The Note Ban Saga

2000-rs-new-note‘બસ, હવે બહુ થયું.’ હાઉસિંગ બૉર્ડના મકાનની છતમાંથી પોપડા ખરી પડે એવા સ્લૅબભેદી અવાજે અમે ગર્જના કરી.

છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી દરેક વાતમાં જેમને કાવતરાની ગંધ આવે છે એવા મૂઢમતિ પત્રકારોનું રિપોર્ટિંગ જોઈ જોઇને અમારો દેશપ્રેમ દો ગઝ ઝમીન કે નીચે જતો રહેલો. પરંતુ થેન્ક્સ ટુ ફેસબુક-વ્હોટ્સએપ, કે જેને પ્રતાપે મને જાણ થઈ કે આ રાષ્ટ્રની ભોમકા હજી દેશભક્તવિહોણી થઈ નથી. સોશ્યલ મીડિયામાં એમણે અપલોડ કરેલા લેખો-સ્ટેટસો વાંચીને અમારા લોહીમાં કામચલાઉ ઊભરો આવી ગયો અને સૅન્ડ માફિયાના ગેરકાયદે ઉત્ખનનથી જેમ રેતીની સાથે દટાયેલા મૃતદેહો બહાર આવે એમ અમારો દેશપ્રેમ પણ બહાર આવી ગયો. ફરી પાછું બે પોપડાનું બલિદાન આપીને અમે ત્રાડ પાડી કે, ‘ન જોઇએ, ઘરમાં 500-1000ની એક પણ નૉટ ન જોઇએ. નાણું તો ઠીક, દાળમાં પણ કંઈ કાળું ન જોઇએ.’

ત્યાં જ બાલ્કનીમાંથી વાઇફીએ સૂકવવા માટેનો ભીનો ટુવાલ ઝાટકીને સામો અર્નબપોકાર કર્યો, ‘બ્લૅકમની જેટલી તોmaxresdefault તારી આવક જ ક્યે દિ’ હતી? હવે અત્યારે જા અને બૅન્કમાંથી છુટ્ટા લઈ આવ, નહીંતર સાંજથી કાળું તો ઠીક, દાળ ખાવાના પણ વાંધા પડી જશે.’ બસ, અમારું દેશાભિમાન જાગ્રત કરવા માટે આટલું મહેણું પૂરતું હતું. પૂરેપૂરો ચાર્જ કરેલો મોબાઇલ, એમાં નાખેલું ‘જિઓ’નું કાર્ડ, બૅન્કની ચૅકબુક ઇત્યાદિ સરંજામ ચૅક કર્યો અને અમે દેશને ખાતર ફના થવા એટલે કે થોડી કૅશ લેવા નીકળી પડ્યા. મનોમન ગાંધીજી જેવો નિર્ધાર પણ કર્યો કે ‘કાગડા કૂતરાના મોતે મરીશ, પણ આજે તો કૅશ લીધા વિના પાછો નહીં ફરું.’ પત્નીએ વ્હોટ્સએપથી ‘વિજયી ભવઃ’ની શુભેચ્છા પણ પાઠવી.

***

વ્હોટ્સએપ-ફેસબુકની બહારની દુનિયામાં ક્યારેક ફરવા નીકળી પડવાની મજા જ કંઈ ઓર હોય છે! એય ને, સતત પેટ્રોલના ભાવ જેવા અપ-ડાઉનનો આહલાદક અનુભવ કરાવતા રસ્તા પરના રમણિય ખાડા, ફેફસાંને તરબતર કરી દે તેવી વાહનોની ધુમ્રસેરો, આધુનિકતા અને પરંપરાના ઐક્યનો અનુભવ કરાવતા બાજુબાજુમાં સહઅસ્તિત્વ માણતા વાઈફાઈના ટાવર અને હિલોળા લેતા ઉકરડા… બસ, આવા જ ચિંતનાત્મક વિચારો કરતાં અમે બૅન્કની કતાર સુધી પહોંચી ગયા. રાધર કહો કે કતાર અમને આલિંગન આપવા માટે સામેથી આવી રહી હતી. જાણે કહેતી હોય કે ચારેકોર દેશસેવાના યજ્ઞો ચાલી રહ્યા છે, બસ, લાઇનમાં ઊભો અને આહુતિ આપવા માંડો.

ઇશ્વર માટે કહેવાય છે કે એ બધે જ છે, ફક્ત એને જોવાની દૃષ્ટિ હોવી જોઇએ. હવે સમજાયું છે કે દેશભક્તિનું પણ એવું જ છે. ફેસબુક પર આગઝરતાં સ્ટેટસો મૂકવાં, અન્ય દેશભક્તોનાં સ્ટેટસો શૅર કરવાં, કોઈ અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરે તો તેને ‘રાષ્ટ્રાસ્ત્ર’થી હણી નાખવો, 2000ની નવી નોટ સાથે સેલ્ફી મૂકવા, સવાલો ન પૂછવા, ફરિયાદો ન કરવી, બધું જ ચૂપચાપ સ્વીકારી લેવું એ તમામ બાબતો દેશભક્તિનાં જ અલગ અલગ પાસાં છે. અગાઉ બસના પાસ કઢાવવા, રેલવેની-મલ્ટિપ્લેક્સની ટિકિટ લેવા, મંદિરમાં દર્શન કરવા, છાપાની કુપનોના બદલામાં પ્લાસ્ટિકનું ડબલું લેવા, મફતિયા સુવિધાઓ આપતાં SIM કાર્ડ લેવાની લાઇનોમાં ઊભા રહેવાનો લાહવો લેતા લોકોને ક્યારેય આવી ‘કિક’નો અનુભવ નથી થયો. હસતા મોઢે કલાકો સુધી લાઇનમાં ઊભા રહીએ એવું દેશભક્તિનું યુઝર ફ્રેન્ડ્લી વર્ઝન બીજું કયું હોઈ શકે?

India Living in Lineઍની વે, વિવિધ ઠેકાણેથી નીકળતી નદીઓ જેવી લાઇનોના સરરિયલ પેઇન્ટિંગ ટાઇપના સિનારિયોમાં અમે અમારી બૅન્કની કતાર શોધીને અને તેનો છેડો શોધીને તેમાં ઊભા રહી ગયા. જ્યાં એક જ લાઇનમાં આગળ એક દા’ડિયો મજૂર ઊભો હોય અને પાછળ મોંઘી કારનો માલિક ઊભો હોય, એનાથી વધુ કેવી સમાનતાની તમે અપેક્ષા રાખો છો, બૉસ?! આદિકાળથી ધનવાનોને ધિક્કારતા આવેલા આપણા દેશમાં અત્યારે ગરીબ હોવાનું પણ ગૌરવ ગણાઈ રહ્યું છે, જેમાં લોકો આંખોમાં ગૌરવનું આંજણ આંજીને કહી રહ્યા છે કે, ‘બકા, છેલ્લા દસ રૂપિયા પડ્યા છે ખિસ્સામાં!’ નિર્ધનતાનો પણ વૈભવ હોય છે તે આ બૅન્કની લાઇનમાં ઊભા પછી સમજાયું.

જેમ દરેક કિસ્સામાં બને છે તેમ અત્યારે પણ દેશ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો છે. જેણે તાજમહલ જોયો છે અને જેમણે નથી જોયો, જે દેશભક્ત છે (અથવા તો જે માત્ર ભક્ત છે) અને જે દેશદ્રોહી છે, જે દેશપ્રેમી છે અને જે આપટાર્ડ-લિબટાર્ડ-પ્રેસ્ટિટ્યુટ છે, જેની પાસે જૂની 500-1000ની નૉટ છે અને જેની પાસે નથી, જેની પાસે બ્લૅકમની છે અને જેની પાસે નથી, જેણે 2000ની નવી નૉટ સાથે સેલ્ફી અપલોડ કર્યા છે અને જેણે નથી કર્યા, જે કતારમાં ઊભા છે અથવા તો જે નથી ઊભા… લોકોને ઓળખવા માટેનો આનાથી સહેલો લિટમસ ટેસ્ટ બીજો કયો હોઈ શકે?!

