે. જરૂર હોય કે ન હોય, એક લવસ્ટોરી નાખવી પડે, રોમેન્ટિક સોંગ્સ ગવડાવવાં પડે, માદક આઇટેમ સોંગ બી નાખવું પડે અને લોકો થૂંકવાળી આંગળીઓ કરીને સીટીઓ મારે એવાં કૅચી વનલાઇનર્સ ભભરાવવાં પડે. આ બધાં જ ટિપિકલ મસાલા ધરાવતી ‘રઈસ’ એટલે જ સિત્તેરના દાયકાની ‘ઍન્ગ્રી યંગ મેન’ ટાઇપ ફિલ્મો કે થોડાં વર્ષ પહેલાં આવેલી ‘વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન મુંબઈ’ જેવી ફિલ્મોની યાદ અપાવતી રહે. ફરક માત્ર સેટિંગનો અને પ્રેઝન્ટેશનનો જ હોય.

રઈસમાં એંસી-નેવુંના દાયકાનું મોબાઇલ ફોન પહેલાંના સમયનું ગુજરાત છે. પોળનું જૂનું અમદાવાદ ભલે સ્ટુડિયોમાં ઊભું કરાયું હોય પરંતુ તે જોવું ગમે તેવું છે. વચ્ચે વચ્ચે અમદાવાદનો જૂનો ઍલિસબ્રિજ અને અડાલજની વાવ જેવાં લોકેશન્સ જોવાની પણ મજા પડે. એ વખતની ગાડીઓ, જૂના ટેલિવિઝન સેટ, લૅન્ડલાઇન ટેલિફોન, અગાશીમાં ઍન્ટેના, અખબારોમાં ‘નર્મદા યોજના’ની હેડલાઇનો વગેરેથી એક ઑથેન્ટિસિટીની ફીલ આવે. રઈસના લેખકો ગુજરાતી છે. એટલે જ ગુજરાતી ગાળો કે ‘છાંટોપાણી’, ‘ફાંકા ફોજદારી’ જેવા ટિપિકલ ગુજ્જુ શબ્દો પણ કાને પડ્યા કરે. ફિલ્મની કૅચી ટેગલાઇન (‘બનિયે કા દિમાગ, મિયાંભાઈ કી ડૅરિંગ’) ઉપરાંત ઠેકઠેકાણે શાહરુખના ફૅન્સને ગોકીરો કરવાની મજા પડે એવી પંચલાઇનો છે.

શાહરુખની ઍનર્જી પણ અત્યંત ચેપી છે. ફાઇટ-ચૅઝ સીન, ડાન્સ, ડાયલોગબાજી, ઇશ્કબાજીમાં ક્યાંય એવું લાગતું નથી કે આ મહાશય આયખાની ફિફ્ટી મારી ચૂક્યા છે. પરંતુ શાહરુખનૌ આ જ ઔરા ઊપસાવવામાં બાકીના બધા જ કલાકારો ઢંકાઈ ગયા છે. એકમાત્ર નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એના પાવરપૅક્ડ પર્ફોર્મન્સથી માથું ઊંચકે છે. ફિલ્મમાં એની એન્ટ્રી શાહરુખ જેટલાં જ ચિયર્સ ઉઘરાવે એવી છે! છતાંય એ ‘કિક’માં સલમાનની સામે જેવો ખીલ્યો હતો એવો કડક તો નથી જ લાગતો. ખાસ કરીને ઇન્ટરવલ પછી તો એને શોધવો પડે છે. આમાં જ મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબ જેવો જબરદસ્ત એક્ટર માત્ર શાહરુખનો સાઇડકિક બનીને રહી ગયો છે, જેના ભાગે કોઈ કહેતા કોઈ નોંધપાત્ર સીન નથી આવ્યા. પાકિસ્તાની એક્ટર માહિરા ખાન માત્ર શાહરુખને આંખ મારવા પૂરતી જ સારી લાગે છે (એ તો ફિલ્મમાં પ્રેગ્નન્ટ થઈ, પણ પછી બાળક તો જાણે ફ્લિપકાર્ટ પરથી મંગાવ્યું હોય એમ એકાએક આવી જાય છે! એના ફિગરમાં એક ટકોય ફેરફાર નહીં!). બિનજરૂરી ગીતો અને અહીંથી તહીં ભાગતી સ્ટોરીમાં અતુલ કુલકર્ણી, નરેન્દ્ર ઝા, શીબા ચઢ્ઢા, ઉત્કર્ષ મજુમદાર પણ દિલથી વેડફાયાં છે. ‘રઈસ’ની મહાનતા બતાવવા માટે નખાયેલાં બધાં જ એલિમેન્ટમાં આ અઢી કલાકની ફિલ્મ ખાસ્સી થકવી દે છે.

દારૂબંધીના માહોલમાં રાજ્યમાં દારૂ કેવી રીતે ઘૂસે છે તે જાતભાતના ઍરિયલ શૉટ્સથી બતાવાયું છે, પરંતુ પ્રોહિબિશનનો ખોફ, તેનો દંભ, લોકોની દારૂ પીવા માટેની તલબ, ચોરીછૂપે પીવાતો દારૂ વગેરે કશું જ અહીં ઝીલાયું નથી. જે રીતે બધાં આરામથી દારૂની છોળો ઉડાડતા ફરે એ જોઇને ખબર જ ન પડે કે આ ગુજરાત છે કે બીજું કોઈ રાજ્ય. આખી ફિલ્મ નવાઝુદ્દીનના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાઈ છે. તેમ છતાં સિસ્ટમ માટે રઈસ કેમ માથાનો દુખાવો થઈ પડ્યો તેવા સાઇકોલોજિકલ ઉંડાણમાં પણ જવામાં નથી આવ્યું. ફિલ્મના પહેલા જ સીનથી કળી શકાય તેવી રઈસના પાત્રની જર્ની માત્ર અલગ અલગ ઘટનાઓના ઉપરછલ્લા કલેક્શન જેવી જ બનીને રહી ગઈ છે.

ફોર ફૅન્સ ઑન્લી

એક દાયકા પહેલાં આ જ રાહુલ ધોળકિયાની ગુજરાતનાં રમખાણોની પૃષ્ઠભૂ પર બનેલી ફિલ્મ ‘પરઝાનિયા’ને ગુજરાતમાં જ રિલિઝ નહોતી થવા દેવાઈ. હવે એ જ ડિરેક્ટરની ગુજરાતના ડૉનને ગ્લોરિફાય કરતી આ ફિલ્મ મીડિયાથી સોશ્યલ મીડિયા સુધી ગાજી રહી છે. તેમ છતાં અંતે તો ‘રઈસ’ શાહરુખના ફૅન્સ માટે જ બનાવાઈ હોય તેવું લાગ્યા વિના રહેતું નથી. મતલબ કે નિરાશાનું લૅવલ કંટ્રોલમાં રહે તે માટે અપેક્ષાઓનું લૅવલ માપમાં રાખીને જ જોવા જવું બહેતર રહેશે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

