બાજીરાવ મસ્તાની

સલામ-એ-ઈશ્ક

***

સંજય લીલા ભણસાલીની વધુ એક લાર્જર ધેન લાઇફ લવસ્ટોરી અપેક્ષા પ્રમાણેનો જ જલ્સો કરાવે છે.

***

bajirao-mastaniઅંગ્રેજીમાં ‘સ્ટારક્રોસ્ડ લવર્સ’ નામનો એક શબ્દપ્રયોગ છે. રોમિયો-જુલિયેટ ટાઇપનાં એવાં પ્રેમીઓ એક ન થાય એટલા માટે આખી દુનિયા એમની પાછળ આદુ ખાઈને પડી ગઈ હોય. વિશ્વમાં એવી વાર્તાઓની કમી નથી. ખુદ સંજયભાઇએ જ પોતાની મોટાભાગની ફિલ્મોમાં એ જ થીમ પર બનાવી છે. એમની આ નવી ફિલ્મ ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ ડિટ્ટો એ જ વાત કરે છે, પણ ભણસાલી સ્ટાઇલમાં. એયને આંખો પહોળી થઈ જાય એવા જાયન્ટ સેટ, હિસ્ટરી ચેનલમાં ઘૂસી ગયા હોઇએ એવા પહેરવેશ, નજર પહોંચે ત્યાં સુધી પથરાઇને બાખડતું સૈન્ય, સામસામી તલવારબાજી જેવા વાક્યે વાક્યે આવતા ધારદાર સંવાદો અને દરેક લાગણીનો ઉત્સવ મનાવાતો હોય એવાં જાજરમાન ગીતો. બાજીરાવ મસ્તાનીમાં આ બધાં જ ઍલિમેન્ટ પિરસવામાં સંજયભાઈ બરાબરના ખીલ્યા છે.

ચીતે કી ચાલ, બાઝ કી નઝર ઔર બાજીરાવ કી તલવાર

૧૮મી સદીની શરૂઆતનો સમય છે. પૂનાના પેશ્વા બાજીરાવ (રણવીર સિંહ) ભારે પરાક્રમી શાસક છે. એક પછી એક યુદ્ધો જીતતા જાય છે અને મરાઠા સામ્રાજ્યનો ભગવો ધ્વજ લહેરાવતા જાય છે. એમની પત્ની કાશીબાઈ (પ્રિયંકા ચોપરા) સાથે એ સુખી છે. એક યુદ્ધ મેદાનમાં અચાનક બુંદેલખંડની રાજકુમારી મસ્તાની (દીપિકા પાદુકોણ) દુશ્મનો સામે બાજીરાવની મદદ માગે છે અને બાજીરાવ કરે પણ છે. બસ, આ યુદ્ધ પછી બાજીરાવ અને મસ્તાની વચ્ચે કટારની ધાર પર પ્રેમ પાંગરે છે. પરંતુ મસ્તાની તો હિન્દુ રાજા છત્રસાલની મુસ્લિમ નર્તક પત્ની રુહાની બાઈની દીકરી. બીજી બાજુ બાજીરાવ પણ બચરવાળ રાજા. છતાં બાજીરાવ પરિવાર, રિવાજ ને સમગ્ર રાજ્યની વિરુદ્ધ જઇને મસ્તાનીને પત્ની જાહેર કરે છે. દુશ્મવો સામે સતત અજેય રહેલા બાજીરાવના આ પ્રેમની આડે સતત એમના પરિવારના જ લોકો અંતરાય ઊભો કરે છે.

પ્યાર, પેશન ને પરિવાર

શરૂઆતમાં કહ્યું એમ સંજય ભણસાલી એકની એક વાર્તા જ ફરી ફરીને કહેતા રહે છે. પછી એ સમીર-નંદિની હોય કે દેવદાસ-પારો હોય કે પછી રામ-લીલા હોય. બે પ્રેમી આ ભવે ભેળા થાય તો ધરતી રસાતળ જાય. ઇવન ‘ગુઝારિશ’માં પણ હૃતિક-ઐશ્વર્યાની આડે બીમારીનો અંતરાય હતો. તેમ છતાં ભણસાલી એવા પૅશનથી વાર્તા કહે કે એમની ફિલ્મની એકેક ફ્રેમમાંથી આપણને તે ઝનૂન ટપકતું દેખાય.

‘રામલીલા’માં વિરોધનો સામનો કરી ચૂકેલા સંજયભાઈએ આ વખતે ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ ‘મિચ્છામી દુક્કડમ’ પ્રકારની લાંબી ચોખવટ કરીને કહ્યું છે કે જુઓ, અમે આ ફિલ્મ નાગનાથ ઇનામદાર નામના મરાઠી લેખકની નવલકથા ‘રાઉ’ પરથી બનાવી છે. ઐતિહાસિક તથ્યોનું ધ્યાન રાખવાનો પૂરો પ્રયત્ન કર્યો છે, તેમ છતાં ભૂલચૂક લેવીદેવી. એટલે એ રીતે જોતાં આ ફિલ્મને આપણે પણ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજને બદલે પેશ્વા બાજીરાવ પહેલાના ફિક્શનલાઇઝ્ડ વર્ઝન તરીકે જ જોવી જોઇએ.

૧૫૮ મિનિટની આ ફિલ્મમાં સૌથી પહેલું ધ્યાન ખેંચે દમદાર એક્ટર ઇરફાન ખાનનો વોઇસ ઓવર. એ પછી તરત જ પેશ્વા બનવા માટે પોતાની દાવેદારી નોંધાવતા બાજીરાવ યાને કે રણવીર સિંહની એન્ટ્રી પડે અને આપણે એની એનર્જીના મેગ્નેટિક ફીલ્ડમાં કેદ થઈ જઇએ. આ એક્ટર રિયલ લાઇફમાં જેટલા ગાંડા કાઢે છે, એનાથી તદ્દન વિપરિત એનું દમદાર પર્ફોર્મન્સ છે. પૂરેપૂરો બાજીરાવના બીબામાં ઢળી ગયેલો રણવીર પાત્ર પ્રમાણે લાઉડ થાય છે, પણ એનામાં ક્યાંય ઓવરએક્ટિંગ દેખાતી નથી. એની હાજરી માત્રથી સ્ક્રીન ભરચક લાગે છે અને ધીમી પડતી ફિલ્મ પણ કંટાળાજનક લાગતી નથી.

ફિલ્મમાં સતત જલસો કરાવતા રહે છે પ્રકાશ કાપડિયાએ લખેલા બાજીરાવની તલવાર જેવા જ ધારદાર સંવાદો. ‘બાજીરાવને મસ્તાની સે મોહબ્બત કી હૈ, ઐયાશી નહીં’, ‘જબ દીવારોં સે ઝ્યાદા દૂરી દિલોં મેં આ જાયે તો છત નહીં ટિકતી’, ‘યોદ્ધા હૂં, ઠોકર પથ્થર સે ભી લગે તો હાથ તલવાર પર હી જાતા હૈ’… આવા સીટી બજાઉ ડાયલોગ્સ દર બીજી મિનિટે આવતા રહે છે. માત્ર ડાયલોગ માણવા માટે પણ તમે અલગથી ફિલ્મ જોઈ શકો. સારી વાત એ છે કે આ ડાયલોગ કૃત્રિમ કે નાટકીય નથી લાગતા, બલકે ફિલ્મની ઓવરઑલ ઇમ્પેક્ટમાં વધારો કરે છે.

ભણસાલીની તમામ ફિલ્મોમાં સ્ત્રીઓનાં પાત્રો એકદમ સશક્ત અને અલગ તરી આવે તેવાં પાવરપૅક્ડ હોય છે. અહીં પ્રિયંકા અને દીપિકા બંનેની તદ્દન વિરોધાભાસી પર્સનાલિટીને સફળતાપૂર્વક એસ્ટાબ્લિશ થઈ શકી છે. પ્રિયંકા જેટલી ઠસ્સાદાર અને જાજરમાન છતાં ગભરુ મરાઠી મુલગી લાગે છે, તો સામે પક્ષે દીપિકા પણ જેના રૂપ અને કૌવતને બાજીરાવ જેવો જ કોઈ વીર ઝીલી શકે એવી ‘ફેમ ફેટલ’ લાગે છે. આ ભણસાલીનો જ કમાલ છે કે આ બે દમદાર અભિનેત્રીઓ હોવા છતાં ફિલ્મમાં બાજીરાવનાં માતા બનતાં તન્વી આઝમી પણ એટલા જ પ્રભાવશાળી લાગે છે.

આજે નહીં તો કાલે, પણ આ ફિલ્મને સારું પ્રોજેક્શન ધરાવતા થિયેટરમાં જ જોવાની મજા પડે તેવું પાસું છે તેની અફલાતૂન સેટ ડિઝાઇન અને કેમેરાવર્ક. ‘બાહુબલી’ની યાદ અપાવે તેવાં જાયન્ટ મહેલો-કિલ્લા-મેદાન, વિરાટ સૈન્ય, એક જ ફ્રેમમાં સહેજે સો-બસ્સો લોકો દેખાય એવું લાર્જ કૅન્વસ અને આ બધાને પક્ષીની જેમ હવામાં તરીને કેદ કરતો કેમેરા. અરે, ઘણાં દૃશ્યો તો જાણે આપણે રાજા રવિ વર્માએ દોરેલું કોઈ પેઇન્ટિંગ જોતા હોઇએ એવી જ ફીલ આપે છે. એક રિચ પિરિયડ ડ્રામાની ભરચક ફીલિંગ આપવા માટે આટલું પૂરતું છે.

જોકે ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ પર આપણે આખું મુંબઈ-પુણે ઓવારી જઇએ એવી મહાન ફિલ્મ તો નથી જ. છેલ્લા લગભગ દોઢ દાયકાથી સંજય ભણસાલી આ ફિલ્મ બનાવવા માગતા હતા. પરંતુ મેળ પડ્યો નહીં અને વચ્ચે એમણે ‘દેવદાસ’થી લઇને ‘રામલીલા’ બનાવી કાઢી. કદાચ એટલે જ આ ફિલ્મમાં ‘પિંગા’ કે ‘મોહે રંગ દો લાલ’ જેવાં ગીતો પર ‘દેવદાસ’ની, ‘મલ્હારી’ પર ‘રામલીલા’ના ‘તતડ તતડ’ની અને રણવીરના ડ્રામેટિક મોનોલોગ્સમાં ‘રામલીલા’નું સ્પષ્ટ રિપીટેશન દેખાય છે. ઇવન એક તબક્કા પછી બિનજરૂરી રીતે ખેંચાઈ જતી આ ફિલ્મ ધડ દઇને ‘દેવદાસ’ના ખાનામાં જઈ પડે છે. વિરોધનો ભય હોય કે કેમ પણ બાજીરાવ અને મસ્તાનીનો રોમાન્સ જોઇએ તેવો ખીલ્યો નથી. સાબિતી વગર સ્વીકારી લેવાના પ્રમેયની જેમ આપણે બંનેને પ્રેમમાં પડેલાં સ્વીકારી લેવાનાં રહે છે. ઇવન આ ડ્રામેટિક ફિલ્મનો ક્લાઇમૅક્સ પણ કોઈ આર્ટફિલ્મના જેવો લાગે છે, જે તડ ને ફડવાળા દર્શકોને પૂરેપૂરો ગળે ન પણ ઊતરે.