લાઇનમાં ઊભાં ઊભાં આવા પચરંગી વિચારો કરવા માટે અમારી પાસે પૂરતો સમય હતો. બાજુમાં સમાંતરે ચાલી રહેલી સિનિયર સિટિઝનની લાઇનમાં અચાનક બે વૃદ્ધો એકબીજાને જોઇને ગદગદિત થઈ ગયા અને ભેટી પડ્યા, ‘અરે, જયવદન ભાઈ તમે? અમેરિકાથી ક્યારે આવ્યા?’ ‘બસ, જો હજી કાલે રાતે જ આવ્યો અને આવીને જૅટલેગ ઉતાર્યા વિના સીધો આ લાઇનમાં લાગી ગયો છું!’ એ જોઇને મને વિચાર આવ્યો કે આ લાઇનો તો મસ્ત ફિલ્મોની સ્ટોરીઓની ખાણ છે. જેમ કે, છોકરો-છોકરી પહેલીવાર બૅન્કની લાઇનમાં મળે, લાઇન આગળ વધે તેમ એમની વચ્ચે દોસ્તી થાય, પ્રેમ થાય અને બૅન્કના દરવાજા પાસે પહોંચતાં સુધીમાં તો છોકરો ઘૂંટણિયે પડીને છોકરીને પ્રપોઝ કરી દે! આ રીતે ‘જબ વી મૅટ’ની સિક્વલ બની શકે, જેમાં ‘ગીત’નો ડાયલોગ હોય, ‘મુઝે ના, બચપન સે હી લાઇન મેં ખડા રહેને કા બડા શૌક થા, બાય ગૉડ!’

આપણા મનમોહન દેસાઈ જીવતા હોત તો પોતાની ‘લૉસ્ટ એન્ડ ફાઉન્ડ’ ફોર્મ્યૂલા પર નવી ફિલ્મ બનાવી શક્યા હોત,sonam-gupta-bewafa-hai જેમાં પાસપાસે ચાલી રહેલી બે બૅન્કોની લાઇનમાં કુંભ કે મેલે મેં બિછડે હુએ દો ભાઈ મળી જાય. વર્ષો પહેલાં એમના બાપાએ બંનેને એકસરખી બે નૉટ આપી રાખી હોય, જેના પર લખેલું હોય, ‘સોનમ ગુપ્તા બેવફા હૈ!’

ઇવન સૂરજ બરજાત્યા પણ પોતાની ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’નું એ જ નામનું નવું વર્ઝન લાવી શકે, જેમાં લાઇનમાં ઊભો રહેલો એક સલમાન આગળની કોઈ બ્લૅક શર્ટ પહેરેલી વ્યક્તિ સાથે મારામારી કરી બેસે. એટલે દેશભક્ત નંબર-1 એવા અનુપમ ખેર સલમાનના જ ડુપ્લિકેટ ડ્રાઇવર એવા પ્રેમ દિલવાલાને ઑરિજિનલ સલમાનની જગ્યાએ પ્લાન્ટ કરી દે. છેલ્લે નિર્દોષ છૂટીને અને 500-1000ની જૂની નૉટો બદલાવીને પાછો આવેલો સલમાન ડાયલોગ ફટકારી દે, ‘મૈં વાપસ આ ગયા!’ અને બૅકગ્રાઉન્ડમાં સોંગ ચાલુ થઈ જાય, ‘પ્રેમ રતન ધન લાયો… લાયો!’

આ બધું જોઇને આપણા ગુજરાતી ફિલ્મમૅકરો થોડા પાછા પડે? એ લોકો પણ આમાંથી નવી ફિલ્મોની પ્રેરણા લઈ શકે. જેમ કે, લાઇનમાં ઊભી ઊભીને સનસ્ટ્રોકથી બેભાન પડેલા મિત્રના દોસ્તારો પોતાના કોલેજનાં તોફાનો યાદ કર્યાં કરે; અમેરિકા જવાનું સપનું જોતો એક અમદાવાદી જુવાનિયો એક NRG યુવતીને 500-1000ની નૉટો બદલી આપવાની ક્વાયતમાં એના પ્રેમમાં પડી જાય; ૫૦ દિવસ સુધીની મહેતલ હોવા છતાં મકાન માલિકણને બતાવી આપવાની ટણીમાં એક યુવાન અબ્બી કે અબ્બી જૂની નૉટોના બદલામાં 2000ની નવી નૉટ લેવા નીકળે; બે કપાતર દીકરા બાપાના કરન્સી નૉટોના કલેક્શનમાંથી ચોક્કસ નંબરવાળી 500-1000ની નૉટની ગેમ કરી નાખે; પોતાના સ્કિનટૉન સાથે મૅચ થાય એવી 2000ની ગુલાબી નૉટોનું કડકડતું બંડલ લઇને બહાર નીકળેલી વિદેશી યુવતીનું પર્સ ચોરાઈ જાય અને કંડક્ટર જેવું પાકિટ લઇને ફરતો એક યુવાન તે પર્સ શોધી આપવા માટે અમદાવાદ ઊલેચી નાખે, જેમાં ખબર પડે કે તે પર્સચોરીમાં દેવદિવાળીએ પણ ગઈ દિવાળીની ફટાકડાની બંદૂકડી લઇને ફરતો એક VRS લીધેલો અને અત્યારે પાર્ટટાઇમમાં એક હેરકટિંગ સલૂનની દુકાનમાં ફોટોશૉપનું કરતો ડૉન સક્રિય છે…

હજી આમાં ‘રિયલ’ ગુજરાતી ફિલ્મો થોડી બાકાત રહી જાય? ગામમાં પોસ્ટરિયાં લાગે ત્યારે ખબર પડે કે ‘છુટ્ટા કરાવે મારો સાયબો’, ‘કૅશિયરિયા તારી રાધા રોકાણી બૅન્કમાં’, ‘કૅશ રે જોયા દાદા ચૅક રે જોયા’, ‘છુટ્ટા કરાવીને આવું છું’, ‘કોણ હલાવે 500ની ને કોણ હલાવે 2000ની’, ‘ગગો કેદા’ડાનો કૅશ બદલું બદલું કરતો’તો’ વગેરે જેવી ફિલ્મો ઑલરેડી ઍનાઉન્સ થઈ ગઈ છે. યુગો યુગો પહેલાં નૉટો બદલવા ગયેલા પોતાના ‘વીરા’ની રાહ જોતી બહેનની વ્યથા પર ‘બેની હું તો બાર બાર વર્ષે આવ્યો’ અને 500-1000ની જૂની નોટો પ્રત્યે બંધાઈ ગયેલી ભવ ભવની પ્રીતની પીડા બયાન કરતી ‘પારકી થાપણ’ જેવી ફિલ્મો એ જ નામે બનશે. ઇવન પોતાનાં ઘરડાં મા-બાપને બૅન્કની લાઇનોમાં મોકલી દેતા નિષ્ઠુર સંતાનોની હૃદયવિદારક વાત કરતી ફિલ્મ ‘વિસામો’ પણ ડિટ્ટો સેઇમ નામે બનશે (ના, એમાં કોઈ રાજકીય ઍન્ગલ નહીં હોય!). ટૂંકમાં આ કતારો ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે પણ 2000ની નૉટ જેવી જ ‘તેજી 2.0’ લાવી શકે તેમ છે, જો કોઇને રસ હોય તો!

ત્યાં જ એક જુવાનિયાને અધિકારીઓએ ટિંગાટોળી કરીને બૅન્કની બહાર કાઢ્યો. કાને પડ્યું, ‘અહીંયા ધડ પર માથું નથી, ને આને પાસબુક પ્રિન્ટ કરાવવી છે!’ અમે ‘હરિ હરિ’ બોલીને ફરી પાછી થૉટ સાઇકલનાં પૅડલ મારવા માંડ્યાં.

દરેક મોટી ઘટના દેશમાં નવા સાહિત્યના સર્જનનું ટ્રિગર દબાવે છે. એ જ ક્રમમાં મહાન સાહિત્યકાર ચેતન ભગત પણ પોતાની નવી નવલકથાઓ લઇને માર્કેટમાં આવી જશે. જેનાં નામો કંઇક આવાં હશે, ‘વન ડૅ ઍટ ધ બૅન્ક’, ‘500 રૂપીઝ (ટુ) સમવન’, ‘Two Notes’, ‘હાફ હાર્ટેડ દેશભક્તિ’ (અમને ખાનગીમાં ખબર પડી છે કે તેમાં બંધ પડેલાં ATMની પાછળ અને બૅન્કોનાં લૉકર રૂમની અંદર CCTV કેમેરા બંધ કરીને હીરો-હિરોઇન દ્વારા કરાતા 2000ની નવી નોટ જેવા ગરમાગરમ દૃશ્યો પણ હશે!).

દશેરાએ ખવાતી ફાફડા-જલેબીની પ્લેટોની ગણતરી રાખતા પત્રકારો કંઇક આવી અનોખી સ્ટોરીઝ લઈ આવશેઃ ‘બૅન્કોની લાઇનોમાં ૯,૩૬,૧૬૭ પાણીની બૉટલો પીવાઈ ગઈ’, ‘1-1 રૂપિયામાં ID પ્રૂફની ઝેરોક્સ કરી આપનારે દસ દિવસમાં નવી કાર છોડાવી’, ‘યંગસ્ટર્સમાં બૅન્કોની લાઇનમાં ઊભાં ઊભાં પોકેમોન પકડવાનો ક્રેઝ, જિઓનાં નવા કાર્ડ ખરીદવામાં નવેસરથી ધસારો’…

કતારમાં આવા મસાલેદાર વિચારો કરતા હતા ત્યાં જ અમારા કાને બૅન્કના કર્મચારીના શબ્દો પડ્યા, ‘અરે, સાંજે છ વાગ્યે ખાવા ભેગા થઇએ છીએ. ઘણા તો ત્રણ દિવસથી ઘરે પણ નથી ગયા.’ એ સાંભળીને થયું કે હમણાં કોઈ ચિંતક લખશે કે, ‘બૅન્કમાં કામ કરતા હોય એને ત્યાં દીકરી ન અપાય!’ ‘મિત્રો, આજકાલનો પ્રેમ 500-1000ની નૉટો જેવો થઈ ગયો છે, આજે છે કાલે નથી’ જેવા ચિંતનિયા લેખો પણ આપણા માથે મારવામાં આવશે.