દંગલ

  • dangal-poster-large-listicleપહેલાં તો વેરી વેરી સોરી અને બિગ બિગ થેન્ક યુ. સોરી, કેમકે આટલી મચ અવેઇટેડ મુવી રિલીઝ થઈ અને બરાબર એ જ વખતે હું ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’ થઈ ગયો. અને થેન્ક યુ સો વેરી મચ, કેમકે જે રીતે ગયા ગુરુવારની રાતથી જ જે રીતે લોકોએ પ્રેમપૂર્વકના હક્કથી ‘રિવ્યુ લાવો’ની માગણી કરી એ જોઇને હું તો રણથંભોરની હૉટેલના બાથરૂમમાં જઇને બંધ બારણે ચાર આંસુડાં સારી આવ્યો, ટચ (ટાઇગર) વૂડ્સ!
  • છેલ્લા ચાર દિવસમાં મેં ‘દંગલ’ બે વખત જોયું. પહેલી વાર જયપુરના ‘રાજ મંદિર’માં. ત્યાં જે ભયાવહ અનુભવો થયા એનાથી ત્રાસીને બીજીવાર અમદાવાદના PVR, એક્રોપોલિસમાં જઇને શાંતિથી જોઈ આવ્યો. રાજ મંદિરના અનુભવ વિશે તો અલાયદી પોસ્ટ ઠપકારવાનો છું. અહીં PVRમાં જાણે એનું વળતર આપતા હોય તેમ ફિલ્મ ભેગાં અંગ્રેજી સબટાઇટલ્સ પણ હતાં અને ફુલહાઉસમાં ઑડિયન્સ પણ એકદમ શાંત. (બંને વખતની ટિકિટ દીઠ છસ્સો રૂપિયાની અડી ગઈ. ઉપરથી આવવા જવાની ‘ઉબર’, પેટ્રોલ, છૂટ્યા પછી ચા-બોઇલ્ડ ઍગ્સ… છોડો હવે, ક્યાં ફેમિલી ઑડિયન્સ વચ્ચે ‘ઍગ્સ’ની ‘નોન વેજ’ વાતો કરવી?!)
  • અત્યારે હું માની લઉં છું કે સર્વે ફેસબુકજનોએ ‘દંગલ’ જોઈ લીધી હશે. ન જોઈ હોય તો ‘સ્પોઇલર્સ અહેડ’ના લાલ વાવટા સાથે અહીંથી વાંચવાનું અટકાવો અને પહેલાં ફિલ્મ જોઈ આવો બાકી બાતેં બાદ મેં. જોઈ નાખી હોય તો હાલો મારી ભેળા.
  • ફ્રેન્ક્લી કહું તો ‘દંગલ’ પાસેથી મને ખાસ આશા નહોતી. ‘ચક દે..’થી લઇને ‘સુલ્તાન’ સુધીની આપણી પ્રીડિક્ટેબલ સ્પોર્ટ્સ ફિલ્મોથી આગળ શું પિરસશે, અને ખાસ તો ‘કેવી રીતે’ પિરસશે તે જાણવામાં જ રસ હતો. ‘દંગલ’ પ્રીડિક્ટેબલ તો છે જ, પણ આખા પૅકેજમાં મને મુઠો ભરીને વાતો ગમી ગઈ અને ચપટીક વાતો ન પણ ગમી. પહેલાં ગમી ગયેલી વાતોની વાત…
  • ‘દંગલ’ના ટાઇટલ ટ્રેકમાં અમિતાભ ભટ્ટાચાર્યે લખ્યું છે, ‘માં કે પેટ સે મરઘટ (=સ્મશાન) તક હૈ તેરી કહાની પગ પગ પ્યારે દંગલ દંગલ…’ એક્ઝેક્ટ્લી. સિમ્પલ સ્ટોરીમાં એક કોન્ફ્લિક્ટ-સંઘર્ષ હોય. સ્માર્ટ સ્ટોરીમાં એક જ વાર્તામાં એકથી વધુ કોન્ફ્લિક્ટ વણી લીધા હોય. દંગલની સિમ્પલ પરંતુ એકદમ સ્માર્ટ રીતે લખાયેલી સ્ટોરીમાં એક પછી એક આવતા જતા કોન્ફ્લિક્ટની હારમાળા છે. પહેલાં આમિર એટલે કે મહાવીર ફોગાટના પોઇન્ટ ઑફ વ્યુથી જુઓ. એનો પહેલો સંઘર્ષ છે પોતાની જાત સામે. છોરો જ મૅડલ લાવે, છોરી તો ચુલ્હા-ચૌકા કરે. એ મેન્ટાલિટીના કોન્ફ્લિક્ટ જીત્યો તો બીજો સંઘર્ષ આવ્યો પરિવારને મનાવવાનો, ‘હાય હાય, છોડીને તે વળી અખાડામાં ઉતારાય? માંસ ખવાય?’ પત્નીને-ભાઈને મનાવ્યાં, તો ત્રીજો સંઘર્ષ આવ્યો ગામલોકોનો-સમાજનો. સૌના ઉપહાસ-કટાક્ષ-ટીકાઓને અવગણીને એણે પોતાનું કામ ચાલુ રાખ્યું. છતાંય મહાવીરની પોતાની અંદર એક પ્રેમાળ-પ્રોગ્રેસિવ બાપ અને કડક રૅસલિંગ કૉચનું મલ્લયુદ્ધ પણ ચાલતું હોય. લોકોએ ફેંકેલા પથ્થરોનાં પગથિયાં બનાવીને થોડા સફળ મુકામે પહોંચ્યો ત્યાં પછાત માનસિકતાવાળી સિસ્ટમ સામેના દંગલનું નવું સ્ટેપ આવ્યું. એક તો નોન ક્રિકેટિંગ સ્પોર્ટ, એમાંય ફીમેલ સ્પોર્ટ, એટલે પ્રોફેશનલ ટ્રેનિંગના ખર્ચાને પહોંચી વળવાની મદદના નામનું તો નાહી જ નાખવાનું. તે અડચણ પણ પાર કરીને દીકરીને ઇન્ટરનેશનલ લૅવલ સુધી પહોંચાડી, ત્યાં આખું ચક્કર પૂરું કરીને અર્જુનની જેમ પોતાની જ દીકરી સાથે અને પોતે આપેલી ટ્રેનિંગની સામે જ નવો સંઘર્ષ ઊભો થયો.

    હવે થોડો ઍન્ગલ બદલીને દીકરીઓના દૃષ્ટિકોણથી વિચારો. હિટલર જેવો ‘હાનિકારક બાપુ’ પોતાનું સપનું પૂરું કરવા બેહિસાબ ત્રાસ જેવી લશ્કરી ટ્રેનિંગ આપે, સ્કૂલમાં દોસ્તો દ્વારા મશ્કરી થાય, વાળનું કટિંગ થાય, બાળપણ છિનવીને અખાડાની માટી પકડાવી દેવાય, હાડોહાડ કોન્ટેક્ટ સ્પોર્ટ એવી કુસ્તીમાં છોકરાઓ સામે બથ્થંબથ્થા લડવાનું, આખી દુનિયા વિરુદ્ધમાં હોવા છતાં પિતાનું સપનું પૂરું કરવાનું પ્રેશર વેંઢારવાનું, બહારની દુનિયા જોયા પછી ઉંમરસહજ આનંદ કરવાનો કે નહીં? બહારનું શિક્ષણ સાચું કે પિતાએ શીખવ્યું એ? એવી દ્વિધામાં અટવાવાનું. એટલે ‘દંગલ’ મહાવીર ફોગાટની જર્ની હોવા ઉપરાંત એની દીકરીઓની પણ જર્ની છે. જે રીતે આમિરની જ ‘જો જીતા વોહી સિકંદર’ સ્પોર્ટ મુવી હોવા છતાં એક ‘કમિંગ ઑફ ઍજ’ મુવી હતી, તેવો ટ્રેક અહીં ગીતા ફોગાટની સ્ટોરીમાં પણ છે.

