સિક્રેટ સુપરસ્ટાર

ભીંત ફાડીને પીપળો રે ઊગ્યો

***

ફિલ્મો બનતી રહેવી જોઇએ અને જોવાતી રહેવી જોઇએ.

***

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

***

maxresdefault1‘સપનાં જોવાં એ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે.’ આવું ભલે ભારતના બંધારણમાં ન લખ્યું હોય, પરંતુ વડોદરાના રૂઢિચુસ્ત મુસ્લિમ પરિવારમાં રહેતી પંદર વર્ષની ઇન્સિયા આ વાત બહુ દૃઢપણે માને છે. માને તો એની અમ્મી નજમા પણ છે, પરંતુ રાક્ષસ જેવા પતિના પંજા હેઠળ દબાયેલી છે. પતિના હાથનો માર ખાઈ ખાઈને પણ એ દીકરીનાં સપનાંને પાંખો આપવા મથતી રહે છે.

યસ્સ, આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ રાઇટર-ડિરેક્ટર અદ્વૈત ચંદનની પહેલી ફિલ્મ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ની. ટ્રેલર જોઇને જ લાગે કે અરે યાર, આ તો નાગેશ કુકૂનૂરની શ્રેયસ તળપદે સ્ટારર ‘ઇકબાલ’ના ફીમેલ વર્ઝન જેવી અન્ડરડૉગ સ્ટોરી છે. માત્ર ટ્રેલર પરથી જ આખી સ્ટોરી કળી શકાય એવી પ્રીડિક્ટેબલ છે. સેન્સર સર્ટિફિકેટ જોઇને હાયકારોય નીકળી જાય, કે ‘વોય મા, અઢી કલાકની ફિલમ?’

છતાં આ ફિલ્મ પ્યોર ગોલ્ડ છે. રાઇટર-ડિરેક્ટર ઉપરાંત ફિલ્મમાં દેખાયેલા તમામ કલાકારોએ એમાં જીવ રેડી દીધો છે. એટલે જ આપણે સતત પ્રાર્થના કરતા રહીએ કે ગમે તે થાય, પણ આ છોકરીનું સપનું પૂરું થવું જ જોઇએ. અને જો આ ઘોર કળિયુગે આપણું હૈયું પ્લાસ્ટિકનું ન કરી મૂક્યું હોય તો ફિલ્મ જોતાં જોતાં આંખના ખૂણે એકાદું ખારું ટીપું પણ બાઝી જાય.

ટેક્નોલોજી વર્સસ મેન્ટાલિટી

બહુ ઓછા એવા ખુશનસીબ લોકો હોય છે જેમને નાનપણથી જ જીવનનું ધ્યેય મળી જાય છે. વડોદરાની ઇન્સિયા (ઝાઇરા વસીમ) એમાંની જ એક છે. એને સિંગર બનવું છે. અમ્મી નજમા (મહેર વિજ)એ ગિટાર લઈ આપ્યું છે. અલ્લાહે હુન્નર આપ્યું છે-કંઠ આપ્યો છે. ગિટાર પર એના હાથ ફરે અને ગળામાંથી અવાજ નીકળે એટલે ચાલુ ટ્રેન શાંત થઈ જાય છે, ઘોંઘાટ શમી જાય છે અને હવામાં માત્ર એનો જ અવાજ તરવા લાગે છે. પરંતુ આ જ અલ્લાહે એને જલ્લાદ જેવો એક બાપ પણ આપ્યો છે. બાપ ફારુખ (રાજ અર્જુન) માને છે કે ઔરત તો મર્દના પૈરની જૂતી છે. ઠીકઠાક છોકરો મળે એટલા ખાતર ભણો અને નાની ઉંમરે જ પરણીને બચ્ચાં પેદા કરવાનું મશીન બની જાઓ. પરંતુ ઇન્સિયા બાપના પાંજરામાં સમાય એવું પંખી નથી. જે પ્રતિબંધોએ એને કેદ કરી, એની જ મદદથી એ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ બને છે. પણ પછી? ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ આપે, પણ મેન્ટાલિટીનું શું કરવું?

મૈં રાખ હૂં, યા આગ હૂં?

ઝાઇરા વસિમનું કેરેક્ટર ઇન્સિયા પહેલી વાર જ્યારે આપણી સામે આવે છે ત્યારે તે ટ્રેનના સેકન્ડ ક્લાસ કમ્પાર્ટમેન્ટમાં સ્કૂલનાં મિત્રો સાથે સફર કરી રહી છે. અંતાક્ષરીમાં બહેનપણીઓ બૉલિવૂડનાં આઇટેમ સોંગ્સ ગાય છે. પરંતુ બારી પાસે બેઠેલી ઇન્સિયાને એમાં કોઈ રસ નથી. અચાનક એને કોઈ ગીત સ્ફૂરે છે અને એ ગિટાર પર ગાવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે સૌ સાંભળતા રહી જાય છે. એક શબ્દ બોલ્યા વિના આપણને સમજાઈ જાય છે કે ઇન્સિયા કેવી વ્યક્તિ છે અને એનું સપનું શું છે. આ સપનું અને તેને સાકાર કરવાને આડે આવતી મુશ્કેલીઓ એટલે જ આ ફિલ્મ. એક સિમ્પલ વાર્તાને કહેવા માટે રાઇટર-ડિરેક્ટર અદ્વૈત ચંદને જે ઝીણું કાંત્યું છે એમાં જ આ ફિલ્મની મજા છે.

***

ક્લાસમાં કોઈ ગીતની ધૂન વિચારી રહેલી ઇન્સિયાને ટીચર ‘આઇરની’ (વક્રતા)નો સ્પેલિંગ પૂછે છે. જો ઇન્સિયા કશું બોલે તો વિચારભંગ થાય અને સ્ફૂરેલી ધૂન હાથતાળી આપીને કાયમ માટે જતી રહે. પૅશનેટ ઇન્સિયા સોટી ખાઈ લેવાનું પસંદ કરે છે. માત્ર એ સીન જ નહીં, આખી ફિલ્મ આવી આઇરનીઓથી ભરચક છે.

બુરખો દમનનું-સ્વતંત્રતા પર તરાપનું પ્રતીક છે (કોઇને આ મુદ્દે વાંધો હોય તો એમણે ISISના ચુંગાલમાંથી મુક્ત થયેલી સ્ત્રીઓએ બાળેલા બુરખાની તસવીરો જોઈ લેવી). પરંતુ અહીં એ જ બુરખો એક વ્યક્તિને દુનિયા સમક્ષ અભિવ્યક્ત થવા માટેનું માધ્યમ બને છે. પરિવાર જે સોસાયટીમાં રહે છે તેનું નામ ‘મૉડર્ન’ છે, પરંતુ તેમાં રહેનારા મહાશયના ખયાલાત અને હરકતો એટલી દકિયાનૂસી છે કે આદિમાનવને પણ લઘુતાગ્રંથિ આવી જાય. આપણી ટેવ મુજબ પિતા ફારુખના વિચારો-વર્તનને એના ધર્મ સાથે સાંકળી લેવાની નાદાની કરી દઇએ તો પણ જોવા જેવી વાત એ છે કે એ મહાશય ઍન્જિનિયર છે છતાં પછાત છે. જ્યારે માતા નજમા માંડ કંઈ ભણેલી છે છતાં એના વિચારો અનેકગણા મૉડર્ન છે. યાને કે દિમાગ જો બંધિયાર પાણી જેવો હોય તો કોઈ ધર્મ-ગમે તેવું ઉચ્ચ શિક્ષણ પણ વ્યક્તિને જાનવર બનતાં ન અટકાવી શકે. ફિલ્મમાં પણ ઝાઇરાને બુરખો ઉતારીને દુનિયા સમક્ષ આવતી એ રીતે જ બતાવાઈ છે જાણે એ તમામ પ્રતિબંધોની સાંકળો તોડીને આઝાદ વિશ્વમાં વિહરવા નીકળી પડી છે. અરે, અફઘાનિસ્તાનના કાબુલમાં તો ખરેખર આવું એક ‘બુરકા બૅન્ડ’ છે, જે તાલિબાનીઓથી પોતાનો ચહેરો છુપાવીને પોતાની કળા દુનિયા સમક્ષ મૂકે છે.

આ ફિલ્મની સ્ટોરીની એક મૅજર ડિવાઇસ છે ઇન્ટરનેટ. ઇન્ટરનેટ એક વ્યક્તિને ‘ઇન્ટરનેટ સેન્સેશન’ કે ‘સેલિબ્રિટી’ બનાવી શકે છે અને આખી દુનિયામાં જાણીતી કરી શકે છે. આ વાત ભલે ફિલ્મી લાગતી હોય, પરંતુ તે હકીકત છે. ઇન્ટરનેટ અત્યારે વિશ્વનું સૌથી મોટું અને સૌથી પાવરફુલ પ્લેટફોર્મ બની ચૂક્યું છે. ઇન્ડિયન-કેનેડિયન લિલી સિંઘ (‘સુપરવુમન’)થી લઇને ભારતમાં ભુવન બામ (BB), આશિષ ચંચલાણી, મલ્લિકા દુઆ જેવા લોકો અને AIB, TVF જેવી વેબ ચેનલ્સ અને તેના સ્ટાર્સ ઇન્ટરનેટની જ દેન છે. આ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’માં જ પંજાબી ઍન્કર તરીકે દેખાતો અભિનેતા જસમીત સિંઘ ભાટિયા પણ ઇન્ટરનેટ રિવોલ્યુશનનું જ ફરજંદ છે. મતલબ કે જો કમ્પ્યુટર-ઇન્ટરનેટનો સહી ઇસ્તેમાલ કરવામાં આવે તો ગમે તેવી રૂઢિચુસ્તતાના કાંગરા ખરી પડે છે. અરે, અફઘાનિસ્તાનના કાબુલમાં તો ખરેખર આવું એક ‘બુરકા બૅન્ડ’ છે.

આમ તો આ ફિલ્મ એકદમ સિમ્પ્લિસ્ટિક છે, છતાં તેમાં સટલ્ટીના ચમકારા તો છે જ. જેમ કે, ઇન્સિયા જે એરલાઇનમાં મુસાફરી કરે છે તેનું નામ છે ‘આઝાદ એર’. યાને કે એ એની સ્વતંત્રતાની ઉડાન છે. જો પ્લેનની વિન્ડો સીટને સ્વતંત્રતા-સપના સાથે સરખાવો, તો ફિલ્મમાં બંને વખત ઇન્સિયાની વિન્ડો સીટ પર કોઈ આવીને બેસી જાય છે અને ઊઠવાની પણ ના પાડે છે. ઇન્સિયા એને ઉઠાડે છે અને પોતાની સીટ મેળવ્યે છૂટકો કરે છે. મતલબ કે તમારે તમારું ધ્યેય-સપનું-સ્વતંત્રતા અચિવ કરવાં હોય તો જાતે જ લડવું પડશે, એ સામેથી પાકેલી કેરીની જેમ તમારા ખોળામાં આવીને નહીં પડે.

એક જમાનામાં સોલફુલ મ્યુઝિક આપતો સંગીતકાર શક્તિ કુમાર (આમિર) હવે માર્કેટની સામે ઝૂકી ગયો છે અને કદાચ એટલે જ ફેંકાઈ ગયો છે. તમારા અંદરના અવાજને અવગણીને, ‘આજકાલ તો આવું જ ચાલે છે’, ‘લોકોને આવું જ જોઇએ છે’ એવું વિચારીને ક્વિક પોપ્યુલારિટી-સક્સેસ માટે સસ્તું સર્જન કરવા માંડો તો તમારી હાલત પણ શક્તિ કુમાર જેવી જ થાય.

‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ની સ્ટોરી વડોદરામાં આકાર લે છે. શહેરમાં છૂટથી તેનું શૂટિંગ પણ થયું છે. આપણા ગુજરાતી કાને ટાઢક થાય એ રીતે એક દૃશ્યમાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓને કલાપીની ‘મને જોઇને ઊડી જતાં પક્ષીઓને’ કવિતા પણ ભણાવતા સંભળાય છે. મીન્સ કે ફિલ્મ હિન્દી હોવા છતાં તેમાં ગુજરાતીપણું દેખાઈ આવે છે. આ વાત આપણા ગુજરાતી ફિલ્મમૅકર્સે પણ દિમાગમાં બુકમાર્ક કરીને નોંધી રાખવા જેવી છે, કે શૉબાજી નહીં, સાચું-કોન્ક્રિટ કન્ટેન્ટ જ ખરેખરો સિક્રેટ સુપરસ્ટાર છે.

ફિલ્મોમાં ‘બડ્ડી મુવી’ (Buddy Movie) પર દોસ્તારોની જ મોનોપોલી છે. પરંતુ આ ફિલ્મમાં મા-દીકરી જે રીતે બહેનપણીની જેમ એકબીજાના સપોર્ટમાં ઊભાં રહે છે, મા દીકરીને મદદ કરે-દીકરી એક ઠરેલ મિત્રની જેમ પોતાની માતાને તેના અબ્યુઝિવ પતિથી તલ્લાક લઈ લેવા માટે વિનંતી કરે-મદદ કરે, એ જોતાં આ ફિલ્મને ‘મધર ડૉટર બડ્ડી મુવી’ તરીકે પણ જોઈ શકાય.

પોતાની પહેલી ફિલ્મમાં અદ્વૈત ચંદને ઘણી બધી વાતો એકસાથે ઠાલવી દીધી છે. ડૉમેસ્ટિક વાયોલન્સ, તેની બાળકો પર થતી અસર, સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા, સપનાં જોવાં અને તેને પૂરાં કરવા માટે કોઇપણ હદ સુધી જવું, પોતાના હક્ક માટે લડવું, ન્યાય માટે ઊભા રહેવું, મા-દીકરીનું એકબીજાની સપોર્ટ સિસ્ટમ બનવું, ટીનઍજનો પહેલો લવ, ઇન્ટરનેટ રિવોલ્યુશનનો પાવર, અંદરના અવાજને ભૂલવાથી થતું નુકસાન… કંઈ કેટલાય મુદ્દા ફિલ્મમાં સમાવી લેવાયા છે.

નૉટ સો સિક્રેટ સુપરસ્ટાર્સ

આ ફિલ્મ આટલી જીવંત બની છે તેનું સૌથી મોટું કારણ છે તેનાં તમામ મુખ્ય કલાકારોની પાવરફુલ ઍક્ટિંગ. કુરાને શરીફમાં જેને ‘ઇન્સિયા’ એટલે કે માનવજાતની એક સભ્ય ગણી છે તેવી ઝાઇરા વસીમ આ ફિલ્મનો આત્મા છે. ઝાઇરાનો ક્યુટ છતાં મક્કમ ચહેરો એટલો પારદર્શક છે કે એમાં ચાલતા તમામ મનોભાવો આપણને સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે. એનો ગુસ્સો, એનું ભયંકર ફ્રસ્ટ્રેશન, માતા પર થતા અત્યાચાર વખતે એને થતી ભયાનક વેદના, એનું બટકબોલાપણું, પહેલા પ્રેમનાં પગરણ વખતે એનું બ્લશિંગ, એની આંખોમાંથી પસાર થતી સપનાં, આશાઓ, ગૂંગળામણ, નિરાશા, મક્કમતાની વણઝાર… દરેક વખતે ઝાઇરા એકદમ પિચ પર્ફેક્ટ પર્ફોર્મન્સ આપે છે. બાય ધ વે, અલગ અલગ ભાષાઓમાં ઝાઇરા એટલે ‘પ્રિન્સેસ’, ‘એક નવી શરૂઆત’, ‘ગુલાબ’, ‘યાત્રા’ જેવા અર્થો થાય છે. આ દરેક મીનિંગ આ મહાટેલેન્ટેડ છોકરીને અક્ષરશઃ લાગુ પડે છે.

ઝાઇરાની બડ્ડી-અને ખરી સિક્રેટ સુપરસ્ટાર એની મમ્મી બનતી મહેર વિજ પણ એટલી જ પાવરફુલ છે. અગાઉ secret-superstar-02એ ‘બજરંગી ભાઈજાન’માં પાકિસ્તાની ‘મુન્ની’ની મમ્મીના રોલમાં દેખાઈ હતી. ફિલ્મનો એકમાત્ર હોરર શૉ એટલે રાક્ષસી પિતાના રોલમાં આવેલો રાજ અર્જુન. અલબત્ત, એના ભાગે પાશવી ગુસ્સો કરવા સિવાય ખાસ કશું આવ્યું નથી, છતાં એની હાજરી માત્ર વાતાવરણમાં ખોફ ભરી દે છે, કે હવે એ કયો ત્રાસ વર્તાવશે! ઇન્સિયાના બેસ્ટ ફ્રેન્ડ કમ બૉય ફ્રેન્ડના રોલમાં ગુજરાતી પોયરો તીર્થ શર્મા છે. એનું શાંત ક્યુટ કંટ્રોલ્ડ ડેડિકેટેડ પર્ફોર્મન્સ જોઇને એના પર વ્હાલ ન આવે તો જ નવાઈ. ઇન્સિયાનો નાનો ભાઈ બનતો નાનકડો ટેણિયો કબિર સાજિદ રાયનો દાણો છે.

ફિલ્મની વધુ એક જમાવટ છે, ખુદ આમિર ખાન. એની લાઉડ, પોતાની અને ખાલીપીલી શૉબાજી કરતા ફૂટી ગયેલી કારતૂસ જેવા સ્ટાર્સની પૅરોડી જેવી એક્ટિંગ, છેલછોગાળો લુક અને રિયલ લાઇફમાં પોતે અવૉર્ડ ફંક્શન્સમાં જતો ન હોવા છતાં અવૉર્ડભૂખ્યા સંગીતકારનો એનો રોલ (વધુ એક આઇરની!)… બહુ વર્ષો પછી ‘અંદાઝ અપના અપના’નો આમિર દેખાયો છે! બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર કેવો હોય એ જોવા માટે પણ આમિરની આ ફિલ્મની એક્ટિંગનું ઉદાહરણ આપવું પડે. એક સુપરસ્ટાર હોવા છતાં એણે ક્યાંય ફિલ્મની મુખ્ય સ્ટાર (ઝાઇરા વસીમ) પર હાવી થવાની કોશિશ નથી કરી. ફિલ્મમાં એ મૅન્ટરની ભૂમિકામાં છે, છતાં ક્યાંય પેટ્રનાઇઝિંગ ટોન નથી (યાને કે ‘અગર શક્તિ કુમારજી ન હોતે તો આજ મૈં યહાં ન હોતી’ જેવા ડાયલોગ્સ નથી). ઇવન ફિલ્મના છેલ્લા સીનમાં આમિર હાજર હોવા છતાં કેમેરા મા-દીકરી પર જ ફોકસ્ડ રહે છે અને બૅકગ્રાઉન્ડમાં રહેલો આમિર પણ ડિફોકસ (ઝાંખો) થઈ જાય છે.

હા, કાન ખેંચવાનું મન થાય એવું કામ છે સંગીતકાર અમિત ત્રિવેદીનું. એણે એકમાત્ર ‘મૈં કૌન હૂં’ જ દિલથી કમ્પોઝ કર્યું હોય એવું લાગે છે. બાકીનાં એકેય સોંગમાં અમિત ત્રિવેદીનો ટચ ફીલ થતો નથી. આ ફિલ્મની વધુ એક સિક્રેટ સુપરસ્ટાર છે ઇન્સિયાનો વોઇસ બની રહેલી યંગ ગાયિકા મેઘના મિશ્રા. એના એડોલેસન્ટ વોઇસમાં ઇન્સિયાનું પેઇન સ્પષ્ટ પામી શકાય છે. એક ‘હિંગુલિશ’ સોંગ (‘આઇ વિલ મિસ યુ’) પૂરતા સંભળાતા યુવા ગુજરાતી સિંગર કુશલ ચોકસીનો પણ ઉલ્લેખ કરવો ઘટે. એનો અવાજ પણ એક ટીનેજરને છાજે એવો સરસ છે (ગીતના શબ્દો પણ ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે). જોકે હાઇટ તો એ છે કે આમિરનું સોંગ ‘તેરી બોલી બોલુંગી, તેરી બાની ગાઉંગી’ એ તો ‘લવ સેક્સ ઔર ધોખા’ના ટાઇટલ સોંગ જેવું જ લાગે છે. જે ફિલ્મના પાયામાં જ મ્યુઝિક છે, જે ફિલ્મને મ્યુઝિકલ કહીને આમિરે માર્કેટિંગ કર્યું છે એ ફિલ્મનું સંગીત જ કંગાળ હોય તે પણ કેવી આઇરની!

નવા વર્ષનું શુભસ્ય શીઘ્રમ

આટલી લંબી-ચૌડી વાતો કર્યા પછી એટલું ક્લિયર છે કે નવા વર્ષની શુભ શરૂઆત કરવા માટે ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ પર્ફેક્ટ ફિલ્મ છે. પૂરા પરિવાર સાથે આ ફિલ્મ વહેલી તકે જોઈ નાખવી અને આનંદ પામવાની સાથોસાથ ઇન્સ્પાયર થવાનો સોદો પૂરેપૂરો ફાયદાનો જ છે. સરકારે પણ આ ફિલ્મને GST ઇત્યાદિના ચક્કરમાંથી મુક્ત કરીને વધુ ને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવી જોઇએ.

(શીર્ષક પંક્તિ વેણીભાઈ પુરોહિતની છે. આખી રચના વાંચવા માટે અને દિલીપ ધોળકિયાના અવાજમાં સાંભળવા માટે ક્લિક કરો અહીં)

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

ડિયર ઝિંદગી

દાસ્તાન-એ-ઝિંદગી

***

અઢી કલાકની ‘ડિયર ઝિંદગી’ કોઈ ફિલ્મ કરતાં એક સાઇકાયટ્રિસ્ટના લાંબા સૅશન જેવી વધારે લાગે છે.