‘સાંવરિયા’ અને ‘રામલીલા’ની જેમ અહીં પણ મ્યુઝિક ડિપાર્ટમેન્ટ ખુદ ભણસાલીએ જ સંભાળ્યો છે. આખું આલબમ ગ્રેટ તો નથી, પણ લોંગ ડ્રાઇવ પર જતાં કારમાં સાંભળવાની મજા પડે એવું તો છે જ. કેરેક્ટર એક્ટર યતીન કર્યેકરનો કદાચ આ સૌથી દમદાર રોલ હશે. ફિલ્મમાં મિલિંદ સોમણ, મહેશ માંજરેકર, બેન્જામિન ગિલાની, રઝા મુરાદ અને બે સીન પૂરતા આદિત્ય પંચોલી છે, એ જસ્ટ જનરલ નૉલેજ ખાતર.

બાજીરાવનો જય હો

લાગણીઓને રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વની શિદ્દતથી વ્યક્ત કરવામાં સંજય લીલા ભણસાલીનો જોટો જડે તેમ નથી. તમને જો એમની આ પ્રકારની પિરિયડ ડ્રામા ફિલ્મ ગમતી હશે તો ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ તમારા માટે છે. હવે આશા રાખીએ કે સંજયભાઈ આ પ્રકારના સ્ટારક્રોસ્ડ લવર્સની વાર્તાઓમાંથી બહાર આવીને કશુંક સાવ નવું પીરસે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

તમાશા

IFFI-2015, ગોવાથી પાછો ઘરે આવ્યો એ સવારની વાત છે. બૅગ ખોલીને સામાન અનપૅક કરતો’તો. ટૂથબ્રશ-શૅવિંગ કિટ એની જગ્યાએ, ન પહેરાયેલાં કપડાં પાછાં કબાટમાં, પહેરેલાં કપડાં લૉન્ડ્રીમાં, કેમેરા-પાવરબૅન્ક ડ્રૉઅરમાં… આ વખતે-ટચવૂડ-મને એવું લાગ્યું જાણે મારી પાછળ એક કેમેરા ફરે છે અને મારી આ હરકતોને રેકોર્ડ કરે છે. બધી વસ્તુઓ ફરી પાછી એની જગ્યાએ ગોઠવાઈ રહી છે અને સરવાળે હું પણ રુટિન નામના બૉક્સમાં ગોઠવાઈ રહ્યો છું. રુટિનનો રાક્ષસ મારા પર સાઇલન્ટ અટ્ટહાસ્ય કરી રહ્યો હતો કે, કેમ બેટા, થવું પડ્યું ને બૅક ટુ પેવિલિયન? ગમે ત્યાં ગમે તેટલું રખડી લે, અંતે તો હું જ સત્ય છું, હું જ શાશ્વત છું. મારી જ આંખ સામે હું ‘મૉડર્ન ટાઇમ્સ’ના ચાર્લી ચૅપ્લિનની જેમ દિવસોના એસેમ્બલી લાઇન પ્રોડક્શનની બીબાંઢાળ જિંદગીમાં ફરી પાછો ફિક્સ થઈ રહ્યો હતો.

એ વખતે તમાશા નહોતું જોયું. હવે ફાઇનલી જોઈ નાખ્યું છે, પણ અત્યારે હવે ફિલ્મ સારી છે કે ખરાબ, ફાસ્ટ છે કે સ્લો, જોવી કે ન જોવી એ ભાંજગડમાં પડવાનો સમય વીતી ગયો છે. તમાશાએ મારા કયા વિચારોનું ટ્રિગર દબાવ્યું એ જ વાત બાકી રહી જાય છે.

પહેલી વાત તો એ કે મને તમાશા ગમી. ‘રૉકસ્ટાર’ કે ‘જબ વી મેટ’ જેટલી તો નહીં, પણ ઇમ્તિયાઝ અલીની સાથે બેસીને ચર્ચા કરવા જેવી ગમી. ગમી રણબીર-દીપિકાની લગભગ રિયલ ઍક્ટિંગ માટે; ફિલ્મમાં કિસ્સાગો-સ્ટોરી ટેલરનું પાત્ર આવ્યું એટલા માટે; ‘લવ સ્ટોરી હોય કે મિથોલોજી, વાર્તા તો અંતે એ જ હોય છે’ એ વાત કરી એ માટે; શરૂઆતની એ સોહની મહિવાલ- રોમિયો જુલિયેટ- રામાયણની વાર્તાના અત્યારના બૅકડ્રોપવાળા પ્રેઝન્ટેશન માટે; ઇર્શાદ કામિલનાં મીનિંગફુલ શબ્દો માટે અને અબોવ ઑલ ઇમ્તિયાઝે અસંખ્ય લોકોના દિમાગમાં વિચારોના ઘોડા છુટ્ટા મૂકી દે તેવી વાત કરી તે માટે.

ગમી મને એ વાત માટે કે ઇમ્તિયાઝે કહ્યું કે ભાઈ આ બધું એક સ્ટોરી જ છે અને આપણે એ સ્ટોરીના ભાગ છીએ એવું સ્વીકારી લો પછી જુઓ મજા આવવા માંડે છે કે નહીં. શૅક્સપિયરની જેમ ‘ધ હૉલ વર્લ્ડ ઇઝ અ થિયેટર’ અને હમ સબ તો ઇસ રંગમંચ કી કઠપુતલિયાં હૈ એ વાત સ્વીકાર્યા પછી આપણે આપણી અંદરથી બહાર નીકળીને આપણી જ લાઇફના પ્રેક્ષક બની જઇએ. પછી પેલું સુખ-દુઃખ- ફ્રસ્ટ્રેશન- અપેક્ષાઓ ખાસ કશું સ્પર્શે નહીં. આવું લખવા-વાંચવાની બહુ મજા આવે, પણ લોચો એ છે કે આપણી ડોર ઉપરવાળાના હાથમાં તો છે જ, પણ બીજી કેટલીયે દોરીઓ સાથે આપણે પેલા કરોળિયાના જાળામાં ફસાયેલા જંતુની જેમ ફસાયેલા છીએ. એની વાત પર જરા એક પેરેગ્રાફ પછી આવું.

બીજી વાત એ ગમી કે લાઇફમાં એ ‘તારા’ જેવી એક સાથી હોવી જોઇએ. તારા એટલે ધ્રુવતારો સમજી લો ને, ગાઇડિંગ સ્ટાર. એ ગર્લફ્રેન્ડ-પત્ની પણ હોય, મમ્મી-પપ્પા-ભાઈ-બહેન-દોસ્ત-ટીચર-રોલમૉડલ કોઈપણ. પેલી પાકિસ્તાની ફિલ્મ ‘મૂર’માં પણ એ જ હતું. પતિ-દીકરો-પ્રેમી ખોટા રસ્તે ચડે એટલે લડી ઝઘડી કે જીવ આપીને પણ એને સાચા રસ્તે લાવ્યે જ છૂટકો કરે. ઘણી એવી મહાન આત્માઓ હોય છે, જે ખુદ પોતાના ગાઇડિંગ સ્ટાર હોય છે, પણ આપણે વાત ઇમ્તિયાઝ કહે છે એમ ‘મેંગો પીપલ’- ધ આમ આદમીની કરીએ છીએ, જે અત્યાર સુધી તો ઇમ્તિયાઝની ફિલ્મોમાં જ એ કન્ફ્યુઝનમાં હતો કે આ હું જે કરું છું એ પ્રેમ છે કે વહેમ? હવે આ ફિલ્મથી એને એ તો ખબર છે કે એ છે તો પ્રેમ, પણ એ માણસ કોણ છે? અને ‘મૈં જો હૂં, વો મૈં હૂં? યા મૈં ભી વો હૂં, જો મૈં નહીં હૂં? મૈં કૌન હૂં?’

ત્યાં આવે છે મારો ઇમ્તિયાઝને પૂછવાના પ્રશ્નવાળો મુદ્દો. માત્ર ઇમ્તિયાઝને જ નહીં, આ વાત કરનારા અભિજાત-હિરાણી, અયાન, ઝોયા-ફરહાન, અભિષેક કપૂર આણિ મંડળીને પણ. કે તમારી વાત તો જાણે સમજી ગયા કે તમારા અંતરનો સેલ્ફી લો અને શોધી કાઢો કે એક્ઝેક્ટ્લી તમારે શું બનવું છે? તમે શેને માટે સર્જાયેલા છો? મમ્પી-પપ્પા તો કહે છે કે ડૉક્ટર-એન્જિનિયર-એમબીએ બન. પણ આપણે તો એક્ટર બનવું છે, લેખક બનીને લમણે બોલપેનવાળા હાથ મૂકીને ફોટા પડાવવા છે, મોટિવેશનલ વાતો કરીને છવાઈ જવું છે, ક્રિકેટર બનવું છે, આરજે-વીજે-પેઇન્ટર-સિંગર-ટ્રાવેલર… કંઇપણ બનવું છે, બસ, આ રુટિનથી ફાટફાટ થતી બોરિંગ લાઇફ નથી જીવવી. હજારો લોકોને આ ફિલ્મમાંથી બહાર નીકળતાં પહેલો વિચાર એ આવ્યો હશે કે બોસને એક મેઇલ ટાઇપ કરીએ અને લખી નાખીએઃ ‘ડિયર બૉસ, F@#$ યૉર જોબ.’

પણ પછી ફિલ્મનો હૅંગઓવર ઓછો થાય એટલે આફ્ટરથૉટ આવે કે એક મિનિટ, મેડિસિન-ઍન્જિનિયરિંગ છોડીને ક્રિએટિવ ફિલ્ડમાં આવીએ, પણ પછીયે મોનોટોની આવી તો? ફ્ર્સ્ટ્રેશન આવ્યું તો? એક્ચ્યુઅલી, આ રુટિન સાલું પહોંચેલી માયા છે. રુટિન છે તો સવારે છાપું આવે છે, દૂધ આવે છે, ગામમાં શાકભાજી આવે છે, બસ-ટ્રેન-પ્લેન નિયમિત દોડે છે, દેશ-દુનિયા ચાલે છે. મને તો લાગે છે કે આ ઇશ્વરેય ભગવાન બનવાના ખોટા ધંધામાં આવી ગયો હશે, એટલે જ જુઓને, એનું ય બધું સાવ બીબાંઢાળ રુટિનમાં ચાલે છેઃ રાત-દિવસ ઊગે, ઋતુઓ બદલાય, ફળો-ફૂલો ઊગે-કરમાય-ખરી પડે, માણસેય જન્મે-આખી લાઇફ એનું હૃદય સાવ એકધારી બોરિંગ રીતે ધબકતું રહે ને એક દિવસ કંટાળીને બંધ થઈ જાય. ક્યારેક ઈશ્વર કંટાળે તો વાવાઝોડાં-ધરતીકંપો લાવે, માણસ કંટાળે તો ત્રાસવાદનાં તોફાન કરે. ફરી પાછા બંને થાકે અને એ જ રુટિન. ટૂંકમાં, ઉમ્મીદ ઉપરાંત રુટિન પે દુનિયા કાયમ હૈ!