જો આ કતારો લાંબી ચાલશે તો મનોચિકિત્સકો પાસે એવા પણ કૅસ આવશે જેમાં સ્ત્રીઓ ફરિયાદ કરતી હશે કે, ‘અમારા ઈ નૉટું બદલવાના નામે ઘરેથી નીકળે છે ને પછી ક્યાંક ભળતે જ ઠેકાણે જાય છે…’ 500-1000ની કે નવી 2000ની નૉટો જોઇને પૅનિક અટેકનો ભોગ બનતા લોકો માટે ‘કરન્સીફોબિઆ’ અને ‘પિંકફોબિઆ’ જેવા નવા રોગ માર્કેટમાં આવી જાય એવુંય બની શકે! બૅન્કોની કતારમાં ઊભા રહીને 2000ની નવી પિંક નૉટ મેળવવાના નામે બૉસને ગોળી પીવડાવીને ઑફિસમાંથી ગુલ્લી મારતા લોકોને એમના બૉસ ‘પિંક સ્લિપ’ પકડાવી દે એવા બનાવો પણ નોંધાશે, જોજો!

***

selfie-2000ત્યાં જ સાક્ષાત્ ચમત્કારના ભાગરૂપે અમારો વારો આવી ગયો અને કૅશિયરે અમારા અકાઉન્ટમાં પૉસિબલ હતી એટલી તમામ 2000ની ગુલાબી નોટો અમારા હાથમાં પકડાવી દીધી. અમેય તે ભૂમિતિમાં અને રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મોમાં હોય તેવા તમામ ઍન્ગલેથી તેની સાથેના સૅલ્ફી લીધા. સ્લો મોશનમાં દોડતાં દોડતાં ઘર તરફ પ્રયાણ કર્યું. આશા હતી કે ઘરે માતુશ્રી જયા બચ્ચન સ્ટાઇલમાં હાથમાં થાળી લઇને સ્વાગત માટે ઊભાં હશે.

પરંતુ થયું કે એ પહેલાં જરાક 2000ની કડકડતી નૉટથી એક કડક ચા પીએ. પણ ઘોર કળિયુગ, ચાવાળાએ તેના છુટ્ટા આપવાની ધરાર ના પાડી દીધી. પાનવાળાએ પણ ડચકારો બોલાવ્યો. પેટ્રોલપમ્પવાળો કહે કે કાર્ડ લાવો. આ સ્થિતિમાં ઘરે પહોંચીશું તો શી સ્થિતિ થશે એ વિચારે અમારી સ્થિતિ બ્લૅક મની ધારક જેવી કફોડી થઈ ગઈ. ન છૂટકે અમે મનોમન ‘જંગ જીત્યો રે મારો કાણિયો, 2000ના છુટ્ટા મિલે તબ જાણિયો’ બોલીને નવેસરથી બૅન્કની બહાર લાઇનમાં લાગી ગયા.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Surgical Strike & Gujarati Films

(૨૦૧૬માં થયેલા ઉડી હુમલા પછી ભારતીય સેનાએ અડધી રાત્રે POKમાં ઘૂસીને જે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી, તે પછી દેશભરમાં સર્જાયેલા દેશભક્તિના પૂરમાં મૂકેલી હળવી પોસ્ટ. જેમાં સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક સાથેના સિનારિયોને વિવિધ ગુજરાતી ફિલ્મોનાં ટાઇટલો સાથે સાંકળવામાં આવી છે.)

ભારત-પાક દોસ્તીઃ રોમેન્સ કોમ્પ્લિકેટેડ

ન.મો.ની સરપ્રાઇઝ પાકિસ્તાન મુલાકાતઃ બસ એક ચાન્સ

દરમ્યાન POKમાં: પોલમપોલ

અને નવાઝ શરીફઃ લવારી

ત્રાસવાદીઓનો ઉડી અટૅકઃ ગ્રૅન્ડ હળી

ફેસબુક બન્યું: દેશબુક

***

PM-ભારતીય સેનાનેઃ શું કરીશું?’ ‘પાઘડીનો સવાલ છે!

ભારતીય સેનાઃ (પાકિસ્તાની ત્રાસવાદીઓ માટે) તું તો ગયો

PM: ‘કેવી રીતે જઇશ?’                  

ભારતીય સેનાઃ થઈ જશે’                                                 

***

(સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પછી)

PM: ‘હાર્દિક અભિનંદન

ભારતીય સેનાઃ બેશક’, ‘આપણે તો છીએ બિન્દાસ

***

(મીનવ્હાઇલ પાકિસ્તાનમાં)

નવાઝ શરીફઃ દાવ થઈ ગ્યો યાર’,

પાકિસ્તાની સેનાઃ લપેટહવે

બચેલા ત્રાસવાદીઓઃ અલ્યા, હવે શું?’

બીજા ત્રાસવાદીઓઃ છેલ્લો દિવસ

***

(ભારતનો મિજાજ જોયા પછી)

અલગતાવાદીઓઃ નવરી બજાર

કાશ્મીરીઓઃ ઓલ્વેઝ રહીશું સાથે

***

તમામ ભારતવાસીઓઃ ગુજ્જુભાઈ ધ ગ્રેટ!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Dear Monsoon

(૨૦૧૬ના ચોમાસામાં અમદાવાદમાં વરસાદ ખેંચાયો હતો. તેના પરથી એક સવારે સર્જેલું આ હળવું સ્ટેટસ, એટલે વરસાદને નામ પત્ર. ફેસબુક પર મૂકેલું આ સ્ટેટસ પ્રચંડ હદે વાઇરલ થયું, દિવસો સુધી દેશ-દુનિયાના ગુજરાતીઓમાં ફરતું રહ્યું અને લિટરલી હજારો લોકોએ પોતાના નામે ચડાવ્યું હતું. તમારા ફોનમાં પણ ક્યાંકથી ફરતું ફરતું આવ્યું હોય, તો અમને યાદ કરજો, કેમકે અમે એક આખી સવાર ખર્ચીને સર્જ્યું હતું.)

ડિયર મોન્સૂન,
કેરળ-તમિલનાડુથી ગુજરાત સુધી પહોંચતાં આટલી બધી વાર?
તારી પહેલાં તો અમારી છુક છુક ગાડીઓ પહોંચી જાય છે!
જલ્દી આય ભાઈ, અહીંયા એસીનાં બિલો વધે છે.

કોર્પોરેશનના નવા બનેલા રસ્તાઓ ધોવાઈ જવા માટે બેબાકળા બન્યા છે. કોન્ટ્રાક્ટરોનાં છોકરાં નવી ગાડી માટે કજિયો કરે છે, ને એના પપ્પાઓ ‘એક વરસાદ પડી જવા દે’ એવા વાયદાઓ કરે છે.
ઘણા બધાને સ્વિમિંગ શીખવું છે, પણ તું આવે, રસ્તા કેડ સમાં પાણીથી છલકાય એની રાહમાં છે.

‘સ્ટાર્ટ અપ ઇન્ડિયા’ હેઠળ કેટલાય જુવાનિયાઓએ પલળેલી ગાડીઓ સ્ટાર્ટ કરવાના ક્રેશ કોર્સ કરી રાખ્યા છે. હાડકાંના ડૉક્ટરોની પણ કેટલીયે પ્રોપર્ટીની ખરીદી-ફોરેન ટ્રિપો અટકેલી પડી છે.
રેઇનકોટ-છત્રીઓ માર્કેટમાં ખડકાઈ ગયાં છે, પણ તારા અભાવે વકરો શરુ થવાને વાર છે, ને એમાં જ ચીનનો જીડીપી ઘટી રહ્યો છે (એટલે જ એ NSGમાં કનડે છે).
દાળવડાં-ભજિયાં વગર લોકોની આંતરડી કકળે છે. ફેસબુક પર સેલ્ફીઓ પણ સાવ નપાણિયા થઈ ગયા છે.
ટિટોડીનાં ઈંડાંમાંથી બચ્ચા પણ આવી ગયાં ને સૂકવેલા ગોટલાના મુખવાસ પણ બની ગયા.