***

પૃથ્વીના નકશા પર જે દેશનું નામ શોધવું પણ અઘરું પડે એવા કોઈ દેશમાંથી આવેલી ફિલ્મ કોઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ચાલતી હોય. ફિલ્મ આમ સરસ હોય, પણ પડદા પર ખાસ કશું બનતું ન હોય. તેનાં મુખ્ય પાત્રો પણ જાણે વડાપ્રધાન સાથે મીટિંગ કરવા આવ્યાં હોય તેમ વાતો જ કર્યે જતા હોય. તમને અંદરથી થતું હોય કે ‘હા ભઈ, સમજી ગયા. હવે આગળ વધો ને’, પણ ડિરેક્ટર તો પાણી પર તરતી મૂકેલી કાગળની હોડીની સ્પીડમાં જ ફિલ્મ આગળ ધપાવવાના મૂડમાં હોય. છતાં બે અઢી કલાકે ફિલ્મ પતે પછી ઠીકઠાક સંતોષ પણ થાય કે ચલો જીવનમાં ક્યાંક કામ લાગે એવું જાણવા તો મળ્યું. ગૌરી શિંદેની ‘ડિયર ઝિંદગી’ ડિટ્ટો આવી જ ફિલ્મ છે. ઇવન કોઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં મોકલવાનાં અરમાન હોય તેમ આ ફિલ્મમાં અંગ્રેજી સબટાઇટલ્સ પણ ઉમેરવામાં આવ્યાં છે.

ઝૂમ ઇન દર્દ

કાયરા (આલિયા ભટ્ટ) એક ટેલેન્ટેડ સ્ટ્રગલિંગ સિનેમેટોગ્રાફર છે. કેમેરાની ફ્રેમમાં એને પર્ફેક્ટ દૃશ્ય પકડતાં આવડે છે, પણ જ્યાં વાત પોતાની લાઇફ પર ફોકસ કરવાની આવે ત્યાં પીડા અને દર્દ જ ઝૂમ ઇન થયા કરે. આવી એક દર્દીલી અવસ્થામાં એ પોતાના ઘરે ગોવા રિટર્ન થાય છે. ત્યાં એને થાય છે કે આ જૂની પીડાનું પોટલું માથે લઇને ફરવા કરતાં એક સારા સાઇકાયટ્રિસ્ટને બતાવીએ તો સમું પડે એમ છે. એટલે એ પહોંચી જાય છે ડૉ. જહાંગીર ખાન (શાહરુખ ખાન) પાસે. જહાંગીર અલગ અલગ સૅશનમાં બહુ ધીરજથી કાયરાની વાતો સાંભળે છે, પોતાની રમતિયાળ સ્ટાઇલોમાં એની અંદરના જૂના ઘા સાફ કરીને તેના પર મલમ લગાવે છે. અમુક સેશન્સ પછી એક નવી જ કાયરા બહાર આવે છે, જે કોન્ફિડન્ટ છે અને ડિયર ઝિંદગી સાથે દો દો હાથ કરવા માટે તૈયાર છે.

ઍન્ટર ધ લાઇફ

સિનેમાનો એક બૅઝિક નિયમ છે, ‘શૉ, ડૉન્ટ ટૅલ.’ મતલબ કે તમારી પાસે કેમેરા છે તો દૃશ્યને બોલવા દો ને, પાત્રોએ આખો વખત ચપડ ચપડ કરવાની ક્યાં જરૂર છે? ‘ડિયર ઝિંદગી’ જોયા પછી પહેલો સવાલ આ જ થાય. ફિલ્મનો મોટા ભાગનો સમય શાહરુખ- ધ સાઇકાયટ્રિસ્ટ અને આલિયા- ધ બ્રોકનહાર્ટ-ઇન્સોમ્નિઍક-ડિપ્રેસ્ડ પૅશન્ટ વચ્ચેના કાઉન્સેલિંગમાં જ પસાર થાય છે. જાણે કોઈ મનોચિકિત્સકની ક્લિનિકની અંદર કેમેરા મૂકી દીધો હોય એવી જ ફીલ આવ્યા કરે. દિગ્દર્શિકા ગૌરી શિંદેએ પોતાના કોઈ સાઇકાયટ્રિસ્ટ મિત્ર સાથેની વાતો પરથી કે પોતાના અનુભવો પરથી બનાવી હોય એ હદે આ ફિલ્મમાંથી આત્મીયતા ઝલકે છે. ફિલ્મમાં કાયરા પોતાનાં બાળપણના અનુભવોને કારણે એક કોશેટામાં પુરાઈ ગઈ છે અને હવે સતત એક બીકમાં ફર્યા કરે છે. ડૉ. જહાંગીર ખાન ઝાડની ડાળીમાં ફસાયેલી પતંગની માવજતથી કાયરાને તે કોશેટામાંથી બહાર કાઢે છે અને પોતાના આકાશમાં મુક્ત કરે છે. આ ફિલ્મનું પૅકેજિંગ, પાત્રો, એમની વચ્ચેની વાતચીત, એમની લાઇફસ્ટાઇલ બધું જ હાડોહાડ અર્બન છે. કાયરા અત્યારના અર્બન યુથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એવું યુથ જે સતત લવ-બ્રેકઅપ્સનાં અપડાઉનમાં ફસાયેલું છે. એટલે પોતાની અંદર આ પ્રકારનું દર્દ લઇને ફરતા લોકોને આ ફિલ્મમાં પિરસાયેલું જ્ઞાન અપીલ કરી શકે. ઘટનાઓને બદલે માત્ર ફિલોસોફિકલ વાતચીત જ હોવા છતાં પોતાની લવલાઇફ કે ભૂતકાળની લાઇફથી પરેશાન લોકો આ ફિલ્મને બાબાજીના પ્રેરકવચનની જેમ ગળે ઉતારી જાય. પરંતુ બાકીના લોકો સતત ધીમે ધીમે ચાલ્યા કરતી આ પ્રવચનમાળાથી કંટાળી જાય એવું પણ બનશે.

ભૂતકાળની કડવી યાદોમાંથી કેવી રીતે બહાર નીકળવું, પોતાની જાતને-પોતાનાં માતાપિતાને કે આપણને નુકસાન પહોંચાડનારા તમામ લોકોને માફ કરીને કઈ રીતે આગળ વધવું, જેમ શરીરને ડૉક્ટરની જરૂર પડે તેમ મનને પણ ડૉક્ટરની જરૂર પડે અને તેમાં કશી જ શરમ જેવી વાત નથી એવી કેટલીયે વાતો માત્ર બોલીને સમજાવવાને બદલે કંઇક નવી જ સ્ટાઇલમાં પ્રેક્ટિકલી કરી બતાવી હોત તો ફિલ્મ ક્યાંય રસપ્રદ બની જાત. ભૂતકાળમાં બાસુ ચૅટર્જીની ‘છોટી સી બાત’માં, રાજકુમાર હિરાણીની ‘મુન્નાભાઈ’ અને ‘3 ઇડિયટ્સ’માં આ વસ્તુ બહુ અસરકારક રીતે ઍક્ઝિક્યુટ થઈ હતી.

અર્બન અને ઑફબીટ એવી આ ફિલ્મ ઇન્ટરેસ્ટિંગ બની છે, તેનો સૌથી મોટો શ્રેય આલિયાને આપવો પડે. એના કૅરેક્ટરમાં ઇન્સિક્યોરિટી, પ્રેમી તરીકે એક સિક્યોર વ્યક્તિનો સાથ મેળવવાની ઝંખના, ડિપ્રેશન, ઊંડે ધરબાયેલો ગુસ્સો, મહત્ત્વાકાંક્ષા, ઉદ્ધતાઈ, ચીડિયાપણું, સમાજના દંભ સામે અકળામણ એવા કેટલાય શૅડ્સ છે, અને એ છોકરીએ બધી જ ફીલિંગ્સને જબરદસ્ત કાબેલિયતથી વ્યક્ત કરી બતાવી છે. પોતાના બાળપણની વાત કહેતો એનો એક લાંબો મોનોલોગ, ‘હાઇવે’ ફિલ્મની યાદ અપાવતો એનો ગુસ્સાનો જ્વાળામુખી ફાટતી વખતનો સીન જેવાં કેટલાંય દૃશ્યોમાં એની એક્ટિંગ જુઓ તો આલિયાના નામનો એક પણ જોક ફોરવર્ડ કરવાની ઇચ્છા ન થાય. સામે પક્ષે શાહરુખે પણ ફાલતુ હીરોગીરીમાંથી વેલકમ બ્રેક લઇને આવો પર્ફોર્મન્સ ઓરિએન્ટેડ રોલ કર્યો છે, જે એની ઉંમર અને પર્સનાલિટી બંનેને એકદમ ટૅલરમૅડ સૂટ કરે છે. લોકોને ગમે કે ન ગમે તે પછીની વાત છે, પરંતુ લીડ સ્ટાર્સ સાથે આવી ઍક્સપરિમેન્ટલ ફિલ્મ બને તે બદલ પણ બ્રૅવરી અવૉર્ડ આપવો પડે.

‘ડિયર ઝિંદગી’ની સપોર્ટિંગ કાસ્ટ પણ એકદમ હુંફાળી છે. ખાસ કરીને કાયરાની બહેનપણીઓ બનતી ‘આઇશા’ ફેમ ઇરા દુબે અને ‘ફોબિયા’ ફેમ યશસ્વિની દાયમા યંગસ્ટર્સને ચ્યુઇંગમની જેમ ચિપકી જશે. કેમકે, એકદમ નૅચરલ ઍક્ટિંગ ઉપરાંત ચૅટિંગની ભાષામાં એમની વાતચીત, ‘કોકો’, ‘જૅકી’, ‘ફૅટી’ જેવાં એમનાં ફન્કી નિકનૅમ બધું યંગસ્ટર્સને અપનેવાલેની ફીલ આપે તેવું જ છે. થોડાક મૅલ શોવિનિસ્ટ શૅડ ધરાવતા પાત્રમાં પોની ટેઇલ્ડ કુણાલ કપૂર ઘણા સમયે નોંધપાત્ર ફિલ્મમાં દેખાયો છે. ફિલ્મની શરૂઆતમાં સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપતું ડિસ્ક્લેમર દેખાય એટલે શંકા જાય કે આ ફિલ્મમાં કોઈ પાકિસ્તાની ઍક્ટર હોવો જોઇએ. ત્યાં જ ગિટાર ખખડાવતો અલી ઝફર દેખાય. અલબત્ત, એણે ગાયેલું ‘તારીફોં સે તૂ નહીં માનનેવાલી’ ગીત ખરેખર સરસ છે. થૅન્ક્સ ટુ, સંગીતકાર અમિત ત્રિવેદી અને ગીતકાર કૌસર મુનીર.

ગૌરી-બાલ્કી દંપતી ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ વર્લ્ડમાંથી આવે છે. એટલે જ બડી ચાલાકીથી એ બંને પોતાની ફિલ્મોમાં પ્રોડક્ટ મૂકી દે છે. અહીં પણ ત્રણ ઠેકાણે ઈ-કોમર્સ સાઇટ ‘ઇ-બે’નું બેશરમ પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ છે (જસ્ટ એ બતાવવા માટે કે આલિયા કમ્પલ્સિવ બાયર બની ગઈ છે, એ પ્લેનમાં બેઠાં બેઠાં ઈ-બે પરથી વસ્તુઓ ઑર્ડર કરે, ઘરે પહોંચે ત્યાં સુધીમાં આવી પણ જાય. એટલું જ નહીં, પાછળથી ઈ-બેમાંથી કસ્ટમર સેટિસ્ફેક્શનનો ફોન પણ આવે! વાહ! હા, નવી આવેલી બુકને જે રીતે આલિયા સૂંઘે છે એ આપણને ગમ્યું!). એક ઠેકાણે તો ‘ઇરોસ’માં પોતાની જ ‘કી એન્ડ કા’ ચાલતી દેખાય છે અને એક ડાયલોગમાં ‘ઇંગ્લિશ વિંગ્લિશ’ શબ્દપ્રયોગ પણ થયો છે. આવું બધું શોધવાનો પુષ્કળ ટાઇમ મળી રહે છે કેમકે ફિલ્મ અઢી કલાકની તોતિંગ લંબાઈ ધરાવે છે.