  • ‘દંગલ’માં બીજી મસ્ત વાત છે ડિટેલિંગ. આમિરના શરીરનું ટ્રાન્સફર્મેશન તો આપણને ખબર છે, પણ એની સાથોસાથ ફિલ્મમાં એની ચાલ-બૉડી લૅંગ્વેજમાં પણ ફેરફાર થતા રહે છે. એટલે જ લોટામાં અધ્ધરથી પાણી પીતો આમિર સ્ટાર કરતાં એક પાત્ર વધારે લાગે છે. (હવે બૉલિવૂડમાં થોડી ઑવરડૉઝ થઈ રહેલી) હરિયાણવી બોલી, મિડલ ક્લાસ પરિવારનું ઘર, ગામ-ગલીઓ, પહેરવેશ તો પર્ફેક્ટ લાગે જ, પણ તે ઉપરાંત વાર્તાને ઑથેન્ટિક બનાવતી સાવ નાની વાતો પણ જુઓ. પ્રોફેશનલ રૅસલિંગની મૅચ ચાલતી હોય ત્યારે મૅટ પર કુસ્તીબાજનાં રબરનાં શૂઝના સોલ ઘસાય એનો અવાજ પણ આપણને સંભળાય તેનુંય અહીં ધ્યાન રખાયું છે. બારણા પાસે પુરાયેલા આમિરના શ્વાસમાંથી નીકળેલી વરાળથી બારણાનો કાચ પણ ઝાંખો થયેલો જોઈ શકાય. પહેલીવાર ઘરના ટીવીમાં રિશિ કપૂરની ‘રફૂચક્કર’ ચાલતી હોય, બીજી વાર સ્પોર્ટ્સ એકેડમીમાં ‘DDLJ’ અને થોડા સમય પછી ‘જાને તૂ યા જાને ના’નો અવાજ પણ સાંભળી શકાય. એટલે માત્ર સ્ક્રીન પર દેખાતી સાલથી જ નહીં, બલકે આ રીતે પણ પસાર થતો સમય જોઈ શકાય.
  • (સહેજ રઝા મુરાદ જેવા દેખાતા) કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટર મુકેશ છાબડાએ ખરેખર દિલથી કલાકારો પસંદ કર્યા છે. એમાંય નાની ગીતા-બબીતા (અનુક્રમે ઝાઇરા વસીમ અને સુહાની ભટનાગર) તો ૨૦૦૦ની નવી નોટથી નજર ઉતારવાનું મન થાય એવી ક્યુટ પ્લસ ઇફેક્ટિવ છે. જે સીનમાં આમિરને સ્ટ્રાઇક થાય છે કે મ્હારી છોરિયાં ભી કુસ્તી લડ સકે હૈ એ સીન ટ્રેલરમાં જુઓ. જ્યારે છોટી ગીતા ‘મૈંને ભી ધર દી દો-ચાર’ બોલે ત્યારે એની બૉડી લૅંગ્વેજ અને ચહેરા પરનાં એક્સપ્રેશન જોઇએ ત્યારે પહેલીવાર એનામાં રહેલો ફાઇટ સ્પિરિટ દેખાય. એટલો જ સુપર ઇફેક્ટિવ છોટો ઓમકાર (‘ફેરારી કી સવારી’ ફેમ રિત્વિક સહોરે) છે. અને આમિર તો માશાઅલ્લાહ પાણીની જેમ ગમે તે પાત્રમાં ઢળી જાય એવો ધાકડ એક્ટર છે જ! એના સૂપડા જેવા કાન સતત ઇજાઓને કારણે-ખેંચાઇને કુસ્તીબાજોના ‘કૉલિફ્લાવર ઇઅર્સ’ તરીકે કામમાં આવી ગયા છે એ ખાસ માર્ક કરજો! આ ઉપરાંત તમે અહીં (કમનસીબે દીપક ડોબ્રિયાલ જેવા ઑવર એક્ટિંગનુમા થઈ ગયેલા) યુવાન ઓમકાર (અપારશક્તિ ખુરાના), બડી ‘ગીત્તા-બબીત્તા’ (ફાતિમા સના શેખ-સાન્યા મલ્હોત્રા)થી લઇને ચિકનના વેપારી, પુત્ર પેદા કરવાની સલાહ આપતા બોખા ડોસા જેવાં નાનકડાં પાત્રોને લઈ લો તો એ લોકો પણ એટલા જ સ્વાભાવિક લાગશે. એવું જાડું નિવેદન કરી શકાય કે આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય કોઈ ઍક્ટિંગ કરતું હોય એવું લાગતું જ નથી. (જોકે નાની ગીતા મોટી થઈ એટલા સુધીમાં એના બંને ગાલમાં ડિમ્પલ કેવી રીતે પડી ગયા એ સમજાયું નહીં! જોકે આટલાં બધાં ક્યુટ લાગતાં હોય તો મેલો ને પંચાત, ભૈશાબ!)
  • હવે ફરીવાર જ્યારે ‘દંગલ’ જુઓ ત્યારે માત્ર બધા જ કલાકારોના ચહેરા પર ફોકસ કરજો. આમિર, સાક્ષી તંવર, છોટી-બડી ગીતા-બબીતા, છોટા-બડા ઓમકાર વગેરે સૌએ ચહેરાથી જેટલી વાતો કહી છે એ સિનેમાના ગ્રામરના મસ્ત ઉપયોગ (‘બતાઓ મત, દિખાઓ’)નું પર્ફેક્ટ એક્ઝામ્પલ છે. એટલે જ માત્ર ચહેરો જોઇને આપણે હસી પડીએ, આંખના ખૂણા ભીંજાય અને જોશ પણ ચડે. (આટલી સટલ્ટી હોવા છતાં ફિલ્મમાં વોઇસ ઓવરની ભરમાર છે. ઇવન આમિરના મનોભાવ જાણવા માટે પણ આપણે ગીતા-બબીતાના કઝિન ‘ઓમકાર’ના વોઇસ ઓવરની રાહ જોવી પડે!)
  • ફિલ્મની ગીતા-બબીતા નાની હોય કે મોટી બંને બહેનો વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી ખરેખર હાઇડ્રોજન-ઑક્સિજન જેવી પર્ફેક્ટ છે. માર્ક કરવા જેવી એક વસ્તુ એ પણ છે કે બંને બહેન એક જ પ્રોફેશનલ સ્પોર્ટમાં હોવા છતાં બંને વચ્ચે જરાય સિબલિંગ રાઇવલરી નથી. બંને બહેન સતત એકબીજાને સપોર્ટ કરતી, પાનો ચડાવતી દેખાય છે. એકની સફળતાથી બીજીને ઇર્ષ્યા, ઇનસિક્યોરિટી થતી નથી. આમાં તમે એમના કઝિન ઓમકારને પણ ઉમેરી શકો. પ્લસ આ વાતને મહાવીર ફોગાટના કૉચિંગ સાથે પણ જોડી શકો. એક સારા કૉચનું-ગુરુનું કામ માત્ર ટકોરાબંધ ખેલાડી-વિદ્યાર્થી તૈયાર કરવાનું જ નથી, બલકે તેની ક્ષમતામાં સતત વિશ્વાસ રાખવાનું-રેડવાનું પણ છે. એવો વિશ્વાસ જે તેની હારમાં પણ ટકી રહે. એવો વિશ્વાસ જે વિદ્યાર્થીની અંદર પણ આત્મવિશ્વાસ પેદા કરે, જેથી એને પોતાને પણ પોતાની ક્ષમતા અંગે પ્રશ્નો ન ઉપસ્થિત થાય, ક્યારેય ઇનસિક્યોરિટી ન આવે. સારા અને નૉટ સો સારા શિક્ષક વચ્ચેનો આ તફાવત મહાવીર ફોગાટ અને કોમનવેલ્થના કૉચ પ્રમોદ કદમ (મસ્ત મરાઠી એક્ટર ગિરીશ કુલકર્ણી)નાં પાત્રો દ્વારા એકદમ સરળ રીતે સમજાવી દેવાયો છે. એવો આડકતરો સંદેશ પણ વાંચી શકાય કે આપણા દેશમાં મહાવીર ફોગાટ જવા સારા કૉચ વેડફાઈ જાય છે અને લેભાગુઓ ચડી બેસે છે.
  • જો ‘દંગલ’નું ઍડિટિંગ સરસ ન હોત, તો તે એક ટિપિકલ અન્ડરડૉગ સ્ટોરી કે વિકિપીડિયા પૅજનું ફિલ્મ વર્ઝન બનીને રહી ગઈ હોત. પરંતુ વાર્તામાં આગળ બંદૂક દેખાડી હોય તો ક્યારેક એ ફૂટવી જોઇએ, એ ન્યાયે ‘હાનિકારક બાપુ’ સોંગમાં આમિર બંને દીકરીઓને નદીમાં જમ્પ મારવાનો હુકમ કરે છે, પછીના જ શૉટમાં બંને દીકરીઓ ભીના શરીરે ધ્રુજતી દેખાય છે. એની વચ્ચે ગુરુ આમિરે શું શીખવેલું તે આપણને છેક છેલ્લી ફાઇટ વખતે બતાવાય. એ જ રીતે પાંચ પોઇન્ટવાળો દાવ કયો હશે તે પણ પ્રેક્ટિસ વખતે ભલે હસવામાં કાઢી નખાયો હોય, પણ દર્શક તરીકે અંદરખાને આપણને થાય જ કે આ ‘ઇન્દ્રધનુષ’ છેલ્લી ફાઇટ વખતે દોરાવાનું છે જ. આ મજબૂત રાઇટિંગ-ઍડિટિંગનો જ કમાલ છે કે ‘કોમનવેલ્થ 2010’ની ત્રણ ફાઇટ ફિલ્મમાં એક્ઝેક્ટ ૩૦ મિનિટ સુધી ભારે લિજ્જત અને પૂરી ડિટેઇલ કે સાથ ચાલે છે, છતાં આપણને તેનો થાક-ભાર લાગતો નથી. ઇવન ૧૬૧ મિનિટની હોવા છતાં ફિલ્મ લાંબી લાગતી નથી. જે રીતે ફિલ્મ સતત એક હળવો ટૉન પકડી રાખે છે એ વાત પણ મને તો ગમી ગઈ. આગલા સીનમાં આંખનો ખૂણો ભીંજવ્યો હોય, તો તરત જ હાસ્યનો રૂમાલ લઇને એક હળવો સીન હાજર થઈ જાય. જોકે એ કોમિક રિલીફ આપવાની લ્હાયમાં જ બડ્ડા ઓમકાર (અપારશક્તિ ખુરાના)નું પાત્ર હાસ્યાસ્પદ થઈ ગયું છે.