તારા વગર ‘અમીછાંટણાં’, ‘ધડાકાભેર’, ‘મેઘસવારી’, ‘સર્વત્ર શ્રીકાર’, ‘નવી આવક’, ‘જળબંબાકાર’, ‘સાંબેલાધાર’, ‘ઓવરફ્લો’, ‘ખતરાના નિશાનથી ઉપર’, ‘ઉપરવાસમાં’, ‘નીચાણવાળા વિસ્તારો પાણીમાં ગરકાવ’, ‘ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટના દાવા પોકળ’, ‘પ્રિમોન્સૂન પ્લાન ધોવાયો’, ‘ઠેર ઠેર ભૂવા પડ્યા’ જેવા મેઘધનુષી શબ્દપ્રયોગો વિના ગુજરાતી ભાષા નાભિએથી ઑક્સિજન લેવા માંડી છે. હજારો દેડકાઓ અને કરોડો કવિઓ પણ તારા વિના ટળવળે છે. તારા વિના ‘પલળેલાં ભીનાં બદન’નાં વર્ણનોવાળા લેખો સૂકાભઠ ચિંતનાત્મક થઈ ગયાં છે. તું મોડું કરીશ અને અમારી ભાષા મરી પરવારશે તો અમારે પૈસાની ભાષાથી જ ચલાવી લેવું પડશે એનું તને કંઈ ભાન છે?!

અમે તો ઠીક છે કે ‘અચ્છે દિન’ ને ’15 લાખ’ની આશામાં કપિલના શૉ જોતાં જોતાં દા’ડા કાઢી નાખીશું, પણ તું અકોણાઈ કરીશ તો તારા પર ‘દેશદ્રોહી’, ‘રાષ્ટ્રવિરોધી’, ‘માતૃભાષાવિરોધી’, ‘માનવતાવિરોધી’, ‘વિકાસવિરોધી’, ‘ખેડૂતવિરોધી’નાં લેબલો લાગી જશે! ‘સિડીશન’ના ચાર્જિસ લાગશે તો તારા જામીન આપવા કોઈ કાલિદાસ નહીં આવે. અને તું વરસમાં એકવાર આવવામાં પણ તારીખ સાચવતો નથી, કોર્ટની તારીખો કેવી રીતે સાચવીશ? કેજરીવાલ તારી પાસે વરસવાની ડિગ્રી માગશે કે સુબ્રહ્મણ્યમ સ્વામી તારી ભારતીયતા પર સવાલ ઉઠાવશે તો તારી પાસે તો ભારતનો વિઝા પણ નથી.
એટલે ભાઈ, તને પણ વિજય માલ્યાની જેમ ભાગેડુ જાહેર કરાય એ પહેલાં આવી જા.

આ ઝાપટા જેટલું લખ્યું છે, હેલી જેટલું સમજીને વાંચજે.

લિખિતંગ,
ટુવાલથી પરસેવા લૂછતો એક કોરોધાકોર ગુજરાતી.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

બૅંગિસ્તાન

મેસેજ મસ્ત, ફિલ્મ પસ્ત

***

ધડાધડ કટાક્ષનાં બાણ ચલાવ્યા બાદ આ ફિલ્મ અચાનક મેસેજ મોડમાં જતી રહે છે અને આપણાં બગાસાંનો સિલસિલો શરૂ થાય છે.

***

cf66a27124275f356b9b468aa1eb437cઆતંકવાદ અને ધર્માંધતા જેવા અસૂરોનો વિરોધ બે રીતે થઈ શકે, એક તો તેની સામે કાળો કકળાટ કાઢો અને જીવ બાળો, અથવા તો પછી તેના પર કટાક્ષનાં બાણ ચલાવીને તેને હસી કાઢો. ફિલ્મ વિવેચકમાંથી ફિલ્મમૅકર બનેલા કરણ અંશુમાને પોતાની પહેલી ફિલ્મમાં આ બીજો રસ્તો લીધો છે. આપણી સામે એક પછી એક પાત્રો ઇન્ટ્રોડ્યુસ થતાં જાય અને સાથે તીખા તમતમતા કટાક્ષનો વરસાદ પણ થતો રહે. પરંતુ એ પછી ડિરેક્ટરને અચાનક સર્વધર્મ સમભાવનો સંદેશો આપવાનું સૂઝી આવે છે અને ફિલ્મ સીધી જ ‘ઑહ માય ગોડ’, ‘પીકે’ અને ‘ધરમ સંકટ મેં’ની ગલીમાં ઘૂસી જાય છે. કટાક્ષના ડબ્બા ડૂલ થાય છે અને ફારસનો ફેસ્ટિવલ શરૂ થઈ જાય છે.

મઝહબ નહીં સીખાતા

આ વાર્તા છે બૅંગિસ્તાન નામના દેશની, જ્યાં હિન્દુ અને મુસ્લિમો વચ્ચે સતત ઢીશુમ ઢીશુમ ચાલતું રહે છે. થોડા સમય પછી પૉલેન્ડમાં એક વિશ્વ ધર્મ પરિષદ ભરાવાની છે. બંને ધર્મના બની બેઠેલા લેભાગુ નુમાઇંદા (કુમુદ મિશ્રા, ડબલ રોલમાં) તેમાં બ્લાસ્ટ કરવા માટે બે જુવાનિયા હાફિઝ બિન અલી (રિતેશ દેશમુખ) અને પ્રવીણ ચતુર્વેદી (પુલકિત સમ્રાટ)ના દિમાગને ડિટર્જન્ટથી ધોઇને પૉલેન્ડ પાર્સલ કરે છે. હવે જોવાનું એ છે કે એ બંને જણા બ્લાસ્ટ કરશે ખરા?

ટાયર્ડ સટાયર

કટાક્ષ અને એ પણ ધર્મમાં ઘૂસેલાં દૂષણો પરનો કટાક્ષ એ વાઘની સવારી કરવા જેવું કામ છે. સહેજ ચૂક્યા, તો કોળિયો થતાં વાર ન લાગે. તેમ છતાં દિગ્દર્શક કરણ અંશુમાને આ બેધારી તલવાર પકડી છે. એક્ચ્યુઅલી આગળ કહ્યું તેમ પૂર્વાશ્રમમાં તેઓ ફિલ્મ વિવેચક હતા, એટલે કે આ રિવ્યૂની જેમ તેઓ પણ ફિલ્મોની ચીરફાડ કરતા. એટલે જ એમની ફિલ્મમાં સંખ્યાબંધ દેશી-વિદેશી ફિલ્મોના રેફરન્સિસ આવે છે. જેમ કે, ફિલ્મની કટાક્ષના મરીમસાલાથી ભરપુર શરૂઆત તથા બધાં પાત્રોની લાંબીલચ્ચ દાઢી સાશા બૅરન કોએનની સરમુખત્યારોની ખિલ્લી ઉડાવતી ફિલ્મ ‘ડિક્ટેટર’ની યાદ અપાવે છે. એક પોલીસમેન પોતાનું નામ ‘વાઈ કાર વૉંગ’ બોલે છે (સંદર્ભઃ દક્ષિણ કોરિયામાં વાંગ કાર વાઈ નામના દિગ્ગજ ફિલ્મમૅકર છે). આ ઉપરાંત અહીં ઑલ ટાઇમ ગ્રેટ ફિલ્મ ‘સિટિઝન કૅન’થી લઇને રૉબર્ટ ડી નિરોની ‘ટેક્સી ડ્રાઇવર’ સુધીની ફિલ્મોના સંદર્ભો અહીં વેરાયેલા પડ્યા છે. ઇવન સાયન્સ ફિક્શન ફિલ્મ સિરીઝ ‘સ્ટાર વૉર્સ’ને પણ અહીં એક ધર્મ તરીકે રજૂ કરાઈ છે. લોચો માત્ર એટલો જ છે કે તમે ઘાટઘાટની ફિલ્મોનાં પાણી પીધાં હોય, તોય તમને તેમાં હસવું તો આવતું જ નથી. એટલે આ બધી માત્ર ડિરેક્ટરની પોતાની અંજલિઓ બનીને રહી જાય છે.