વેલકમ ઝિંદગી

‘ડિયર ઝિંદગી’ ફિલ્મ તરીકે તો ખાસ્સી ધીમી, પ્રીડિક્ટેબલ અને ઍવરેજ છે. અગાઉ ન કહેવાઈ હોય તેવી કોઈ નવી વાત પણ તેમાં નથી. પરંતુ તમને તે કેવીક ગમે છે તે તમારી પોતાની મનોસ્થિતિ, ટેસ્ટ અને ધીરજ પર આધાર રાખે છે. મંજે એક વખત આ ફિલ્મને તક આપવામાં કોઈ જ વાંધો નથી. કોને ખબર તમને પણ જૂના ઘાવ ભરવાનો મલમ કે આગળ વધવા માટેની પાંખો આ ફિલ્મમાંથી જડી આવે? કંઈ નહીં તો બ્યુટિફુલ લૉકેશન્સ જોઇને ગોવાની ટિકિટ કઢાવવાની તો ઇચ્છા થઈ જ આવશે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ઉડતા પંજાબ

કોલમઃ ફિલ્મ રિવ્યૂ

ફિલ્મઃ ઉડતા પંજાબ

હેડિંગઃ નસોમાં દોડતું ઝેર

ઇન્ટ્રોઃ આ ફિલ્મ અફલાતૂન, ડાર્ક, વિકરાળ, ક્રૂર, સુપર્બ ઍક્ટિંગ અને મ્યુઝિકથી છલોછલ છે તેમાં કશો જ વિવાદ નથી.

ડિરેક્ટર અભિષેક ચૌબેની ‘ઉડતા પંજાબ’માં એક દૃશ્ય છે. ડ્રગ્સના બંધાણી રૉકસ્ટાર શાહિદ કપૂરને પોલીસે જેલમાં ઠૂંસ્યો છે. Udta_Punjabએ જ કોટડીમાં પુરાયેલા કેદીઓમાં બે ટીનેજરો પણ છે. પોતાના ફેવરિટ સ્ટારને જેલમાં જોઇને એ છોકરાવ એનું જ ગીત ગાય છે અને કહે છે કે, ‘તમારાં ગીતો સાંભળીને જ તો અમે ડ્રગ્સના શૉટ મારતા શીખ્યા છીએ.’ પછી જ્યારે એમનો ગુનો સાંભળે છે ત્યારે રૉકસ્ટારની આંખો ફાટી જાય છે. નશાની ઉન્માદી દુનિયામાંથી એ સીધો જ વાસ્તવિકતાની ધરતી પર ઊંધે કાંધ પટકાય છે. પહેલીવાર એને ભાન થાય છે કે એણે પોતાનું તો ઠીક એક આખી પેઢીનું કેટલું મોટું નખ્ખોદ વાળ્યું છે.

ભલું થજો હાઈ કૉર્ટનું કે આપણને એક નાનકડા કટ અને ત્રણ ડિસ્ક્લેમરને બાદ કરતાં આખી અકબંધ ફિલ્મ જોવા મળી. પ્રોડ્યુસર અનુરાગ કશ્યપે આ ફિલ્મને આપણા સુધી પેટીપેક ફિલ્મ પહોંચાડવા માટે જે ધમપછાડા કર્યા તે હવે દુનિયા જાણે છે. ફિલ્મ જોયા પછી ખબર પડે કે એ તમામ ધમપછાડા યોગ્ય જ હતા. આ ફિલ્મથી સૌથી સારી વાત એ થઈ કે પંજાબમાં ડ્રગ્સનો આટલો મોટો દાનવ ફૂંફાડા મારે છે તેની આખા દેશને ખબર પડી.

નશા નશા, નશે મેં હમ

એક તરફ છે ટૉમી સિંઘ ઉર્ફ ગબરુ (શાહિદ કપૂર). પંજાબનો રૉકસ્ટાર (યો યો હની સિંઘ?!). નસકોરાંમાં ડ્રગ્સની ભૂકી જાય પછી જ એને સ્ટેજ પર જઇને તરખાટ મચાવવાનું ઝનૂન ચડે. બીજી બાજુ છે, પંજાબમાં ખેતમજૂરી કરતી એક બિહારી છોકરી (આલિયા ભટ્ટ). પાકિસ્તાન બૉર્ડર પાસેથી એના હાથમાં ત્રણ કિલોગ્રામ હેરોઇનનું પૅકેટ આવી ચડ્યું. એ જોઇને લાલચ થઈ કે આ પૅકેટ વેચી મારું તો બધાં દુઃખોનો એકઝાટકે અંત આવી જાય. ત્રીજા મોરચે છે કરપ્ટ આસિસ્ટન્ટ સબ ઇન્સ્પેક્ટર સરતાજ સિંઘ (દિલજિત દોસાંજ). પોતાનો દસ હજાર રૂપિયાનો કટ લઇને ગમે તેવી ડ્રગ્સ ભરેલી ટ્રકને જવા દે.

આ ડ્રગ્સ જ ત્રણેયની લાઇફની વાટ લગાડે છે. પોલીસનો પોલાદી પંજો પડ્યો કે ગબરુની આબરુનો ભાજીપાલો થઈ ગયો. ભાગવા માટે એને પંજાબ નાનું થઈ પડ્યું. ડ્રગ્સનો સોદો કરવા જતાં બિહારીબાળા ડ્રગ્સનાં ગીધડાંની અડફેટે આવી ગઈ. ડ્રગ્સ ભરેલી જે ટ્રકોને સરતાજ જવા દેતો, એનો નાનો ભાઈ એ જ ડ્રગ્સનો બંધાણી બની ગયો. ભલું થજો કે ડૉ. પ્રીત સાહની (કરીના કપૂર)નું કે એના ભાઈનો જીવ જતાં સહેજમાં અટક્યો. કોણ છે આ ડ્રગ્સના કારોબારની પાછળ? ડ્રગ્સના દલદલમાં ફસાયેલાં આ પાત્રો સાંગોપાંગ તેમાંથી નીકળી શકશે ખરાં?

નશાની પાંખો, પતનનું પાતાળ

પંજાબ કઈ હદ સુધી નશાની ચુંગાલમાં છે તે બતાવતી એક અફલાતૂન ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘ગ્લટ’ પાંચ વર્ષ પહેલાં આવેલી. તેમાં હતી તે તમામ વાતો કાબેલ ડિરેક્ટર અભિષેક ચૌબે અહીં માત્ર એક જ ગીતમાં બતાવી દે છે. કેવી રીતે પાકિસ્તાનથી બૉર્ડર કુદાવીને ડ્રગ્સનાં પૅકેટ ભારતમાં ફેંકાય છે, કૅરિયર તરીકે ઓળખાતા માણસો તેને લઇને આગળ વહેતું કરે છે, તે ડ્રગ્સ પંજાબનાં યુવાનોની નસોમાં પહોંચે છે. રાજ્યના ખૂણેખાંચરે લોકો એના નશામાં પડ્યા રહે છે. પોલીસ, ઇન્ટેલિજન્સ, રાજકારણીઓની આમાં મિલીભગત છે અને આ જ ડ્રગ્સ ચૂંટણી જીતવાનું એક હથિયાર બની રહ્યું છે. ઠેરઠેર ગેરકાયદે ફાર્મસીઓમાં પ્રતિબંધિત દવાઓ વેચાય છે, તો બીજી બાજુ રિહેબિલિટેશન સેન્ટરોમાં બંધાણીઓ જાત સામેનો જંગ લડે છે. ચાર મિનિટના ગીતમાં એકેય શબ્દ બોલ્યા વિના આ બધું જ આપણને ધડાધડ સમજાઈ જાય છે.

આ ફિલ્મમૅકિંગનો જ કમાલ છે કે એકસાથે ત્રણ સ્ટોરી પૅરેલલ ચાલતી હોવા છતાં ક્યાંય કોઈ કન્ફ્યુઝન અનુભવાતી નથી. ડિરેક્ટરે આપણને યશ ચોપરાની ફિલ્મો જેવું રોમેન્ટિક પંજાબ બતાવવાને બદલે તેનો એકદમ રિયલિસ્ટિક અને ક્રૂર ચહેરો બતાવ્યો છે. લોકો ઇન્જેક્શનથી પોતાની નસોમાં ઝેર ભરતા હોય, રાજકારણીઓ આ નશાનો પોતાની સત્તા મેળવવા અને ટકાવી રાખવા માટે ઉપયોગ કરતા હોય, પોલીસને પણ માત્ર પોતાની કટકીમાં જ રસ હોય, સ્ત્રીનું બેફામ શોષણ થતું હોય, ખુલ્લેઆમ દારૂ પીવાતો હોય… આ ફિલ્મ તમને ક્યાંય ગુડી ગુડી રાહત આપવાનો પ્રયાસ કરતી નથી. ક્યાંક અત્યંત ક્રૂર હિંસા, ક્યાંક માત્ર શર્ટ ઉતારવાના દૃશ્યથી સ્ત્રીના શોષણની વાત, બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક વગર ચાલતો ખૂની ખેલ, ચૂંટણીની સભાઓમાં ચાલતું નાચ-ગાનનું સર્કસ અને ડ્રગ્સનાબૂદીની ખોખલી વાતો, આવા તો કેટલાય સીન છે જ્યાં કેમેરા ફરે અને આંખ સામે આવતી રિયાલિટી જોઇને અકળામણ થવા માંડે. ડ્રગ્સ લોહીમાં ભળે અને પછી જે માનસિક સ્થિતિ થાય અથવા તો ડ્રગ્સના અભાવે વિથડ્રોઅલ સિમ્પ્ટમ્સ આવે એ પણ આબેહૂબ ઝિલાયું છે.

‘ઉડતા પંજાબ’નું સૌથી સ્ટ્રોંગ પાસું છે તેના કલાકારોની પાવરપૅક્ડ એક્ટિંગ. સતત ડ્રગ્સના નશામાં ચૂર રહેતા શાહિદને જોઇને એક સૅકન્ડ માટે પણ તે સોબર હોય તેવું લાગે નહીં. એનું અચાનક હાઇપર થઈ જવું, આંખો પહોળી કરીને જોવું, લવારીએ ચડી જવું, નશામાં સ્ટેજ પર પર્ફોર્મ કરવું, મોનોલોગ બોલવો… ‘હૈદર’ પછીની આ શાહિદની બેસ્ટ એક્ટિંગ છે. શાહિદ કરતાંય પાંચ માર્ક વધારે આપવા પડે આલિયા ભટ્ટને. એક તો જે પ્રકારનો ડિગ્લેમરસ અને પોતાના પર થતા અબ્યુઝવાળો રોલ એણે સ્વીકાર્યો છે એટલા ખાતર જ એની હિંમતને દાદ દેવી પડે. બધા જ સીનમાં આલિયા અફલાતૂન રહી છે. ડિરેક્ટરે માત્ર કેમેરાના એક જ ઍન્ગલથી આલિયાના ભૂતકાળની જે હિન્ટ આપી છે માર્ક કરવા જેવું છે. ફિલ્મમાં ક્યાંય આલિયા પાત્રનું નામ ખોંખારીને બોલાતું નથી. છેલ્લે એ હસીને કહે છે, ‘મૅરી જેન’, જે ગાંજા માટે વપરાય છે. પંજાબી એક્ટર દિલજીત દોસાંજ માટે હિન્દી ફિલ્મમાં ભલે ‘ઇન્ટ્રોડ્યુસિંગ’ લખાયું હોય, પણ પંજાબમાં એ સુપરસ્ટાર એક્ટર-સિંગર છે. આ વાત એની કૉન્ફિડન્ટ ઍક્ટિંગ પરથી કળી શકાય છે. કરીનાના ભાગે ફિલ્મમાં ગુડી ગુડી રોલ જ આવ્યો છે, પણ ક્યાંય એની સિન્સિયારિટીમાં ઓટ દેખાતી નથી.