  • હવે મને ખૂંચેલી ચપટીક વાતો (મારી ચપટી થોડી મોટી છે, બાય ધ વે!). ‘દંગલ’ હરિયાણા જેવા હાડોહાડ મૅલ શૉવિનિસ્ટ, સ્ત્રીઓને દબાવીને રાખતા, દીકરીઓને સાપનો ભારો સમજતા અને ભયંકર હદે અસંતુલિત જૅન્ડર રૅશિયો ધરાવતા રાજ્યમાં દીકરીઓને સમાન તક આપીને આગળ લાવવાની વાત કરે છે. થ્રી ચિયર્સ ફોર ધેટ. છતાં ફિલ્મમાં સતત એક પુરુષવાદી અન્ડરટૉન વહેતો તમે અનુભવી શકો. જેમ કે, મહાવીર ફોગાટ ઘરમાં-રૂમમાં પ્રવેશે ત્યારે સૌ, ખાસ કરીને સ્ત્રીઓ ઊભી થઈ જાય, એને પોતાની વાત વચ્ચેથી કોઈ કાપે તે ગમે નહીં વગેરે. ચલો, આ તો મહાવીર ફોગાટની પર્સનાલિટીનું એક પાસું છે, પરંતુ ફિલ્મમાં નેશનલ ચેમ્પિયનશિપ વખતે ઓમકારના મુખે કહેવાયેલી વાતમાં પણ આવું કહેવાની જરૂર હતી ખરી કે ‘ગીતા ને તો અખાડો કે લડકોં કો પછાડ દિયા થા, યે તો ફિર ભી લડકિયાં થી’?!
  • મને તો એ જાણવામાં પણ રસ હતો કે મહાવીર ફોગાટ આટલો બધો રિઝર્વ્ડ કેમ છે? એના મનની અંદર ખરેખર શું ચાલે છે? જો એ આખી દુનિયાની સામે લડીને દીકરીઓને પહેલવાન બનાવી શકે એવો મજબૂત હતો, તો એણે પોતાને આખી જિંદગી અંદરથી સળગતા રાખે એવું પોતાનું રૅસલિંગનું સપનું આટલી સહેલાઈથી અભેરાઈ પર ચડાવીને નોકરી કેમ સ્વીકારી લીધી? ત્યાં કેમ એણે પોતાનો ફાઇટિંગ સ્પિરિટ ન દાખવ્યો?
  • (આગળ કરેલી કૉચવાળી વાતનું અનુસંધાન) ચલો માન્યું કે મહાવીર ફોગાટ રિયલ લાઇફ દ્રોણાચાર્ય છે. પરંતુ કોમનવેલ્થ વખતના નેશનલ કૉચ આટલા બધા ડફોળ હોય, કે તે પોતાના ખેલાડીની નૅચરલ ગેમ પણ સમજી ન શકે? નાની અમથી વાતનો આટલો મોટો ઇગો ઇશ્યૂ બનાવી દે અને છેક છેલ્લી પાટલીએ જઇને બેસે? ફિલ્મમાં એ વાતનું જસ્ટિફિકેશન નથી, એટલે એવું જ સમજાય છે કે કૉચ તરીકે મહાવીરની લીટી મોટી કરવા (અને ફિલ્મમાં ડ્રામાનો શૉર્ટકટ ઉમેરવા) માટે જ કૉચ પ્રમોદ કદમના પાત્રને સાવ છિછરું ચીતરવામાં આવ્યું છે. બે દિવસ પહેલાં જ એ વખતે નેશનલ કૉચ રહી ચૂકેલા પી. આર. સોંઢીએ આ વાતે વિધિવત્ વાંધો ઉઠાવ્યાના સમાચાર આવ્યા છે.
  • અલબત્ત, ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ ચોખવટ કરી દેવાઈ છે કે ‘દંગલ’માં ગીતા, બબીતા અને મહાવીર સિવાયની બધી વાતોમાં આર્ટિસ્ટિક લિબર્ટીનું મોણ નાખ્યું છે. એટલે જ મૅચ વખતે આમિરને રૂમમાં પૂરી દેવાનો, ગીતાની કોમનવેલ્થ ગેમ્સની ફાઇનલ મૅચના બેને બદલે ત્રણ રાઉન્ડના બાઉટ, મહાવીરના પિતા, એમના કૉચ, મહાવીરના ભાઈ અને એમની હત્યા બાદ મહાવીરે દત્તક લીધેલી એમની બે દીકરીઓ વગેરે કશું જ અહીં લેવાયું નથી. ધેટ્સ ફાઇન.
  • પણ તો પછી ફિલ્મમાં જ્યારે સિમ્બોલિક જૅસ્ચર તરીકે ભારતનું રાષ્ટ્રગીત વાગે ત્યારે દર્શકોએ ઊભું થવું કે નહીં? ચાલુ ફિલ્મે ઊભા થતા દર્શકો સન્માનથી ઊભા થાય છે? બીકથી થાય છે? માસ હિસ્ટિરિયામાં થાય છે? કે પછી કન્ફ્યુઝનમાં થાય છે? ન ઊભા થનારા લોકો એને પોતાની ‘પૅટ્રિયૉટિક લિબર્ટી’ ગણીને બેસી રહી શકે? જો ફિલ્મમાં આખું રાષ્ટ્રગીત વગાડવું હતું અને ફિલ્મ મૅકર્સ દર્શકોને ત્યાં ઊભા કરવા ઇચ્છતા હતા, તો વાતે વાતે આળા થઇને ‘સ્મોકિંગ કિલ્સ’ ટાઇપની સૂચનાઓ ડિસ્પ્લે કરતા સૅન્સર બૉર્ડે એ સીનમાં કેમ કોઈ લેખિત સૂચના ન આપી? ધ નૅશન વૉન્ટ્સ ટુ નૉ!
  • આખી ફિલ્મ પ્રોગ્રેસિવ મેસેજથી ભરચક હોય, તો તેમાં સ્ટેમરિંગવાળા યુવાનની મજાક ઉડાવવાની શી જરૂર હતી? બૉક્સિંગ-રૅસલિંગ વગેરે ગેમ્સમાં મૅચ પૂર્વે મીડિયા સામે એકબીજાને ટોણા મારવાની સાઇકોલોજિકલ ગૅમ જૂની છે. મોહમ્મદ અલી તો એમાં ચૅમ્પિયન હતો. પણ તો પછી માત્ર ઑસ્ટ્રેલિયાની કુસ્તીબાજને જ શા માટે મહેણાં મારીને ઉદ્ધત બતાવવી? ગીતા પ્રત્યે આપણને અન્ડરડૉગની, સિમ્પથીની ફીલ આવે એ માટે? (હકીકતમાં ગીતાએ એને સળંગ બે રાઉન્ડમાં ચારોં ખાને ચિત્ત કરી નાખેલી. ગીતા એ વખતે અન્ડરડૉગ નહોતી જ.)
  • મન્ને તો યો બાત ભી સમજ મેં ના આઈ, કે જો ગામનો ચિકનવાળો પોતાની બે દીકરીઓને લઇને ગીતા ફોગાટની મૅચ જોવા આવી શકતો હોય, તો એની સગી મા ગીતાની બાકીની બંને સગી બહેનોને લઇને મૅચ જોવા કેમ ન આવે? અલબત્ત, ફિલ્મનું સ્ટૉરીટેલિંગ અને મૂળ મેસેજ એટલાં બધાં ફોર્સફુલ છે કે મારા આ બધા વાંધા અત્યારે ATMમાં પડેલી કૅશની જેમ ક્યાંય ગાયબ થઈ જાય છે.
  • આટલું કહ્યું છે તો બે વાત ફિલ્મના મસ્ત મ્યુઝિક વિશે પણ કહેવી પડે. પ્રીતમ ભલે અહીંતહીંની ભેળપુરી પિરસતો હોય, પણ અહીં એની મહેનત દેખાય છે. કાળજીપૂર્વકના પ્રસંગોએ મુકાયેલાં ગીતોમાં એ પણ ખબર પડે પાનો ચડાવવો હોય ત્યારે મિકા, હની, બાદશાહ ન ચાલે, ત્યારે બડે ભૈયા દલેરપાજી સિવાય મેળ ન પડે. પરંતુ દંગલનાં ગીતોનો અસલી હીરો છે ગીતકાર અમિતાભ ભટ્ટાચાર્ય. બે અઠવાડિયાં પહેલાં ‘મિન્ટ લાઉન્જ’ને આપેલી મુલાકાતમાં એણે ‘હાનિકારક બાપુ’ ગીતની રચના વિશે મસ્ત વાત કરેલી. ઑવર ટુ અમિતાભ, ‘પ્રીતમના પંચગનીના બંગલે બેસીને આ ગીત વિશે અમે ઘણા આઇડિયા વિચારેલા. ગામડાની બે દીકરીઓ પોતાના માથાફરેલ બાપ વિશે ફરિયાદ કરતી હોય તો કેવા શબ્દો હોય? અમે ‘ફસ ગયે રે બાપુ’, ‘બાપુ મોગેમ્બો’, ‘હન્ટરવાલા બાપુ’ વિચારેલા. જમીને હું ગાર્ડનમાં સિગારેટ પીવા ગયો ત્યારે મારું ધ્યાન પૅકેટ પરની સૂચના પર ગયું. બસ, લાઇન સૂઝી ગઈ, ‘સેહત કે લિયે હાનિકારક બાપુ!’
  • એટલે નિતેશ તિવારીની ‘દંગલ’માં આમ જુઓ તો એવું કશું જ નવું નથી, જે અગાઉ ન કહેવાયું હોય. છતાં બધા જ ડિપાર્ટમેન્ટના ઑલ રાઉન્ડ પર્ફોર્મન્સને કારણે આ ફિલ્મ ન જોઇએ તો હળાહળ પાપ લાગે તેવી મસ્ટ વૉચની કૅટેગરીમાં આવી ગઈ છે. મેં ગણાવેલા વાંધા છતાં ફિલ્મને સ્ટાર આપવા જ હોય તો હસતાં હસતાં (અને પીઠમાં એક સબાકો નીકળી જાય એવા ટિકિટના ભાવ છતાં) **** (ચાર સ્ટાર) આપી શકાય.