એટલે ઇમ્તિયાઝભાઈ, રુટિન ભલે ગમે તેટલું બોરિંગ, ફ્ર્સ્ટ્રેટિંગ અને બીબાંઢાળ હોય, પણ મને લાગે છે કે એનાથી છટકવું અશક્ય છે. અને એને ધિક્કારવું બેવકૂફી છે. તમારો વેદિયો, આઈ મીન વેદ તો ગળથૂથીથી સ્ટોરીટેલર છે, તો આ વાત કેમ સમજી શકતો નથી? એનો આત્મા માત્ર કોર્સિકામાં જ કેમ જાગે છે? નાઇન ટુ ફાઇવમાં એણે ઝોમ્બી બની જવાની જરૂર નથી. ભલે કામ એને ગમતું નથી, પણ એણે આખો વખત એક્ઝિક્યુટિવ બની રહેવાની પણ જરૂર નથી. વેદ પાસે લક્ઝરી છે નોકરી ફગાવી દેવાની, એણે એની અંદરનો અવાજ સાંભળી લીધો છે, પણ કરોડો લોકો છે જે છેક સુધી એ જ જદ્દોજહદમાં પડ્યા રહે છે કે એક્ઝેક્ટ્લી આપણે અહીં શા માટે મોકલવામાં આવ્યા છીએ. લેકિન એવા લોકોનો આ દુનિયાને સ્મૂધલી ચલાવવામાં બહુ મોટો ફાળો છે. અને આવી ફિલ્મો જોઇને તો એવું જ લાગે કે આવા એક્ઝિસ્ટેન્શિયલ ક્રાઇસિસ ક્રિએટિવ દિમાગના લોકોને કદાચ વધારે હેરાન કરે છે. બધા જો સ્ટોરીટેલર બની જશે તો કાર કોણ રિપેર કરશે? દર્દીઓને કોણ સાજા કરશે? બસ-ટ્રેન કોણ ચલાવશે? અને પ્લીઝ, એવું તો કહો જ નહીં કે એ લોકો તો આત્મા વિનાના સાવ પેલા ‘વર્કર બી’ જેવા હાર્ટલેસ-માઇન્ડલેસ સેકન્ડ ગ્રેડ સિટીઝન્સ છે.

હમણાં જ મેં જોયેલી જૅપનીઝ ફિલ્મ ‘સ્વીટ રેડ બીન પેસ્ટ’માં હીરોને તો પબ ખોલવું છે, ગળપણ ગમતું જ નથી. પણ એ ગળપણની દુકાન છોડીને મધુશાલા ખોલી શકતો નથી. એ નિરાશામાં જ એની વાનગીમાં ટેસ્ટ નથી આવતો. એ ટેસ્ટ એને એક વૃદ્ધ સ્ત્રી લાવતા શીખવે છે, પણ આખરે તો એ પબને બદલે સ્વીટ રેડ બીનમાં જ ટેસ્ટ લાવીને જ છૂટકો કરે છે, કેમ કે એને એક દેવું ચૂકવવાનું છે. એક્ઝેક્ટ્લી, બધા જો નારાજીનું રાજીનામું આપીને કવિતાઓ કરવા માંડશે, તો લોનના હપ્તા કોણ ભરશે? એટલે ક્યારેક એવુંય બતાવો કે તમે જેને રુટિન-મોનોટોનસ ગણો છો એ લોકોય લાઇફ તો એન્જોય કરે છે. અને તમારા ‘વેદ 1.0’ને એક સારા સાઇકાયટ્રિસ્ટને બતાવો, એનામાં ફ્રસ્ટ્રેશન કરતાં મલ્ટિપલ પર્સનાલિટી ડિસઑર્ડરનાં લક્ષણો વધારે દેખાય છે.

અને અંતરનો અવાજ સંભળાઈ પણ ગયો, ઇનર કૉલિંગને અનુસરીને ગમતા ફિલ્ડમાં આવી પણ ગયા, પણ ત્યાં ફિલ્મ પૂરી નથી થતી. પહાડની પેલે પાર ઘાસ વધારે લીલું હશે એ આશાએ ગયા પછી ત્યાં રણપ્રદેશ નીકળે ત્યારે તમારા વેદની શી હાલત થાય છે એય ક્યારેક બતાવો તો પલ્લું બેલેન્સ થાય.

બાય ધ વે, ઇમ્તિયાઝમિયાં, હવે આ ‘પાઇલ ઑન’ શબ્દ બહુ થયો. ‘લવ આજ કલ’ અને ‘કોકટેલ’ પછી ત્રીજીવાર આવ્યો. એકસરખા સીન અને એકસરખી થીમનું રિપિટેશન બંધ કરો, પ્રભુ!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

પિકુ

ટોઇલેટ હ્યુમર

***

માતાપિતા પ્રત્યેનો પ્રેમ, એમની બીમારીની આસપાસ વણાઈ જતી જિંદગી, તીવ્ર અતીતરાગ, વતન સાથે જોડાયેલાં આપણાં મૂળિયાં અને ત્યાંથી ઊખડ્યાં પછી ચીડિયો થઈ જતો સ્વભાવ અને હા, કબજિયાત… આવી તો કેટલીયે વાતો આ પારેવાની પાંખ જેવી હળવી ફિલ્મમાં અફલાતૂન રીતે પરોવી લેવાઈ છે.

***

pikuposter2_635629007822200905આપણા હાસ્યકારો કાયમ ‘હાસ્ય તો ઓબ્જરવેસનમાંથી મળે’ એવી એકની એક વાતો કરીને બોર કરતા હોય છે. પરંતુ જો ડિરેક્ટર શૂજિત સિરકાર જેવી શાર્પ આંખો-સમજ અને લેખિકા જૂહી ચતુર્વેદી જેવું અફલાતૂન લેખન કૌશલ્ય હોય, તો કબજિયાત અને છી-પીપીમાંથી પણ સાફસૂથરું હાસ્ય પેદા કરી શકાય. જાણે પીછું ફરતું હોય એવી નજાકતથી કેટલીયે લાગણીઓ, કેટલા બધા વિચારો અને કેટકેટલાં ઓબ્ઝર્વેશન્સ આપણને આપી દેતી આ ‘પિકુ’ જેવી ફિલ્મો જ આપણા સિનેમાને સાવ તામસિક-ફોર્મ્યુલેટિક બની જતાં રોકે છે.

આંતરડાંમાં ફસાયેલો અતીતરાગ

સિત્તેર વર્ષના ભાસ્કર, સોરી, ભાશ્કોર બેનર્જી (અમિતાભ બચ્ચન) પાસે જીવનમાં બે જ કામ છેઃ સવારથી સાંજ સુધી પોતાની તબિયતથી લઇને કામવાળી સુધીની બધી વાતે કકળાટ કરીને આખું ઘર માથે લેવું અને પોતાની વર્ષો જૂની કબજિયાતનું ડિસ્કશન કમ ડિસેક્શન કર્યા કરવું. એમની ત્રીસ વર્ષની આર્કિટેક્ટ દીકરી પિકુ (દીપિકા પદુકોણ) એમની આ આદતથી ત્રાસેલી છે, પણ પિતા પ્રત્યેની જવાબદારી અને પ્રેમથી ગાડું ગબડાવ્યે જાય છે. ત્યાં એક દિવસ દારૂના હેંગઓવરથી લથડેલી તબિયતથી ભાસ્કર મોશાયને થાય છે કે કોલકાતા ચાલો રે, આપણા પૈતૃક મકાનમાં. પરંતુ પ્લેનમાં એમને કબજિયાત થઈ જાય અને ટ્રેનમાં પણ સતત થતી હલહલથી એમને કબજિયાત થઈ જાય. એટલે દિલ્હીથી આખો સંઘ ઊપડે છે કોલકાતા બાય કાર.

પરંતુ પિતાનો કચકચિયો સ્વભાવ વેઠીને ચીડિયા સ્વભાવની થઈ ગયેલી પિકુથી ત્રાસીને એકેય ડ્રાઇવર હા પાડતો નથી અને અડિયો દડિયો આવે છે ટેક્સી કંપનીના માલિક રાણા ચૌધરી (ઈરફાન ખાન)ની માથે. આ ઈરફાન પોતેય એની કકળાટિયણ મમ્મી અને સાસરેથી ઘરે આવી ગયેલી માથાભારે બહેનથી ત્રાસેલો છે. દર થોડી વારે દલીલબાજી, મગજમારીથી ત્રાસીને ડચકાં ખાતો સંઘ આખરે કાશીએ થઈને કોલકાતા પહોંચે છે. વતનના એ મકાનમાં જઇને ભાસ્કર અને પિકુ બંનેને અતીતરાગ એટલે કે નોસ્ટેલ્જિયાનો તીવ્ર હુમલો આવે છે, અને…

શૌચ-વિચાર

આ ફિલ્મ એકસાથે અનેક મોરચે જલસા કરાવી દે છે. વન બાય વન જોઇએ…

મોરચા નં. ૧: લાગણીઓ
માતાપિતા કોને વહાલાં ન હોય? એમનાં પ્રત્યે જજમેન્ટલ થયા વિના પરાપૂર્વથી ચાલ્યું આવતું અહોભાવનું કોટિંગ હટાવીને જોઇએ તો મોટાભાગના લોકો સ્વીકારશે કે ગમે તે કારણસર પેરેન્ટ્સલોગ એટલાં બધાં ઇરિટેટિંગ થઈ જાય છે કે ન પૂછો વાત. નાનામાં નાની બીમારીમાંય કાગનો વાઘ કરી નાખે, પેટ સાફ ન આવે તો ઘરનાં છોકરાંથી લઇને બરાક ઓબામા સુધીનાંને અડફેટે લે, કામવાળાંની ધૂળ કાઢતાં ફરે, વહુવારુ પર છાણાં થાપે, આખો દિવસ નોનસ્ટોપ બોલ્યા કરે અને આખી દુનિયાને સલાહો આપતાં ફરે… બસ, ‘પિકુ’ના અમિતાભ બચ્ચન જેવાં પાત્રો શોધવા માટે આપણા ઘરમાં જ ડોકિયું કરવાની વાર છે.