અમુક સિક્વન્સિસ ખરેખર સારી બની છે. જેમ કે, ‘મૅકડોનલ્ડ્સ’ જેવી અમેરિકન ચેનમાં બેસીને તેનું ડ્રિંક પીતાં પીતાં જ કટ્ટર ધાર્મિક આગેવાન અમેરિકાના કહેવાતા પ્રોપેગન્ડાનો વિરોધ કરે છે. અમેરિકાના પ્રખ્યાત ‘આઇ વૉન્ટ યુ ફોર યુએસ આર્મી’ પોસ્ટરની તર્જ પર ‘આઇ વૉન્ટ યુ ફોર અલ કામ તમામ’ ત્રાસવાદી સંગઠનનું પોસ્ટર બને છે. ગેરકાયદે હથિયારો વેચતો રશિયન વેપારી ટેલિશોપિંગની સ્ટાઇલમાં સ્યુસાઇડ બોમ્બની એડ બતાવે છે. ‘કિપ કામ ઍન્ડ આઇ એમ નૉટ અ ટેરરિસ્ટ’ જેવું લખેલાં ટીશર્ટ પહેરીને વિદેશમાં મુસ્લિમો ફરે છે, જેથી એમને કોઈ ત્રાસવાદી ન ગણી લે વગેરે. હસતાં હસાવતાં આ ફિલ્મ આપણને કહી દે છે કે કેવી રીતે યંગસ્ટર્સને કહેવાતા ધાર્મિક નેતાઓ બ્રેઇનવૉશ કરી દે છે, બીજા ધર્મની વાત છોડો, આપણને આપણા જ ધર્મનું કશું જ્ઞાન નથી હોતું અને કાને પડતી સાચી-ખોટી વાતો સ્વીકારી લઇએ છીએ, કેવી રીતે જગતમાં ઇસ્લામોફોબિઆ ફેલાયેલો છે, પરાપૂર્વથી ચાલી આવતી પરંપરાઓને આપણે આપણા દિમાગનો એક ટકોય ઉપયોગ કર્યા વિના સ્વીકારી લઇએ છીએ, બહારનાં કપડાંમાં અને દાઢી-તિલકમાં ધર્મ શોધીએ છીએ ઇત્યાદિ. સારી વાત એ છે કે આવી અઢળક વાતો કહેવા માટે ફિલ્મ અમુકથી વધારે ઉપદેશાત્મક થઈ નથી.

પરંતુ હવાઈ ગયેલા ફટાકડાની જેમ ફિલ્મમાં શરૂઆતી તણખા પછી સૂરસૂરિયાં જ ભર્યાં છે. ચટાકેદાર કટાક્ષનો બધો જ સ્ટૉક ઇન્ટરવલ આવતાં સુધીમાં ખલાસ થઈ જાય છે. કદાચ તેની ભરપાઈ કરવા માટે જૅક્લિન ફર્નાન્ડિઝને કોઈ જ દેખીતા કારણ વિના ફિલ્મમાં આયાત કરવામાં આવે છે. જે દારૂ પીવડાવીને અને એકાદું નાચકણું કરીને જતી રહે છે. કટાક્ષ તો ગાયબ થઈ જ જાય છે, પરંતુ શરૂ કરેલી વાર્તાને જેમ તેમ પૂરી કરવા માટે સાવ હાસ્યાસ્પદ કહી શકાય તેવી ફારસછાપ સ્થિતિઓ મૂકવામાં આવી છે. ન તમને ક્યાંય એનર્જી મહેસૂસ થાય, કે ન આગળ શું થશે તે જાણવાની ઉત્સુકતા થાય. હિન્દુ-મુસ્લિમ એક છે અને બધાં ધર્મો શાંતિ, પ્રેમ, અહિંસા અને ભાઈચારાનો સંદેશો જ આપે છે એવો ઉપદેશ આપવાનો બાકી રહી ગયો હોય તેમ છેલ્લે પાછું રિતેશ પાસે એક નાનકડું પ્રવચન કરાવાયું છે. તમે બીજા ધર્મને જાણો નહીં ત્યાં સુધી તેની સારી વાતો તમને ખબર જ ન પડે તે મેસેજ આપવા માટે જ બંને હીરો પોતાનાથી વિરુદ્ધ ધર્મ સ્વીકારે છે તે ટ્રેક ઘુસાડાયો છે (જે બધું જ તમને ‘ધરમ સંકટ મેં’ની યાદ અપાવ્યા કરે). ઇવન ટાઇટલને બાદ કરતાં આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય ‘બૅંગિસ્તાન’નો સંદર્ભ આવતો નથી.

નો ડાઉટ, રિતેશ દેશમુખનું કોમિક ટાઇમિંગ સરસ છે, પરંતુ બિચારા તેના એકલા પર જ આખી ફિલ્મનો ભાર નાખી દઇએ તો બાળમજૂરીનું પાપ લાગે. તેની સાથે ‘ફુકરે’ ફેમ પુલકિત સમ્રાટ છે, જે એક્ટિંગ કરતાં પોતાના લુક માટે વધારે સભાન હોય તેવું લાગ્યા કરે છે. હા, બંને બાજુના કટ્ટરપંથી તરીકે (‘રૉકસ્ટાર’ અને ‘બદલાપુર’ ફેમ) કુમુદ મિશ્રાને એક્ટિંગ કરતા જોવા ગમે છે, તો એમને ઝાઝું ફૂટેજ નથી અપાયું. એમ તો ફિલ્મમાં ટૉમ ઑલ્ટર પણ છે, પરંતુ ફિલ્મ શરૂ થયા પછી આવીને વહેલા જતા રહેતા લોકોને તો એમની હાજરીનો અહેસાસ સુધ્ધાં નહીં આવે. ચટણી જેવડો એક નાનકડો રોલ આર્ય બબ્બરને પણ અપાયો છે. આર્ય બબ્બર કોણ છે એ તો ખબર છેને? નહીં? તો જવા દો.

ફિલ્મમાં કશી જ જરૂર ન હોવા છતાં રામ સંપતે આ ફિલ્મ માટે મ્યુઝિક કંપોઝ કર્યું છે. તેમાં ખાસ કશું વખાણવાલાયક તો નથી, પરંતુ ‘હોગી ક્રાંતિ ચારો ઓર’, ‘મૌલા’ અને ‘મેરી ઝિદ હૈ જીને કી’ના શબ્દો ગીતકાર પુનીત ક્રિશ્નાએ ખરેખર સરસ લખ્યા છે.

નો સ્થાન ફોર બૅંગિસ્તાન

આખી પિંજણ વાંચ્યા પછી તમારા મનમા સવાલ થવાનો કે પૈસા ખર્ચીને આ ફિલ્મ જોવા જવાય? સીધો જવાબ છે, ના. ‘બૅંગિસ્તાન’નો મેસેજ ખરેખર ઉમદા છે એ વાત સાચી. તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાને બદલે ખરેખર તો તેને ટૅક્સ ફ્રી કરી દેવી જોઇએ. પરંતુ મોંઘીદાટ ટિકિટો ખર્ચીને થિયેટર સુધી લાંબા થવાને બદલે ફિલ્મની ડીવીડી બહાર પડે અથવા તો ફિલ્મ ચેનલ પર આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવી જ હિતાવહ છે.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