‘સ્લમડૉગ મિલ્યનેર’વાળા ડેની બોયલે ઈ.સ. ૧૯૯૬માં ડ્રગ અબ્યુઝ પર જ ‘ટ્રેઇનસ્પોટિંગ’ નામની ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ બનાવેલી. તેને અંજલિ આપતા ટોઇલેટવાળા એક સીન સાથેની ‘ઉડતા પંજાબ’માં ઠેકઠેકાણે બ્લૅક કોમેડી વેરાયેલી છે. (એમ તો દિલજીત દોસાંજનો પોતાના ભાઈ સાથેનો ટ્રેક રેસિઝમના મુદ્દા પર બનેલી ‘અમેરિકન હિસ્ટરી X’ની અને અલગ અલગ ત્રણ પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી પેરેલલ ચાલતી વાર્તાઓની સ્ટાઇલ સ્ટિવન સોડેરબર્ગની ‘ટ્રાફિક’ની પણ ઑબ્વિયસ યાદ અપાવે છે). પાત્રોની વાટ લાગેલી હોય અને છતાં આપણને હસવું આવે તેવાં એ દૃશ્યોની મજા ફિલ્મમાં અચાનક જોઇએ તેમાં જ છે. વિરાટ કોહલીની જેમ અમિત ત્રિવેદી પણ ફુલ ફોર્મમાં છે. એના મિડાસ ટચવાળાં સુપર્બ ગીતોમાં અભિષેક ચૌબેએ વાર્તાને સરસ રીતે પરોવી લીધી છે. જેથી તમને ગીત દરમ્યાન પણ આઘાપાછા થવાની ઇચ્છા ન થાય.

પરંતુ ફિલ્મની બહાર જેટલા પ્રોબ્લેમ થયેલા એના કરતાં થોડા ઓછા, પણ પ્રોબ્લેમ તો આ ફિલ્મની અંદર પણ છે. આટલાં બધાં પાત્રોમાં પથરાયેલી હોવા છતાં અઢી કલાકની આ ફિલ્મ ખાસ્સી લાંબી લાગે છે. ઘણે ઠેકાણે લાઉડ તો ક્યાંક સીન ખેંચાતા લાગે છે. શરૂઆતની રિયાલિટી ઇન્ટરવલ પછી ફિલ્મી રોમેન્સમાં ખોવાવા લાગે છે અને ફિલ્મ પંજાબના ડ્રગ્સ કાર્ટેલમાંથી ચાર પાત્રો પર જ ફોકસ થઈ જાય છે. જાણે એકાદ સાંસદ-ધારાસભ્યને પકડાવવાથી આખો પ્રોબ્લેમ સોલ્વ થઈ જવાનો હોય, તેમ આખી વાર્તા સિમ્પ્લિફાય થઈ જાય છે. ઇવન ફિલ્મને કોઈ કારણ વગર અચાનક પૂરી કરીને ઑપનએન્ડેડ રખાઈ છે, જે જોઇને મોટાભાગના દર્શકો કકળાટ કરી મૂકશે. આખી ફિલ્મ સતત ડ્રગ્સ વિરોધી મેસેજ આપતી હોવા છતાં આનો ઉકેલ શું તેની ખાસ કશી ચર્ચા કરવાનું રાઇટર-ડિરેક્ટરે મુનાસિબ માન્યું નથી.

આ ફિલ્મમાં ગાડું ભરીને ગંદી ગાળો છે એ તો સેન્સરકૃપાથી આપણને ખબર છે. પરંતુ આ ફિલ્મના અઢળક સંવાદો પંજાબીમાં છે. એટલું ખરું કે એ પંજાબી ક્યાંય કૃત્રિમ કે ફિલ્મી લાગતું નથી. પરંતુ દર્શકોનો પ્રોબ્લેમ હળવો કરવા માટે આખી ફિલ્મ અંગ્રેજી સબટાઇટલ્સ સાથે છે. તે વાંચવાની તૈયારી રાખવી.

દૌડતી ઑડિયન્સ

અત્યંત ડાર્ક અને ક્રૂર હોવા છતાં ‘ઉડતા પંજાબ’ સતત ડ્રગ્સથી છૂટવાનો અને પૉઝિટિવિટીનો મેસેજ આપતી રહે છે. તમામ મુખ્ય પાત્રોને ડ્રગ્સની ભયાનકતા પામીને તેનાથી દૂર ભાગવાનો પ્રયાસ કરતા બતાવાયાં છે. ઇવન પંજાબને આ દૈત્યમાંથી છોડાવવા માટે કશું જ ન કરતા રાજકારણીઓ સામે પણ આ ફિલ્મ સજ્જડ સવાલ ઊભો કરે છે. અફસોસની વાત છે કે સૅન્સર બૉર્ડને આ ફિલ્મની પોઝિટિવિટી નહીં, બલકે તેમાં રહેલી ગાળો અને નોન ઇશ્યૂ મુદ્દા જ દેખાયા. સારી ફિલ્મો જોવા માગતા અને વયથી જ નહીં, બલકે દિમાગથી પણ પુખ્ત લોકોએ અવશ્ય જોવા જેવી ફિલ્મ.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ફિતૂર

આગ કા દરિયા, ડૂબ કે જાના

***

‘ફિતૂર’ જોયા પછી ખ્યાલ આવે કે વિશાલ ભારદ્વાજના પેંગડામાં પગ નાખવો પણ આસાન નથી.

***

fitoor_hindi_film_posterકોઈ નાટક, નવલકથા કે લોકવાર્તાને નવા જ સ્થળ-કાળમાં ફિલ્મ તરીકે અડૅપ્ટ કરો, એટલે સર્જકની જવાબદારી જંગી સ્કોર ચૅઝ કરતા બૅટ્સમેન જેવી વધી જાય. અગાઉ ડિરેક્ટર અભિષેક કપૂરે ચેતન ભગતની હાડોહાડ કમર્શિયલ ફિક્શન ‘થ્રી મિસ્ટેક્સ ઑફ માય લાઇફ’ને ‘કાયપો છે’ તરીકે અડૅપ્ટ કરેલી. હવે એમણે ચાર્લ્સ ડિકન્સની ‘ગ્રેટ એક્સપેક્ટેશન્સ’નો વારો કાઢ્યો છે. પરંતુ ક્લાસિકનો આત્મા કાઢીને બૉલીવુડના કમર્શિયલ ખોળિયામાં પૂરવા માટે વિશાલ ભારદ્વાજ જેવો ઇલમ જોઇએ. આ ઇલમમાં મહારત મેળવવામાં અભિષેક કપૂરને હજી છેટું છે. તેમ છતાં ઇશ્કિયા મિજાજના ફકીરની જેમ દિલદાર હૈયું રાખીને જુઓ તો ફિલ્મમાં લુત્ફ ઉઠાવવા જેવી ઘણી બધી બાબતો મળી આવે તેમ છે.

કભી કિસી કો મુકમ્મલ જહાં નહીં મિલતા

આજથી દોઢ દાયકા પહેલાંનું કાશ્મીર. ત્યાંની માલીપા રહે હાથમાં કારીગરી અને કળાનો કસબ લઇને પેદા થયેલો નૂર નામનો ટાબરિયો. એ જ શ્રીનગરમાં એક રાણીસાહેબા બેગમ હઝરત જહાં (તબુ) પણ એમની નાનકડી દીકરી ફિરદૌસ સાથે રહે. ફિરદૌસ હતી જ એવી. જન્નતની હૂર. એક દિવસ બેગમસાહેબાએ નૂરને જોયો અને એ જ દિવસથી ફિરદૌસની સરભરામાં રાખી લીધો. આ બાજુ નૂર ફિરદૌસના ઇશ્કના કળણમાં ધસ્યો તો બીજી બાજુ ફિરદૌસ લંડન રવાના થઈ ગઈ. વર્ષો વીત્યાં. નૂર નિયાઝી (આદિત્ય રૉય કપૂર) હવે કાબેલ ચિત્રકાર અને શિલ્પકાર છે. બૅગમ હઝરત જહાં એને સ્કોલરશિપ પર દિલ્હી મોકલે છે, જ્યાં ભેદી રીતે રાતોરાત નૂરમિયાંના પરચમ લહેરાવા માંડે છે. દિલ્હીમાં જ નૂરને એના દિલનો ફિતૂર એવી ફિરદૌસ (કૅટરિના) મળે છે. બચપન કી મહોબ્બત તો ફિરદૌસને યાદ છે, પણ અત્યારે એની જિંદગી નવો મોડ લઈ ચૂકી છે.

પણ એક મિનિટ, બેગમ સાહેબા નૂર પર આટલાં મહેરબાન શા માટે છે? એ આખો વખત છાતી પર કોઈ ભાર વેંઢારતાં હોય તેમ માયૂસ કેમ રહે છે? નૂર એવો તે કયો કોહિનૂર હતો કે રાતોરાત છવાઈ ગયો? અને સૌથી મહત્ત્વનું, નૂરના ફિરદૌસ સાથેના ઇશ્કનો શિકારા ઝેલમને કાંઠે પહોંચશે ખરો?

દિલ-એ-નાદાં તુઝે હુઆ ક્યા હૈ

જો તમે ચાર્લ્સ ડિકન્સની એ ક્લાસિક નવલકથા ‘ગ્રેટ એક્સપેક્ટેશન્સ’ વાંચી હશે તો ફર્સ્ટ હાફ જોઇને તમારું દિલ મુઘલ ગાર્ડનની જેમ ખીલી ઊઠશે. પરંતુ ઇન્ટરવલ પછી ક્લાસિક કથા પર બૉલીવુડનો કલર ચડતો જોઇને નિરાશાનું એવલેન્ચ આવી જાય. ‘ફિતૂર’ને ધિક્કારવી હોય તો અનેક મુદ્દા મળી રહે તેમ છે. જેમ કે, એક ક્લાસિક નવલકથાનો આખો ધ્વનિ જ બદલાવી નાખ્યો છે. ચટ મંગની અને પટ બ્યાહ ટાઇપની ફાસ્ટફૂડ જેવી ફિલ્મો જોનારાઓને તો આ ફિલ્મ એક સ્કાયસ્ક્રેપર પરથી તરતા મૂકેલા પીંછા જેવી સ્લો લાગશે. બિલોરી કાચને થોડો આગળ પાછળ કરો તો એવુંય દેખાશે કે આ કૅટરિના દેખાય છે જબ્બર, પણ એના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈ જેન્યુઇન એક્સપ્રેશન્સ દેખાતાં નથી. ઇવન ટાઇટલ જેવો ઈશ્કનો ફિતૂર પણ મિસિંગ છે. ઇવન કાશ્મીરમાં ફ્રીડમ ઑફ એક્સપ્રેશન અને મિયાંદાદને માફ કરી દેવાની વાત હોય, સંવેદનશીલ દર્શકો ત્યાંય કકળાટ કરી મૂકશે (દાઉદના વેવાઈને અમે શેના માફ કરીએ, હેં?).