અત્યારે ભલે વૃદ્ધાશ્રમો ઊભરાતાં હોય, પણ ‘પિકુ’ બનતી દીપિકા કહે છે તેમ, ‘એક ઉંમર પછી માબાપ એમની મેળે જીવતાં ન રહી શકે. એમને જીવતાં રાખવા પડે છે.’ એ જ રીતે નાનાં બાળકની જેમ વર્તતાં હોવા છતાં ‘આખરે તો આપણાં પેરેન્ટ્સ છેને’ એવું વિચારીને માતાપિતાને સાચવતાં સંતાનોની સંખ્યા વધારે જ છે. સાથોસાથ એમની વિચિત્ર જરૂરિયાતો, તરંગી દુરાગ્રહો અને કચકચિયા સ્વભાવને પણ નભાવતાં હોય છે. અહીં બચ્ચન રોજ મીઠું ચોરી લે છે, પોતાની ખુરશી કમ કમોડને સાથે જ લઇને ફરે છે, પોતાને કેવું છી આવ્યું તેનું ડિટેલ્ડ વર્ણન કરતો મેસેજ દીકરીની ઑફિસે મોકલાવે છે, અરે, પોતે સૂસૂ કરવા જાય તો બહાર નોકરને ‘શીશશશશ’ અવાજ કરવા ઊભો રાખે છે જેથી પોતાનાં આંતરિક અવયવોનો ટ્રાફિકજામ ક્લિયર થાય…

‘પિકુ’ એક એવા વિચારનું પણ ટ્રિગર દબાવે છે કે ક્યાંક વડીલોની ઘણી બધી સમસ્યાઓનું મૂળ એમના વતનઝુરાપામાં તો નથીને? એમની રોજિંદી કચકચ, સંતાનોનું ધ્યાન ખેંચવા માટે અજાણપણે ઊભો કરાતો બીમારીનો હાઉ, આ બધામાં એમની એકલતા તો જવાબદાર નથી ને? પણ જીવન કી આપાધાપીમાં આપણી પાસે એવું બધું વિચારવાનો સમય જ નથી.

મોરચા નં. ૨: બ્રિલિયન્સ

આ ફિલ્મના ડિરેક્ટર શૂજિત સિરકારનો બાયોડૅટા અત્યંત પ્રભાવશાળી છે. એવું જ લેખિકા જુહી ચતુર્વેદીનું છે. અહીં એકેક સીનમાં એમના કૌશલ્યનો સિક્કો જોઈ શકાય છે. વૃદ્ધ માતાપિતાની સંભાળથી લઇને સ્ત્રી સશક્તિકરણ અને વતનઝુરાપાથી લઇને એકલતા, અસલામતી જેવી લાગણીઓનું મેઘધનુષ ચીતરવા છતાં ફિલ્મ ક્યાંય મેલોડ્રામેટિક કે ભારેખમ થતી નથી કે હળવાશનો પાલવ છોડતી નથી. ના, મૃત્યુ જેવા ઘેરા પ્રસંગે પણ નહીં. એવું જ એક્ટિંગ ડિપાર્ટમેન્ટનું છે. એક્ટિંગની એબીસીડી શા માટે અમિતાભ બચ્ચનથી શરૂ થાય છે તે અહીં એમની ગ્રમ્પી ઓલ્ડ બંગાળીબાબુ તરીકેના અભિનય પરથી ખબર પડે છે. તેઓ એટલી હદે પાત્રમાં સમાઈ ગયા છે કે આખી ફિલ્મમાં એક સેકન્ડ માટેય ખ્યાલ નથી આવતો કે તેઓ કોઈ પાત્ર ભજવી રહ્યા છે. ડિટ્ટો, દીપિકા પદુકોણ. પિતાની કચકચથી ત્રાસેલી દીપિકાની એક્ટિંગ પણ એટલી જ સ્વાભાવિક છે. લેખનની દૃષ્ટિએ જોઇએ તો ઇરફાનનું પાત્ર અમિતાભ કે દીપિકા જેટલું સ્ટ્રોંગ નથી, પરંતુ એ કમી ઇરફાને પોતાની એક્ટિંગથી ભરપાઈ કરી દીધી છે. સાથોસાથ ડૉક્ટરબાબુ બનતા રઘુવીર યાદવ, બટકબોલી સાળી મૌસમી ચેટર્જી અને અન્ય નાનામાં નાના પાત્ર પણ એની જગ્યાએ જાણે જિગ્સો પઝલમાં ચિત્ર પૂરું કરતા હોય એ હદે પરફેક્ટ લાગે છે.

થેન્ક ગોડ, અહીં ફાલતુ ગીતોમાં ટાઇમ વેસ્ટ નથી કરાયો. પરિસ્થિતિને અનુકૂળ જે ત્રણેક ગીતો મુકાયાં છે, તે બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગીને જતાં રહે છે.

મોરચા નં. ૩: ઑબ્ઝર્વેશન્સ

ટોઇલેટનું ફ્લશ ખરાબ થઈ જવું કે ખાળ ભરાઈ જવી જેવી ડેઇલી મુશ્કેલીઓથી લઇને આંખો ઝીણી કરીએ તો કેટલીયે વાતો શ્રીખંડમાં આવતાં ડ્રાયફ્રુટ્સની જેમ વેરાયેલી મળી આવે. જેમ કે, દિગ્ગજ બંગાળી ફિલ્મમેકર સત્યજિત રાયે ‘પિકૂ’ નામની એક ફિલ્મ બનાવેલી. અહીં ‘પિકુ’ બનતી દીપિકા સત્યજિત રાયની એવી ફૅન છે કે ઘરમાં એમનું આઇકોનિક પોસ્ટર ટાંગ્યું છે અને એક છોકરાને એટલા માટે રિજેક્ટ કરી દે છે કેમ કે એણે સત્યજિત રાયની એકેય ફિલ્મ નથી જોઈ. બંગાળી ભદ્રલોકના પરિવારની જેમ અહીં પણ ઘરમાં ઠેકઠેકાણે સત્યજિત રાય, રામકૃષ્ણ પરમહંસ, રાજા રવિ વર્મા, રાજા રામમોહન રૉયનાં પોસ્ટર્સ જોવા મળે. બંગાળી પરિવારની જેમ જ ઘરના મોભી સિતાર વગાડતા હોય. આ ફિલ્મ હૃષિકેશ મુખર્જીની ફિલ્મો જેવી જ હળવી છે. એ જ હૃષિદાની ‘આનંદ’માં પણ બચ્ચન બાબુ ‘ભાસ્કર બેનર્જી’ બનેલા. ગમે ત્યાં ગમે તેની સામે છૂટથી પોતાના મળના રંગથી લઇને તેની ઘનતા સુધી વિગતવાર વાતો કરવી એ બંગાળીઓની નબળાઈ ગણાય છે. એ તો અહીં પર્ફેક્ટ્લી ઝીલાઈ છે. સાથોસાથ ઑથેન્ટિક બંગાળી વાનગીઓના પણ ખૂબ ભાલો ક્લોઝઅપ લીધા છે. એવી જ લાગણીથી (અને જરાય ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ વાયડાઈ કર્યા વિના) કોલકાતા પણ ઝીલ્યું છે.

શુભસ્ય શીઘ્રમ

હા, ઘણાને આ ફિલ્મ થોડી ધીમી લાગશે. તો દીપિકા-ઇરફાનનો રોમેન્સ કે ઇવન એની જોડી જ પરાણે કરાવેલી લાગશે. એમ તો દર થોડીવારે દેખાડવામાં આવતી સ્પોન્સર્ડ પ્રોડક્ટ્સ પણ ભાતમાં કાંકરીની જેમ ખૂંચે છે. લેકિન ફિર ભી, આપણે મુક્તમને હસી પડીએ એવી અઢળક ક્ષણોથી આ ફિલ્મ ભરચક છે. કોઈપણ ફિલ્મી મરીમસાલા વિનાની અને ‘સ્લાઇસ ઑફ લાઇફ’ પ્રકારની આવી સાત્ત્વિક ફિલ્મ દરેક સિનેમાપ્રેમીએ જોવી જ જોઇએ. ઇન ફેક્ટ, આવી ફિલ્મ ચાલે તે આપણા સિનેમેટિક સ્વાસ્થ્ય માટે પણ અત્યંત જરૂરી છે. માટે વહેલી તકે સમય કાઢીને આ ફિલ્મ જોઈ પાડો. ખાસ તો, મમ્મી-પપ્પાઓને મનાવી-પટાવીને પણ સાથે લઈ જજો. કશું નહીં તો હસી હસીને એમનાં આંતરડાંને એટલી સરસ કસરત મળશે કે એમનું પણ પેટ સાફ આવી જશે.

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits

હેપી ન્યૂ યર

શાહરુખ શાહરુખ હોતા હૈ!

***

ત્રણ કલાકની તોતિંગ લંબાઈ ધરાવતી આ ફિલ્મમાં કશું જ નવું નથી, છતાં રજાઓમાં મજા કરાવે એવી ફિલ્મ તો છે જ.

***

10547243_10152631255869596_9046159849784897034_oચોરીની વાર્તાઓમાં એક ‘હાઇસ્ટ’ (Heist) નામનો કથાપ્રકાર છે, જેમાં એક ગુંડાટોળકી ચોરીનો કાંડ કરવા માટે ભેગી મળે, ચોરીનું પ્લાનિંગ કરે અને પછી ચોરીનું ઓપરેશન પાર પાડે. શાહરુખની ફારાહ ખાને ડિરેક્ટ કરેલી લેટેસ્ટ ફિલ્મ ‘હેપ્પી ન્યૂ યર’ આવી જ એક હાઇસ્ટ ફિલ્મ છે. યકીન માનો, આ ફિલ્મમાં સમ ખાવા પૂરતું એક પણ એલિમેન્ટ નવું નથી, તેમ છતાં આ ફિલ્મ પરફેક્ટ દિવાલી એન્ટરટેનર છે.

મ્યુઝિકલ ચોરી

સ્ટાઇલથી ફાટ ફાટ થતો ચંદ્રમોહન શર્મા ઉર્ફ ચાર્લી (શાહરુખ ખાન) એઇટ પેક એબ્સ બનાવીને ચરન ગ્રોવર (જેકી શ્રોફ) નામના માણસની પાછળ પડ્યો છે. શાહરુખનું ટાર્ગેટ છે કે એ ગમે તે ભોગે એ ગ્રોવરની  ગેમ ઓવર કરી નાખવી. ત્યાં એને ખબર પડે છે કે એ ગ્રોવર એક પાર્ટીના ત્રણસો કરોડ રૂપિયાની કિંમતના હીરા દુબઈ ખાતે લાવવાનો છે. જે દિવસે એ હીરા ત્યાં આવશે એ જ દિવસે એક ડાન્સ કોમ્પિટિશન પણ છે. એટલે શાહરુખભાઈ નક્કી કરે છે કે આપણે ડાન્સ કોમ્પિટિશનમાં ભાગ લેવો અને સાથોસાથ એ હીરા પણ સફાચટ કરી લેવા. હવે આ કામ એકલાથી તો થાય નહીં. એટલે એ જેક (સોનુ સૂદ), ટૅમી (બમન ઇરાની), નંદુ ભીડે (અભિષેક બચ્ચન) અને એક કમ્પ્યુટર હેકર રોહન (વિવાન શાહ)ની મદદ લે છે.