P.S.-1 મહાવીર ફોગાટની જરાય ફિક્શનના મોણ વિનાની ખરેખરી લાઇફ સ્ટોરી જાણવામાં રસ હોય તો સૌભર દુગ્ગલે 91hv1qsd0wlલખેલી હમણાં જ રિલીઝ થયેલી એમની સત્તાવાર બાયોગ્રાફી ‘અખાડાઃ ધ ઑથોરાઇઝ્ડ બાયોગ્રાફી ઑફ મહાવીર સિંહ ફોગાટ’ અચૂક વાંચવી જોઇએ.

P.S.-2 ‘દંગલ’ ફિલ્મમાં બતાવવામાં આવેલી અમુક સિક્વન્સ ખરેખર બનેલી કે કેમ એવો પ્રશ્ન થયો હોય, અને આખી બુક વાંચવાની આળસ આવતી હોય તો શૉર્ટકટ રૂપે આ લિંક પર પહોંચી જાઓઃ http://www.thebetterindia.com/79838/dangal-facts-mahavir-singh-phogat-geeta-phogat/

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

M S Dhoni – The Untold Story

હૅલિકોપ્ટર શૉટ, ફૅન ફિલ્મ

***

નીરજ પાંડેના ખંતીલા ડિરેક્શનથી સજેલી આ લાંબી ફિલ્મ એક બાયોપિક કરતાં ફૅન ફિલ્મ વધારે લાગે છે.

***

1471862258_sushant-singh-rajputs-m-s-dhoni-untold-story-movie-poster‘બાયોપિક’ પ્રકારની ફિલ્મનું કામકાજ આત્મકથા લખવા જેવું છે. જો જરાય શેહશરમ રાખ્યા વિના ઉઘાડેછોગ બધું જ આત્મકથામાં લખી નાખવામાં આવે તો વિવાદના મધપૂડાને કચકચાવીને લાત મારવા જેવું થાય. પરંતુ ફિલ્મ જો મહેન્દ્ર સિંહ ધોની જેવા સેલિબ્રેટેડ અને હજીયે ઍક્ટિવ ક્રિકેટર પર બનતી હોય, તો તેમાં દેવો આકાશમાંથી પુષ્પવર્ષા કરે છે એટલું જ બતાવવાનું બાકી રહે. કાબેલ ડિરેક્ટર નીરજ પાંડેએ બનાવેલી ‘એમ. એસ. ધોની- ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી’ સરસ મનોરંજક ફિલ્મ હોવા છતાં તેમાં ધોનીના જય જયકાર સિવાય ભાગ્યે જ કશું દેખાય છે.

સ્મૉલ ટાઉન બિગ ડ્રીમ્સ

રાંચીના ક્રિકેટ સ્ટેડિયમમાં પમ્પમેનની નોકરી કરતા પાન સિંહ ધોની (અનુપમ ખેર)ના દીકરા મહેન્દ્ર સિંહ ધોની (સુશાંત સિંહ રાજપૂત)ને નાનપણથી જ ક્લાસરૂમ કરતાં મેદાન વધારે આકર્ષે. સ્કૂલની ફૂટબૉલ ટીમમાંથી ક્રિકેટમાં શિફ્ટ થયેલા આ છોકરાનું ટૅલેન્ટ અને એનાં સપનાં ધીમે ધીમે એવાં મોટાં થતાં ગયાં કે આખા દેશને એણે ફરી એકવાર વર્લ્ડકપ જીત્યાની ખુશી અપાવી. પરંતુ એમ કંઈ નૅશનલ ક્રિકેટ ટીમમાં સ્થાન મેળવવું સહેલું થોડું છે? ‘માહી’એ ‘કૅપ્ટન કૂલ’ બનવા માટે પોતાનાં પૅપર અધૂરાં છોડવા પડ્યાં, ખડગપુર સ્ટેશન પર ટિકિટ કલેક્ટરની નોકરી કરવી પડી, થકવી દેનારી નોકરી પછી પણ સતત પ્રૅક્ટિસ અને મૅચો રમવી પડી અને સતત પોતાની જાતને સાબિત કરવી પડી. આ સફરમાં એની સાથે મહા ટ્રૅજિક ઘટના પણ બની. તેમ છતાં ધોનીની લાઇફ સ્ટોરી એ વાત સાબિત કરે છે કે તમારામાં ટૅલેન્ટ હોય, પૂરી ધગશ અને નિષ્ઠાથી મંડ્યા રહો તો સફળતા આપોઆપ તમને શોધતી આવે છે.

બહેતરીન શૉટ

એક જમાનો હતો જ્યારે ‘મુઘલ એ આઝમ’ અને ‘શોલે’ જેવી ફિલ્મો ત્રણ કલાક ઉપર ચાલે તો લોકો ઇડરિયો ગઢ જીત્યો હોય એવી ઉપલબ્ધિની જેમ ગણાવે. જ્યારે હવે ફિલ્મ બે કલાકની ઉપર જાય તોય લોકો મોબાઇલ ખોલીને ચૅટિંગ ચાલુ કરી દે. એવા ADHDના જમાનામાં નીરજ પાંડેની આ ફિલ્મ પૂરી ૧૯૦ મિનિટ એટલે કે ૩:૧૦ કલાક લાંબી છે. તેમ છતાં લોકો ભાગ્યે જ મોબાઇલ કાઢવા માટે ખિસ્સામાં હાથ નાખે છે. તેનું મુખ્ય કારણ છે નીરજ પાંડેનું સ્ટોરી ટેલિંગ અને ડિટેલિંગ. એમના આ જ ખંતને કારણે ફિલ્મનો ઇન્ટરવલ પહેલાંનો ફર્સ્ટ હાફ કોહલીની ફિટનેસ જેવો ચુસ્ત અને ધોનીની રનિંગ બિટવિન ધ વિકેટ્સ જેવો ફાસ્ટ બન્યો છે.