કાશ્મીર અને તબુ હોય એટલે બહુ બધા લોકોને ‘હૈદર’ યાદ આવી જશે. કો’કને વળી (ઓ. હેનરીની ‘ધ લાસ્ટ લીફ’ પરથી બનેલી) ‘લૂટેરા’ પણ દેખાશે. અબોવ ઑલ, મિસ્ટર અભિષેક કપૂર એક ક્લાસિકને કચકડે ઉતારવાનું કમઠાણ લઇને બેઠા છે, એનો ભાર આ  ફિલ્મની એકેએક ફ્રેમમાં દેખાય છે. વધુ પડતો સ્લો મોશનનો અને લો એન્ગલ કેમેરાનો ઉપયોગ પણ એની ચાડી ખાય છે.

જનાબ, બધુંય કબૂલ. પરંતુ આપણે ગૌર ફરમાવીએ ફિલ્મની પોઝિટિવ બાબતો પર. એક તો આપણે ત્યાં પુસ્તકો પરથી ફિલ્મો બનાવવાની મજૂરી કરવાની જફામાં સર્જકો મોટે ભાગે પડતા નથી. એટલે માછલાં ધોવાશે જ એવી ખાતરી છતાં સળગતું હાથમાં લેવા બદલ પણ ડિરેક્ટર અભિષેક કપૂર અને એમના રાઇટર સુપાર્તિક સેનને ‘શુક્રિયા જનાબ’ કહેવું પડે. ફિલ્મને બહાને પણ જો ચાર લોકો ઑરિજિનલ કૃતિ વાંચે તો શું ખોટું? ફિલ્મ નબળી હશે તો આમેય ભુલાઈ જવાની છે.

પરંતુ આ ફિલ્મ પાછળ કરેલી મહેનત દેખાઈ આવે છે. એક તો અનય ગોસ્વામીના કેમેરાએ જે કશ્મીર ઝીલ્યું છે એ જોઇને જ ટિકિટના પૈસા વસૂલ થઈ જાય. એ સતત થતી બર્ફબારી, પાનખરની સિઝનમાં ચારેકોર છવાયેલાં ચિનારનાં લાલ રંગનાં સૂકાં પાંદડાં, ગરમાગરમ કાશ્મીરી કાવામાંથી ઊઠતી વરાળની સેરો, ચારેકોર છવાયેલું ડરામણું ધુમ્મસ, ઝેલમમાં હળવે હળવે સેલ્લારા મારતા શિકારા, બૅકગ્રાઉન્ડમાં સંભળાતા રબાબના સૂર, કાશ્મીરી કોતરણી, કાંગડીની ગર્માહટ, કાચનાં વિશાળ ઝુમ્મરો, જોઇને જ ડરની એક સિરહન પસાર થઈ જાય એવાં જમાનો જોઈ ચૂકેલાં મહેલનુમા ઘર વગેરે બધું જ તમને સીધું કાશ્મીરમાં ટેલિપોર્ટ કરી દેવા માટે પૂરતું છે.

કોણજાણે કેટલા સમયે આપણી ફિલ્મમાં આવી ખાલિસ ઉર્દુ ઝબાન સાંભળવા મળી છે. તસવ્વુર, મુખ્તલિફ, જઝબાત, નસીહત, જહન્નમ, ખાક, બરકત, કસીદે, નાકાબિલે બર્દાશ્ત, રફ્તાર, બદસલુક, હમિનસ્તો, યે ઇશ્ક નહીં આસાં… આવું અહીં બરફની જેમ વેરાયેલું પડ્યું છે. ઇવન ફિલ્મના કેટલાય સંવાદો શાયરીની ઝુબાનમાં જ લખાયેલા છે. મસલન, ‘જૂતોં સે આગે જહાં ઔર ભી હૈ’, ‘બૈઠે બૈઠે ખાક હો જાયેગા’, ‘આના પડતા હૈ, ઝિંદગી હૈ’, ‘હાલાત મુશ્કિલ હૈ, નાઉમ્મીદ નહીં’, ‘યે કમઝર્ફ દવાઇયાં જાન ભી તો નહીં લેતી’… આટલું બધું ઉર્દુ બોલાતું સાંભળીને લાગે કે નીચે ‘સ્મોકિંગ કિલ્સ’ની ચેતવણી પણ ઉર્દુમાં હોવી જોઇએ, કે ‘જિગર સે ઉઠતા ધુઆં આપ કો જન્નતનશીન કર સકતા હૈ.’

કળા-સાહિત્યના શોખીનોને ‘અ ટૅલ ઑફ ટુ સિટીઝ’નાં વાક્યો ક્વોટ થતાં સાંભળીને કે નૂરજહાંની ‘હમારી સાંસો મેં આજતક વો, હિના કી ખુશબૂ મહક રહી હૈ’ વાગતી સાંભળીને એમનાં દિલમાં મેઘધનુષ ખીલી ઊઠે.

‘શુભાનઅલ્લાહ’ બોલાવી દે તેવું ‘ફિતૂર’નું સૌથી મસ્ત પાસું છે અમિત ત્રિવેદીનું જબરદસ્ત મ્યુઝિક. જેમ પશ્મીના શૉલ વીંટીમાંથી પસાર થઈ જાય, એવી જ હળવાશથી આ ફિલ્મનું સંગીત કાનવાટે રૂહમાં ઊતરી જાય એવું બન્યું છે. લૂપમાં રાખીને એક શાંત રાતે સાંભળજો.

કૅટરિના કે આદિત્ય રૉય કપૂરની એક્ટિંગનાં વખાણ કરવાં પડે એવો સમય હજી આવ્યો નથી, પણ ફિલ્મમાં તબુ હોય એટલે ઓવારણાંનો અમુક સ્ટોક એના માટે અનામત રાખવો પડે. (હા, આ ફિલ્મ પછી સૂકાં ચિનાર જેવા લાલ રંગના વાળ અને ઉર્દૂમાં ટૅટૂ કરાવવાનો ક્રેઝ આવે તો નવાઈ નહીં.) કૅટરિના કરતાં ક્યાંય વધુ ખૂબસૂરત અને એક્સપ્રેસિવ એના બાળપણનો રોલ કરતી તનિશા શર્મા લાગે છે. અહીં બે સરપ્રાઇઝ ગેસ્ટ અપિયરન્સ પણ છે, પરંતુ દૂરદર્શન જોઇને મોટા થયેલા દર્શકોને એક લાંબા અરસા બાદ પડદા પર તલત અઝીઝને જોઇને વસ્લની રાહતનો અહેસાસ થશે.

આતિશ-એ-ઇશ્ક

શમાની લૌ જેવી એટલે કે દીવા જેવી સ્પષ્ટ વાત છે કે ‘ફિતૂર’ મોટા ભાગના લોકોને ગમવાની નથી. બે કલાકમાં તો બગાસાંની બારાત કાઢે એવું બહુધા લોકોના કિસ્સામાં બનશે. પરંતુ જેઓ ક્લાસિક લિટરેચર અને એના અડૅપ્ટેશનના ખેલા સાથે મહોબ્બત ધરાવતા હોય, જેમને ગાલિબથી ખુસરો સુધીના સર્જકો યાર-દિલદાર લાગતા હોય, જે આપણા ગુજ્જુ અમિત ત્રિવેદીના ફૅન હોય અને અબોવ ઑલ, જે દિલ-ઓ-દિમાગથી ઇશ્કિયાના મિજાજ ધરાવતા હોય એમને આ ફિલ્મ એટલિસ્ટ એકવાર તો અપીલ કરશે જ.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

શાનદાર

શાનદાર હથોડો

***

શાહિદ-આલિયાની ક્યુટનેસને બાદ કરી નાખો તો આ ફિલ્મ એક ભયંકર ઍબ્સર્ડ અનુભવથી વિશેષ કશું જ નથી.

***

shaandaar-first-look-posterશુદ્ધ સોનાનો ઢોળ ચડાવેલા ચાંદીના વાડકામાં બે ચમચી પાંઉભાજી, ચાર ચમચી શ્રીખંડ, એક ટેબલસ્પૂન ખાટું અથાણું, સાડાચાર ટીપાં કઢી નાખીને તેને બરાબર મિક્સ કરો અને તેના પર કોથમીર, ચાંદીના વરખ અને ડુંગળીની કતરણથી ગાર્નિશ કરો તો કેવી ડિશ બને? ઍબ્સર્ડ, વિચિત્ર ખરું ને? છેલ્લે કંગનાવાળી ‘ક્વીન’થી છવાઈ ગયેલા વિકાસ બહલની લેટેસ્ટ ફિલ્મ ‘શાનદાર’નું પણ એવું જ છે. અહીં એકસાથે એટલું બધું ઠપકાર્યું છે કે કંસાર કે થૂલું બેમાંથી કશું જ બન્યું નથી.

પરીકથાની પીપૂડી

બિપિનભાઈ (પંકજ કપૂર) ક્યાંકથી એક અનાથ છોકરી આલિયા (આલિયા ભટ્ટ)ને પોતાના મહેલ જેવા ઘરમાં લઈ આવે છે, જ્યાં દાદી (સુષમા શેઠ)ની દાદાગીરી ચાલે છે. સુપરક્યુટ હોવા છતાં આલિયાને સૌ હડે હડે કર્યા કરે છે. એમાં જ બિચારી મુંબઈ શહેર જેવી થઈ ગઈ છે, એ ક્યારેય સૂતી જ નથી. બિપિનભાઈની પોતાની એક ગોળમટોળ છોકરી ઈશા (સાના કપૂર) પણ છે, પરંતુ ખાનદાનને રોડ પર આવી જતું બચાવવા માટે તેઓ ઈશાને એક ચક્રમ સિંધી કરોડપતિ ફંડવાની (સંજય કપૂર)ના ચક્રમ પાર્ટ ટુ ભાઈ સાથે પરણાવી રહ્યા છે. ડેસ્ટિનેશન વેડિંગ તરીકે ઇંગ્લૅન્ડ બાજુનો કોઈ બંગલો પસંદ કરાય છે. ત્યાં એન્ટ્રી થાય છે ડૅશિંગ વેડિંગ પ્લાનર જગજિંદર જોગિંદર (શાહિદ કપૂર)ની. ઈશાનાં લગનની સાથોસાથ આલિયા-જોગિંદરની લવસ્ટોરી સ્ટાર્ટ થઈ જાય છે. જાણે ગાંડપણનો વાઇરસ ફેલાયો હોય તેમ સતત ચક્રમવેડા ચાલુ રહે છે અને ખીચડીમાં ઘી ઢોળાશે તેવી આશામાં ફિલ્મ પૂરી થાય છે.