મિસ ટનકપુર હાઝિર હો

  • 220px-miss_tanakpur_haazir_ho_posterસમાજમાં બનતી વાહિયાત ઘટનાઓ સટાયર એટલે કે કટાક્ષના ચાબખા મારવામાં જો ધ્યાન ન રહે, તો તેને ફારસમાં પલટાતા વાર નથી લાગતી. આ ‘મિસ ટનકપુર હાઝિર હો’ સાથે એવું જ થયું છે. કરવા ગયા કંસાર ને થઈ ગયું થૂલું. પોતાના ઘરની કહેવાતી આબરુ ઢાંકવા માટે એક નિર્દોષ યુવાન પર ખોટો આરોપ મૂકી દેવામાં આવે, કે એણે બળાત્કાર કર્યો છે અને એ પણ એક ભેંસનો. એ ભેંસ એટલે જ મિસ ટનકપુર. બસ, પછી તો ભેંસને બળાત્કાર પીડિતા બતાવીને એને કોર્ટમાં રજૂ કરાય અને કાયદેસરની કાર્યવાહીનું ફારસ ચાલે.
  • પરંતુ ફિલ્મની આ મુખ્ય વાર્તા પર આવતાં આવતાં એટલો બધો સમય વીતી જાય છે કે તમારી ધીરજ જવાબ દઈ દે. જેને ખરેખરું સટાયર કહેવાય એવા આ ભેંસના ટ્રેક પર આવતાં સુધીમાં અડધી ફિલ્મ એટલે કે એક કલાક ઉપરાંતનો સમય નીકળી જાય છે. અને એ એક કલાકમાં શું બને છે? આધેડ વયના અન્નુ કપૂર પોતાના ગુપ્તરોગની સારવાર કરવા કોઈ બાબા પાસે જાય છે, તંત્ર મંત્ર જાણતો હોવાનો દાવો કરતો એક લેભાગુ પંડિત (સંજય મિશ્રા) એની ઑવર એક્ટિંગ સાથે આપણને બોર કરે છે, બેએક દેહાતી ગીતો આવે છે… ઇન શૉર્ટ આપણને બોર કરવાનો પૂરેપૂરો બંદોબસ્ત કરી દેવાય છે.
  • સત્યઘટના પર આધારિત એવી આ ફિલ્મ સિંગલ લાઇનમાં કહેવા એ માગે છે કે કાયદાનાં છીંડાંનો લાભ લઇને દેશમાં બની બેઠેલા લોકો ખોટેખોટા કૅસો કરીને ન્યાયતંત્રનો દુરુપયોગ કરે છે અને નિર્દોષ લોકો એનો ભોગ બને છે. પરંતુ આટલી અમથી વાત કહેવા માટે એક તો સવા બે કલાકનો સમય લીધો છે અને એ પણ એટલો ધીમે ધીમે પસાર થાય છે કે સતત તમને થિયેટરમાંથી બહાર ભાગી જવાની ઇચ્છા થયા કરે.
  • આ ફિલ્મ ત્રણ ત્રણ લેખકોએ મળીને લખી છે, પણ રાઇટિંગમાં જરાય ભલીવાર નથી. નેતા, પોલીસ, સરપંચ બધા જ ભ્રષ્ટ હોય, ખાપ પંચાયતવાળા સ્ત્રીઓ વિરુદ્ધ બેફામ ઘટિયા ફતવાઓ ફેંકતા હોય, નિર્દોષ વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરતી હોય… આવું બધું જ આપણે અનેક ફિલ્મોમાં જોઈ ચૂક્યા છીએ. એમાંથી અહીં કશું જ નવું નથી કે અસરકારક રીતે પેશ કરાયું નથી.
  • ફિલ્મના હીરો તરીકે ‘મસ્તરામ’ ફિલ્મમાં ખુદ ‘મસ્તરામ’ બનેલો રાહુલ બગ્ગા છે, જેના ભાગે એક્ટિંગ તો છોડો, પૂરતા ડાયલોગ્સ પણ આવ્યા નથી. સૌથી વધુ ફૂટેજ ખાઈ ગયા છે અન્નુ કપૂર, સંજય મિશ્રા, રવિ કિશન અને પાછળથી ઓમ પુરી. હવે આ ચારેય ઉમદા અભિનેતાઓ છે, પણ એમને સારા લખાયેલા સીન અપાય તો સારી એક્ટિંગ કરે ને! સંજય મિશ્રા વધુ પડતું બોલ બોલ કરીને બોર કરે છે. અને ઓમ પુરીએ કાં તો હવે ફિલ્મોમાંથી સંન્યાસ લઈ લેવો જોઇએ, કાં તો પછી ખરેખર કોઇને પૂછ્યા પછી જ ફિલ્મો સ્વીકારવી જોઇએ. ‘ડર્ટી પોલિટિક્સ’ ફિલ્મ પછી આ એમનો બીજો વાહિયાત રોલ છે. આટલા દમખમવાળા એક્ટરો હોવા છતાં આપણું ધ્યાન ખેંચે છે મૌસીનો રોલ કરતાં કમલેશ ગિલ. આ દાદીમાને આપણે ‘વિકી ડૉનર’માં આયુષ્માનનાં દાદીના રોલમાં જોયેલા.
  • કોઈ કારણ વગર ખેંચાયે જતી અને ભયંકર બોર કરતી આ ફિલ્મને માત્ર એમાં ઉઠાવાયેલા વિષયને કારણે જ અડધો સ્ટાર આપી શકાય. બાકી આ ફિલ્મમાં એક મિનિટ પણ વેડફવા જેવી નથી.

    Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ઇક્કીસ તોપોં કી સલામી

વી ધ (કોમન) પીપલ ઑફ ઇન્ડિયા

 ***

અતિશય લાંબી અને નક્કામી ચરબીથી ભરેલી હોવા છતાં આ ફિલ્મ ભારતની વર્તમાન સ્થિતિ પર મીઠાના પાણીમાં બોળેલા ચાબખા મારે છે.

***

ekkees-toppon-ki-salaami-posterરાજકારણીઓ પગથી માથા સુધી ભ્રષ્ટાચારના ખાબોચિયામાં ગરકાવ હોય અને મીડિયા ન્યૂઝને નામે કદરૂપું મનોરંજન પીરસતું હોય ત્યારે એક સામાન્ય માણસ ગરીબ રહેવા છતાં પ્રામાણિક રહી શકે? અને ધારો કે એ પ્રામાણિક રહે પણ ખરો, તો એને એની પ્રામાણિકતાનો શિરપાવ મળે ખરો? આવા કડવી દવા જેવા સાત્ત્વિક સવાલો પૂછે છે રવીન્દ્ર ગૌતમે ડિરેક્ટ કરેલી ફિલ્મ ‘ઇક્કીસ તોપોં કી સલામી’. પરંતુ માર્કેટમાં ફિલ્મનો માલ વેચવા માટે એમણે અંદર જે તામસિક મસાલા ઠાલવ્યા છે એમાં આખી ફિલ્મનો સ્વાદ કંઇક વિચિત્ર થઈ ગયો છે. ઉપરથી ફિલ્મ એટલી લાંબી થઈ ગઈ છે કે માલગાડીની જેમ પૂરી જ નથી થતી!

પ્રામાણિકતાની કિંમત

પુરુષોત્તમ નારાયણ જોશી (અનુપમ ખેર) મુંબઈ મહાનગરપાલિકાના નખશિખ પ્રામાણિક કર્મચારી છે. સાડા ત્રણ દાયકાથી એમનું એક જ કામ રહ્યું છે ખભે ફોગિંગ મશીન ઊંચકીને આ મોહમયી નગરીની ગલીઓમાં-ગટરોમાં મચ્છર ભગાડતો ધુમાડો મારવાનું. પરંતુ એમના બે દીકરા શેખર (મનુ ઋષિ ચઢ્ઢા) અને સુભાષ (દિવ્યેન્દુ શર્મા) દીવા તળે અંધારા જેવા છે. એ બંને દૃઢપણે માને છે કે અત્યારે તો ભ્રષ્ટાચારની ચમચીથી જ ઘી નીકળે.

હવે આખી જિંદગી પ્રામાણિકતાનો ધુમાડો ફેંકતા રહેલા જોશીભાઉ એટલે કે અનુપમ ખેરને બરાબર નોકરીના છેલ્લા દિવસે ભ્રષ્ટાચારનો મચ્છર કરડી જાય છે. એમના પર ફોગિંગ મશીન વેચી મારવાનો આરોપ આવે છે અને એમને સસ્પેન્ડ કરાય છે. આઘાતના માર્યા જોશીભાઉ શ્રીજીચરણ પામે છે. લેકિન મરતાં મરતાં દીકરાઓને કહી જાય છે કે મને મારું આત્મસન્માન પાછું અપાવો અને એક-બે નહીં, પૂરી એકવીસ તોપોની સલામી અપાવો. હવે અત્યારના સમયમાં કદાચ બંદૂકડી મળી જાય, પણ તોપ ક્યાંથી કાઢવી? પરંતુ બંને દીકરા ગાંઠ વાળે છે કે બાપુજીને સન્માનભેર આ દુનિયામાંથી વિદાય આપવી. ત્યાં જ રાજકીય ઘટનાક્રમ એવો બને છે કે બાપુજીને તોપોની સલામી આપવાનો એક ચાન્સ મળે છે.

સીધી બાત, બહોત સારા બકવાસ

આ ફિલ્મ એક પોલિટિકલ સટાયર છે. એટલે કે આપણા દેશની તદ્દન ખાડે ગયેલી રાજકીય વ્યવસ્થા પર કરાયેલાં વ્યંગબાણોનો પ્રહાર છે. પરંતુ પહેલી પંદરેક મિનિટમાં બધાં જ પાત્રોની ઓળખપરેડ પૂરી થઈ ગયા પછી છેક ઇન્ટરવલ સુધી નક્કામાં ગીતો અને લાંબા સીન ચાલ્યા જ કરે છે. હીરો દિવ્યેન્દુની લવસ્ટોરી, ભ્રષ્ટ નેતા દયાશંકર પાંડે (બ્રિલિયન્ટ રાજેશ શર્મા)નું એમની પ્રેમિકા જયાપ્રભા (નેહા ધુપિયા) સાથે અફેર અને એ બધાંનાં ગીતો પરાણે ઘુસાડ્યાં છે. ઇવન બાપુજીને એકવીસ તોપોની સલામી અપાવવાની પ્રક્રિયા પણ ઇન્ટરવલ પછી એનાકોન્ડાની જેમ લંબાઈ ગઈ છે. પરિણામે આખી ફિલ્મ અધધધ લાગે એવી 140 મિનિટની લાંબી થઈ ગઈ છે. આ ફિલ્મને એટલિસ્ટ અડધા કલાક જેટલી કાપકૂપ કરીને રિલીઝ કરાઈ હોત તો એક મસ્ત એન્ટરટેનિંગ સટાયરિકલ ફિલ્મ બની શકે તેવો દારૂગોળો ફિલ્મમાં છે.

કલ્ટ બ્લેક કોમેડી ફિલ્મ ‘જાને ભી દો યારો’માં સતીશ શાહના મૃતદેહને લઇને ચાલતી ધમાચકડી બતાવાઈ હતી. અદ્દલ આવું જ કામ અનુપમ ખેર આ અગાઉ પણ એકાદ-બે ફિલ્મમાં કરી ચૂક્યા છે. અહીં પણ એમણે એ જ કર્યું છે. એટલે જ કદાચ આંખો ખુલ્લી રાખીને મૃતદેહનો અભિનય કરવામાં એમને હવે માસ્ટરી આવી ગઈ છે. એક્ટિંગ ડિપાર્ટમેન્ટમાં અનુપમ ખેર ઉપરાંત બીજાં ત્રણ કલાકારો આપણું ધ્યાન ખેંચે છે. એક તો દિવ્યેન્દુ શર્મા, ભ્રષ્ટ નેતા બનેલા રાજેશ શર્મા અને એનાં રાજકીય સ્વાર્થ ધરાવતાં મમ્મી બનેલાં સિનિયર અદાકારા ઉત્તરા બાઓકર.

અગાઉ ‘દો દૂની ચાર’માં મસ્ત રાઇટિંગ કરનારા રાહિલ કાઝીએ આ ફિલ્મનો આખો રાઇટિંગ ડિપાર્ટમેન્ટ સંભાળ્યો છે. તેમાં અમુક અમુક સીન્સ તો ખરેખર સુપર્બ બન્યા છે. જેમ કે, એક રાજકારણી એની ગંદીગોબરી ભાષામાં સ્પીચ લખાવે અને તેના રાઇટર તેને ડાહીડમરી ભાષામાં મઠારીને પેશ કરે. ન્યૂઝના નામે એબ્સર્ડ મનોરંજન પિરસનારા મીડિયા પર પણ રાહિલ કાઝીએ દાઢી કરવાની બ્લેડ જેવા ધારદાર સંવાદો આપ્યા છે. એક ઉલ્લેખ એ પણ કરવો પડે કે ફિલ્મમાં ખરેખરું મુંબઈ પણ મસ્ત રીતે ઝીલાયું છે. અને હા, ફિલ્મમાં એક ન્યૂઝ એન્કર અર્ણવ ગોસ્વામી (એક્ટર આસિફ શેખ) પણ છે!

લેકિન ઓલરેડી લાંબી ફિલ્મમાં એટલો બધો મેલોડ્રામા ઠપકાર્યો છે કે મૂળ વાત હાંસિયામાં ધકેલાઈ જાય છે. એ જ રીતે બાપના મૃતદેહ પર ઝઘડતા દીકરાઓ અને દીકરાના મૃતદેહ પર સ્વાર્થી રાજકારણ ખેલતી માતાનાં દૃશ્યો સીધાં એબ્સર્ડિટીના ખાનામાં ગોઠવાય છે.

આમ તો ફિલ્મમાં રામ સંપતે અમસ્તા જ સંગીત આપ્યું હોય એવું ઓકે ઓકે મ્યુઝિક છે, પરંતુ રાજેશ શર્મા અને નેહા ધુપિયા પર ફિલ્માવાયેલું ગીત ‘યૂં ના દેખો સાંવરિયા ઘૂર ઘૂર કે’નું પિક્ચરાઇઝેશન  ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે. એમાં હિન્દી ફિલ્મોનાં સુપરહીટ ગીતોની સિચ્યુએશન્સ લીધી છે. પરંતુ ફિલ્મમાં તો આ ગીતની જરૂર જ નહોતી.

આડી ફાટેલી તોપ

આગળ‌ કહ્યું એમ આ ફિલ્મમાં એક અફલાતૂન પોલિટિકલ સટાયર બનવાનો પૂરેપૂરો દારૂગોળો હતો, પરંતુ પોપ્યુલર બનાવવાની લાલચમાં આ તોપનું સૂરસૂરિયું થઈ ગયું છે. ફિલ્મનો મેસેજ સારો હોવા છતાં તે પૈસા ખર્ચીને જોવા જવા જેવી બની શકી નથી. હા, ટીવી પર અવશ્ય જોવી જોઇએ.

રેટિંગ: ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

વૉર… છોડ ના યાર

સુપર્બ છે, યાર!

***

ભારતની પહેલી ‘વૉર કોમેડી’ તરીકે આવેલી આ ફિલ્મ ધારી અસર નિપજાવવામાં સફળ રહી છે.

***

war-chod-na-yaar-poster-2એક જૂની વાત છે કે જે વસ્તુ અતિશય ઘૃણાસ્પદ હોય, એના પર ગમે તેટલો ગુસ્સો કરો છતાં એનો કોઇ અર્થ સરે એમ ન હોય, તો પછી એ વાતને હસી કાઢવી એ વધારે સારો રસ્તો છે. ભારત-પાકિસ્તાનનો ઝઘડો આવી જ બાબત છે, જે આપણને દુઝતા ઘાવની જેમ છેલ્લાં પાંસઠ વર્ષથી પીડા આપી રહ્યો છે. પરંતુ જરા દૂર જઇને, થોડા ઠંડા કલેજે વિચારીએ તો ભારત-પાકિસ્તાનનો ઝઘડો અને એમાં અમેરિકા-ચીન જેવા દેશોનો સ્વાર્થ એ બધું તદ્દન હાસ્યાસ્પદ લાગવા માંડે છે. બસ, આ જ વાત પર લિકવિડ એસિડમાં બોળેલા ચાબખા પડે એવા તીવ્ર કટાક્ષથી ભરપુર ફિલ્મ બનાવી છે નવા ડિરેક્ટર ફરાઝ હૈદરે, ‘વૉર… છોડ ના યાર’.

સાડા છ દાયકાથી ચાલી આવતી સ્ટોરી

રાજસ્થાનના સૂકાભઠ રણમાં ભારત અને પાકિસ્તાનની બોર્ડર પર કાંટાળી તારની બંને બાજુ બેય દેશોના સૈનિકો ચૌબીસ ઘંટે ચૌકન્ના રહીને ડ્યૂટી બજાવી રહ્યા છે. પરંતુ બે બાધોડકાં સાસુ-વહુ પણ લાંબો સમય સાથે રહે તો એમને એકબીજા પ્રત્યે લગાવ થઇ જાય, એમ ભારત અને પાક બંનેના સૈનિકોને એકબીજા સાથે ‘ફાવી’ ગયું છે. રાત પડ્યે બંને દેશના કેપ્ટન્સ યાને કે ભારતનો કેપ્ટન રાજવીર (શરમન જોશી) અને પાકિસ્તાનનો કેપ્ટન કુરેશી (જાવેદ જાફરી) એન્ડ કંપની સરહદની બંને બાજુએ પત્તાંની મહેફિલ જમાવે છે.

બીજી બાજુ દિલ્હીમાં ન્યૂઝ ચેનલની હોનહાર રિપોર્ટર ઋત દત્તા (સોહા અલી ખાન)ને ભારતના રક્ષા મંત્રી (દલીપ તાહિલ)નું તેડું આવે છે. સ્નૂકર રમતાં રમતાં અત્યંત હળવાશથી દલીપ સોહાને કહે છે કે જો, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે બે દિવસ પછી વૉર ડિક્લેર થવાની છે. એટલે તું મારી સાથે સરહદ પર ચાલ અને આપણે ત્યાં ભારત પાકિસ્તાનને મૂંહતોડ જવાબ આપશે એવું શૂટિંગ કરી લઇશું, જે યુદ્ધ શરૂ થઇ જાય પછી લાઇવના નામે તમે ચલાવી દેજો. આવું સેટિંગ પાર પાડવા ન્યૂઝ ચેનલની ગાડી અને મંત્રીજીનો કાફલો (શરમન જોશી જ્યાં તૈનાત છે) ત્યાં આવે છે, પરંતુ દેશ કે નામ સંદેશ આપતાં આપતાં ગોળીઓના અવાજથી ડરીને એ ત્યાંથી નૌ દો ગ્યારહ થઇ જાય છે.

હવે સૈનિકોની વચ્ચે રહીને સોહાને ખબર પડે છે કે બે દેશો વચ્ચેની જાની દુશ્મનીની ઉપરછલ્લી વાતની સામે જમીની હકીકત શું છે. બંને દેશોના સૈનિકો સામસામી અંતાક્ષરી પણ ગાય છે અને સાસુ-વહુની જેમ એકબીજા સાથે નોકઝોંક પણ કરે છે.

ત્યાં જ અમેરિકાના પૈસા અને ચીનના હથિયારોના ખીલે કટકી ખાઇને કૂદતા લાલચુ પાકિસ્તાની નેતા (અગેઇન, દલીપ તાહિલ) અને સૈન્ય વડા (મનોજ પાહવા) ન્યુક્લિયર હથિયાર સરહદ પર રવાના કરી દે છે. એ સાથે જ બે દેશના સૈનિકો વચ્ચે સરહદ પર સામસામો ગોળીબાર શરૂ થઇ જાય છે. સોહા નક્કી કરે છે કે આ યુદ્ધ ગમે તેમ કરીને બંધ કરાવવું જ જોઇએ.

દરેક સીનમાં સટ્ટાક સટાયર

વર્ષો પહેલાં ટીવી પર 8 પીએમ નામની વ્હિસ્કીની એડ આવતી. જેમાં બે દુશ્મન દેશ વચ્ચેની સરહદ પર ઊભેલા બે સૈન્ય અધિકારીઓ (અમર તલવાર અને મનોજ પાહવા) આઠ વાગે એટલે દારૂનો ગ્લાસ એકબીજાને પાસ કરે છે. આ જાહેરાત પરથી ડિરેક્ટર ફરાઝ હૈદરને આ ફિલ્મ ‘વૉર… છોડ ના યાર’નો આઇડિયા આવ્યો હોય તો કહેવાય નહીં. પરંતુ આપણે ત્યાં સટાયરિકલ કોમેડી આમ પણ ઓછી બને છે. એમાં પણ દેશભક્તિથી તરબોળ લજામણી જેવા સંવેદનશીલ વિષયને કટાક્ષની ધારથી હસી કાઢવો એ ખરેખર દાદ માગી લેતું કામ છે, જે ફરાઝ હૈદરે બખુબી બજાવ્યું છે.

આ ફિલ્મમાં કોઇને પણ છોડ્યા નથીઃ દેશને ફોલી ખાતા ભ્રષ્ટ અને ડરપોક નેતાઓ, બે દેશોને લડાવીને પોતાના રોટલા શેકતી મહાસત્તાઓ, ધર્મના નામે બંદૂકો લઇને ગમે ત્યાં ઘૂસી આવતા અફઘાની ઘૂસણખોરો, ન્યૂઝ માટે ગમે તે હદ સુધી જતું આપણું મીડિયા, માત્ર સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઇટ્સ પર જ દેશભક્તિ બતાવતા (ભારત અને પાક) બંને દેશોના યુવાનો અને અબોવ ઓલ સરહદ પર કઇ સ્થિતિમાં જીવે છે એનો કોઇને ખ્યાલ સુદ્ધાં નથી એવા લશ્કરના જવાનો. ફિલ્મમાં આ બધી જ વાતો આપણને ગલગલિયાં સાથે ચીંટિયો ભરીને ડિરેક્ટરે કહી છે.

એકબીજાની સાથેની દુશ્મનીના મુદ્દે ભારત અને પાકિસ્તાન ભલે નાહકના જઝબાતી બની જતા હોય, પરંતુ અમેરિકા-ચીન જેવા દેશો માટે તો આપણી દુશ્મની એ નર્યો બિઝનેસ જ છે. ભારત-પાક હોય કે અમેરિકા- ચીન, બધા જ દેશના રાજકારણીઓ અંતે તો એકસરખા ખંધા, ધીટ અને સ્વાર્થી જ હોય છે. એ બતાવવા માટે ડિરેક્ટરે એ બધા જ રોલમાં દલીપ તાહિલને કાસ્ટ કર્યા છે. કમર્શિયલ સિનેમામાં ભાગ્યે જ જોવા મળે એવું બિટવિન ધ લાઇન ડિટેઇલિંગ પણ આ ફિલ્મમાં ઘણે બધે ઠેકાણે છે.

જ્યારે પણ સરહદ પર લડતા સૈનિકોની વાત નીકળે એટલે આપણે સૌ ‘ઝરા આંખ મેં ભર લો’ ટાઇપના સેન્ટિમેન્ટલ થઇ જઇએ છીએ. પરંતુ પૂરતાં કપડાં-ભોજન વગેરેના અભાવ વગેરેમાં જીવતા સૈનિકો ત્યાં કેવી સ્થિતિમાં જીવે છે એ આપણે કોઇ વિચારતા જ નથી. એ લોકો પણ પોતપોતાના દેશની કુટિલ રાજરમતથી ત્રાસેલા હોઇ શકે એવો નવો શોકિંગ વિચાર આ ફિલ્મ આપણને આપે છે. બની શકે કે સૈનિક હોવા છતાં એ લોકો પોતે જ યુદ્ધથી કંટાળેલા હોય.

બંને દેશોના યુવાનો પર અહીં કશું જ કહ્યા વિના પણ સરસ કમેન્ટ કરાઇ છે, કે એ લોકો ફેસબુક પર એકબીજા સાથે ચેટ કરશે, સ્ટેટસની આપ-લે કરશે પણ એમનેય યુદ્ધમાં રસ નથી. જોકે એ લોકોની દેશભક્તિ માત્ર ફેસબુક પૂરતી જ સીમિત રહે છે. ભારત અને પાકિસ્તાન બંને દેશનું સંગીત, ખાણીપીણી, શોખ બધું જ સરખું છે. છતાં એ બંને એકબીજા સાથે શા માટે લડ્યા કરે છે એ જ સમજાતું નથી.

સુપર્બ એક્ટિંગ અને તીખાં વનલાઇનર્સ

શરમન, જાવેદ, સોહા, દલીપ તાહિલ, સંજય મિશ્રા, મનોજ પાહવાની એક્ટિંગ તો સરસ છે જ, પરંતુ અફઘાનિસ્તાની ઘૂસણખોર બનતા મુકુલ દેવની આટલી અદભુત એક્ટિંગ અગાઉ ક્યારેય નહોતી જોઇ. આ ઉપરાંત આ ફિલ્મનું સૌથી મોટું જમા પાસું છે એનું સુપર્બ રાઇટિંગ. અહીં એટલાં બધાં તીખા તમતમતાં વનલાઇનર્સ છે કે નોંધવા બેસીએ તો ફિલ્મનો આખો સમય લખવામાં જ જાય. સેમ્પલ, યે પાકિસ્તાન હૈ યહાં બગાવત કે લિયે જનરલ્સ વઝિર કી ઇજાઝત નહીં લિયા કરતે; આજ ખાને મેં ક્યા હૈ ખાને મેં ક્યા હૈ યે પૂછ પૂછ કે જાન લોગે ક્યા? ફિર ગોલી મારને કી ઝરૂરત હી નહીં રહેગી; ફસા હુઆ તો પૂરા દેશ હૈ અબ તો નિકાલને કા વક્ત હૈ; સર, યે મુર્ગિયાં પાકિસ્તાની હૈ. દેખિયે ગલે મેં તાવીજ હૈ…

ફિલ્મની ઘણી સિચ્યુએશન્સ જોરદાર હિલેરિયસ છે. જેમ કે, બંને દેશના સૈનિકો એકબીજા સાથે માઇક પર અંતાક્ષરી રમે છે (અને પાકિસ્તાનના સૈનિકો ‘યે દેશ હૈ વીર જવાનોં કા’ અને ‘આઇ લવ માય ઇન્ડિયા’ જેવાં ગીતો ગાય છે!), સરહદની બંને બાજુ સૈનિકો પત્તાં રમે છે, ચીની રાજકારણી ટ્રાન્સલેશન ડિવાઇસથી સિદ્ધુની સ્ટાઇલમાં પંજાબી બોલે છે (જે બતાવે છે કે પૈસા માટે એ લોકો કોઇની પણ ભાષા બોલી શકે છે!), એકની એક સિચ્યુએશન્સ છતાં બેવકૂફ બનતા અફઘાની ઘૂસણખોરો, હલકી ક્વોલિટીના ચાઇનીઝ હથિયારો, સારા ખોરાક-પાણી વિના સૈનિકો પર વતન પર મર-મિટવાની વાતો હાસ્યાસ્પદ પુરવાર થાય છે… વગેરે.

કોઇને આ ફિલ્મ ફુવડ, હાસ્યાસ્પદ કે શીખાઉ લાગી શકે, પરંતુ કોઇ દેખીતા કારણ વિના દાયકાઓથી એકબીજા સાથે લડતા રહેવાની વાત એના કરતાં પણ હાસ્યાસ્પદ છે એ યાદ રાખવું ઘટે.

કુલ મિલા કે

ફિલ્મનું એક માત્ર નબળું પાસું છે ધીમા સ્ટોરીટેલિંગને ઓર ધીમું પાડતું એનું કંગાળ મ્યુઝિક. એ બાદ કરીએ તો આ ફિલ્મ આપણને ચાર્લી ચેપ્લિનની ‘ધ ગ્રેટ ડિક્ટેટર’, સાચા બેરન કોહેનની (બેન કિંગ્સ્લે અભિનિત) ‘ધ ડિક્ટેટર’, અને 2010માં આવેલી ‘ફંસ ગયે રે ઓબામા’ જેવી સટાયરિકલ ફિલ્મો યાદ કરાવી જાય છે. જો તમને ખરેખર સારી સટાયરિકલ ફિલ્મ જોવામાં રસ હોય તો નવરાત્રિના ઢોલમાં આ ફિલ્મ ઢબૂરાઇ અને વીસરાઇ જાય એ પહેલાં જોઇ આવો.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.