પરંતુ આ પાંચેય જણા નાચે તો સાંઢિયો કૂદતો હોય એવું લાગે. એટલે એમને ડાન્સ શીખવવા માટે એક બાર ડાન્સર મોહિની જોશી (દીપિકા પદુકોણ)ની મદદ લેવાય છે. આ છ જણાની ટીમ ભારતમાંથી સિલેક્ટ થઈને ફાઇનલ રાઉન્ડ માટે દુબઈ પહોંચે છે અને ત્યાં હીરાની ચોરીનું પરાક્રમ અમલમાં મૂકે છે.

એક મિનિટ, પણ આ ચાર્લી પેલા ગ્રોવરની પાછળ શું કામ પડ્યો છે? અને બાકીના લોકો પણ એની સાથે શા માટે જોડાય છે? અને સૌથી મોટો સવાલ, એ લોકો સફળ થશે? વેલ, હવે એ માટે તો તમારે આખી ફિલ્મ જ જોવી પડે, અેમાં અમે કશું જ ન કરી શકીએ!

શાહરુખ શૉ

શાહરુખ ખાન માટે એક સનાતન ફરિયાદ એવી છે કે એ કોઈ પણ ફિલ્મમાં શાહરુખ જ હોય છે. મતલબ કે એ ઇરફાન કે આમિરની જેમ પોતાના પાત્રમાં ડૂબી જવાને બદલે પોતે શાહરુખ-ધ સુપરસ્ટાર તરીકે જ વર્તતો હોય છે. અગાઉ ચેન્નઈ એક્સપ્રેસમાં પણ એવું જ હતું અને અહીં હેપ્પી ન્યૂ યરમાં પણ એવું જ થયું છે. શાહરુખ પોતે પોતાની અગાઉની ફિલ્મોના જ ડાયલોગ્સ બોલે છે અને એનો એ જ જૂનો બે હાથ પહોળા કરવાનો ટ્રેડમાર્ક ડાન્સ કરે છે.  ફારાહ ખાને પણ શાહરુખની સુપરસ્ટાર ઇમેજને વટાવવામાં કોઈ કસર છોડી નથી.

ફેમિલી એન્ટરટેનર

અમુક ઠેકાણે ગાલીપ્રયોગને બાદ કરતાં આ ફિલ્મ તહેવારો માટે શ્યોર શોટ ફેમિલી એન્ટરટેનર ફિલ્મ છે. પરંતુ બીજા પોઇન્ટ ઓફ વ્યૂથી પણ આ ફિલ્મને ફેમિલીની વ્યાખ્યામાં મૂકવી પડે એવું છે. એક તો આ ફિલ્મનું પ્રોડક્શન શાહરુખની કંપની રેડ ચિલીઝે અને શાહરુખની પત્ની ગૌરીએ સંભાળ્યું છે. ફારાહ ખાન સાથે શાહરુખ આણિ મંડળીને ફેમિલી જેવા સંબંધો છે. ફિલ્મમાં પણ સાજિદ ખાન પોતે દેખા દે છે. અરે, માત્ર સાજિદ જ નહીં, શાહરુખનો સૌથી નાનો ટેણિયો દીકરો અબરામ અને ફારાહ ખાનનાં ટ્રિપલેટ્સ સંતાનો પણ પડદા પર આંટાં મારી જાય છે. આ ઉપરાંત હેપ્પી ન્યૂ યરના જથ્થાબંધ મહેમાન કલાકારોમાં ફિલ્મ મેકર અનુરાગ કશ્યપ, સંગીતકાર વિશાલ દદલાણી, મલાઇકા અરોરા, પ્રભુ દેવા, અનુપમ ખેર, ડીનો મોરિયા, કોરિયોગ્રાફર ગીતા કપૂર, ડેઇઝી ઇરાની, એન્કર્સ વિશાલ મલ્હોત્રા અને લોલા કુટ્ટી… ઉફ્ફ ગણતાં થાકો એટલાં મહેમાન કલાકારો છે ફિલ્મમાં. હવે એમાં એવું છે કે ફારાહ ખાન આખી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીને પોતાનું ફેમિલ જ ગણે છે. એટલે એ બંને ભાઈ-બહેન પોતાની ફિલ્મોમાં ગમે તેની મજાક ઉડાવતાં ફરે છે. આ વખતે એમણે પીઢ કોરિયોગ્રાફર સરોજ ખાનની મજાક ઉડાવીને લોકોનું લાફ્ટર ઉસેટવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. હા, આ ફિલ્મમાં અન્ય ફિલ્મોના એટલા બધા સંદર્ભો છે કે તમે શોધી શકો તો એ મજા તમારી.

હેપ્પી બાતેં

શરૂઆતથી છેક છેલ્લે સુધી આ ફિલ્મ હળવો ટોન જાળવી રાખે છે. દરેક પાત્રની આગવી લાક્ષણિકતાઓ ફારાહે બખૂબી ઉપસાવી છે. જેમ કે, સોનુ સૂદ એક કાને બહેરો છે અને માનું નામ સાંભળીને ઇમોશનલ થઈ જાય છે. મોહિની એટલે કે દીપિકા પદુકોણ કોઇને ઇંગ્લિશ બોલતાં સાંભળીને એના પર ઓવારી જાય છે. બમન તાળાં ખોલવામાં માસ્ટર છે, પણ એની મમ્મીથી ડરે છે અને એની થેલીમાંથી એ કંઈ પણ વસ્તુ કાઢી શકે છે. ઇન ફેક્ટ, આ ફિલ્મનું સૌથી ધારદાર પરફોર્મન્સ બમન ઈરાનીનું જ છે. લોકોને એન્ટરટેઇન કરવા માટે એને એઇટ પેક એબ્સ બનાવવાની કે કપડાં ઉતારવાની પણ જરૂર પડી નથી. એ માત્ર પોતાની એક્ટિંગથી જ આ કામ કરી બતાવે છે.

અમુક અમુક કોમેડી સીન્સ ખરેખર સારા બન્યા છે. જેમ કે, એક સીનમાં દીપિકા શાહરુખની ચક દે ઇન્ડિયાવાળી સ્પીચ આપે છે, બીજા એક સીનમાં છએ છ પાત્રો એક જ લિફ્ટમાં ભરાઇને કશું બોલ્યાં વગર માત્ર વિચારીને જ એકબીજાં સાથે જીભાજોડી કરે છે, ‘નોનસેન્સ કી નાઇટ’ ગીતનું અનોખું પિક્ચરાઇઝેશન વગેરે. અરે એકે સીનમાં તો મોદીસાહેબ (અલબત્ત ડુપ્લિકેટ તરીકે) પણ દેખાય છે! સારી સિનેમેટોગ્રાફી અને દુબઈદર્શનને કારણે હવે દુબઈ જનારા ભારતીયોમાં ઓર વધારો થવાનો.

સૅડ બાતેં

અત્યારના ફાસ્ટ જમાનામાં ત્રણ કલાકની તોતિંગ લંબાઈ અસહ્ય પુરવાર થઈ પડે છે. અમુક બિનજરૂરી ફાઇટિંગ, ગીતો વગેરે કાપી નખાયાં હોત તો ફિલ્મ હજી ચુસ્ત બની શકી હોત. પહેલા પોણા કલાક સુધી તો બધાં પાત્રોનો પરિચયવિધિ જ ચાલ્યા કરે છે. અરે, ખુદ દીપિકા પદુકોણની એન્ટ્રી પણ ખાસ્સા એક કલાક પછી થાય છે. એ પછી છેક મૂળ વાર્તાનાં મંડાણ થાય છે. વળી, આગળ કહ્યું એમ આ ફિલ્મમાં કશું જ નવું નથી. ઉપરથી આખી સ્ટોરી એટલી પ્રીડિક્ટેબલ છે કે આપણે અનુમાન લગાવતાં જઇએ અને તેવું જ બનતું જાય. વળી, આપણને થાય કે શાહરુખ એટલો બધો સેલ્ફ ઓબ્સેસ્ડ હશે કે દરેક ફિલ્મમાં એને પોતાની  જાતને જ રિપીટ કરવી પડે? અને જો ફિલ્મમાં લોજિક શોધવા ગયા તો દિમાગને ભડાકે દેવાનું મન થઈ આવે. જાણે ફ્રિજમાંથી આઇસક્રીમનો કપ કાઢવાનો હોય એ રીતે નાચતાં નાચતાં હીરા ચોરી લાવવાનું આખું ઓપરેશન તદ્દન ચાઇલ્ડિશ લાગે છે. વચ્ચે વચ્ચે આપણને એવું પણ થાય કે આ ફિલ્મ તો ‘ધૂમ થ્રી’ જોતા હોઇએ એવી કેમ લાગે છે? અને હા, અનુરાગ કશ્યપ અને વિશાલ દદલાણીએ સસ્તા ગે જોક્સ કરવાનું કેમ સ્વીકાર્યું હશે?

મનવા લાગે અને ઇન્ડિયાવાલે ગીતો કંઇક સહ્ય છે, બાકીનાં ગીતો તો ફિલ્મને લાંબી કરવા સિવાય કશા ખપનાં નથી.

શાહરુખ કે નામ પર

આમ તો શાહરુખ ખાનના ભક્તો તો કોઇપણ ભોગે આ ફિલ્મ જોવા ધસી જ જવાના છે. પરંતુ જેમને પૈસા ખર્ચવા કે નહીં તેની અવઢવ હોય એમને એટલું તો કહી શકાય કે ભયંકર લાંબી હોવા છતાં આ ફિલ્મ સાવ ‘હથોડો’ની કેટેગરીમાં મૂકી શકાય એવી નથી. બલકે બચ્ચાંલોગને તો મજા પડે એવી છે. જો પેલી ગંદી ગાળો ન નાખી હોત તો બાળકોને લઈ જવામાં જરાય કચવાટ ન થાત. અને હા, ફિલ્મ પૂરી થયા પછી છેલ્લા ગીત માટે બેસી રહેજો. ફારાહ ખાને એની સ્ટાઇલ પ્રમાણેના અનોખાં એન્ડ ક્રેડિટ્સ અહીં પણ મૂક્યાં છે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ફાઇન્ડિંગ ફેની

ફાઈન્ડિંગ ફન્ની!

***

 

ફેનીની તલાશમાં નીકળેલાં પાંચ પાત્રોની આ ફિલ્મ ખોટા રસ્તે ચડી ગયેલી કંટાળાજનક મુસાફરી જેવી બોરિંગ છે.