ભેળસેળિયા લવસ્ટોરી

દિવાળીની વાનગીઓમાં પણ જેટલી ભેળસેળ નહીં હોય એટલી બધી ભેળસેળ આ ફિલ્મની સ્ટોરીમાં છે. એક તો ફિલ્મ છે વિકાસ બહલની, પરંતુ પહેલા જ સીનથી આપણે ‘ડિઝની’ની ‘સિન્ડ્રેલા’ ટાઇપની પરીકથા જોતા હોઇએ એવી ફીલ આવે છે. અહીં પણ એક અનાથ બાળકી છે, એને બધાં ધિક્કારે છે, એક ક્રૂર મમ્મી છે, કારણ વગર સ્ક્રીન પર આવતી ટ્વિન્સ છે, મહેલ છે, એક રાજકુમાર છે અને એની સાથે નાચગાના પણ છે. પરંતુ આ પરીકથામાં ‘ફ્રોગ પ્રિન્સેસ’વાળી બાળવાર્તાની ભેળસેળ છે. પ્રિન્સેસ એક દેડકાને પપ્પી કરે તો તેમાંથી રાજકુમાર બની જાય એ વાર્તાની જેમ અહીં આલિયાબૅબી એક ‘અશોક’ નામના ઍનિમેટેડ દેડકાને લઇને ફર્યા કરે છે. માત્ર દેડકો જ નહીં, ડિઝનીની ફિલ્મ હોય એવું સરસ ઍનિમેશન પણ અહીં છે. સ્ટાઇલ મારવા માટે આખેઆખો ફ્લેશબૅક ઍનિમેશનમાં જ બતાવાયો છે. તે ઍનિમેશનમાં પાછી કોમેન્ટેટર તરીકે નસીરુદ્દીન શાહના અવાજની ભેળસેળ છે.

ટ્રેલર પરથી લાગતું હતું કે આ એક સરસ રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ હશે. પરંતુ રોમેન્સ કે કોમેડી બેમાંથી એકેય શરૂ થાય તે પહેલાં ઑવરએક્ટિંગની દુકાન લઇને સંજય કપૂરની પધરામણી થાય છે અને ફિલ્મ તરત જ ફારસ બની જાય છે. હાથમાં ‘જેમ્સ બોન્ડ’ના વિલન જેવી ગોલ્ડન ગન લઇને ફરતા સિંધી બિઝનેસ ટાયકૂનનું પાત્ર ભજવતા સંજય કપૂરને લિમોઝિનથી લઇને અંદરની ચડ્ડી સુધીનું બધું જ ગોલ્ડન અપાયું છે. પરંતુ સંજય કપૂરના ગેટઅપમાં લિબિયાના ભૂતપૂર્વ સરમુખત્યાર મુઅમ્મર ગદ્દાફીના લુકની ભેળસેળ છે.

અડધો-પોણો ડઝન લોકોના ગાંડાવેડા ઓછા ન હોય, તેમ ફિલ્મમાં અધવચ્ચે કરન જૌહરની એન્ટ્રી થાય છે અને સૌ ‘કૉફી વિથ કરન’ રમવા માંડે છે. ગુજરાતી સંગીતકાર અમિત ત્રિવેદીના એક સારા ગીતની સામે ચાર નબળાં ગીતોની ભેળસેળ છે. તો સ્ટોરીની વચ્ચે અચાનક ‘નીંદ ના મુઝકો આયે’ અને ‘ઈના મીના ડીકા’ જેવાં જૂનાં ગીતો ક્યાંકથી ટપકી પડે છે. એ ગીતમાં હૉલીવુડની ‘સ્ટાર વૉર્સ’ સ્ટાઇલની લાઇટવાળી તલવારબાજી પણ છે. આજ તો જાણે ઍબ્સર્ડિટીના ગરબા જ ગાવા છે એવું નક્કી કર્યું હોય તેમ ઑપેરાના ઑડિટોરિયમમાં કવ્વાલી ગવાય છે અને એ કવ્વાલીમાં સ્ત્રી સશક્તિકરણની વાતો થાય છે.

લગભગ અઢી કલાકની આ ફિલ્મમાં વધુ એક ટ્વિસ્ટ એક મૃત્યુ સાથે આવે છે. પરંતુ તે ડેડબોડી જોઇને સૌ દુખી થવાને બદલે ખિખિયાટા કરીને હસવા માંડે છે. હજી એ ડેડબૉડીની આગળ ‘જાને ભી દો યારો’ પ્રકારની જે હાલત થાય છે એની સામે તો દશેરાના રાવણની સ્થિતિ પણ સારી હોય. એક તરફ દીકરીઓની સંવેદનશીલ વાતો અને બીજી બાજુ મોત પર ખિખિયાટા?

ક્યુટનેસ ઑવરલોડેડ

આ ફિલ્મ પર કરન જૌહરનો હાથ ફર્યો છે એટલે તેમાં ક્યુટનેસની કોઈ કમી નથી. દાઢીવાળો શાહિદ ક્યુટ છે. બિકિનીવાળી આલિયા સુપરક્યુટ છે. આલિયાના પપ્પા બનતા શાહિદના પપ્પા એવા પંકજ કપૂર પણ ક્યુટ પપ્પા છે, જે દીકરીને રોજ એક ક્યુટ સપનું આપે છે. શાહિદ કપૂરની રિયલ લાઇફ બહેન એવી સાના કપૂરની આ ફિલ્મથી એન્ટ્રી થઈ છે. એ પણ બહુ ક્યુટ છે. ‘હમલોગ’ અને ‘દેખ ભાઈ દેખ’નાં ક્યુટ દાદી સુષમા શેઠ બહુ લાંબા ટાઇમે સ્ક્રીન પર દેખાયાં છે. આ ઉંમરે પણ એમનો ઠસ્સો એવો જ બરકરાર છે. ઇવન એક ક્યુટ અને ગૅ ફેશન ડિઝાઇનર પણ છે (કરન જૌહર ઇફેક્ટ?). એક સમયે માધુરી દીક્ષિતની ડુપ્લિકેટ કહેવાતી નીકિ અનેજા અને બીજી એક ક્યુટ અદાકારા અંજના સુખાણી પણ અહીં છે. જાણે ફર્નિચર હોય તેમ આ બંનેને જરાય સ્ક્રીનસ્પેસ મળી નથી. એમાંય અંજના સુખાણી પાસે એકાદું વાક્ય બોલાવવાની વાત તો દૂર રહી, એનો ચહેરો પણ સરખો બતાવાયો નથી. આ ક્યુટનેસના કાર્નિવલમાં નથી કોઈ પાત્ર પ્રોપર્લી લખાયું કે નથી તેમાં કોઈ યાદગાર ડાયલોગ.

દશેરાએ ભલે આ ફિલ્મનું ઘોડું દોડ્યું ન હોય, પરંતુ આપણે બુરાઈને બદલે થોડી અચ્છાઈ પર ફોકસ કરીએ. શાહિદ-આલિયાની ઑનસ્ક્રીન કેમિસ્ટ્રી મસ્ત લાગે છે. એક બાપ અને બે દીકરીઓ વચ્ચેની સ્ટોરી ઘણે અંશે હૈયે થપ્પો કરી જાય છે. કંઇક વિચિત્ર ટેસ્ટની હોવા છતાં કેટલેક ઠેકાણે આ ફિલ્મની કોમેડી હસાવી પણ જાય છે. લોજિક સાથે છેડા અડતા નથી, પણ અહીં સ્ત્રી કોઈ કોમોડિટી નથી કે તે તેના બાહ્ય દેખાવની પણ મોહતાજ નથી એવો મેસેજ અપાયો છે, તેનો અડધો માર્ક મળી શકે.

શાનદાર મેસેજ, ઊંઘી જજો

‘શાનદાર’ ફિલ્મમાં શાહિદ અને આલિયા બંનેને ઊંઘ ન આવવાની બીમારી છે અને તોય બંને આખી ફિલ્મમાં શાંતિથી ઊંઘતાં રહે છે. આ બંને સ્ટાર્સના ફૅન હો અથવા તો તહેવારમાં બચ્ચાંપાર્ટી સાથે આ ફિલ્મ જોવા જઈ ચડો, તો તમારા માટે પણ આ જ ક્યુટ મેસેજ છે, મસ્ત ઊંઘ ખેંચી લેજો.

રેટિંગઃ *1/2 (દોઢ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

બોમ્બે વેલ્વેટ

જરકસી પૅકિંગ, કંતાનનું સ્ટફિંગ

***

અનુરાગ કશ્યપની મહત્ત્વાકાંક્ષી કહેવાતી ‘બોમ્બે વેલ્વેટ’ બન્યા પહેલાં અને રિલીઝ થયા પછી કંઇક આવાં દૃશ્યો સર્જાયાં હશે.

***

bombay_velvet_ver5_xxlgદૃશ્ય-૧
સ્થળઃ અનુરાગ કશ્યપની ઑફિસ
પાત્રોઃ અનુરાગ કશ્યપ અને એમનો કોઈ દેઢ શાણો આસિસ્ટન્ટ.

ધુમાડાનાં વાદળ વચ્ચે કેમેરા ઝૂમ ઇન થઇને સળગી રહેલી સિગારેટ પર ફોકસ થાય છે. મિલના ભૂંગળાની જેમ બે હોઠ વચ્ચેથી વધુ એક ધુમ્રસેર નીકળે છે. ધુમાડાનો ટ્રાફિક ક્લિયર થયા પછી ખબર પડે છે કે એ તો જનાબ અનુરાગ કશ્યપના હોઠ હતા. તેમાંથી હમણાં કોઈ મહામૂલાં વચનામૃત નીકળશે એવી આશાએ એમનો એક આસિસ્ટન્ટ દર્શન ખૂલવાની આશાએ ગર્ભગૃહ તરફ જોઇ રહેલા ભક્ત જેવી આસ્થા સાથે તાકી રહ્યો છે.

અચાનક અનુરાગ હાથમાં એક ચોપડી લઇને ટેબલ પર પછાડે છે અને કહે છે, ‘આ જો લેખક જ્ઞાન પ્રકાશની ‘મુંબઈ ફેબલ્સ’. આને કહેવાય બુક. સાલું, આપણે ત્યાં મીડિયોક્રિટી એટલી ચાલે છે કે કોઈ આવી અફલાતૂન બુક પરથી ફિલ્મ બનાવતું જ નથી. પણ હું બનાવીશ. યુ ટેઇક ઇટ, આ મારો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ હશે, બોમ્બે વેલ્વેટ.’

આસિસ્ટન્ટઃ ‘વાઉ સર, સીમ્સ માઇન્ડ બ્લોઇંગ, પણ એવું તે શું છે આ બુકમાં?’

અનુરાગઃ ‘ધ સ્ટોરી ઑફ બોમ્બે. જ્યારે સાત ટાપુઓને પૂરીને મુંબઈ શહેર બનેલું. લૅન્ડ માફિયાઓ મોકાની જમીનો કબ્જે કરવાની ફિરાકમાં હતા. બસ, એ જ સિક્સ્ટીઝના દાયકામાં ભાગલા પછી પાકિસ્તાનથી ભાગીને ભારત આવેલો એક ટેણિયો બલરાજ. ફૉકલેન્ડ રોડ પરનાં વેશ્યાગૃહોમાં મોટો થઈને એ બને છે રણબીર કપૂર. ‘ધ રોઅરિંગ ટ્વેન્ટીઝ’ જેવી હમ્ફ્રી બોગાર્ટની ફિલ્મ જોઇને એ નક્કી કરે છે કે અપુન કો બિગ શૉટ બનને કા હૈ. આ બિગ શૉટ બનવાના ચક્કરમાં એ ભટકાઈ જાય છે એક મીડિયા મુઘલ કૈઝાદ ખંબાટાને. અહીં હું એક એક્સપરિમેન્ટ કરીશ. આઇ વિલ ઇન્ટ્રોડ્યુસ કરણ જોહર એઝ અ શ્રૂડ મીડિયા બૅરન.’