સૌપ્રથમ તો આ ફિલ્મ સાથે હિન્દી સિનેમામાં વર્ષો પછી ઉર્દૂમાં ફિલ્મનું ટાઇટલ જોવા મળ્યું છે. રાંચીના એક સીધાસાદા પમ્પમેનની લાઇફ નીરજ પાંડેએ બખૂબી કૅપ્ચર કરી છે. મોબાઇલ-ઇન્ટરનેટના આગમન પહેલાંની સિમ્પલ લાઇફ, નાનકડા સ્ટાફ ક્વાર્ટરમાં રહેતો મિડલક્લાસ પરિવાર, એમનાં મિડલક્લાસ સપનાં વગેરે બધું જ ખરેખર કોઇના ઘરમાં કેમેરા ગોઠવી દીધો હોય એ હદે વાસ્તવિક લાગે છે. ફિલ્મનું ડિટેલિંગ કેવું બારીક છે એ જુઓઃ સાચુકલા ધોનીની ડાબી આંખ નીચે નાનકડો મસો છે. અહીં સ્ક્રીન પરના ધોની એવા સુશાંતના ચહેરા પર પણ એ બર્થમાર્ક દેખાય એ ધ્યાન રખાયું છે. એ વખતનું કોલકાતાનું દમ દમ એરપોર્ટ, ઘરમાં રાખેલું જૂના મૉડલનું TV, નેવુંના દાયકામાં લોકપ્રિય એવી ‘અતારી’ વીડિયો ગૅમ, પૅજર, ધોનીની ‘યામાહા’ બાઇક અને તેની નંબર પ્લૅટ પરનું ‘The One’ લખાણ, પૂર્વ ભારતમાં સમોસા માટે વપરાતો ‘શિંગાડા’ શબ્દ એટ સેટરા. ધોનીના કૉચ બંગાળી હોય તો એમના જૂનવાણી સ્કૂટરનો નંબર પણ ‘WB’થી શરૂ થતો હોય. ઇવન દડાને બૅટ વડે ફટકારતી વખતે જે સાઉન્ડ આવે એ પણ એટલો જ ઑથેન્ટિક લાગે છે. કેમેરા પણ ફિલ્મમાં ધોનીના શૉટ્સની જેમ જ હવામાં તરતો હોય એ રીતે ફરે છે, જે આપણને સીધા ધોનીની લાઇફમાં ટેલિપોર્ટ કરી આપે છે.

પાવિત્ર્ય ઔર ભક્તિરસ સે ભરપુર

ધોનીની આ બાયોપિક એના મૅકિંગ પાછળના લોકોને અંજલિ જેવી વધારે છે. એના માતા-પિતા, એની બહેન, એના મિત્રો, એના કોચ, ટૅલેન્ટ પારખીને ચાન્સ આપતા રેલવેના અને કૉલ ઇન્ડિયાના ઉચ્ચ અધિકારીઓ, સાથે નોકરી કરતા લોકો, ટીમ મેનેજમેન્ટ, એનાં પ્રિયપાત્રો વગેરે બધા જ લોકો અહીં ધોનીની લાઇફમાં કશુંક કન્સ્ટ્રક્ટિવ કામ કરે છે. ધોનીને શરાબથી નફરત છે, એ નજીકના લોકોની સામે પણ પોતાનાં ઇમોશન્સ વ્યક્ત કરતો નથી, સફળતા મળવા છતાં એના દિમાગમાં રાઈ ભરાઈ નથી, એનામાં ક્વિન્ટલના હિસાબે કૉન્ફિડન્સ છે, દેશ માટે ગમે તેવાં આકરાં પગલાં લેતાં પણ ખચકાતો નથી… ટૂંકમાં રાંચીમાં ધોનીનું મંદિર બનશે તો તેમાં પ્રસાદ તરીકે આ ફિલ્મની DVD વહેંચવામાં આવશે.

આખો દેશ જાણે છે કે ધોનીની સાથે ઘણા બધા વિવાદો જોડાયેલા છે, પરંતુ આ ફિલ્મમાં એ બધું જ પૉલિટિક્સ વાળીચોળીને જાજમ નીચે ધરબી દેવામાં આવ્યું છે. માત્ર એક ઠેકાણે ‘ત્રણ’ સિનિયર ખેલાડીઓને ટીમની બહાર કાઢવાની વાત છે, ત્યાં પણ એમનાં નામ મ્યુટ કરી દેવાયાં છે. ફિલ્મમાં ધોનીની આઇડેન્ટિટી બની ગયેલો ‘હૅલિકોપ્ટર શૉટ’ ક્યાંથી આવ્યો એ વાત છે, પરંતુ ‘થપ્પડ શૉટ’માંથી તે ‘હૅલિકોપ્ટર શૉટ’ કેવી રીતે બન્યો તેની કોઈ ચોખવટ નથી. આખી ફિલ્મમાં ધોની માત્ર બાઉન્ડરી કૂદાવી દેતા શૉટ્સ જ મારે છે અને વિકેટકીપિંગ પણ ભાગ્યે જ કરે છે. ફિલ્મ ધોની-ધ મૅન પર એટલી બધી ફોકસ્ડ છે કે મૅચનાં ઑરિજિનલ દૃશ્યોને બાદ કરતાં એના સિવાયના કોઈ ખેલાડી ભાગ્યે જ દેખાય છે. ફર્સ્ટ ક્લાસ ક્રિકેટમાં પહેલી વાર જ્યારે ધોની યુવરાજ સિંહને મળે છે એ સિક્વન્સને બાદ કરતાં ધોનીના દિમાગની અંદર પણ ભાગ્યે જ ડોકિયું કરાયું છે. અરે, ધોનીના મોટાભાઈ નરેન્દ્ર સિંહનું પાત્ર પણ ફિલ્મમાં નથી.

ટ્વેન્ટી ટ્વેન્ટીની જેમ ભાગતો ફર્સ્ટ હાફ ઇન્ટરવલ પછી સીધો ટેસ્ટ મૅચમાં તબદીલ થઈ જાય છે. કેમ કે અહીં ક્રિકેટર ધોની પણ સીધો બૉલીવુડ સ્ટાર ધોનીમાં કન્વર્ટ થઈ જાય છે. એ એકદમ ફિલ્મી સ્ટાઇલમાં પ્રેમમાં પડે, વિદેશમાં ગીતો ગાય, સાથ જીને-મરને કી કસમેં ખાય વગૈરહ. નો ડાઉટ, ધોનીના બંને લવ ટ્રૅક ક્યુટ છે, પરંતુ તે ફિલ્મની લંબાઈમાં વધારો જ કરે છે.

મેન-વિમેન ઑફ ધ મૅચ

આ ફિલ્મનું કાસ્ટિંગ એટલું જબરદસ્ત છે કે તેમાં ક્યાં રિયલ લાઇફ પૂરી થાય અને ક્યાં રીલ લાઇફ સ્ટાર્ટ થાય એ તમને ખબર જ ન પડે. મૅચનાં દૃશ્યોમાં તો જાણે કમ્પ્યુટર ગ્રાફિક્સથી સુશાંતનો ચહેરો સુપર ઇમ્પોઝ કરાયો છે, પરંતુ ખુદ ધોનીથી લઇને યુવરાજ સિંહ અને જગમોહન દાલમિયા જેવાં પાત્રો માટે પણ એવાં પર્ફેક્ટ કલાકારો સિલેક્ટ કરાયા છે કે તે ઑરિજિનલ જ લાગે. ખાસ કરીને યુવીના પાત્રમાં એનો ડુપ્લિકેટ હૅરી ટાંગરી આપણા ચહેરા પર સ્માઇલ લાવી દે એ હદે ઑરિજિનલ લાગે છે.

ફિલ્મની કરોડરજ્જુ છે સુશાંત સિંહ રાજપૂત. અહીં એ બધી જ ફ્રેમમાં ધોની છે. ક્રિકેટર ધોનીની બૅટિંગ સ્ટાઇલ, એની બૉડી લૅંગ્વેજ, ફિઝિક, ધોનીની હૅલમેટમાંથી પરસેવો લૂછવાની કે દાંતવડે નખ કરડવાની ટેવ, ટીશર્ટ પહેરવાની-ચાલવાની ઢબ ડિટ્ટો ધોની. દીકરાના કરિયર વિશે સતત ચિંતા કરતા પિતા તરીકે અનુપમ ખેર, બોલ્યા વગર જ બધું સમજી જતી બહેન તરીકે ભૂમિકા ચાવલા, પહેલા કોચ તરીકે રાજેશ શર્મા, કુમુદ મિશ્રા વગેરે બધા કલાકારો મૅચમાં કોમેન્ટરીની જેમ પર્ફેક્ટ્લી ઓગળી ગયા છે. ધોનીની પ્રિયતમાઓ બનતી કિયારા અડવાણી અને દિશા પટ્ટણી અનબિલિવેબલી ક્યુટ લાગે છે. અરે હા, ‘ચીની કમ’ ફિલ્મની ટબુડી સ્વિની ખારા પણ અહીં છે, ઓળખી બતાવો તો જાણીએ.

ધોની… ધોની…

દેખીતી વાત છે, આ ફિલ્મ ધોનીના ફૅન્સને ધ્યાનમાં રાખીને જ બનાવાઈ છે. એટલે જ ધોનીને પહેલી વાર ટીમ ઇન્ડિયાનું બ્લ્યુ જર્સી મળે ત્યારથી લઇને વર્લ્ડ કપની ફાઇનલ સિક્સ સુધી સંખ્યાબંધ ચિયરવર્ધી મોમેન્ટ્સ મુકાઈ છે. સતત ચાલતી રવિ શાસ્ત્રીની કમેન્ટ્રીમાં ક્યારે થિયેટરનું રૂપાંતર ક્રિકેટ સ્ટેડિયમમાં થઈ જાય એ પણ ખબર ન પડે. ધોનીની લાઇફની ચૂંટેલી મોમેન્ટ્સને પેશ કરતી આ ફિલ્મ પર્ફેક્ટ બાયોપિક નથી જ. લેકિન અસહ્ય લાંબી હોવા છતાં તે એક સરસ મનોરંજક ફિલ્મ જરૂર છે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

ADHD= અટેન્શન ડેફિસિટ હાઇપરઍક્ટિવિટી ડિસઑર્ડર

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

રુસ્તમ

બેદાગ હીરોપન

***

અક્ષય કુમારનું ડિપેન્ડેબલ પર્ફોર્મન્સ પણ આ ફિલ્મને હાસ્યાસ્પદ બનતાં રોકી શક્યું નથી.

***

rustom-poster-740x1061હમણાંથી આપણે ત્યાં રિયલ લાઇફ સ્ટોરીમાં ફિલ્મી મસાલા ભભરાવીને તેને કાલ્પનિક કથા તરીકે પધરાવી દેવાનો સીઝનલ ધંધો શરૂ થયો છે. ડર તો એ છે કે અત્યારે કોઈ ગાંધીજીની બાયોપિક બનાવે તોય એનેય ફિક્શનમાં ઠઠાડી દેવામાં આવે. એવા ફિલ્મી રોગચાળામાં આવી વધુ એક ફિલ્મ ‘રુસ્તમ’ રિલીઝ થઈ છે. સોશ્યલ મીડિયાના પ્રતાપે હવે સૌ જાણે છે કે ઈ.સ. ૧૯૫૯માં ભારતીય નૌકાદળના કમાંડર કાવસ માણેકશા નાણાવટીની લાઇફમાં બનેલા ઘટનાક્રમ પરથી આ ફિલ્મ બની છે. અગાઉ આ જ કૅસ પરથી સુનીલ દત્ત સ્ટારર ‘યે રાસ્તે હૈ પ્યાર કે’ અને ગુલઝારની વિનોદ ખન્ના સ્ટારર ‘અચાનક’ જેવી બે ફિલ્મો બની ચૂકી છે. પરંતુ અક્ષય કુમારને લઇને આ કૅસ પરથી કોઈ ફિલ્મ નહોતી બની એટલે હવે નવું વર્ઝન પેશ છે. ભારતીય ન્યાયતંત્રને હલાવી નાખનારો આ એવો કૅસ હતો જેના ચુકાદા પછી ભારતમાં જ્યુરી સિસ્ટમનાં પાટિયાં પડી ગયાં.

દિલ, દગો, દેશ અને દાઝ

કમાન્ડર રુસ્તમ પાવરી (અક્ષય કુમાર) નૌકાદળનો એવો અપરાઇટ ઑફિસર છે જે ભર વરસાદમાં રેઇનકોટ પહેર્યા વગર બહાર નીકળે તોય એની વર્દી અને એના કેરેક્ટર પર એકેય દાગ ન લાગે. દેશની સેવા કરવા એ થોડા મહિના દરિયો ખેડવા ગયો, એમાં પાછળ એની રૂપાળી પત્ની સિન્થિયા (ઇલિયાના ડિક્રૂઝ)ને કાદવના કોન્ટ્રાક્ટર જેવા વિક્રમ મખીજા (અર્જન બાજવા) પ્રત્યે કૂણી લાગણીઓ થઈ ગઈ. બસ, આ વાતની રુસ્તમને ખબર પડી એટલે એણે મખીજાને ભડાકે દીધો અને પોતે પોલીસ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરી દીધું. પછી શરૂ થયો કૉર્ટકેસનો સિલસિલો. રુસ્તમે ખરેખર સ્વબચાવ માટે ગોળીબાર કરેલો કે પછી ઠંડા કલેજે મખીજાનું મર્ડર કરેલું? પબ્લિક અને મીડિયા ખુલ્લે આમ રુસ્તમના સપોર્ટમાં હતું. બીજી બાજુ રુસ્તમના કડક ચહેરા પાછળ કેટલાંય રહસ્યો છુપાયેલાં હતાં.

ફૅક્ટ, ફિક્શન, ફારસનો ફજેતફાળકો

અંકે ૧૫૦ મિનિટની આ ફિલ્મના પહેલા જ દૃશ્યમાં મનોજ બાજપાઈ અદૃશ્ય રહીને આકાશવાણી કરે છે કે અત્યારે ઈ.સ. ૧૯૫૯નું વર્ષ ચાલી રહ્યું છે. મુંબઈ-ગુજરાત અલગ નથી થયાં અને થિયેટરમાં રાજ કપૂરની ‘અનાડી’ ફિલ્મ ચાલી રહી છે. સાડાપાંચ દાયકા પહેલાંનું એ મુંબઈ જોવાની મજા પડે છે. રસ્તા ખાલી છે, ટ્રામ-ડબલડૅકર બસો આમતેમ દોડી રહી છે. પરંતુ આંખ સહેજ ઝીણી કરીને જોઇએ તો ખ્યાલ આવી જાય છે કે આ તો નબળા કમ્પ્યુટર ગ્રાફિક્સથી સર્જાયેલું મુંબઈ છે, જે વાસ્તવિક લાગવાને બદલે કોઈ જૂના ફોટોગ્રાફમાં દેખાતું હોય એવું જ લાગે છે. એ પછી ફિલ્મમાં જ્યારે પણ મરીન ડ્રાઇવ, દિલ્હી ઍરપોર્ટ, એ વખતનું વિમાન વગેરે દૃશ્યો આવે છે ત્યારે દરેક વખતે કાચા કામના કમ્પ્યુટર કારીગરોનાં રફૂકામનાં થીગડાં સ્પષ્ટ તરી આવે છે. જોકે આ ફિલ્મ શીખવે છે કે એ વખતના મુંબઈમાં બધું ભડક રંગનું જ હતું- એક્સ્ટ્રા ઑરેન્જ આકાશ, એક્સ્ટ્રા ગ્રીન ઘાસ, લીલા-પીળા-બ્લ્યુ રંગની દીવાલો, સોફાસેટના કાપડમાંથી કરાવ્યાં હોય એવા રંગ-ડિઝાઇનનાં અર્જન બાજવાનાં ભડકાઉ કપડાં, લીલા રંગની કાર, ઇલિઆનાના સતત લાલ રહેતા ગાલ અને રુસ્તમ સાહેબની ‘ટાઇડ’ વૉશિંગ પાઉડરની જાહેરખબર જેવી બેદાગ ગોરાપનવાળી ક્રિસ્પ વર્દી.

પરંતુ આ બધું વિચારવાનો સમય તમને ઇન્ટરવલ પછી મળે છે. તે પહેલાં તો ફિલ્મ જડબેસલાક થ્રિલરની જેમ જ આગળ વધે છે. રુસ્તમની પત્ની ભલે પોતાના પતિને વફાદાર ન રહી હોય, પરંતુ ફિલ્મ થ્રિલને વફાદાર રહીને ધડાધડ ભાગતી રહે છે. ક્રાઇમનું કારણ, તૈયારી, ક્રાઇમ સીન અને તાજા શેકેલા પાપડ જેવા કડક પોલીસ ઑફિસર પવન મલ્હોત્રા દ્વારા કરાતું ઇન્વેસ્ટિગેશન. પોલીસ સ્ટેશનમાં પૂછપરછના એ સળંગ લાગતા સીનમાં કેમેરા સતત આમથી તેમ ફરતો રહે અને પાત્રો બદલાતાં જાય એ જોવાની પણ મજા પડે છે. ઇન્ટરવલમાં અનિવાર્ય કામકાજ ફટાફટ પતાવીને એક રામપુરી ચપ્પુ જેવો ધારદાર કૉર્ટરૂમ ડ્રામા જોવા મળશે એવી ઉત્સુકતાથી પાછા આપણી સીટ પર ગોઠવાઈ જઇએ.

ત્યારે જાણે એ જ કલાકારો સાથે ભળતી જ ફિલ્મ શરૂ થઈ ગઈ હોય એવો આઘાત લાગે. અગાઉની અત્યંત ગંભીર ફિલ્મ કોઈ ફૂવડ ફારસમાં પલટાઈ ગયેલી માલુમ પડે. સચિન ખેડેકર, અનંગ દેસાઈ, કુમુદ મિશ્રા જેવા અત્યંત ટેલેન્ટેડ કલાકારો પાસે જાણે કોઈ ફાલતુ પ્રહસનની સ્ક્રિપ્ટ આવી ગઈ હોય તેમ ફૂવડ હસાહસી શરૂ થઈ જાય છે. દર પંદરમી સૅકન્ડે સચિન ખેડેકર ભારતની સાચુકલી કૉર્ટો કરતાં ફિલ્મી કૉર્ટોમાં વધારે વાર બોલાયેલું ‘ઑબ્જેક્શન મિ. લૉર્ડ’ બોલે અને જજ અનંગ દેસાઈ ડસ્ટર પછાડીને એમને બેસાડી દે. આ કૉમેડી ફિલ્મના અંત સુધી ચાલુ રહે છે. ડિરેક્ટર ટીનુ દેસાઈ અને રાઇટર વિપુલ રાવલને હજી આટલેથી સંતોષ ન થયો હોય તેમ જ્યુરીને એક રૂમમાં બેસાડીને ભારતીય સિનેમાની આઇકનિક ફિલ્મ ‘એક રુકા હુઆ ફૈસલા’ની પૅરોડી બનાવવાનું શરૂ કરી દેવાય છે.

 

mg_9541-e1441362559971રિયલમાં બનેલા નાણાવટી કૅસમાં જ એટલો મસાલો હતો કે તેના પરથી એક અફલાતૂન સાઇકોલોજિકલ થ્રિલર ફિલ્મ બની શકી હોત. પરંતુ તે આંટીઘૂંટીઓ ઍક્સપ્લોર કરવાને બદલે અહીં રાઇટર-ડિરેક્ટર, બધાં કૅરેક્ટર્સ સૌ ‘રુસ્તમ ઝિંદાબાદ’નું કૅમ્પેઇન ચલાવવા નીકળ્યા હોય તેવું લાગે છે. હકીકતમાં જે રીતે પ્રચંડ પબ્લિક ઑપિનિયને જ્યુરીને ઝુકાવી દીધેલી અને લીગલ સિસ્ટમ સામે સવાલો ઊભા થયેલા તેવું કશું અહીં દેખાતું નથી. ફિલ્મમાં દેખાતા પારસીઓ તદ્દન કૅરિકેચરિશ અને કૉર્ટની બહાર એકઠાં થયેલાં ટોળાં મૅનેજ કરેલાં દેખાઈ આવે છે. જે રીતે હકીકતમાં કૉર્ટની બહાર ‘નાણાવટી રિવોલ્વર’ અને ‘આહુજા ટૉવેલ’ વેચાતાં થયેલાં અને ‘બ્લિટ્ઝ’ અખબાર આઠ ગણી કિંમતે વેચાતું હતું, એ બધું અહીં પણ છે પરંતુ તદ્દન હાસ્યાસ્પદ બની રહ્યું છે. અરે, કૉર્ટમાં જે રીતે નક્કામી લાઇનો પર પણ તાળીઓ વાગતી અને ફાલતુ દલીલો થતી બતાવાઈ છે તે પણ ગળે ઊતરે એવું નથી. વળી, એકેય ઍન્ગલથી પારસી ન લાગતા અક્ષય કુમારને હીરો બનાવવાની લાલચમાં પવન મલ્હોત્રા જેવા મહાટેલેન્ટેડ ઍક્ટરના ભાગે બૉલપેનની ટકાટકી કરવા સિવાય કશું જ કામ આવ્યું નથી. જો તમે અક્ષય કુમારની છેલ્લી થોડી ફિલ્મો ઑબ્ઝર્વ કરી હોય, તો આ ફિલ્મનું સસ્પેન્સ તમે અડધી ફિલ્મે જ આબાદ કળી શકો.

 

સ્થાયી ભાવ

ડિરેક્ટરે બધા જ કલાકારોને એમના પાત્રની સાથે એક સ્થાયી એક્સપ્રેશન પકડાવી દીધું છે. જેમ કે, અક્ષયનો ‘હું દેશપ્રેમી નંબર-1 છું, મને કશો ફરક પડતો નથી’ લુક, ઇલિઆનાનો ‘હવે નહીં કરું, સોરી’ લુક, અર્જન બાજવાનો પ્રેમ ચોપડા લુક, ઇશા ગુપ્તાનો નાદિરા લુક, તેલ નાખીને માથું ઓળેલા પવન મલ્હોત્રાનો ‘મને આવા રોલ જ શું કામ મળે છે’ લુક, અનંગ દેસાઈ-સચિન ખેડેકરના ‘ખિચડી’ના બાબુજી-પ્રફુલ ટાઇપના લુક, ગંદી વિગ-ગંદા યુનિબ્રો સાથેના કુમુદ મિશ્રાનો ‘પારસીઓ તો ‘ડીકરા’ એવું જ બોલે ને’ લુક, ઉષા નાડકર્ણી ‘મારો અવાજ અર્નબ ગોસ્વામી કરતાંય મોટો છે’ લુક વગેરે.

વાસ્તવિકતા સ્વીકારો

rustom-004_1464682081
‘નાણાવટી કૅસ’ વખતે આઠ ગણી કિંમતે વેચાયેલા રુસી કરંજિયાના ‘બ્લિટ્ઝ’ની કૉપી. આ જ હૅડલાઇનને ‘રુસ્તમ’ ફિલ્મની ટૅગલાઇન બનાવી દેવાઈ છે.

એક ગંભીર સ્ટોરીને હાસ્યાસ્પદ બનાવી દેનારા રુસ્તમના ડિરેક્ટર ટીનુ સુરેશ દેસાઈએ કહેલું છે કે આ ફિલ્મ નાણાવટી મર્ડર કૅસ પરથી બનેલી નથી. અચ્છા? એટલે બંને કૅસની વિગતો, ઘટનાક્રમ, સમયગાળો સરખાં જ છે તે યોગાનુયોગ છે? મુખ્ય પાત્ર પારસી નૅવી ઑફિસર, રિયલ લાઇફની સિલ્વિયા અહીં સિન્થિયા હોય, જેની હત્યા થઈ તે સિંધી પ્રેમ આહુજા અહીં વિક્રમ મખીજા હોય, ‘બ્લિટ્સ’ના રુસી કરંજિયા અહીં ઍરચ બિલિમોરિયા હોય, ફિલ્મમાં ઇન્વેસ્ટિગેટિંગ ઑફિસર વિન્સેન્ટ લોબો રિયલ લાઇફના જ્હોન લોબો પરથી આવ્યા હોય (અને જેમને બે દિવસ પહેલાં અક્ષય કુમાર મળી પણ આવ્યો હોય), ‘બ્લિટ્ઝ’ની ફેમસ હેડલાઇન ‘થ્રી શૉટ્સ ધેટ શૂક ધ નૅશન’ આ ફિલ્મની ટૅગલાઇન હોય, છતાં માત્ર ફિલ્મમાં મનગમતા મસાલાની છૂટછાટ મેળવવા તથા કાયદાકીય ગૂંચમાં ન ફસાવું પડે એટલા માત્રથી વાસ્તવિકતાનો ઇનકાર કરવાનો? આપણા ફિલ્મમૅકરોએ ચપટીક તો ગંભીર થવું પડે કે નહીં?

 

સ્ટાર પાવર

સીધી વાત છે, ભલે જૂની પરંતુ એક સરસ સ્ટૉરીને નવેસરથી ઍક્સપ્લોર કરવાને બદલે તદ્દન વેડફી નાખવામાં આવી છે. માત્ર અક્ષય કુમારનો સ્ટાર પાવર આ ફિલ્મને સહ્ય બનાવે છે. સત્ત્વહીન ટ્રીટમેન્ટ, નકામી કોમેડી અને પરાણે ઘુસાડેલાં ગીતોને કારણે હાસ્યાસ્પદ બની રહેલી આ ઠીકઠાક ફિલ્મ થિયેટરમાં ટિકિટના ભાવ નોર્મલ થાય પછી ગમે ત્યારે જોઈ શકાય. હા, તમે હૃદયનો એક ખૂણો અક્ષય કુમારના નામે ૯૯ વર્ષના ભાડાપટ્ટે લખી આપ્યો હોય તો વાત અલગ છે.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.