*** 

poster-2-finding-fanny01ઈમેજિન કરો એક ફોરેન મેઇડ વિન્ટેજ કાર. તમને કહેવામાં આવે કે આપણે આ કારમાં ફરવા જવાનું છે. પરંતુ ફરવા જતાં પહેલાં કારના માલિકશ્રી આપણને એ કારના એકેએક પાર્ટ વિશે એટલું બધું વર્ણન કરે કે આપણે કંટાળીને કહીએ કે ભાઈ હવે તારે ગાડી સ્ટાર્ટ કરવી છે કે નહીં? પછી ધીમે ધીમે બળદગાડાની જેમ કાર સ્ટાર્ટ થાય. જેમતેમ કાર અડધા રસ્તે પહોંચે. વચ્ચે આવતાં કેટલાંક સ્થળો જોવાની મજા પણ પડે. ત્યાં જ અચાનક કારમાલિક જાહેર કરે કે ભાઈઓ અને બહેનો, આપણે ખોટા રસ્તે ચડી ગયાં છીએ. પરંતુ ડોન્ટ વરી, હવે આપણે જ્યાં જવાનું હતું એ મંજિલને મૂકો તડકે, અને એવું માની લો કે અત્યારે આપણે જ્યાં પહોંચ્યા છીએ એ જ આપણી મંજિલ છે! ત્યારે આપણી જે સ્થિતિ થાય, બસ એવી જ ફીલિંગ હોમી અડાજણિયાની ‘ફાઇન્ડિંગ ફેની’ જોઇને થાય છે.

પ્રેમની શોધમાં

ગોવાના ખોબા જેવડા ગામ પોકોલીમાં ફર્ડિનાન્ડ નામનો એક પોસ્ટમેન (નસીરુદ્દીન શાહ) રહે છે. છેક 46 વર્ષ પહેલાં એણે પોતાની પ્રિયતમા સ્ટેફની ફર્નાન્ડિઝ ઉર્ફ ફેની ને પ્રપોઝ કરતો પ્રેમ નીતરતો પત્ર લખેલો, જે એને પહોંચ્યા વિના અચાનક પાછો આવ્યો. એટલે ફર્ડિનાન્ડને દેવદાસ જેવો અટેક આવે છે. ફર્ડિનાન્ડ સાથે લગાવ ધરાવતી નાજુકડી એન્જેલિના (દીપિકા પાદુકોણ)થી એનું દુ:ખ જોવાતું નથી. એટલે એ નક્કી કરે છે કે ફર્ડિનાન્ડને એની ફેની શોધી કાઢવામાં મદદ કરવી.

હવે આ એન્જેલિનાની પણ સ્ટોરી છે. એનો પતિ ગાબો (રણવીર સિંઘ) લગ્નના જ દિવસે ઢબી ગયેલો. ત્યારથી એ વિધવા બનીને પોતાની સાસુ રોઝેલિન ઉર્ફ રોઝી (ડિમ્પલ કાપડિયા) સાથે રહે છે. રોઝીનો પતિ પણ વર્ષો પહેલાં ગુજરી ગયો હોવાનું કહેવાય છે. ત્યાં વાર્તામાં એન્ટ્રી થાય છે ચિત્રકાર દોન પેદ્રો (પંકજ કપુર)ની. પેદ્રો એક પરફેક્ટ પેઇન્ટિંગ માટે સ્ત્રી શરીરની શોધમાં છે, જે એને ડિમ્પલ કાપડિયામાં દેખાય છે. એટલે એ ચિત્રની લાલચે એ પણ ફેનીની તલાશમાં જોડાય છે. જોકે એનું મહત્ત્વનું કારણ એ છે કે એની પાસે કાર છે! હવે એ કાર ચલાવે કોણ? એટલે ડ્રાઇવર તરીકે દીપિકાના અને એના સદગત પતિના જૂના દોસ્તાર સાવિઓ (અર્જુન કપૂર)નો પ્રવેશ થાય છે. સાવિઓ હૃદયના એક નાનકડા ખૂણામાં દીપિકા પ્રત્યેનો પ્રેમ લઇને ફરતો હતો. અચાનક વર્ષો પછી એ પ્રેમ ફરી પાછો અંકુરિત થવા માંડે છે. પાંચ જણાંનો આ કાફલો ફેનીની શોધમાં નીકળે છે. પરંતુ લગભગ અડધી સદી પછી ફેની ક્યાં હશે, કેવી હશે? વેલ, ઓવર ટુ મુવી…

કોમેડીના નામે કંટાળો

અગાઉ ‘કોકટેઇલ’ જેવી મસાલા રોમ-કોમ ફિલ્મ આપ્યા પછી ડિરેક્ટર હોમી અડાજણિયા ફરી પાછા પોતાની પહેલી ફિલ્મ ‘બીઇંગ સાયરસ’ જેવી વિચિત્ર ફિલ્મ લઈને આવ્યા છે. પ્રોમો જોઇને એવી ફીલ આવતી હતી કે આ ફિલ્મમાં તો નસીરુદ્દીન શાહ અને પંકજ કપુર જેવા ધુરંધર કલાકારો એકસાથે છે અને લટકામાં નમણી દીપિકા પાદુકોણ પણ છે. તો ખરેખર મજા પડશે. પરંતુ અમુક મજેદાર સીન્સને બાદ કરતાં આ આખી ફિલ્મ એટલી બધી બોરિંગ છે કે રૂંવેરૂંવે કંટાળાની કીડીઓ ચટકા ભરવા માંડે!

ઇવન ફિલ્મ શરૂ થાય ત્યારે શરૂઆતની દસેક મિનિટ એવી આશાઓ પણ બાંધે છે કે હવે તો હસાહસીનો હાહાકાર ફેલાઈ જશે. ત્યાં જ દીપિકાના વોઇસઓવરમાં દરેક પાત્રની ઓળખપરેડ શરૂ થાય, જે લગભગ છેક ઈન્ટરવલ સુધી પૂરી થવાનું નામ જ ન લે. આખી ફિલ્મ માંડ 105 મિનિટની છે એટલે કે પૂરા બે કલાકની પણ નથી. તેમ છતાં ફિલ્મની મુખ્ય થીમ એટલે કે ફેની કી તલાશ છેક ઈન્ટરવલ સુધી શરૂ જ નથી થતી.  ફિલ્મને ઈન્ટેલિજન્ટ ફીલ આપવા માટે તેને 16 એમએમના કેમેરાની જેમ નાનકડી સ્ક્રીન પર પેશ કરાઈ છે.

નો ડાઉટ, ફિલ્મમાં સિઝન્ડ એક્ટર્સ નસીરુદ્દીન, પંકજ કપુર, ડિમ્પલ અને દીપિકાની સુપર્બ એક્ટિંગ છે. વળી, અમુક અમુક સીન્સ ખરેખર લાજવાબ છે. જેમ કે, પંકજ કપૂર ડિમ્પલ કાપડિયાનું ચિત્ર દોરે છે એ દૃશ્ય. પરંતુ એવા સીન્સ અત્યંત ઓછા છે અને કોઇ ક્લાસિક બ્રિટીશ કોમેડીની જેમ અત્યંત સૂક્ષ્મ છે. આપણી જાડું હ્યુમર જોવા ટેવાયેલી આંખોને તો તેમાંથી હાસ્ય શોધવા માટે માઇક્રોસ્કોપ આપવું પડે. બાકી હતું તે સેન્સર બોર્ડે દીપિકાના એક સેક્સ સીન પર કાતર ફેરવી દીધી છે. પરંતુ ઓવરઓલ ફિલ્મ સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટની બસની બોરિંગ રાઇડ જેવી છે. સૌ જાણે છે તેમ આ ફિલ્મ મૂળ અંગ્રેજીમાં બનાવાઈ છે, અને તેને વધુ ઓડિયન્સ સુધી પહોંચાડવા માટે હિન્દીમાં ડબ કરાઈ છે. આ ભાષાંતરમાં કેટલાય જોક્સનું દુ:ખદ અવસાન થઈ જાય છે. કશુંક શોધવા નીકળ્યા હોય એવી ટ્રેઝર હન્ટની થીમમાં છેલ્લે કશુંક આશ્ચર્યજનક રહસ્ય ખૂલે એ અપેક્ષિત હોય છે. જ્યારે એવું ન થાય, ત્યારે અધૂરા ભાણે ઊભા થઈ ગયા હોઇએ એવું લાગે. અહીં ફાઇન્ડિંગ ફેનીમાં કંઇક એવું જ થાય છે.

હા, એટલું સ્વીકારવું પડે કે ફિલ્મનું ટાઇટલ સોંગ ‘ઓ ફેની રે’ એકદમ મસ્ત બન્યું છે. બાકી છેલ્લે આવતું ‘શેક યૉર બુટિયા’ જોવા જેટલી ધીરજ લોકોમાં બચશે તેવું માનવું વધારે પડતું છે!

આ ફેનીને શોધવા જવાય?

જો તમને ગ્રીન ટી જેવી માઇલ્ડ ટેસ્ટવાળી કોમેડી ગમતી હોય, તો કદાચ તમને આ ફિલ્મ ગમી શકે. અથવા તો ફિલ્મની સ્ટોરી અને પાત્રોમાંથી જીવનમાં પ્રેમની તલાશ, જે છૂટી ગયું છે તેને બદલે જે છે તેનો ઓચ્છવ મનાવવો જોઇએ કે માત્ર ઈચ્છા કરવાથી કશું ન મળે, શોધવા નીકળીએ તો મળે… એવા બધા મેટાફર શોધવા ગમતા હોય તો કદાચ તમને આ ફિલ્મ થોડી ગમી શકે. નહીંતર આ ફિલ્મ પોણા બે કલાકનો કંટાળોત્સવ જ છે!

રેટિંગ: ** (બેસ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

કોચ્ચડયાન (Kochadaiyaan)

નબળા એનિમેશનમાં રજની મેજિકનો કચ્ચરઘાણ

*** 

જો મોશન કેપ્ચર એનિમેશનના ગાજ્યા મેહ વરસ્યા હોત તો આ ફિલ્મ ભારતીય સિનેમાનું નવું સિમાચિહ્ન સાબિત થાત.

***

kochadaiyaan-movie-posters2‘સુપરસ્ટાર રજનીકાંત’ની ફિલ્મ હોય, એ પણ થ્રીડીમાં,  ડિરેક્ટર તરીકે એની જ દીકરી ઐશ્વર્યા હોય, નવ ભાષાઓમાં એકસાથે રિલીઝ થતી હોય અને અબોવ ઓલ, ભારતમાં પહેલીવાર આવેલી ફોટોરિયલિસ્ટિક મોશન કેપ્ચર ટેક્નિકથી બનેલી ભારતની સૌથી મોંઘી એનિમેટેડ ફિલ્મ (આ ટેક્નિક વિશેનો મારો મસ્ત માહિતી લેખ વાંચવા માટે ક્લિક કરો અહીં)… આવું જબરદસ્ત કોમ્બિનેશન હોય તો સમગ્ર દેશમાં જબરદસ્ત ક્રેઝ ઊભો થવો જોઈતો હતો. પરંતુ ચૂંટણીની ધમાલ વચ્ચે એકથી વધુ વાર પાછી ઠેલાયા પછી રિલીઝ થયેલી કોચ્ચડયાન મોઢું પહોળું થઈ જાય એવી અદભુત ફિલ્મ નથી જ.  આ ફિલ્મની વિરુદ્ધમાં જતું મુખ્ય પાસું તેનું નબળું એનિમેશન છે.

ધ લેજન્ડ

અમિતાભ બચ્ચનના વોઈસ ઓવરથી શરૂ થતી કોચ્ચડયાન વાર્તા છે એક અનાથ બાળકની, જે મોટો થઈને પ્રતાપી સૈનિક રાણા રણવિજય (રજનીકાંત) બને છે. ભારતના યુગો પૂર્વેના ઈતિહાસમાં દર્જ થયેલી દંતકથા પ્રમાણે કલિંગપુરી અને કોટ્ટઈપટ્ટનમ નામનાં બે રાજ્યો વચ્ચે દુશ્મની છે. કલિંગપુરીનો રાજા છે રિપુદમન (જેકી શ્રોફ). જ્યારે કોટ્ટઈપટ્ટનમનો રાજા છે મહેન્દ્રરાજ (નાસિર). રાણા એટલે કે રજનીકાંતના કૌશલ્યથી પ્રભાવિત થઈને કલિંગપુરીનો યુવરાજ રાણાને રાજ્યનો મહાસેનાપતિ બનાવે છે. મહાસેનાપતિ બનતાંવેંત રાણા પ્રસ્તાવ મૂકે છે કે આપણા રાજ્યમાં ગુલામ તરીકે મજૂરી કરતા શત્રુરાજ્ય કોટ્ટઈપટ્ટનમના સૈનિકોને આપણી સેનામાં સામેલ કરી લઈએ જેથી યુદ્ધ થાય ત્યારે એ લોકો જ ખપે. આ વાતનો અમલ કરતાંવેંત રાણા શત્રુરાજ્ય સાથે સંધિ કરી લે છે અને ગુલામ સૈનિકોને ત્યાં પાછા મોકલી આપે છે. કલિંગપુરીનો સેનાપતિ થઈને એ શત્રુરાજ્યને મદદ કરીને એની સાથે ભળી જવા બદલ કલિંગપુરીમાં રાણાને દેશદ્રોહી ઘોષિત કરાય છે.

આ બાજુ કોટ્ટઈપટ્ટનમના યુવરાજનો પરમમિત્ર બની ગયેલો રાણા ત્યાં જઈને ત્યાંની રાજકુમારી વંદના (દીપિકા પદુકોણ)ના પ્રેમમાં પડી જાય છે. એમાંય એક દુર્ઘટનામાં રાણા મહારાજા મહેન્દ્રરાજ અને યુવરાજના જીવ બચાવે છે એટલે ત્યાંના લોકોનો વિશ્વાસ ઓર ગાઢ બની જાય છે. પરંતુ છુપાવેશે આવેલો એક હુમલાખોર રાજા મહેન્દ્રરાજની હત્યા કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે બદલ એને મૃત્યુદંડ ફરમાવાય છે. પરંતુ સૌના આઘાત વચ્ચે એ હુમલાખોર બીજું કોઈ નહીં, રાણા એટલે કે રજનીકાંત પોતે જ નીકળે છે. હવે રાણા બંને રાજ્યનો દ્રોહી બની ચૂક્યો છે. પરંતુ એણે આવું શા માટે કર્યું? અને સૌથી મોટી વાત, કોચ્ચડયાન (લાંબી જટા ધરાવતો પ્રતાપી રાજા) કોણ છે?

રજની મેનિયાની પેલે પાર

થોડી કન્ફ્યુઝિંગ સ્ટોરી ધરાવતી આ ફિલ્મની શરૂઆતમાં તેનું શૂટિંગ કઈ રીતે કરાયું અને શા માટે આ ફિલ્મ ખાસ છે, તેની ટૂંકી ડોક્યુમેન્ટરી પણ બતાવાય છે. આ ફિલ્મ જે ટેક્નિકથી બની છે એ જ ટેક્નિકથી હોલિવૂડમાં જેમ્સ કેમેરોને અવતાર ફિલ્મ બનાવી હતી. એટલે આપણી અપેક્ષાઓ વધી જાય તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આટલી બધી હો હા કર્યા પછી રિલીઝ થયેલી ફિલ્મનું એનિમેશન ખાસ્સું શીખાઉ કક્ષાનું લાગે છે. રજનીકાંત સહિત મોટા ભાગના કલાકારોના આંખો-ચહેરા પર જીવંતતા દેખાતી નથી. એટલું જ નહીં, ચહેરા અને હાથની મુવમેન્ટ્સમાં સંકલન ખૂટતું હોય એવું લાગે છે. સ્ક્રીન પર જાણે પપેટ શો ચાલતો હોય એવું લાગે છે. જો આ બાબત તમે ઈગ્નોર કરી શકો તો ધીમે ધીમે ફિલ્મની વાર્તામાં ઓતપ્રોત થતા જશો.

ઈન્ટરવલ પહેલાં રજનીકાંત હીરો થઈને આવું શા માટે કરે છે એવા પ્રશ્નો મૂંઝવશે. ઉપરથી દર થોડી વારે આવતાં ગીતો સરસ બન્યાં હોવા છતાં હાઈવે પર આવતાં સ્પીડબ્રેકર જેવાં લાગશે. પરંતુ એકવાર રહસ્યો પરથી એક પછી એક પડદા ઊંચકાતા જશે એટલે ફિલ્મની વાર્તાના પ્રવાહમાં તણાતા જશો.

ફિલ્મનું સૌથી સ્ટ્રોંગ પાસું સ્વાભાવિક પણે જ રજનીકાંત અને એની દક્ષિણ ભારતીય છાંટવાળું હિન્દી છે. ઉપરથી કે. એસ. રવિકુમારના સશક્ત ડાયલોગ્સ રંગ જમાવે છે. સેમ્પલઃ ‘રાજા કભી બંજર ઝમીન પર રાજ નહીં કરતા, અસલી રાજા વો હૈ જો લોગોં કે દિલોં પે રાજ કરે.’ રજનીકાંતની કોઈ જિમ્નાસ્ટને શરમાવે એવી એક્રોબેટિક એક્શન ફેન્સની તાળીઓ ઉઘરાવી જશે.

આમ તો રજનીકાંત હીરો હોય એટલે બાકી બધાં કલાકારો માત્ર ફોર્માલિટી માટે હોય એવી સ્થિતિ સર્જાતી હોય છે. તેમ છતાં વિલન બનતા દક્ષિણના સિનિયર કલાકાર નાસિર હિરો-વિલનનું પલ્લું બેલેન્સ કરતા રહે છે. દીપિકા હિરોઈન છે, પણ એના ભાગે નાચગાના અને એક ફાઈટ સિક્વન્સ સિવાય ઝાઝું કશું કામ આવ્યું નથી. હા, ફિલ્મમાં જેકી શ્રોફ અને ડાન્સર-અભિનેત્રી શોભના પણ છે, પરંતુ એ બંને પણ મહેમાન કલાકાર જેવાં જ છે.

ફિલ્મનાં ગ્રાફિકમાં પણ ખાસ્સી મહેનત કરાઈ છે. વિશાળ મહેલો, પહાડો, દરિયો વગેરે કાળજીથી ક્રિયેટ કરાયાં છે. એટલું જ નહીં, ફાઈટ સિક્વન્સિસમાં પણ ફટાફટ ઘૂમતા કેમેરા એન્ગલ્સ રોમાંચ જગાવતા રહે છે. ખાસ કરીને રજનીકાંતનો જટાધારી અવતાર અને એમાંય શિવતાંડવ તો એકદમ સુપર્બ કેપ્ચર થયું છે.

થલૈવા માટે જોખમ લઈ શકો

આ રજનીકાંતની ફિલ્મ છે એટલે એના ચાહકોમાં સ્વાભાવિકપણે જ ઉન્માદ જગાવશે. પરંતુ આપણે જો એના જોક્સની મજા લેવા જેટલા જ અને મનોરંજન ખાતર જ રજનીકાંતની ફિલ્મો જોતા દર્શક હોઈએ તો ઓવારણાં લેવાની ઈચ્છા થઈ આવે એવી ફિલ્મ કોચ્ચડયાન નથી. તેમ છતાં એક નવા એક્સપિરિયન્સ તરીકે આ ફિલ્મ જોઈ શકાય. પરંતુ સ્ટ્રિક્ટ્લી એને અવતાર જેવી ફિલ્મો સાથે સરખાવશો નહીં.  આ ફિલ્મની સિક્વલની પણ પૂરેપૂરી તૈયારી થઈ ચૂકી છે. આશા રાખીએ કે આ પહેલા ભાગમાં રહેલી એનિમેશનની નબળાઈઓ તેની સિક્વલમાં દૂર થઈ જાય. બાય ધ વે, ફિલ્મના એન્ડ ક્રેડિટ્સમાં ફરીથી ફિલ્મનું મેકિંગ બતાવાયું છે જે જોવા ઊભા રહેશો. એજ્યુકેશનના ભાગરૂપે પણ એ જોવાની મજા પડે એવું છે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

P.S. મોશન કેપ્ચર એનિમેશન ટેક્નિક વિશે વધુ જાણવા માટે મારા મસ્ત માહિતી લેખની લિંકઃ https://jayeshadhyaru.wordpress.com/2014/04/18/motion-capture-animation/

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા

રોમિયો જુલિયેટ ભણસાલી સ્ટાઇલ

***

વિવાદોની વણઝાર પછી (માંડ) રિલીઝ થયેલી રામલીલા એ કમ્પ્લિટ સંજય લીલા ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ છે.

***

b1cf1a31de917d1cf5b3f320abe49a90અંગ્રેજીમાં ‘સ્ટાર ક્રોસ્ડ લવર્સ’ નામનો શબ્દપ્રયોગ છે. તેનો અર્થ એવો થાય કે બે એવાં પ્રેમી પંખીડાં જેમના પરિવારોની કુંડળીમાં બારમે ચંદ્રમાં બેઠો હોય. છતાં બંને પ્રેમમાં પડે અને બંનેના પરિવારજનો એમને ઠેકાણે પાડવામાં લાગી જાય. આ શબ્દને વ્યક્ત કરતી સૌથી જાણીતી સ્ટોરી એટલે શેક્સપિયરનું નાટક રોમિયો એન્ડ જુલિયેટ. બાપે માર્યા વેર જેવી દુશ્મની ધરાવતાં બે પરિવારનાં ફરજંદ પ્રેમમાં ફના થઇ જાય એ સ્ટોરી પરથી બનેલી અઢળક ફિલ્મોમાં વધુ એકનો ઉમેરો એટલે સંજય લીલા ભણસાલીની વિવાદના મરીમસાલાથી ભરપુર એવી ‘ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા’.

અગ્નિકુંડમાં ઊગેલાં ગુલાબ

રામ અને લીલા બંને ગુજરાતના રણવિસ્તારમાં વસેલી રજોડી અને સનેડો કોમનાં સંતાનો છે, જે બંને વચ્ચે છેલ્લાં પાંચસો વર્ષથી દુશ્મની ચાલી આવે છે. ગુજરાતમાં આવેલું હોવા છતાં એ ગામ જરા વિચિત્ર છે. અહીં કટલરી અને શાકભાજીની જેમ ખુલ્લે આમ બંદૂકોની દુકાનો મંડાય છે, પોપકોર્ન શેકાતાં હોય એમ ધાણીફૂટ બંદૂકો ધણધણે છે, ‘મધુશાળા’ જેવાં નામ ધરાવતી દુકાનોમાં છડેચોક દારૂ પીવાય છે, બ્લુ ફિલ્મો બતાવતાં વીડિયો પાર્લર ધમધમે છે અને જ્યાં મરચાં-પાપડ સુકાતાં હોય એમ બંદૂકની ગોળીઓ પથરાય છે. તેમ છતાં રામ (રણવીર સિંહ) અને લીલા (દીપિકા પાદુકોણ) પ્રેમમાં પડે છે. એ બંનેનો પ્રેમ પ્રભુતામાં પગલાં પાડવાં જેવા મુકામે પહોંચે એ પહેલાં બંને પરિવાર એકબીજાનાં જુવાનજોધ દીકરાઓની હત્યા કરી નાખે છે. દુશ્મનીના લાલ રંગમાં બદલાની આગ પણ ભળે છે. પરંતુ એકબીજા વિના રહી નહીં શકાય એવું લાગતાં બંને ભાગી છૂટે છે અને ઇશ્વરની સાક્ષીએ પરણે છે. લેકિન પરિવારોને આ ગોઠતું નથી અને બંનેને અલગ કરી દેવાય છે. એટલે રામ દુશ્મન કોમનાં વડાં ધનકોર બા (સુપ્રિયા પાઠક કપુર) પાસે દોસ્તીનો પ્રસ્તાવ લઇને જાય છે, પણ એમનું પ્લાનિંગ કંઇક જૂદું જ હોય છે. એ પ્લાનિંગમાં પણ કાવતરાની ફાચર વાગે છે અને આખી સ્ટોરી પલટાઇ જાય છે.

ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ

આમ તો રોમિયો જુલિયેટની સ્ટોરી સૌને ખબર છે જ. અધૂરામાં પૂરું હજુ થોડા સમય પહેલાં જ આવેલી ‘ઇશકઝાદે’ની આ જ સ્ટોરી લોકોનાં મનમાં તાજી છે. એટલે રામલીલાની વાર્તામાં કશું જ અણધાર્યું કે નવું નથી. એટલે ફિલ્મમાં સંજય લીલા ભણસાલીએ શું નવા મોર મૂક્યા છે એ જાણવાનું બાકી જ રહી જાય છે. અને ભણસાલીએ એમાં ફરી પાછો પોતાની જૂની ને જાણીતી ભવ્ય કાવ્યાત્મક શૈલીનો ટચ બતાવ્યો છે. ભવ્ય સેટ્સ, કલાત્મક પેઇન્ટિંગ્સ અને મૂર્તિઓ, ધારદાર સંવાદો, જલસો પડે એવું મ્યુઝિક અને અત્યંત નાટ્યાત્મક એક્ટિંગ.

અહીં બે કોમ વચ્ચે દુશ્મનીની વાત એટલો બધો સમય રોકી લે છે કે બે પાત્રો વચ્ચેનો પ્રેમ સાવ દબાઇ જાય છે. એટલે રામ અને લીલાને ફટાફટ મેગી નૂડલ્સ બને એટલી ઝડપે પ્રેમમાં પાડી દેવાયાં છે (અને દેખો ત્યાં ઠાર જેવા માહોલમાં બંને સરાજાહેર કિસ પણ કરે!). પરંતુ જે રીતે આ જ સ્ટોરી ધરાવતી ‘કયામત સે કયામત તક’માં આમિર-જૂહી વચ્ચેની લવસ્ટોરી ખીલી હતી એવો પ્રેમ અહીં રણવીર-દીપિકા વચ્ચે (એટલિસ્ટ ઓનસ્ક્રીન તો) ખીલ્યો નથી. ઇન ફેક્ટ, બંને સેક્સભૂખ્યાં હોય એવું વધારે લાગે છે.

ફિલ્મનું એક સ્ટ્રોન્ગ પાસું છે એના ડાયલોગ્સ. સિદ્ધાર્થ-ગરિમા અને ખુદ ભણસાલીના આ સંવાદો ખરેખર મજા કરાવે છે. જેમ કે, બડા બેશરમ, બદતમીઝ ઔર ખુદગર્ઝ હોતા હૈ યે પ્યાર, લેકિન પ્યાર તો પ્યાર હોતા હૈ ના; ઇસસે બડી સઝા ક્યા હોગી કિ જાન નિકાલ લી ઔર ઝિંદા ભી છોડ દિયા; ડોન સોગ નહીં મનાતે, સિર્ફ જશ્ન મનાતે હૈ; જબ રામ નામ કા રાગ લગે, પાની મેં ભી આગ લગે વગેરે. પરંતુ સચિનની કારકિર્દી જેવડો મોટો લોચો એ છે કે ફિલ્મમાં અશ્લીલ સંવાદો અને સજેસ્ટિવ અશ્લીલતાની પણ ભરમાર છે. એનાં ઉદાહરણો અહીં આપવા સુરુચિનો ભંગ ગણાશે.

કલ્ચરલ લોચા

જેમ રામ ગોપાલ વર્માને હિંસા અને નેગેટિવિટીનું ઓબ્સેશન છે એ જ રીતે સંજય ભણસાલીને ભવ્યતા અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓના સંદર્ભોનું વળગણ છે. એના અતિરેકમાં લોચા પણ થઇ જાય. જેમ કે, દીપિકા હાડોહાડ ગુજરાતી હોવા છતાં હાથમાં ધૂપદાની લઇને બંગાળી દુર્ગાપૂજાની આરતીની સ્ટાઇલમાં તે ફેરવે, રાવણદહનના સરઘસમાં દુર્ગાપૂજા મહોત્સવ જેવાં મહોરાં પહેરીને લોકો ફરતા હોય, દીપિકાના રૂમમાં તો ઠીક કોઇ સસ્તી લોજની દીવાલો પર પણ રાજા રવિ વર્માનાં પેઇન્ટિંગ્સ લાગેલાં હોય એ અતિરેક લાગે, નવરાત્રિમાં સુપ્રિયા પાઠક માતાજીને બદલે અજંતાની ગુફાઓમાં છે એવી ભગવાન શિવની મૂર્તિને આરતી કરે. આવાં ક્રોસ કલ્ચરલ રેફરન્સિસ બતાવવા પાછળ શું આશય હશે એ તો ભણસાલીને જ ખબર!

મન મોર બની થનગાટ કરે

રામલીલામાં ભણસાલીએ ગુજરાતીપણું આબેહૂબ ઝીલ્યું છે. પ્રદેશ પ્રમાણે પાત્રોના પહેરવેશ પરફેક્ટ છે. ગુજરાતી ગામના સેટ થોડા ગીચ છે પણ ગુજરાતી સંદર્ભોથી ભરચક છે (બેકગ્રાઉન્ડમાં એક થિયેટરમાં ‘પ્રીત પિયુ ને પરણેતર’ ફિલ્મ પણ ચાલતી બતાવાઇ છે!). બધાં જ પાત્રોએ ગુજરાતી તળપદી બોલી આત્મસાત્ કરી છે, એકમાત્ર સુપ્રિયા પાઠકના અપવાદ સિવાય. પોતે ગુજરાતી હોવા છતાં એમની બોલવાની સ્ટાઇલ ખિચડી સિરિયલના એમના પાત્ર હંસાની જ યાદ અપાવે છે, જે ખરેખર આયરની છે.

રામલીલા જેનાથી શરૂ થાય છે, એ મન મોર બની થનગાટ કરે ગીતની ક્રેડિટ એના સર્જક ઝવેરચંદ મેઘાણીને આપવા અંગે વિવાદ થયો એ ઊલટું સારું થયું. હવે મેઘાણીને ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ એમના ફોટોગ્રાફ સાથે ક્રેડિટ અપાઇ છે. આશા રાખીએ કે ફિલ્મમાં બે વખત આવતું આ ગીત સાંભળીને નવી પેઢી મેઘાણી તરફ આકર્ષાય. રામલીલાનું સમગ્ર મ્યુઝિક ખુદ ભણસાલીએ કમ્પોઝ કર્યું છે એટલે એમાં કંઇ કહેવાપણું હોય જ નહીં. નગાડે સંગ ઢોલ બાજે જેવાં જોશીલા ગીત ઉપરાંત મારે ટોડલે બેઠો મોર અને ભાઇ ભાઇ જેવાં ગીતો મોટા પડદે જોઇને શેર લોહી ચડી જાય છે!

લેકિન ભણસાલી પણ પોતાની જાતને રિપીટ કરવામાંથી બચી શક્યા નથી. એમના જાણીતા સેટ્સ વગેરે ઉપરાંત દીપિકા રામના નામની બૂમો પાડે એ તમને ‘દેવદાસ’ની અને અન્ય એક સીનમાં ‘હમ દિલ દે ચૂકે સનમ’ની ઐશ્વર્યાની જ યાદ અપાવે.

સવાયા ગુજરાતીઓ

રામલીલામાં ગુજરાતી બનેલાં દીપિકા, રણવીર, અભિમન્યુ સિંઘ, રિચા ચઢ્ઢા, ગુલશન દેવૈયા, બરખા બિશ્ત, રઝા મુરાદ વગેરે બધાં પાક્કાં ગુજરાતીઓ લાગે છે. એટલું જ નહીં, એમની એક્ટિંગ પણ તલવારની ધાર જેવી છે. હોમી વાડિયા ગેટઅપમાં મસ્ત લાગે છે પણ એમના ભાગે ખાસ કશું આવ્યું નથી. ગોડમધર જેવા રોલમાં સુપ્રિયા પાઠક જામે છે, પણ એમની કેરિકેચરિશ ગુજરાતી બોલીએ દાટ વાળ્યો છે.

154 મિનિટ્સને અંતે

દોઢસો પ્લસ મિનિટ્સ લાંબી રામલીલામાં પ્રિયંકાવાળું ગીત અને અમુક સીન્સ કાપીને નાની કરવાની જરૂર હતી. અમુક ઠેકાણે અનુરાગ કશ્યપની ગુલાલની, ક્યાંક ઇશકઝાદેની તો ક્યાંક કેતન મહેતાની ‘મિર્ચ મસાલા’ની યાદ અપાવતી રામલીલા સંજય લીલા ભણસાલીની મહેનત માટે પણ જોવા જેવી તો ખરી જ. તમામ વિવાદોને સાઇડમાં મૂકીએ તો પણ એક વિચાર એ આવે કે જો ભણસાલી ગુજરાતના કલ્ચરને આટલી સારી રીતે બતાવી શકતા હોય, તો એમણે રોમિયો જુલિયેટની પરદેશી અને અત્યંત જાણીતી વાર્તા શા માટે પસંદ કરી હશે? એને બદલે એ ખુદ ઝવેરચંદ મેઘાણીની જ કોઇ અફલાતૂન વાર્તા પસંદ કરી શક્યા હોત! એની વે, તમે તૈયાર થઇ જાઓ કમ્પ્લિટ ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ માટે!

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.