આસિસ્ટન્ટઃ ‘બટ સર, કરણ જોહર તો ડીડીએલજેમાં આવી ચૂક્યો છે, અને ઉપરથી એ તો…’

અનુરાગઃ ‘નોનસેન્સ, એ વિલન તરીકે રિ-ઇન્ટ્રોડ્યુસ થશે અને અહીં હું પહેલી જ વાર ગૅ વિલન બતાવવાનો છું.’

આસિસ્ટન્ટઃ ‘વાઉ સર. અને હિરોઇન? દીપિકા, કેટરીના?’

અનુરાગઃ ‘ડૉન્ટ ટૉક નોનસેન્સ.’ અનુરાગે નવી સિગારેટને અગ્નિદાહ આપ્યો, ‘આ હિરોઇન રોઝી નોરોન્હા જૅઝ સિંગર છે. એટલે એમાં હું અનુષ્કા શર્માને લઇશ. હું આખું સિક્સ્ટીઝનું મુંબઈ ક્રિયેટ કરીશ.’ (મનમાં: દિબાકર બેનર્જી શું સમજે છે કે એ જ રેટ્રો કોલકાતા ક્રિયેટ કરી શકે છે?) ‘મુંબઈની પ્રાઇમ પ્રોપર્ટી માટે લડતા બિઝનેસ બૅરન, ટ્રામ, બેસ્ટની ડબલડેકર બસો, સ્ટિમ એન્જિન અને ધુમાડા કાઢતી મિલો, ટેબ્લોઇડ ન્યૂઝ પેપર વૉર્સ, ઇરાની કૅફે, જૅઝ સિંગર, વિન્ટેજ કાર્સ…’ અનુરાગ કશ્યપ એક્ઝેક્ટ ૮૩ અંશના ખૂણે ઊંચે જોઇને હવામાં ધુમાડાની જથ્થાબંધ રિંગો છોડે છે અને આસિસ્ટન્ટ એના દરેક વાક્યે ‘સુપર્બ સર’, ‘માઇન્ડબ્લોઇંગ સર’ની માળા જપે છે.

***

દૃશ્ય-૨
સ્થળઃ એક મલ્ટિપ્લેક્સના ફૉયરમાં
બોમ્બે વેલ્વેટનો શૉ જસ્ટ છૂટ્યો છે.
પાત્રોઃ ચહેરા પરથી પરસેવાની જેમ ઇન્ટેલેક્ચ્યુઆલિટી ટપકતી હોય એવા એક ભાઈ અને વ્હોટ્સએપમાંથી ડાઉનલોડ કર્યો હોય એવો એક જુવાનિયો.

ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ અંકલઃ ‘બ્રાવો, બ્રાવો અનુરાગ, બ્રાવો. સાલી, શું ફિલ્મ બનાવી છે, વાહ!’

વ્હોટ્સએપ ડ્યુડઃ ‘એક્સક્યુઝ મી, અંકલ. તમને આ ફિલ્મ ગમી ગઈ, જીઇઇઇઝ? અમે તો રણબીરના નામે ‘રૉય’માં પણ ભંગાયા હતા અને હવે આ ‘બોમ્બે વેલ્વેટ’માં. એવું તે શું ભાળી ગયા તમે આમાં?’

અંકલઃ ‘ધેટ્સ ધ પ્રોબ્લેમ ઑફ યૉર જનરેશન. માસ્ટરપીસને ઓળખી જ શકતા નથી. હવે જો આ જ ફિલ્મ હૉલીવુડમાં માર્ટિન સ્કોર્સેઝી, ઑલિવર સ્ટોન, ડેની બૉયલ કે ક્વેન્ટીન ટેરેન્ટિનો જેવા કોઈ ડિરેક્ટરે બનાવી હોય તો તમે લોકો જ ટૉરેન્ટ પરથી ડાઉનલોડ કરી કરીને જુઓ.’

ડ્યુડઃ ‘ચલો ચલો, કુછ ભી મત ફેંકો, અંકલ. આમાં આવું બધું જૂનું જૂનું નાખ્યું છે એ હટાવી દો, તો આવી જ ફિલ્મ હમણાં ‘વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન મુંબઈ’ આવેલી જ ને. હમણાં થોડા દિવસ પહેલાં જ મારા પપ્પા ટીવી પર અમિતાભ બચ્ચનની ‘નસીબ’ ફિલ્મ જોતા હતા. એમાંય અમિતાભ આ જ રીતે પાંજરામાં પુરાઈને એક પહેલવાનની ધોલાઈ કરતો હતો.’

અંકલના ચહેરા પર રાહુલ ગાંધી જેવા હાવભાવ છવાઈ જાય છે. બીજી જ સેકન્ડે તેને ખંખેરીને ફરી પાછા એ અર્નબ ગોસ્વામીના મૂડમાં આવી જાય છે, ‘લુક સન, ભવિષ્ય જાણવા માટે આપણે આપણો ભૂતકાળ જાણવો જરૂરી છે. આ ફિલ્મમાં બોમ્બેનો ભૂતકાળ છે.’

ડ્યુડઃ ‘યુ મીન ટુ સે કે મુંબઈ ખાલી આવું પૈસાદારોનું અને માફિયાઓનું જ હતું? એમાં કોઈ મહેનતકશ લોકો હતા જ નહીં? અને એક મિનિટ, આ ફિલ્મ ટ્રુ સ્ટોરી પરથી બનેલી છે? તો પછી ક્યાંય એવી ચોખવટ કેમ નથી? અને બાય ધ વે, તમે હૉલીવુડની ફિલ્મોની વાત કરો છોને. તો આ ફિલ્મમાં રણબીરનું જેવું કેરેક્ટર છે ડિટ્ટો એવું જ કેરેક્ટર હૉલીવુડની ફેમસ ફિલ્મ ‘સ્કારફેસ’માં એક્ટર અલ પચીનોનું હતું. ઇવન ‘સ્કારફેસ’ અને ‘બોમ્બે વેલ્વેટ’ બંનેનો ક્લાઇમેક્સ એક્ઝેક્ટ સરખો છે. બંનેમાં એ જ રીતે હીરો હાથમાં બંદૂકડીઓ લઇને ધાણીફૂટ ગોળીબાર કરીને આગળ ધસી જાય છે. પોતાની પર્સનલ ટ્રેજેડીને પહેલવાનના હાથનો માર ખાઇને ભુલાવવાનો ટ્રાય કરતો હીરો તમે નામ લીધું એ જ માર્ટિન સ્કોર્સેઝીની ‘રેજિંગ બુલ’ ફિલ્મમાં પણ હતો, એ પણ ‘શમિતાભ’માં અમિતાભ જેને જોઇને ગાંડા કાઢે છે એ રોબર્ટ દ નીરો. તમે હૉલીવુડની જ વાત છેડી છે તો કહી દઉં કે ‘બોમ્બે વેલ્વેટ’ના અક્ષરો ડિટ્ટો ૨૦૦૨માં આવેલી મ્યુઝિકલ ફિલ્મ ‘શિકાગો’ જેવા જ લાગે છે.’

અંકલની હાલત સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં પકડાયેલા નેતા જેવી થઈ જાય છે. એટલે એ સ્વસ્થતા ધારણ કરીને નવેસરથી બચાવ માંડે છે, ‘કબૂલ, પણ તું એક્ટિંગ જો. રાજ કપૂર જેવા વાળ અને મૂછોમાં રણબીર એકદમ સ્માર્ટી નથી લાગતો?’ (જવાબમાં ડ્યુડે ડચકારો બોલાવીને ખભા ઊલાળ્યા.) ‘અને જૅઝ સિંગરના રોલમાં સતત ડરેલી રહેતી અનુષ્કા, એકદમ લુચ્ચો અને ક્રૂર કરણ જોહર. અને હા, ઓલ્વેઝ રિલાયેબલ એવો કે. કે. મેનન. અહીં તો એ હૅટ અને સિગાર સાથે એ ડિટ્ટો અશોક કુમાર જ લાગે છે.’

ડ્યુડઃ ‘લેકિન અંકલ, આ ફિલ્મમાં એટલા બધા કલાકારો છે કે હું તો કન્ફ્યુઝ થઈ ગયો કે કોણ શું છે અને શું કામ છે? વચ્ચે પાછા રેમો ફર્નાન્ડીઝ, રવીના ટંડન, નસીરુદ્દીન શાહનો દીકરો વિવાન શાહ, ‘રૉકેટ સિંઘ’ ફેમ મનીષ ચૌધરી પણ છે. એ તો સમજ્યા, પણ અહીં તો વચ્ચે કેબીસી વાળા સિદ્ધાર્થ બસુ, કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટર મુકેશ છાબડા, (અદિતી રાવ હૈદરીનો એક્સ હસબંડ) સત્યદીપ મિશ્રા અને પેલો સ્ટેન્ડ અપ કોમેડિયન વરુણ ગ્રોવર પણ આવે છે. આ જ વરુણ ગ્રોવરે ‘દમ લગા કે હૈશા’નાં ગીતો લખેલાં.’ અંકલને લાગ્યું કે એણે ખોટા જુવાનિયા સાથે પંગો લઈ લીધો છે. પણ હવે આ જુવાનિયો ગેમ ઑવર કરવાના મૂડમાં હતો, ‘એક તો સ્ટોરીમાં કશું નવું નહીં. માત્ર તમે કેવું રેટ્રો-વિન્ટેજ મુંબઈ ક્રિયેટ કરી શકો છો અને કેવી કેવી હૉલીવુડ ફિલ્મોને અંજલિઓ આપી શકો છો એવી ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ખુજલી શાંત પાડવા માટે જ આવી ફિલ્મ બનાવવાની? એ પણ અઢી કલાકથીયે વધારે લાંબી? ખાલી એટલું માનવું પડે કે ફિલ્મનું જૅઝ સ્ટાઇલનું મ્યુઝિક મસ્ત હતું. આ મ્યુઝિક જ આખી ફિલ્મને મ્યુઝિકલ ફિલ્મની ફીલ આપે છે. પણ એ તો બોસ, અમિત ત્રિવેદી હોય એટલે મ્યુઝિક ધાંસુ હોય જ. આખરે આપણો ગુજ્જુ બૉય છે.’

ફિલ્મની થોડી પોઝિટિવ વાત આવી એટલે અંકલ બોલી ઊઠ્યા, ‘હા હોં, એમાંય પેલું ‘જાતા કહાં હૈ દીવાને’ ગીત આવ્યું ત્યારે તો હું ડોલી ઊઠેલો.’

ડ્યુડઃ ‘લેકિન અંકલ, ઓન્લી મ્યુઝિક માટે આ ફિલ્મ જોવા ન જવાય, ભલેને અનુરાગ કશ્યપે બનાવી હોય.’ ત્યાં જ ડ્યુડના વ્હોટ્સએપમાંથી કોઈ કન્યાએ ‘હાઇઇઇઇ’ લખેલું ટપક્યું એટલે ડ્યુડ ‘ઑકે અંકલ, ઇટ વૉઝ નાઇસ ટૉકિંગ ટુ યુ’ કહીને વ્હોટ્સએપમાં ડૂબી ગયો.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits