ગોલમાલ અગેઇન

કુછ ભી ચલેગા

***

આ બાલિશ ફિલ્મમાં પણ હસવું જ હોય તો તમને કોણ રોકી શકવાનું છે?!

***

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

***

golmal-again-2દિવાળીના દિવસોમાં આપણે ત્યાં ફૂડ સેફ્ટી ખાતું અચાનક હાઇપર એક્ટિવ મોડમાં આવી જાય છે. મીઠાઇની દુકાનો અને રેસ્ટોરાંમાં દરોડા પડે, ભેળસેળિયા વાનગીઓનાં સેમ્પલ એકઠા કરવામાં આવે અને અખાદ્ય વસ્તુઓનો નાશ કરવામાં આવે. ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે આવી વાનગીઓ ઝાપટનારા લોકોને એનાથી કશો જ ફરક પડતો નથી. એમને માવા, ચીઝ, પનીરના નામે કુછ ભી ખવડાવી દો, એ લોકો બડે આરામ સે ખાઈ જશે. દિવાળીના ટાઇમે રિલીઝ થતી ‘ગોલમાલ અગેઇન’ જેવી ફિલ્મોનું પણ એવું જ છે. લોકો માત્ર એટલું જ પૂછશે, ‘કોમેડી છે?’ ‘નંગુપંગુ જોક્સ તો નથી ને?’ ‘લાવો ત્યારે, આપો દસ ટિકિટ!’

ભૂતિયાપા

ફોર અ ચૅન્જ રોહિત શેટ્ટીની આ ફિલ્મ ગોવાને બદલે ઊટીમાં આકાર લે છે (જોકે આ રોહિત શેટ્ટીનું ઊટી છે, એટલે ત્યાં જઇને ખૂણેખૂણો ફેંદી મારશો તોય તમને આ ફિલ્મ જેવું ઊટી તો નહીં જ દેખાય). બી. આર. ચોપરાના ‘મહાભારત’માં હરીશ ભીમાણીએ ‘સમય’ તરીકે જેટલી કોમેન્ટરી કરેલી, એના કરતાં સહેજ જ ઓછી કોમેન્ટરીમાં તબુ આપણને કહે છે કે ઊટીના અનાથાશ્રમમાં પાંચ બાળકો ઊછરીને મોટાં થયાં છે અને હવે અલગ અલગ ટીમો પાડીને બિલ્ડર લોકો માટે જમીનો ખાલી કરાવવાનું કામ કરે છે. તે ગેંગમાં એક છે ‘અંગુલિમાલ’ અજય દેવગણ (સ્પેલિંગ પ્રમાણે ‘દેવજ્ઞ’), અલગ અલગ ઍન્ગલથી આશ્ચર્ય પામતો રહેતો અર્શદ વારસી, જીભને ઊટીનું સાઇટસીઇંગ કરાવતો રહેતો શ્રેયસ તળપદે, માત્ર ‘ગોલમાલ’ સિરીઝની ફિલ્મોમાં અને સૈફના ઘરના પ્રસંગોએ જ દેખાતો કુણાલ ખેમુ અને ગોવિંદા પછી ‘અ આ ઈ’ની ભાષા બોલતો એકમાત્ર એક્ટર(?) તુષાર કપૂર. હજી આમાં ડુંગર પર ડંગરી પહેરીને ફરતી થાકેલી પરિણીતી ચોપરા, પાર્ટ ટાઇમમાં વોઇસ ઓવર આપતી તબુ અને અન્ય અડધો ડઝન કલાકારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. એક મોત આ બધાં રખડતાં પાત્રોને એક છત નીચે લાવે છે. ત્યાં ખબર પડે છે કે એ મોતની પાછળ હત્યા અને એક ભટકતી આત્માનો ઍન્ગલ પણ છે.

ચાલો, ભૂત ભૂત રમીએ

આરોપીઓ ધરપકડથી બચવા આગોતરા જામીન મેળવી લે છે, એ જ રીતે રોહિત શેટ્ટીએ પણ ‘ઇસ દિવાલી, લોજિક નહીં, સિર્ફ મેજિક’ જેવી ટૅગલાઇન લખીને આગોતરા મેળવી લીધા છે. એ પછી એમને હસાવવાના નામે કુછ ભી ઠપકારવાની છૂટ મળી જાય છે. માત્ર ટાઇમપાસાર્થે આવેલા લોકોના ખિખિયાટા ઉઘરાવી લે એટલે સર્કિટ પૂરી પણ થઈ જાય છે (આમેય ભેળસેળિયા હવા, પાણી, ખોરાક, રાજકારણીઓ બધું જ પચાવી જતી ઑડિયન્સને બીજું શું જોઇએ, હેં?).

એક્ચ્યુઅલી, રોહિત શેટ્ટીએ અલગ અલગ કેરેક્ટરિસ્ટિક્સ ધરાવતાં પાંચેક પાત્રો સફળતાપૂર્વક ડેવલપ કરેલાં. હવે એ એમને લઇને કુછ ભી રિમિક્સ ખીચડી પકાવ્યા કરે છે. આ સિરીઝની ફિલ્મોની મજા એ છે કે તેની દરેક લેટેસ્ટ રિલીઝને ‘અગાઉની ફિલ્મો કરતાં સારી’નું બિરુદ આપી શકાય છે! અત્યાર સુધીની તમામ ગોલમાલ ફિલ્મો ઉછીની સ્ટોરી પર આધારિત હતી (‘ગોલમાલ-1’ ગુજરાતી નાટક ‘અફલાતૂન’, ‘ગોલમાલ-2’ કિરણ કુમાર સ્ટારર ‘આજ કી તાઝા ખબર’, ‘ગોલમાલ-3’ જૂની હિંદી ફિલ્મ ‘ખટ્ટામીઠા’). હવે આ લેટેસ્ટ ફિલ્મ શેના પર આધારિત છે તેનો પુરાવો ન મળે ત્યાં સુધી તેને ઑરિજિનલ માનવામાં આવી રહી છે. પરંતુ એવું કહી શકાય કે આ ફિલ્મ કંઇક અંશે ‘ગોલમાલ’+‘એન્ટરટેનમેન્ટ’+‘ફિલ્લૌરી’ ટાઇપની ચાઇનીઝ ભેળ જેવું કંઇક છે.

ઑડિયન્સના IQને ‘ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ’ લઇને હસાવવા માટે રોહિત શેટ્ટી અને લેખકોએ દરેક પાત્રને અલાયદાં સિટકોમ ટાઇપની પર્સનાલિટી આપી દીધી છે. કોઈ આંગળી મરોડે, કોઈ ‘ઉં..આં’માં બોલે, કોઈ વારેવારે ભૂલીને ગાંડા કાઢવા માંડે, કોઈ જીભના વિશિષ્ટ મરોડ થકી ફની ઉચ્ચારો કાઢે વગેરે. બાકી જ્યાં કોમેડીનો મસાલો ઓછો પડતો લાગે ત્યાં ‘જોડકણાં સમ્રાટ’ રાઇટર બેલડી સાજિદ-ફરહાદને કામે લગાડવામાં આવે. જે આવા ‘સાંભાર હૈ તૌ ચટની હૈ, ઝ્યાદા ફૈલોગે તો પેન્ટ ફટની હૈ’, ‘નકલી ભૂતોં કે રામ ગોપાલ વર્મા, ચૂહોં કે જિમી શેરગિલ, ભૂતનિયોં કી બિપાશા બસુ’, ‘વાસ્તા… સડા હુઆ પાસ્તા’, ‘કલ્ટી નહીં, મૈં તો આજ-ટી પીઉંગા…’ ટાઇપની લાઇન્સનું એસેમ્બલી લાઇન પ્રોડક્શન કરી દે છે. આ લાઇનોને ફાસ્ટફૂડ પરના ચીઝની જેમ ભભરાવીને કામ ચલાવવામાં આવે છે.

હજી આ ઑલરેડી ક્રાઉડેડ ફિલ્મમાં ગિર્દી કરવા માટે અન્ય કલાકારો પણ ઠાંસવામાં આવ્યા છે. જેમ કે, પોતે હજી સ્ક્રિપ્ટ વિના પણ હસાવી શકે છે તેની ખાતરી કરાવતો જ્હોની લીવર, હું સિરિયસ એક્ટિંગ માત્ર સાઉથની ફિલ્મોમાં જ કરીશ (અને હિન્દીમાં તો ઑવરએક્ટિંગ જ કરીશ) એવી પ્રતિજ્ઞા લઇને આવેલો પ્રકાશ રાજ, વિશ્વનો એકમાત્ર ઇચ્છાધારી સાપ વ્રજેશ હિરજી, એક ‘મસાન’ એક ‘આંખો દેખી’ની સામે હું દસ ‘ગોલમાલ’ કરીશ એવી થિયરીમાં માનતા સંજય મિશ્રા, ‘મારે જેટલી એક્ટિંગ કરવાની હતી એ મેં પ્રકાશ ઝાની ફિલ્મોમાં કરી લીધી’ એવું સાબિત કરતો ‘વસૂલી ભાઈ’ મુકેશ તિવારી, ‘ગેમ ઑફ થ્રોન્સ’ને બદલે સુરજ બડજાત્યાની ફિલ્મોમાં પોતાનું ટેલેન્ટ પ્રદર્શિત કરનારો ત્રિનામધારી નીલ નીતિન મુકેશ, સરકારી આંખની હૉસ્પિટલમાંથી ચોરેલાં ડાર્ક ચશ્માં પહેરીને ફરતા સચિન ખેડેકર… સહિતના એટલા બધા કલાકારો છે કે ‘ગોલમાલ ઇલેવન’ વર્સસ ‘વર્લ્ડ ઇલેવન’ની મૅચ રમાડો તો ચિયર લીડર્સ અને ઑડિયન્સ સહિતના લોકો ભેગા થઈ જાય!

આમ તો લોજિક વાપરવાની મનાઈ છે, તેમ છતાં ભૂલથીયે સહેજ લોજિક વપરાઈ જાય તો ખ્યાલ આવે કે બદલો લોવા માટે ભટકતી પ્રેતાત્માએ ધાર્યું હોત તો તે પાંચેક મિનિટમાં જ વિલનલોગ અને ફિલ્મનો ખેલ ખતમ કરી ચૂકી હોત. પરંતુ એવું થાય તો આ ઑવરક્રાઉડેડ ફિલ્મનું શું થાય? વળી, આ ફિલ્મની ભટકતી પ્રેતાત્મા પણ ગજબ છે. તે ગુજરાતના ‘વિકાસ’ની જેમ માત્ર ‘જુબાં કેસરી’ ધરાવતા લોકોને જ દેખાય છે, બાકીના લોકો માટે તે સાબિતી વિના જ સ્વીકારી લેવાનો પ્રમેય બનીને રહી જાય છે. એક સીનમાં અજય દેવગણને ડરાવવા માટે બાકીના કલાકારો અમેરિકાના રાઇટ વિંગ એક્સ્ટ્રીમિસ્ટ ભાંગફોડિયા ગ્રૂપ ‘કુ ક્લક્સ ક્લાન’નો કોશ્ચ્યુમ પહેરીને આવે છે, જે ઑફેન્ડિંગ બની શકે, લેકિન નો. કારણ? આગોતરા જામીન! આમ તો રોહિત શેટ્ટી પોતે પણ અલગ પ્રકારનો ‘એક્સ્ટ્રીમિસ્ટ’ જ છે. એની આ ફિલ્મમાં (પણ) બધું એક્સ્ટ્રીમ જ છે. એશિયન પેઇન્ટ્સના શૅડકાર્ડ કરતાં પણ વધુ એક્સ્ટ્રીમ રંગો, એક્સ્ટ્રીમલી લાઉડ બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક, એક્સ્ટ્રીમલી ભંગાર રીતે રિમિક્સ કરાયેલાં ‘આતે જાતે’ અને ‘નીંદ ચુરાઈ મેરી’ જેવાં સોંગ્સ, એક્સ્ટ્રીમ ઑવરએક્ટિંગ અને અઢી કલાક ઉપરની ફિલ્મની એક્સ્ટ્રીમલી લોંગ લોંગર લોંગેસ્ટ લંબાઈ.

રોહિત શેટ્ટીની આ ફિલ્મ ખાસ્સી સેલ્ફ અવૅર પણ છે. એટલે કે તેમાં રિયલ લાઇફનાં, પોતે જે ભવાડા કરે છે તેનાં એક્ચ્યુઅલ રેફરન્સ પણ આવતા રહે. જેમ કે, અજય દેવગણ ‘સિંઘમ’ની સ્ટાઇલો મારે અને બીજા કલાકારો એને રોકે, અજય પરિણીતી પાછળ લટ્ટુ થાય ત્યારે બાકીના કલાકારો એના ઍજ ડિફરન્સને દર્શાવવા માટે ‘ફાધર+ફિગર-‘ચીની કમ’’ના જોક્સ મારે, અજય દેવગણ પોતાની જૂની ફિલ્મોની જેમ બે કાર પર ઊભો રહીને એન્ટ્રી મારે, ટાઇટલ સોંગમાં ખુદ રોહિત શેટ્ટી કાર ડ્રાઇવ કરતો હોય, નાના પાટેકરના જોક્સ+મિમિક્રી આવે… મીન્સ એ લોકોને ખબર છે કે તેઓ માત્ર ટાઇમપાસ મનોરંજન જ પીરસી રહ્યા છે. એટલે આપણે પણ ઝાઝા ઇમોશનલ થવાની જરૂર નથી. કેમ કે, બડી બેશર્મીથી પ્રોડ્યુસર લોકોએ ફિલ્મમાં ‘ઇન્ટેક્સ’, ‘ફિનોલેક્સ’, ‘બ્રાઇટ આઉટડૉર લાઇટ્સ’, ‘ચિંગ્સ સિક્રેટ’, ‘પેટીએમ’, ‘ક્વૉલિટી વૉલ્સ આઇસક્રીમ’, ‘બીઇંગ હ્યુમન બાઇસિકલ્સ’ વગેરેની આપણા માથા પર વાગે એ રીતે જાહેરખબરો લઈ લીધી છે. યાને કે ફિલ્મનો ખર્ચો નીકળી ચૂક્યો છે, આપણે તો બસ તેમને નફો જ કરાવી રહ્યા છીએ!

વ્હોટ્સ યૉર IQ?

એક્ચ્યુઅલી, ‘ગોલમાલ સિરીઝ’ હવે ‘સિક્વલ ફટીગ’થી પીડાવા લાગી છે. તેનાં પાત્રો શું કરશે તે આપણને ખબર જ છે, એટલે એમની હરકતો આપણને હસાવતી નથી. છતાં રોહિત શેટ્ટીની આ ‘બાળફિલ્મ’માં હસવું જ છે એવું નક્કી કરીને ગયા હો તો છૂટક છૂટક દૃશ્યોમાં હસવું આવી શકે. પરંતુ ગંભીરતાથી વિચારીએ તો સમજાય છે કે ઑડિયન્સ તરીકે આપણે વધુ સારી અને મૅચ્યોર કોમેડી ફિલ્મો મેળવવાને હદકાર છીએ, સાવ આવી ફૂવડ, ચાઇલ્ડિશ, ઇમ્મૅચ્યોર ફિલ્મો નહીં. ‘ગોલમાલ અગેઇન’ને અંતે દર્શાવાતી ગૅગ રીલ પત્યા પછી રોહિત શેટ્ટી અને એમની ટીમ જે આત્મવિશ્વાસથી ‘સી યુ સૂન’નું પાટિયું બતાડે છે એ જોતાં ભવિષ્યમાં એ ‘ગોલમાલ વન્સ અગેઇન’, ‘ગોલમાલ વન મોર ટાઇમ’ કે ‘ગોલમાલ ઇન્ફિનિટી’ લઇને આવશે જ!

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

સિક્રેટ સુપરસ્ટાર

ભીંત ફાડીને પીપળો રે ઊગ્યો

***

ફિલ્મો બનતી રહેવી જોઇએ અને જોવાતી રહેવી જોઇએ.

***

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

***

maxresdefault1‘સપનાં જોવાં એ મારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે.’ આવું ભલે ભારતના બંધારણમાં ન લખ્યું હોય, પરંતુ વડોદરાના રૂઢિચુસ્ત મુસ્લિમ પરિવારમાં રહેતી પંદર વર્ષની ઇન્સિયા આ વાત બહુ દૃઢપણે માને છે. માને તો એની અમ્મી નજમા પણ છે, પરંતુ રાક્ષસ જેવા પતિના પંજા હેઠળ દબાયેલી છે. પતિના હાથનો માર ખાઈ ખાઈને પણ એ દીકરીનાં સપનાંને પાંખો આપવા મથતી રહે છે.

યસ્સ, આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ રાઇટર-ડિરેક્ટર અદ્વૈત ચંદનની પહેલી ફિલ્મ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ની. ટ્રેલર જોઇને જ લાગે કે અરે યાર, આ તો નાગેશ કુકૂનૂરની શ્રેયસ તળપદે સ્ટારર ‘ઇકબાલ’ના ફીમેલ વર્ઝન જેવી અન્ડરડૉગ સ્ટોરી છે. માત્ર ટ્રેલર પરથી જ આખી સ્ટોરી કળી શકાય એવી પ્રીડિક્ટેબલ છે. સેન્સર સર્ટિફિકેટ જોઇને હાયકારોય નીકળી જાય, કે ‘વોય મા, અઢી કલાકની ફિલમ?’

છતાં આ ફિલ્મ પ્યોર ગોલ્ડ છે. રાઇટર-ડિરેક્ટર ઉપરાંત ફિલ્મમાં દેખાયેલા તમામ કલાકારોએ એમાં જીવ રેડી દીધો છે. એટલે જ આપણે સતત પ્રાર્થના કરતા રહીએ કે ગમે તે થાય, પણ આ છોકરીનું સપનું પૂરું થવું જ જોઇએ. અને જો આ ઘોર કળિયુગે આપણું હૈયું પ્લાસ્ટિકનું ન કરી મૂક્યું હોય તો ફિલ્મ જોતાં જોતાં આંખના ખૂણે એકાદું ખારું ટીપું પણ બાઝી જાય.

ટેક્નોલોજી વર્સસ મેન્ટાલિટી

બહુ ઓછા એવા ખુશનસીબ લોકો હોય છે જેમને નાનપણથી જ જીવનનું ધ્યેય મળી જાય છે. વડોદરાની ઇન્સિયા (ઝાઇરા વસીમ) એમાંની જ એક છે. એને સિંગર બનવું છે. અમ્મી નજમા (મહેર વિજ)એ ગિટાર લઈ આપ્યું છે. અલ્લાહે હુન્નર આપ્યું છે-કંઠ આપ્યો છે. ગિટાર પર એના હાથ ફરે અને ગળામાંથી અવાજ નીકળે એટલે ચાલુ ટ્રેન શાંત થઈ જાય છે, ઘોંઘાટ શમી જાય છે અને હવામાં માત્ર એનો જ અવાજ તરવા લાગે છે. પરંતુ આ જ અલ્લાહે એને જલ્લાદ જેવો એક બાપ પણ આપ્યો છે. બાપ ફારુખ (રાજ અર્જુન) માને છે કે ઔરત તો મર્દના પૈરની જૂતી છે. ઠીકઠાક છોકરો મળે એટલા ખાતર ભણો અને નાની ઉંમરે જ પરણીને બચ્ચાં પેદા કરવાનું મશીન બની જાઓ. પરંતુ ઇન્સિયા બાપના પાંજરામાં સમાય એવું પંખી નથી. જે પ્રતિબંધોએ એને કેદ કરી, એની જ મદદથી એ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ બને છે. પણ પછી? ટેક્નોલોજી પ્લેટફોર્મ આપે, પણ મેન્ટાલિટીનું શું કરવું?

મૈં રાખ હૂં, યા આગ હૂં?

ઝાઇરા વસિમનું કેરેક્ટર ઇન્સિયા પહેલી વાર જ્યારે આપણી સામે આવે છે ત્યારે તે ટ્રેનના સેકન્ડ ક્લાસ કમ્પાર્ટમેન્ટમાં સ્કૂલનાં મિત્રો સાથે સફર કરી રહી છે. અંતાક્ષરીમાં બહેનપણીઓ બૉલિવૂડનાં આઇટેમ સોંગ્સ ગાય છે. પરંતુ બારી પાસે બેઠેલી ઇન્સિયાને એમાં કોઈ રસ નથી. અચાનક એને કોઈ ગીત સ્ફૂરે છે અને એ ગિટાર પર ગાવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે સૌ સાંભળતા રહી જાય છે. એક શબ્દ બોલ્યા વિના આપણને સમજાઈ જાય છે કે ઇન્સિયા કેવી વ્યક્તિ છે અને એનું સપનું શું છે. આ સપનું અને તેને સાકાર કરવાને આડે આવતી મુશ્કેલીઓ એટલે જ આ ફિલ્મ. એક સિમ્પલ વાર્તાને કહેવા માટે રાઇટર-ડિરેક્ટર અદ્વૈત ચંદને જે ઝીણું કાંત્યું છે એમાં જ આ ફિલ્મની મજા છે.

***

ક્લાસમાં કોઈ ગીતની ધૂન વિચારી રહેલી ઇન્સિયાને ટીચર ‘આઇરની’ (વક્રતા)નો સ્પેલિંગ પૂછે છે. જો ઇન્સિયા કશું બોલે તો વિચારભંગ થાય અને સ્ફૂરેલી ધૂન હાથતાળી આપીને કાયમ માટે જતી રહે. પૅશનેટ ઇન્સિયા સોટી ખાઈ લેવાનું પસંદ કરે છે. માત્ર એ સીન જ નહીં, આખી ફિલ્મ આવી આઇરનીઓથી ભરચક છે.

બુરખો દમનનું-સ્વતંત્રતા પર તરાપનું પ્રતીક છે (કોઇને આ મુદ્દે વાંધો હોય તો એમણે ISISના ચુંગાલમાંથી મુક્ત થયેલી સ્ત્રીઓએ બાળેલા બુરખાની તસવીરો જોઈ લેવી). પરંતુ અહીં એ જ બુરખો એક વ્યક્તિને દુનિયા સમક્ષ અભિવ્યક્ત થવા માટેનું માધ્યમ બને છે. પરિવાર જે સોસાયટીમાં રહે છે તેનું નામ ‘મૉડર્ન’ છે, પરંતુ તેમાં રહેનારા મહાશયના ખયાલાત અને હરકતો એટલી દકિયાનૂસી છે કે આદિમાનવને પણ લઘુતાગ્રંથિ આવી જાય. આપણી ટેવ મુજબ પિતા ફારુખના વિચારો-વર્તનને એના ધર્મ સાથે સાંકળી લેવાની નાદાની કરી દઇએ તો પણ જોવા જેવી વાત એ છે કે એ મહાશય ઍન્જિનિયર છે છતાં પછાત છે. જ્યારે માતા નજમા માંડ કંઈ ભણેલી છે છતાં એના વિચારો અનેકગણા મૉડર્ન છે. યાને કે દિમાગ જો બંધિયાર પાણી જેવો હોય તો કોઈ ધર્મ-ગમે તેવું ઉચ્ચ શિક્ષણ પણ વ્યક્તિને જાનવર બનતાં ન અટકાવી શકે. ફિલ્મમાં પણ ઝાઇરાને બુરખો ઉતારીને દુનિયા સમક્ષ આવતી એ રીતે જ બતાવાઈ છે જાણે એ તમામ પ્રતિબંધોની સાંકળો તોડીને આઝાદ વિશ્વમાં વિહરવા નીકળી પડી છે. અરે, અફઘાનિસ્તાનના કાબુલમાં તો ખરેખર આવું એક ‘બુરકા બૅન્ડ’ છે, જે તાલિબાનીઓથી પોતાનો ચહેરો છુપાવીને પોતાની કળા દુનિયા સમક્ષ મૂકે છે.

આ ફિલ્મની સ્ટોરીની એક મૅજર ડિવાઇસ છે ઇન્ટરનેટ. ઇન્ટરનેટ એક વ્યક્તિને ‘ઇન્ટરનેટ સેન્સેશન’ કે ‘સેલિબ્રિટી’ બનાવી શકે છે અને આખી દુનિયામાં જાણીતી કરી શકે છે. આ વાત ભલે ફિલ્મી લાગતી હોય, પરંતુ તે હકીકત છે. ઇન્ટરનેટ અત્યારે વિશ્વનું સૌથી મોટું અને સૌથી પાવરફુલ પ્લેટફોર્મ બની ચૂક્યું છે. ઇન્ડિયન-કેનેડિયન લિલી સિંઘ (‘સુપરવુમન’)થી લઇને ભારતમાં ભુવન બામ (BB), આશિષ ચંચલાણી, મલ્લિકા દુઆ જેવા લોકો અને AIB, TVF જેવી વેબ ચેનલ્સ અને તેના સ્ટાર્સ ઇન્ટરનેટની જ દેન છે. આ ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’માં જ પંજાબી ઍન્કર તરીકે દેખાતો અભિનેતા જસમીત સિંઘ ભાટિયા પણ ઇન્ટરનેટ રિવોલ્યુશનનું જ ફરજંદ છે. મતલબ કે જો કમ્પ્યુટર-ઇન્ટરનેટનો સહી ઇસ્તેમાલ કરવામાં આવે તો ગમે તેવી રૂઢિચુસ્તતાના કાંગરા ખરી પડે છે. અરે, અફઘાનિસ્તાનના કાબુલમાં તો ખરેખર આવું એક ‘બુરકા બૅન્ડ’ છે.

આમ તો આ ફિલ્મ એકદમ સિમ્પ્લિસ્ટિક છે, છતાં તેમાં સટલ્ટીના ચમકારા તો છે જ. જેમ કે, ઇન્સિયા જે એરલાઇનમાં મુસાફરી કરે છે તેનું નામ છે ‘આઝાદ એર’. યાને કે એ એની સ્વતંત્રતાની ઉડાન છે. જો પ્લેનની વિન્ડો સીટને સ્વતંત્રતા-સપના સાથે સરખાવો, તો ફિલ્મમાં બંને વખત ઇન્સિયાની વિન્ડો સીટ પર કોઈ આવીને બેસી જાય છે અને ઊઠવાની પણ ના પાડે છે. ઇન્સિયા એને ઉઠાડે છે અને પોતાની સીટ મેળવ્યે છૂટકો કરે છે. મતલબ કે તમારે તમારું ધ્યેય-સપનું-સ્વતંત્રતા અચિવ કરવાં હોય તો જાતે જ લડવું પડશે, એ સામેથી પાકેલી કેરીની જેમ તમારા ખોળામાં આવીને નહીં પડે.

એક જમાનામાં સોલફુલ મ્યુઝિક આપતો સંગીતકાર શક્તિ કુમાર (આમિર) હવે માર્કેટની સામે ઝૂકી ગયો છે અને કદાચ એટલે જ ફેંકાઈ ગયો છે. તમારા અંદરના અવાજને અવગણીને, ‘આજકાલ તો આવું જ ચાલે છે’, ‘લોકોને આવું જ જોઇએ છે’ એવું વિચારીને ક્વિક પોપ્યુલારિટી-સક્સેસ માટે સસ્તું સર્જન કરવા માંડો તો તમારી હાલત પણ શક્તિ કુમાર જેવી જ થાય.

‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ની સ્ટોરી વડોદરામાં આકાર લે છે. શહેરમાં છૂટથી તેનું શૂટિંગ પણ થયું છે. આપણા ગુજરાતી કાને ટાઢક થાય એ રીતે એક દૃશ્યમાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓને કલાપીની ‘મને જોઇને ઊડી જતાં પક્ષીઓને’ કવિતા પણ ભણાવતા સંભળાય છે. મીન્સ કે ફિલ્મ હિન્દી હોવા છતાં તેમાં ગુજરાતીપણું દેખાઈ આવે છે. આ વાત આપણા ગુજરાતી ફિલ્મમૅકર્સે પણ દિમાગમાં બુકમાર્ક કરીને નોંધી રાખવા જેવી છે, કે શૉબાજી નહીં, સાચું-કોન્ક્રિટ કન્ટેન્ટ જ ખરેખરો સિક્રેટ સુપરસ્ટાર છે.

ફિલ્મોમાં ‘બડ્ડી મુવી’ (Buddy Movie) પર દોસ્તારોની જ મોનોપોલી છે. પરંતુ આ ફિલ્મમાં મા-દીકરી જે રીતે બહેનપણીની જેમ એકબીજાના સપોર્ટમાં ઊભાં રહે છે, મા દીકરીને મદદ કરે-દીકરી એક ઠરેલ મિત્રની જેમ પોતાની માતાને તેના અબ્યુઝિવ પતિથી તલ્લાક લઈ લેવા માટે વિનંતી કરે-મદદ કરે, એ જોતાં આ ફિલ્મને ‘મધર ડૉટર બડ્ડી મુવી’ તરીકે પણ જોઈ શકાય.

પોતાની પહેલી ફિલ્મમાં અદ્વૈત ચંદને ઘણી બધી વાતો એકસાથે ઠાલવી દીધી છે. ડૉમેસ્ટિક વાયોલન્સ, તેની બાળકો પર થતી અસર, સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા, સપનાં જોવાં અને તેને પૂરાં કરવા માટે કોઇપણ હદ સુધી જવું, પોતાના હક્ક માટે લડવું, ન્યાય માટે ઊભા રહેવું, મા-દીકરીનું એકબીજાની સપોર્ટ સિસ્ટમ બનવું, ટીનઍજનો પહેલો લવ, ઇન્ટરનેટ રિવોલ્યુશનનો પાવર, અંદરના અવાજને ભૂલવાથી થતું નુકસાન… કંઈ કેટલાય મુદ્દા ફિલ્મમાં સમાવી લેવાયા છે.

નૉટ સો સિક્રેટ સુપરસ્ટાર્સ

આ ફિલ્મ આટલી જીવંત બની છે તેનું સૌથી મોટું કારણ છે તેનાં તમામ મુખ્ય કલાકારોની પાવરફુલ ઍક્ટિંગ. કુરાને શરીફમાં જેને ‘ઇન્સિયા’ એટલે કે માનવજાતની એક સભ્ય ગણી છે તેવી ઝાઇરા વસીમ આ ફિલ્મનો આત્મા છે. ઝાઇરાનો ક્યુટ છતાં મક્કમ ચહેરો એટલો પારદર્શક છે કે એમાં ચાલતા તમામ મનોભાવો આપણને સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે. એનો ગુસ્સો, એનું ભયંકર ફ્રસ્ટ્રેશન, માતા પર થતા અત્યાચાર વખતે એને થતી ભયાનક વેદના, એનું બટકબોલાપણું, પહેલા પ્રેમનાં પગરણ વખતે એનું બ્લશિંગ, એની આંખોમાંથી પસાર થતી સપનાં, આશાઓ, ગૂંગળામણ, નિરાશા, મક્કમતાની વણઝાર… દરેક વખતે ઝાઇરા એકદમ પિચ પર્ફેક્ટ પર્ફોર્મન્સ આપે છે. બાય ધ વે, અલગ અલગ ભાષાઓમાં ઝાઇરા એટલે ‘પ્રિન્સેસ’, ‘એક નવી શરૂઆત’, ‘ગુલાબ’, ‘યાત્રા’ જેવા અર્થો થાય છે. આ દરેક મીનિંગ આ મહાટેલેન્ટેડ છોકરીને અક્ષરશઃ લાગુ પડે છે.

ઝાઇરાની બડ્ડી-અને ખરી સિક્રેટ સુપરસ્ટાર એની મમ્મી બનતી મહેર વિજ પણ એટલી જ પાવરફુલ છે. અગાઉ secret-superstar-02એ ‘બજરંગી ભાઈજાન’માં પાકિસ્તાની ‘મુન્ની’ની મમ્મીના રોલમાં દેખાઈ હતી. ફિલ્મનો એકમાત્ર હોરર શૉ એટલે રાક્ષસી પિતાના રોલમાં આવેલો રાજ અર્જુન. અલબત્ત, એના ભાગે પાશવી ગુસ્સો કરવા સિવાય ખાસ કશું આવ્યું નથી, છતાં એની હાજરી માત્ર વાતાવરણમાં ખોફ ભરી દે છે, કે હવે એ કયો ત્રાસ વર્તાવશે! ઇન્સિયાના બેસ્ટ ફ્રેન્ડ કમ બૉય ફ્રેન્ડના રોલમાં ગુજરાતી પોયરો તીર્થ શર્મા છે. એનું શાંત ક્યુટ કંટ્રોલ્ડ ડેડિકેટેડ પર્ફોર્મન્સ જોઇને એના પર વ્હાલ ન આવે તો જ નવાઈ. ઇન્સિયાનો નાનો ભાઈ બનતો નાનકડો ટેણિયો કબિર સાજિદ રાયનો દાણો છે.

ફિલ્મની વધુ એક જમાવટ છે, ખુદ આમિર ખાન. એની લાઉડ, પોતાની અને ખાલીપીલી શૉબાજી કરતા ફૂટી ગયેલી કારતૂસ જેવા સ્ટાર્સની પૅરોડી જેવી એક્ટિંગ, છેલછોગાળો લુક અને રિયલ લાઇફમાં પોતે અવૉર્ડ ફંક્શન્સમાં જતો ન હોવા છતાં અવૉર્ડભૂખ્યા સંગીતકારનો એનો રોલ (વધુ એક આઇરની!)… બહુ વર્ષો પછી ‘અંદાઝ અપના અપના’નો આમિર દેખાયો છે! બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર કેવો હોય એ જોવા માટે પણ આમિરની આ ફિલ્મની એક્ટિંગનું ઉદાહરણ આપવું પડે. એક સુપરસ્ટાર હોવા છતાં એણે ક્યાંય ફિલ્મની મુખ્ય સ્ટાર (ઝાઇરા વસીમ) પર હાવી થવાની કોશિશ નથી કરી. ફિલ્મમાં એ મૅન્ટરની ભૂમિકામાં છે, છતાં ક્યાંય પેટ્રનાઇઝિંગ ટોન નથી (યાને કે ‘અગર શક્તિ કુમારજી ન હોતે તો આજ મૈં યહાં ન હોતી’ જેવા ડાયલોગ્સ નથી). ઇવન ફિલ્મના છેલ્લા સીનમાં આમિર હાજર હોવા છતાં કેમેરા મા-દીકરી પર જ ફોકસ્ડ રહે છે અને બૅકગ્રાઉન્ડમાં રહેલો આમિર પણ ડિફોકસ (ઝાંખો) થઈ જાય છે.

હા, કાન ખેંચવાનું મન થાય એવું કામ છે સંગીતકાર અમિત ત્રિવેદીનું. એણે એકમાત્ર ‘મૈં કૌન હૂં’ જ દિલથી કમ્પોઝ કર્યું હોય એવું લાગે છે. બાકીનાં એકેય સોંગમાં અમિત ત્રિવેદીનો ટચ ફીલ થતો નથી. આ ફિલ્મની વધુ એક સિક્રેટ સુપરસ્ટાર છે ઇન્સિયાનો વોઇસ બની રહેલી યંગ ગાયિકા મેઘના મિશ્રા. એના એડોલેસન્ટ વોઇસમાં ઇન્સિયાનું પેઇન સ્પષ્ટ પામી શકાય છે. એક ‘હિંગુલિશ’ સોંગ (‘આઇ વિલ મિસ યુ’) પૂરતા સંભળાતા યુવા ગુજરાતી સિંગર કુશલ ચોકસીનો પણ ઉલ્લેખ કરવો ઘટે. એનો અવાજ પણ એક ટીનેજરને છાજે એવો સરસ છે (ગીતના શબ્દો પણ ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે). જોકે હાઇટ તો એ છે કે આમિરનું સોંગ ‘તેરી બોલી બોલુંગી, તેરી બાની ગાઉંગી’ એ તો ‘લવ સેક્સ ઔર ધોખા’ના ટાઇટલ સોંગ જેવું જ લાગે છે. જે ફિલ્મના પાયામાં જ મ્યુઝિક છે, જે ફિલ્મને મ્યુઝિકલ કહીને આમિરે માર્કેટિંગ કર્યું છે એ ફિલ્મનું સંગીત જ કંગાળ હોય તે પણ કેવી આઇરની!

નવા વર્ષનું શુભસ્ય શીઘ્રમ

આટલી લંબી-ચૌડી વાતો કર્યા પછી એટલું ક્લિયર છે કે નવા વર્ષની શુભ શરૂઆત કરવા માટે ‘સિક્રેટ સુપરસ્ટાર’ પર્ફેક્ટ ફિલ્મ છે. પૂરા પરિવાર સાથે આ ફિલ્મ વહેલી તકે જોઈ નાખવી અને આનંદ પામવાની સાથોસાથ ઇન્સ્પાયર થવાનો સોદો પૂરેપૂરો ફાયદાનો જ છે. સરકારે પણ આ ફિલ્મને GST ઇત્યાદિના ચક્કરમાંથી મુક્ત કરીને વધુ ને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવી જોઇએ.

(શીર્ષક પંક્તિ વેણીભાઈ પુરોહિતની છે. આખી રચના વાંચવા માટે અને દિલીપ ધોળકિયાના અવાજમાં સાંભળવા માટે ક્લિક કરો અહીં)

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

શૅફ

ફીલ ગુડ, ફીલ ફૂડ

***

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

***

diiaodxv4aeb7neવગર વિઝાએ કોઇપણ વિદેશી વાનગી આપણા દેશમાં એન્ટ્રી મારે એટલે નામ સિવાય એ ડિશ પૂરેપૂરી ભારતીય થઈ જાય. છતાં ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે ઑરિજિનલ-ઑથેન્ટિક વાનગીનો ચાહક આપણે ત્યાં આવીને તેની ઇન્ડિયન ઍડિશન ખાય તો કહે કે, ‘આ એ ડિશ તો બિલકુલ નથી, પણ મારી હાળી ટેસ્ટી તો છે, હોં!’ ડિટ્ટો આવી સિચ્યુએશન સૈફ અલી ખાન સ્ટારર ફિલ્મ ‘શૅફ’માં થઈ છે. આગ્રાના પેઠા જેવી જાણીતી વાત એ છે કે ‘શૅફ’ એ ત્રણ વર્ષ પહેલાં આવેલી રાઇટર-ડિરેક્ટર-એક્ટર જોન ફૅવરોની એ જ નામની સુપર્બ ફેન્ટાબ્યુલસ હૉલિવૂડ ફિલ્મની ઑફિશિયલ રિમેક છે. કોઈ હિન્દી ફિલ્મની શરૂઆતમાં તેની મૂળ આવૃત્તિને ક્રેડિટ આપવામાં આવે એ આપણે ત્યાં રૅરેસ્ટ ઑફ ધ રૅર ઘટના છે, જે અહીં બની છે.

ફેમિલી રેસિપી

હૉલિવૂડની ટેસ્ટી ફિલ્મી વાનગીઓના શોખીનોએ જોન ફૅવરોની ‘શૅફ’ જોઈ જ હશે. ધારો કે ન જોઈ હોય તો આપણે ટ્રેલરની મર્યાદામાં રહીને જરા ફિલ્મમાં ઑફર થયેલી રેસિપીનું પાન કરી લઇએ. મૂળ દિલ્હીનો રોશન કાલરા (‘શૅફ’ અલી ખાન) ન્યુ યૉર્કમાં ત્રણ ‘મિશલિન સ્ટાર’ ધરાવતો શૅફ છે (ગૉડ, હિન્દી ફિલ્મોમાં કદાચ પહેલી જ વાર આ ‘મિશલિન સ્ટાર’નો ઉલ્લેખ સાંભળ્યો!). એની એક્સ વાઇફ રાધા (સાઉથની એક્ટ્રેસ પદ્મપ્રિયા) અને ટીનએજ દીકરો અરમાન (સ્વર કાંબલે) ઑલરેડી એનાથી ક્યાંય દૂર કોચિનમાં રહે છે. આ એકલો, ફ્રસ્ટ્રેટેડ અને ચીડિયો થઈ ગયેલો રોશન એક વાઇરલ ઝઘડા પછી શાહરુખની જેમ થોડા સમય માટે ‘સ્વદેશ’ પરત ફરે છે. એ પછી શરૂ થાય છે એક ફીલ ગુડ રોડ ટ્રિપ.

થોડી થોડી ટેસ્ટી ટેસ્ટી

‘શૅફ’ જેવી ફિલ્મોને અંગ્રેજીમાં ‘હાર્ટવૉર્મિંગ’, ‘ફીલ ગુડ’ ફિલ્મ કહે છે. ઝાઝાં અપ્સ એન્ડ ડાઉન્સ વગર આગળ વધતી પ્રીડિક્ટેબલ સ્ટોરી, જેને જોઇને આપણનેય એમને ભેટી પડવાનું મન થાય એવાં મસ્ત પાત્રો, હોઠ પર સ્માઇલ અને આંખમાં છૂટાછવાયા વાદળ જેવું નાનકડું આંસુનું ટીપું રમતું રહે, ફિલ્મને અંતે સૌ સારાં વાનાં થઈ જાય એવી ધરપત, થિયેટરમાંથી બહાર નીકળીએ ત્યારે આપણું હૈયું હરખથી ઑવરફ્લો થતું હોય ને જિંદગી એકદમ નવી સર્વિસ કરાવેલી ગાડીની જેમ ચકાચક લાગવા માંડે એવી ફીલિંગ… જ્યારે મૂડ ખરાબ હોય ત્યારે આવી ફિલ્મો ઍન્ટિડિપ્રેશન્ટ દવાઓ જેવું કામ કરે છે. આપણે ત્યાં હૃષિકેશ મુખર્જી, બાસુ ચૅટર્જી અને સઈ પરાંજપેની આવી ફિલ્મો બનાવવામાં માસ્ટરી હતી. ઇંગ્લિશ શૅફ અદ્દલ આવી હાર્ટવૉર્મિંગ ફિલ્મ હતી, ડિરેક્ટર રાજા ક્રિશ્ના મેનનની હિન્દી ‘શૅફ’ ઘણે અંશે આવી ફિલ્મ છે (જો બકા, રિમેક છે અને જોન ફૅવરોના પેગડામાં પગ નાખ્યો છે એટલે સરખામણી તો થશે જ!).

આપણી આ ફિલ્મ એક ફૂડ મુવી પ્લસ રોડ મુવી પણ છે. ડિરેક્ટર રાજા ક્રિશ્ના મેનને જે ખૂબસૂરતીથી ઇન્ટરનેશનલ ક્વિઝિનને ઇન્ડિયન ટ્વિસ્ટ આપ્યો છે એના પર તો ચાંદની ચૌકની આખી પરાંઠેવાલી ગલી કુરબાન! (બાય ધ વે, Cuisineનો સાચો ઉચ્ચાર ‘ક્વિઝીન’ છે, ‘કુઝીન’ કે ‘ક્યુઝીન’ નહીં!) અમેરિકામાં પરદેશી વાનગીઓ બનાવતો શૅફ ભારત આવીને વર્ષો પછી દેશી ટેસ્ટ રિડિસ્કવર કરે, કેરળમાં ઊછરેલો દીકરો પિતાને ત્યાંની લોકલ વાનગીઓ ચખાડે ને પપ્પા પોતાના પુત્તરને પરાંઠેવાલી ગલીમાં લઈ જઇને છોલે-ભટુરે, દેશી થાલી વિથ લસ્સી ખવડાવે, દિલથી-પ્રેમથી કંઇક સારું બનાવીને ખવડાવવામાં જે આનંદ-સુકૂન મળે છે તેનો અમૃતસરના ગોલ્ડન ટેમ્પલના લંગરમાં લઈ જઇને અનુભવ કરાવે… આ બધી સિક્વન્સ ખરેખર હાર્ટવૉર્મિંગ છે. માત્ર પૈસા માટે નહીં, કમાવા માટે નહીં, ભલે ફ્રી હોય પણ કરવા ખાતર નહીં, બલકે પૅશનથી, પૂરા ડૅડિકેશનથી કામ કેવી રીતે થાય એવો સ્ટ્રોંગ મેસેજ પણ અહીં છે. મતભેદ, મનભેદ કે સમયભેદ જ નહીં, ખાવાનો ટેસ્ટ પણ ત્રણ પેઢીઓને કેવી રીતે અલગ પાડી દે છે અને એ જ ટેસ્ટ પાછા ભેગા પણ કરી શકે છે એ બતાવતા બે નાનકડા સબપ્લોટ્સ પણ હાર્ટટચિંગ છે.

ન્યુ યૉર્કથી ટેક ઑફ થયેલી સ્ટોરી સીધી કોચિન એરપોર્ટ પર લૅન્ડ થાય, ઑલ્ડ કોચિનની ગલીઓ, હેરિટેજ હૉટેલો, ચાઇનીઝ ફિશિંગ નૅટ્સ, જૂની બાંધણીનાં ઘરો, ધરતી પર કુદરતે બનાવેલી રક્તવાહિનીઓ જેવાં બૅકવૉટર્સના એરિયલ શૉટ્સ, ટ્રેડિશનલ હાઉસબૉટ્સ… પર્સનલ ટુરમાં આમાંનું બધું જ જોઈ ચૂક્યા હોઇએ તોય ફરી પાછા ઊડીને કેરળ પહોંચી જવાની તીવ્ર ઇચ્છા થઈ આવે. ડિરેક્ટર રાજા ક્રિશ્ના મેનન પોતે મલ્લુ એટલે કે મલયાલી છે એટલે એમણે આપણને ઇડિયપ્પમ અને કેળનાં પાનમાં પીરસાતી ફિશનો ટેસ્ટ તો કરાવ્યો જ છે, સાથોસાથ ભોજનની સાથે જાંબુડિયા રંગનું સ્વાસ્થ્યવર્ધક પીણું ‘ચેક્કુવેલ્લમ’ પિરસાય (ને બાંધેલો લોટ કપડાંથી ઢાંકી દેવાય) તેનો પણ ખ્યાલ રાખ્યો છે. કેરળમાં ચાલતી યુનિયનબાજીથી લઇને ઝૂંપડી જેવી રેસ્ટોરાં કમ પીઠામાં પણ શા માટે ઑથેન્ટિક ટેસ્ટ મળી શકે તેની પણ વાત કરી છે.

ડબલ ડૅકર બસને ટ્રાવેલિંગ રેસ્ટોરાંમાં કન્વર્ટ કરીને કેરળથી દિલ્હી વાયા ગોવાની રોડ ટ્રિપમાં ‘દિલ ચાહતા હૈ’ને પણ એકદમ ક્યુટ ‘મૅટા હ્યુમર’વાળી અંજલિ અપાઈ છે. તે અહીં કહેવા કરતાં ફિલ્મમાં જોઇએ એની જ મજા છે. (એમ તો ફિલ્મમાં પોસ્ટર સ્વરૂપે એક ઠેકાણે ‘મિર્ચ મસાલા’ ફિલ્મને પણ અંજલિ અપાઈ છે.)

શૅફની બીજી મજા છે તેનો હળવો ટૉન, મૅલોડ્રામાની ગેરહાજરી, વાતવાતમાં દીકરાને (ને આપણને પણ) અપાઈ જતાં લાઇફ લેસન્સ અને ટેરિફિક કલાકારોની કાસ્ટ. સૈફે શૅફ લાગવા માટે મહેનત કરી છે તેવું આપણને પણ દેખાય છે (એના શાકભાજી સમારવાના સીન જોઈ લેજો! બટ, જોન ફૅવરો ઈ જોન ફૅવરો!). ઍન્ડ, જાતભાતનાં કૅઝ્યુઅલ વેરમાં સૈફ ભુત જોલોકિયા કરતાં પણ વધુ હૉટ દેખાય છે, ટચવૂડ! ટીનએજર સ્વર કાંબલે પણ એકદમ કોન્ફિડન્ટ લાગે છે. સાઉથ ઇન્ડિયન ફિલ્મોનો ટેસ્ટ આપણને ઑરિજિનલ ફ્લેવરમાં સાઉથ ઇન્ડિયન વાનગીઓની જેમ દાઢે નથી વળગ્યો, એટલે અહીં આવેલી સધર્ન સ્ટાર પદ્મપ્રિયા જાનકીરામનનો આપણને પરિચય નથી (સાત વર્ષ પહેલાં એ હિન્દી ફિલ્મ ‘સ્ટ્રાઇકર’માં સિદ્ધાર્થની અપોઝિટ દેખાયેલી). એક નાનકડા ગેસ્ટ અપિયરન્સમાં મિલિંદ સોમણ પણ દેખાય છે (જેનો દિલધડક લુક જોઇને ભલભલા લોકોનાં બ્લડપ્રેશર વધી જશે!). હીરોના વફાદાર મિત્રના રોલમાં ચંદન રૉય સંન્યાલ પણ એકદમ ઍન્જોયેબલ છે. અહીં પતિ-પત્ની ડિવોર્સ્ડ છે છતાં બંને વચ્ચે એક હેલ્ધી મૈત્રી છે અને દીકરાના ઉછેર માટે બંને એકદમ સજાગ છે એ ટ્રેક પણ ખાસ્સો મૅચ્યોર છે.

ઑથેન્ટિક વર્સસ ઇન્ડિયન

ઑરિજિનલ ‘શૅફ’ મુવી સિમ્પલ ફીલ ગુડ ફિલ્મ હોવા છતાં ખાસ્સી લૅયર્ડ હતી. ડિવોર્સ ચાઇલ્ડ તરીકે વીકડેય્ઝ chef-5414ab2543177અને વીકએન્ડ્સમાં પિતા અને માતા વચ્ચે વહેંચાયેલા દીકરાની લાઇફ તેમાં હતી. પ્લસ, એક ક્રિટિક-ફૂડ ક્રિટિક જો પૂરું રિસર્ચ કર્યા વિના-ખુન્નસથી ઉતાવળિયો ‘રિવ્યુ’ આપે, ક્રિટિસિઝમ કરે તો કેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે તેની પણ વાત હતી. સાચો સર્જક માત્ર સર્જન જ કર્યા કરે, પણ અત્યારની માગ પ્રમાણે જો પોતાનું માર્કેટિંગ ન કરી શકે તો શું થાય? અચ્છા, સર્જકે પોતે જે સર્જન કરવું છે (અહીં વાનગીઓના અર્થમાં) અને લોકોને ખવડાવવું છે તે ક્રિએટ કરવું કે પછી જે વેચાય-ઑલરેડી પોપ્યુલર છે-સૅફ ઑપ્શન છે, તે જ આપ્યા કરવું? અંદરનો અવાજ સાંભળવો કે માર્કેટનો? (કે પછી માર્કેટના અવાજને જ અંદરનો અવાજ બનાવી દેવો?) જોન ફૅવરોની ‘શૅફ’ બદલાતા સમય પ્રમાણે ન બદલાવાની ને પરિવર્તન ન સ્વીકારવાની સ્ટબર્નનેસ-જિદ્દીપણાની સામે પણ લાલબત્તી હતી. ઉપદ્રવ મચાવતું સોશ્યલ મીડિયા કોઇની કરિયર બરબાદ પણ કરી શકે ને પૉઝિટિવ ઉપયોગ કરાય તો કેવું મસ્ત પરિણામ લાવી શકે તેનીયે વાત હતી.

રાજા ક્રિશ્ના મેનનની ‘શૅફ’માં આ તમામ વાતોનું પડીકું વાળી દેવામાં આવ્યું છે. ક્રિટિકવાળો આખો ટ્રેક ગાયબ છે. સોશ્યલ મીડિયાના ઉપયોગની વાતને પણ માત્ર કોથમીરની જેમ ભભરાવવામાં આવી છે. તેને બદલે આખી ફિલ્મ પિતા-પુત્રના સંબંધ પર જ કેન્દ્રિત કરાઈ છે. જે નો ડાઉટ, જોવાની મજા પડે છે, પણ વાત અત્યંત સિમ્પલ બની ગઈ છે અને તેમાંથી ડૅપ્થ ગાયબ થઈ ગયું છે. પરીકથાની જેમ ઇઝી સોલ્યુશન આવી જાય છે. માર્કેટિંગ વર્સસ ક્રિએટિવિટીની ડિબૅટમાં માત્ર એક જ લાઇન મુકાઈ છે, ‘તુમ ક્રિએટિવ ટાઇપ્સ-કન્ટેન્ટ ઇઝ કિંગ ટાઇપ લોગોં કા યહી પ્રોબ્લેમ હૈ, માર્કેટિંગ સેન્સ તો હૈ હી નહીં…’ ઇન ફેક્ટ, ‘હમેં કસ્ટમર ચાહિયે, વો ભી ઝિંદા’ જેવાં અત્યંત સ્માર્ટ વનલાઇનર્સની પણ ખાસ્સી તંગી છે.

ફૂડ એક કેરેક્ટર

રેસ્ટોરાં, વાનગીઓ પર આધારિત ફિલ્મોમાં ‘ફૂડ પૉર્ન’ બહુ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. યાને કે રસોઈ બનાવવાની પ્રોસેસ અને વિવિધ ડિશિઝના એવા મસ્ત દિલકશ શૉટ્સ લેવામાં આવે કે આપણને થિયેટરમાં જોતાં જોતાં જ મોંમાં પાણી વછૂટવા લાગે. એટલું જ નહીં, આવી ફિલ્મોમાં વાનગીઓ પોતે પણ એક પાત્ર તરીકે ઉપસી આવે. શૅફ જાણે કોઈ કળાકૃતિનું સર્જન કરતો હોય એ રીતે રસોઈ બનાવે. સૈફે એમાં ખાસ્સી મહેનત કરી છે, લેકિન અફસોસ કે વાનગીઓ આપણને યાદ રહી જાય એ રીતે બહાર નથી આવી. એને બદલે અડધી ફિલ્મ ઓલમોસ્ટ ‘ઝાયકા ઇન્ડિયા કા’ બનીને રહી ગઈ છે. ખરેખર સૈફે સર્જેલી નવી વાનગી, જે એને પાન ઇન્ડિયા ફૅમસ ટ્રાવેલિંગ શૅફ બનાવી દે છે, તે એવી કોઈ યુનિક વસ્તુ છે જ નહીં જે દેશભરમાં તહેલકો મચાવી દે {સોરી, બટ ‘રોટ્ઝા’ (રોટી પિત્ઝા) એવી કોઈ યુનિક વાનગી નથી}.

છતાં મસ્ટ ટ્રાય ડિશ

તામસિક મસાલા જંકફૂડ ખાવા ટેવાયેલી જીભને અચાનક કોઈ પ્યોર સાત્ત્વિક વાનગી ચખાડવામાં આવે તો મજા ન પડે, એ રીતે રેગ્યુલર સિનેગોઅર્સને 133 મિનિટની આ ફિલ્મ સ્લો લાગી શકે તેવી પૂરી શક્યતા છે. ઉપરથી તેમાં સોંગ્સ પણ કાચા રહી ગયેલા કઠોળની જેમ દાંતે ચોંટે તેવા છે. છતાં સાફસૂથરી અને એકદમ પૉઝિટિવ ફીલ આપતી આ ફિલ્મ ટાઇમ કાઢીને ફેમિલી સાથે 100 ટકા જોવા જેવી છે. આપણને સતત થાય કે આ ફેમિલી ફરી પાછું ભેગું થઈ જાય તો કેવી મજા પડે?! એ આ ફિલ્મની સ્ટ્રોંગેસ્ટ વાત છે.

રેકમેન્ડેડ ડિશીઝ

જો વાનગીઓ પર બનેલી, ખાણી-પીણીને એક જીવતા જાગતા કેરેક્ટરની જેમ સ્થાન આપતી અને ખોરાકને ઇમોશન્સ સાથે જોડીને જીવનની અફલાતૂન ફિલોસોફી સમજાવતી ફિલ્મો જોવામાં રસ હોય તો જૅપનીસ ફિલ્મ ‘સ્વીટ બીન’, ઇન્ડોનેશિયન ફિલ્મ ‘ફિલોસોફી કૉપી’ (Filosofi Kopi), મલયાલમ ફિલ્મ ‘ઉસ્તાદ હૉટેલ’ જોવાની ખાસ ભલામણ છે.

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Spyder (Telugu)

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

spyder-3હીરોને લાર્જર ધેન લાઇફ એન્ટિટી તરીકે રજૂ કરવો, એની હીરોગીરીને પૂરેપૂરી બહાર લાવવી, ટિકિટ ખરીદીને થિયેટરમાં જોવા આવતા લોકોને કશુંક નવું- મોઢું પહોળું રહી જાય એવું કશુંક સ્પેક્ટેક્યુલર બતાવવું, એમને સિનેમેટિક એક્સપિરિયન્સ આપવો અને એ બધાની સાથોસાથ ક્વૉલિટી પણ જાળવી રાખવી… ભારતીય સિનેમાની આ એવી જગલરી છે જેમાં ભલભલા ફિલ્મમેકર્સ ઊંધે માથે પટકાય છે. સ્ટાર પાવર અને સિનેમેટિક એક્સપિરિયન્સને બેલેન્સ ન કરી શકવામાં જ ‘રાવન’નું દહન થાય છે, ‘ફૅન’ બંધ થઈ જાય છે ને ‘ટ્યુબલાઇટ’ ઊડી જાય છે. પરંતુ સિનેમેજિક ક્રિએટ કરવામાં એ. આર. મુરુગાદૌસની જબરદસ્ત માસ્ટરી છે. આ માસ્ટરીનું લેટેસ્ટ એક્ઝામ્પલ છે તેલુગુ સ્ટાર મહેશ બાબુને લઇને બનાવેલી થ્રિલર ફિલ્મ ‘સ્પાયડર (SPYder).’

ફિલ્મ ગુડ વર્સસ ઇવિલની ક્લાસિક સ્ટોરી છે. એક અજાણ્યો સિરિયલ કિલર આંધ્રપ્રદેશ-તેલંગણામાં હાહાકાર મચાવી રહ્યો છે. ઠંડા કલેજે લોકોને લિટરલી રહેંસી રહ્યો છે. આપણા હીરોનું કામ છે એને રોકવાનું. પરંતુ કેવી રીતે? હીરો પાસે દેખીતી રીતે કોઈ સુપરપાવર્સ નથી. તેમ છતાં એની પાસે છે એનું લાઇટનિંગ સ્પીડવાળું દિમાગ અને લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજી. એક્ચ્યુઅલી, હીરો શિવા (મહેશ બાબુ) એક એવી કંપનીમાં કામ કરે છે, જે લોકોના ફોન કૉલ્સ સાંભળે છે, વ્હોટ્સએપ મેસેજિસ વાંચે છે અને ક્યાંય કોઈનો જીવ જોખમમાં હોય કે તરત જ પહોંચી જાય છે. યાને કે શિવા પોતાના ત્રીજા નેત્રનો બખૂબી ઉપયોગ કરે છે. શિવા પોતાના કામ માટે ઑવરક્વોલિફાઇડ છે. આ માટે શરૂઆતમાં જ એ પોતાના એક મિત્રને કહે છે કે, ‘હું પોલીસ કે ડૉક્ટર બની શક્યો હોત, પણ એ લોકો કશુંક ખરાબ બની ગયા પછી મદદમાં આવે છે. મારે તો લોકો સાથે કંઇક અનિષ્ટ થાય તે પહેલાં જ એમની મદદ કરવી છે’ (યાદ કરો સ્ટિવન સ્પીલબર્ગનું ટૉમ ક્રુઝ સ્ટારર ‘માઇનોરિટી રિપોર્ટ’).

ફિલ્મમાં મહેશ બાબુનો કોઈ ગ્રેટ એન્ટ્રી સીન નથી. એ માત્ર પોતાની ડેસ્ક પર બેસીને કમ્પ્યુટર પર કામ કરી રહ્યો છે. પરંતુ એ કેવો મહાન, બાહોશ છે એનું વર્ણન કરતું ઇન્ટરેસ્ટિંગ ટાઇટલ સોંગ મુકાયું છે. જેના શબ્દો પણ એકદમ રસપ્રદ છે, ‘એ ધરતીકંપની ગર્જના છે, ઇવિલ પેદા થયા પહેલાં જ તે એનો નાશ કરી નાખે છે… કોઈ એની વાત ન માને તો એ ભૂતકાળ બની જાય છે… એનાં પરાક્રમો વિશે જાણ્યા પછી જ માર્વેલ કોમિક્સ અસ્તિત્વમાં આવ્યાં છે, હૉગવર્ડ્સે પણ આ નરબંકાને સામેથી ડિગ્રી આપીને નવાજ્યો હોત… એક કીડીનો અવાજ પણ એના ધ્યાનબહાર રહેતો નથી ને જંતુઓ પણ એની પરવાનગી વિના ફેલાતા નથી…’ શરૂઆતમાં જ આવતા આ સોંગના પિક્ચરાઇઝેશનમાં મહેશ બાબુનાં પરાક્રમો અને એની ચાર્મિંગ પર્સનાલિટી સાથેસાથે ચાલે. ટૂંકમાં સ્ટોરીના ફ્લોને જરાય બ્રેક કર્યા વિના આપણને હીરોની પર્સનાલિટી અને બહાદૂરીનો પૂરેપૂરો પરિચય મળી જાય.

વિલન ખૂંખાર ન હોય તો હીરોની બહાદૂરી પણ ખૂલીને સામે ન આવે. શ્રીરામ એકલા ન હોય, એમની પત્ની

maxresdefault
‘સ્પાયડર’નો ‘જોકર’ એક્ટર એસ. જે. સૂર્યા

કિડનૅપ ન થઈ હોય, સામે રહેલો વિલન દસ માથાંવાળો, પ્રખર જ્ઞાની, બુદ્ધિશાળી, વિરાટ સેનાનો સ્વામી, અહંકારી અને મહાન લડવૈયો ન હોય, જે શ્રીરામની સામે જબરદસ્ત ચેલેન્જ ન ઊભી કરે તો શ્રીરામ પણ સુપરહીરો તરીકે બહાર ન આવે. અહીં મુરુગાદૌસે સરજ્યો છે એક કૂલ હેડેડ સાઇકોપેથ સિરિયલ કિલર. નાનપણથી જ લોકોનું રુદન સાંભળીને એ મોટો થયો છે. સ્વજન ગુમાવીને પારાવાર વિલાપ કરતા લોકોને જોઇને એને મજા આવે છે. શરીરમાંથી ગરમ લોહી વહેતું જોઇને એને શેર લોહી ચડે છે. એને પૈસા નહીં પરપીડનમાં પાશવી આનંદ મળે છે. ટૂંકમાં એ ક્રિસ્ટોફર નોલનની બૅટમેન સિરીઝનો ‘જોકર’ છે. ફિલ્મમાં હૉસ્પિટલની એક આખી સિક્વન્સ ‘ધ ડાર્ક નાઇટ’ની જ યાદ અપાવે છે. ‘ભૈરવુડુ’ (ભૈરવ)ના એ સિરિયલ કિલરના પાત્રમાં કલાકાર એસ. જે. સૂર્યાની એક્ટિંગ, એની બૉડી લેંગ્વેજ, એની ઠંડી ક્રૂરતા બધું જ જોકર (હીથ લેજર) ઉપરાંત, ‘નો કન્ટ્રી ફોર ઓલ્ડ મેન’ના જેવિઅર બાર્ડેમ કે રામ ગોપાલ વર્માની જૂની ‘શિવા’ના રઘુવરનની યાદ અપાવે છે. ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે સાઇકોપેથ દેખાવા માટે એણે ક્યાંય ઑવરએક્ટિંગ નથી કરી. લોકોની પીડા-દુઃખમાંથી આનંદ લેતા અને એ આનંદ મેળવવા માટે ગમે તે હદ સુધી જતા એન્ટાગોનિસ્ટનું પાત્ર સર્જવા માટે જે બૅકસ્ટોરી દર્શાવી છે તે ખરેખર થથરાવી મૂકે તેવી છે.

 

જો સ્પોઇલર તરીકે ન જોઇએ તો ફિલ્મમાં વાત માત્ર એક જ માણસને શોધવાની છે. એક જ માણસ, જે લાખો લોકોની વચ્ચે છુપાઇને અત્યંત ઘૃણાસ્પદ ક્રાઇમ કરે છે. એ કોણ છે, ક્યાં રહે છે, ક્યાંથી-ક્યારે આવે છે ને કાંડ કર્યા બાદ ક્યાં ઓગળી જાય છે કોઇને કશી જ ખબર નથી. છતાં એ માણસ જબરદસ્ત ઉત્પાત મચાવી દે છે. બીજી રીતે જુઓ તો ‘સ્પાયડર’માં મહેશ બાબુ બૅટમેન છે અને વિલન જોકર છે, જે એની સામે ઓલમોસ્ટ ઇમ્પોસિબલ ટાસ્ક મૂકી દે છે. એ ટાસ્ક આપણો બૅટમેન બાબુ જે ચમત્કૃતિથી પૂરાં કરે છે ત્યાં મુરુગાદૌસનો સિનેમેટિક ટચ આવે છે.

એક ટાસ્ક છે લાખો લોકોમાંથી એક માણસ-છૂપા સિરિયલ કિલરને આઇડેન્ટિફાય કરવાનું. બીજા એક ટાસ્કમાં કાતિલ હીરોના ઘરે પહોંચી ગયો છે-એના પરિવારને લિટરલી કાપી નાખવાની ધમકી આપે છે અને હીરો ત્યાં પહોંચી શકે તેમ નથી. હવે હીરો શું કરશે? હાથમાં આવીને છટકી ગયેલો સિરિયલ કિલર ક્યાંક સંતાઇને બેઠો છે. લેટેસ્ટ ઇન્ટરનેટ પ્લસ સેટેલાઇટ બ્રોડકાસ્ટ ટેક્નોલોજીની મદદથી ગણતરીની કલાકોમાં એને કઈ રીતે પકડવો? એક ઇમારતમાં સેંકડો લોકો છે અને તે ઇમારત પર જ જોખમ છે. કોણ ક્યાં કેવી રીતે બચશે? અગેઇન, આપણો આ હીરો બાહુબલિ નથી, એની પાસે કોઈ સુપરપાવર્સ પણ નથી. છતાં એ પુરપાટ વેગે ભાગતા રોલરકોસ્ટર પર ફાઇટ કરે છે. એક ગંજાવર સાઇઝનો ખડક શહેરમાં ધસી આવે છે તેનાથી સૌને બચાવે પણ છે.

એક સિક્વન્સમાં હીરો મહેશબાબુ નોર્મલ ગૃહિણીઓને એક અત્યંત જોખમી અને થ્રિલિંગ કામે લગાડે છે. એ સિક્વન્સમાં રાઇટર તરીકે મુરુગાદૌસે બડી ખૂબીથી પ્રાદેશિક નેશનાલિઝમ વણી લીધું છે. માત્ર ફોનથી અંજામ અપાતી આખી લાંબી સિક્વન્સ (જે અમદાવાદમાં શૂટ થઈ છે), આપણને સીધી જ મુરુગાદૌસની ‘હૉલિડે’ (તેલુગુઃ ‘થુપ્પક્કી’)ની યાદ તાજી કરાવી દે તેવી છે.

આમાંની ઘણી ખરી સિક્વન્સ લોજિકની બાઉન્ડરી વટાવીને સીધી અતિશયોક્તિના પેવેલિયનમાં પડે છે. એ ખબર હોવા છતાં મુરુગાદૌસ મૅઇક બિલીવની એવી સૃષ્ટિ રચે છે કે આપણને ‘આવું થોડું હોય’ એવું વિચારવાનું મન થતું નથી. તેમાં કોમિક ઍલિમેન્ટ્સ હોવા છતાં તે ક્યાંય ગંભીરતા ગુમાવતી નથી કે હાસ્યાસ્પદ પણ બની જતી નથી (એ જ તો ફાઇન બેલેન્સ જાળવવાનો કમાલ છે).

આપણી કરુણા-દયાભાવના માત્ર કટોકટીની સ્થિતિમાં જ શા માટે જાગે છે અને બાકીના સમયમાં શા માટે મોબાઇલમાં સમાઈ જાય છે તેવો ઉમદા મેસેજ આપતી હોવા છતાં ‘સ્પાયડર’ આઉટ એન્ડ આઉટ મહેશ બાબુના સ્ટારડમનો જય જયકાર જ છે. નો ડાઉટ મહેશ બાબુ સુપર ક્યુટ ને ડુપર ડૅશિંગ છે. ધરતીકંપ આવે, સુનામી આવે, બિલ્ડિંગ ધરાશાયી થાય… પણ મજાલ છે કે એના વાળની એકેય લટ વિખાય કે ચહેરા પર પસીને કી એક બૂંદ ભી દેખાય! આવો ડૅશિંગ હીરો હોય એટલે હિરોઇન (રકુલ પ્રીત સિંઘ) પણ માત્ર શોભામાં અભિવૃદ્ધિ માટે જ હોય. હિરોઇન હોય એટલે હીરોએ એની સાથે ડ્યુએટ પણ ગાવાં પડે. ભલે પછી ફિલ્મની લંબાઈ વધે કે સ્પીડ પર બ્રેક વાગે.

ફિલ્મની એક શૉકિંગ વાત એ છે કે તે સિક્યોરિટી અને લોકોને ક્રાઇમ-દુર્ઘટનાથી બચાવવાના નામે લોકોનાં ફોનકૉલ્સ ગેરકાયદે ટૅપ કરવાની, એમના વ્હોટ્સએપ મેસેજ વાંચવાની અને એમનું લોકેશન ટ્રેક કરવાની વકીલાત કરે છે. ડિરેક્ટરે બડી ક્યુટનેસથી આવું તો તમારી સલામતી માટે જરૂરી છે તેવું ઠસાવી દીધું છે. બાકી આખી ફિલ્મ ‘રાઇટ ટુ પ્રાઇવસી’નો સરેઆમ ભંગ કરે છે એ રીતે પણ તેને જોઈ શકાય.

જાતભાતની ઍક્શન સિક્વન્સથી ભરચક આ ફિલ્મમાં સિનેમેટોગ્રાફર સંતોષ સિવનને પણ ફુલ ક્રેડિટ્સ આપવી પડે. હા, ઘણે ઠેકાણે સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ ને કૅબલ જમ્પ નકલી લાગે ખરાં, છતાં જે રીતે ધરાશાયી થતી ઇમારતમાં ફાઇટ્સ અને બચાવ કામગીરી ચાલતી હોય તેની સિનેમેટોગ્રાફી જોવા જેવી છે.

‘સ્પાયડર’ મૂળ તેલુગુમાં બની છે અને તમિળમાં પણ તેને ખુદ મહેશ બાબુએ જાતે જ ડબ કરી છે. આપણા માટે આશ્વાસનની વાત એ છે કે તે ઇંગ્લિશ સબટાઇટલ્સ સાથે રિલીઝ થઈ છે. પ્રાદેશિક ભાષાની ફિલ્મને તેની જ ભાષામાં તેની જ ઑડિયન્સની વચ્ચે બેસીને જોવાની મજા જ કંઈ ઓર છે. બાકી, ફિલ્મ જોતાં એવું લાગે છે કે થોડા સમયમાં તેનું હિન્દી વર્ઝન (કદાચ અક્ષય કુમાર સાથે) આવી જ જવાનું છે.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

American Made

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

  • american-made-imax-landscape-1ટૉમ ક્રુઝની લેટેસ્ટ રિલીઝ ‘અમેરિકન મેઇડ’ (American Made) જોતી વખતે સતત એવો વિચાર આવતો હતો કે આવી ફિલ્મ આપણે ત્યાં બની શકે ખરી? એક્ચ્યુઅલ આર્કાઇવલ ફૂટેજ વાપરીને, સરકારની ખોખલી નીતિઓનાં, દંભનાં છોતરાં ફાડી નાખતું જક્સ્ટાપોઝિશન કરી શકે ખરી? અમેરિકન મેઇડ પ્રિસાઇસલી એ જ કરે છે.
  • અમેરિકન મેઇડ રિયલ લાઇફ સ્ટોરી છે બેરી સીલ નામના ‘TWA’ (ટ્રાન્સ વર્લ્ડ એરલાઇન્સ) પાઇલટની. નૅચરલી, બેરી સીલના પાત્રમાં છે ખુદ ટૉમ ક્રુઝ. 117 મિનિટની આ ફિલ્મની ફ્લાઇટ ટૅક ઑફ થાય છે એક ખુરાફાતી પાઇલટની બોરિંગ-મોનોટોનસ લાઇફથી. ત્યાંથી સાહેબ ડ્રગ સ્મગલર બને અને જીવ બચાવવા અમેરિકન સરકારનો પણ હાથો બને. ફિલ્મની અમુક વાતો સતત તમારા દિમાગમાં ફાઇટર પ્લેનની જેમ ચકરાવા મારતી રહે.

ચકરાવો નં. 1. ટૉમ ક્રુઝનો ચાર્મ

આ બંદો અંકે પૂરાં 55 વર્ષનો છે. છતાં આ જ ઉંમરના કોઈ ફદફદી ગયેલા અંકલ જેવો નહીં, બલકે સીધો ફાઉન્ટેનfirst-trailer-tom-cruise-is-american-made-696x464 ઑફ યૂથમાં ડૂબકી મારીને નીકળ્યો હોય એવો યંગ એન્ડ સુપર હૅન્ડસમ લાગે છે. અહીં તો ડાર્ક એવિએટર ગોગલ્સ સાથે એ બિલકુલ એની જ જૂની ફિલ્મ ‘ટૉપ ગન’ના મૉડમાં છે. અતિશય ગંભીર પરિસ્થિતિમાં પણ એ જે રીતે ખંધું હસે છે એ જોઇને લાગે કે આ બંદાના દિમાગમાં ખરેખર શેતાન અટ્ટહાસ્ય કરી રહ્યો છે.

ચકરાવો નં. 2. ફિલ્મનો હળવો ટૉન, બ્લેક હ્યુમર અને સ્માર્ટનેસ

ફિલ્મનું સ્ટાર્ટિંગ જ પેસેન્જર વિમાનની કોકપિટથી થાય છે. ક્રુઝ સાહેબ યુનિફોર્મમાં સજ્જ છે ને જાતભાતનાં કંટ્રોલ્સ સાથે અટખેલિઓ કરી રહ્યા છે. ધેટ્સ હાઉ વી નૉ કે સરજી પાઇલટ છે. પ્લૅન લૅન્ડ થયા પછી એક જ પૉઝમાં હાથ જોડીને વિદાય લઈ રહેલા મુસાફરોને કહી રહ્યા છે, ‘વેલકમ ટુ ફલાણા શહેર, વેલકમ ટુ ઢીંકણા શહેર…’ મીન્સ કે પાઇલટ તરીકે સાહેબની લાઇફ મોનોટોનસ છે. એ જ તબક્કે એક ખેપમાં ચાલુ ફ્લાઇટે કો-પાઇલટ ઘોરી ગયો છે. પેસેન્જર્સ પણ ઘોંટાઈ ગયા છે. એ જોઇને આ મહાશય ઑટોપાઇલટની સ્વિચ સાથે એવું અડપલું કરે છે કે આખું પ્લૅન ભયંકર ઝાટકો ખાય છે. મુસાફરોમાં હાહાકાર, ઑક્સિજનના માસ્ક લબડી પડે છે, કો-પાઇલટ સફાળો જાગી જાય છે, ને આ ભાઈ મોગેમ્બો જેવું હસે છે! યાને કે મહાશય છે બડા ખુરાફાતી.

કૉલ્ડ વૉરના એ સમયમાં એ અમેરિકામાં ચોરીછૂપે ક્યુબન સિગાર પણ ઘુસાડે છે. મતલબ કે એને રાતોરાત રિચ થઈ જવાનો કીડો પણ છે (એની આ જ લાલચનો ઉપયોગ પછી CIA કરે છે). એકપણ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યા વિના માત્ર વિઝ્યુઅલ્સથી જ ડિરેક્ટર ડગ લિમન બેરી સીલનું કેરેક્ટર એસ્ટાબ્લિશ કરી દે છે. અઠંગ દાણચોર બન્યા પછી એને અમેરિકન ગેંગસ્ટર અલ કપોનની બાયોગ્રાફી પણ વાંચતો બતાવાયો છે.

ફિલ્મનો સબ્જેક્ટ અત્યંત સિરિયસ છે. કેવી રીતે અમેરિકા માત્ર પોતાના સ્વાર્થ માટે, બિઝનેસ માટે સ્પાઇંગ કરાવે એ તો સમજ્યા, પણ જે તે દેશના વિદ્રોહીઓને હથિયારો-દારૂ-પૉર્ન મેગેઝિન્સ ઍટસેટરા પણ સપ્લાય કરે. સાહેબ પાબ્લો એસ્કોબાર જેવા કુખ્યાત કોલંબિયન ડ્રગ લૉર્ડ પાસેથી કોકેઇન લઇને અમેરિકામાં ઘૂસાડતો હોય (એ પણ સરકારી પ્લેનમાં), ચિક્કાર પૈસા સાથે પકડાય, તોય એને ચુટકિયોંમાં છોડી મૂકવામાં આવે. અમેરિકાના દંભને ઉઘાડો પાડતો એ સીન જબરદસ્ત છે. થોડા સમય પહેલાં જ ડ્રગ ટ્રાફિકિંગમાંથી છૂટેલો બેરી સીલ વ્હાઇટ હાઉસમાં CIAના ઉચ્ચ અધિકારીઓને મળવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે. અને બરાબર એ જ વખતે પ્રેસિડન્ટ રિચર્ડ નિક્સન મીડિયા સામે ડ્રગ ટ્રાફિકર્સને જરાય સાંખી લેવામાં નહીં આવે એવી બડાશો હાંકતા હોય! ત્યારે વિચાર આવે કે આ પ્રકારે (કોઈ પક્ષના કે વિચારધારાના ખોળામાં બેઠા વિના) સરકારી દંભને ઉઘાડો પાડતી ફિલ્મ બનાવવાની હિંમત આપણે ત્યાં કોઈ કરી શકે ખરું?

અમેરિકન બૉર્ડર પોલીસનું વિમાન ક્રુઝની પાછળ પડ્યું હોય, ક્રુઝનું પ્લૅન ક્રેશ થઈ રહ્યું હોય, પોલીસ ગમે ત્યારે રેડ પાડીને ભેજું ઉડાવી દેવાની ફિરાકમાં હોય અને ત્યારે મહાશય પૈસાની થેલી એકઠી કરી રહ્યા હોય, મારી મારીને ઠૂસ કાઢી નાખી હોય ને ત્યારે મહાશયનો એક દાંત ગાયબ થઈ ગયો હોય, ટૂંકા રનવે પરથી પ્લૅન ટેક ઑફ કરાવવાનું હોય અને પ્લેન ઊડશે કે ક્રેશ થઈ જશે એ મુદ્દે સટ્ટો લાગતો હોય, ડ્રગ્સની હેરાફેરીમાં એટલો પૈસો કમાતો હોય કે જ્યાં જુઓ ત્યાં ડૉલર્સની થપ્પીઓ જ દેખાતી હોય (ઘર, ગેરેજ, ગોડાઉન, ઘોડાનો તબેલો, બધે જ. એક તબક્કે તો પૈસા હેઠળ દબાઈ જાય એવી નોબત આવે!). અરે જૂતાં શોધવાં હોય તો પૈસા ભરેલાં બે બૉક્સ ઑપન કરે એ પછી ત્રીજા બૉક્સમાંથી જૂતાં નીકળે! આવી કેટલીયે બ્લૅક કોમેડીથી આખી ફિલ્મ ભરચક છે. ચારેકોર ઊછળતી પૈસાની છોળો અને તે પછીનું બેશરમ બિહેવિયર સહેજે ‘વુલ્ફ ઑફ વૉલ સ્ટ્રીટ’ની યાદ અપાવી દે. એક તબક્કે બેરી સીલને પોતાનું ભવિષ્ય ખબર પડી જાય એ પછીયે એ જરાય અપોલોજેટિક ફીલ નથી કરતો. રાધર, એણે તમામ પરિણામો ભોગવવાની તૈયારી સાથે જ ડબલ ક્રોસ કરવાની ગૅમનો ભાગ બન્યો હોય એવું લાગે.

ચકરાવો નં. 3. કેમેરા અને કલરટોન

‘અમેરિકન મેઇડ’ ખુદ બેરી સીલ એટલે કે ટૉમ ક્રુઝના વોઇસ ઑવરમાં છે. એ પોતે પોતાની લાઇફસ્ટોરી વીડિયો કેસેટ્સ (VHS)માં શૂટ કરી રહ્યો છે અને તેની થપ્પીઓ બનાવી રહ્યો છે. કદાચ એટલે જ આખી ફિલ્મનું કેમેરાવર્ક પણ એ રીતે રખાયું છે કે જાણે કોઈ સતત એની સાથે રહીને હેન્ડિકૅમથી શૂટ કરતું હોય. ડિટ્ટો ફિલ્મનો કલરટોન પણ જૂના જમાનાની વીડિયો કૅસેટ્સ જોતા હોઇએ એવો રખાયો છે. બાય ધ વે, ફિલ્મની સ્ટોરી ઈ.સ. 1978થી 1986 વચ્ચે આકાર લે છે.

‘અમેરિકન મેઇડ’ ગ્રેટ ફિલ્મ નથી. પરંતુ ક્રાઇમ, પોલિટિકલ ક્રાઇમ, વિશ્વના પડદા પાછળ ચાલતી ગંદી રાજરમતો, બે બિલાડાંને લડાવીને મલાઈ ખાઈ જવાની ટિપિકલ અમેરિકન ફિતરત અને અબોવ ઑલ ટૉમ ક્રુઝ માટે આ ફિલ્મ જોવી જોઇએ.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

જુડવા-2

ડબલ ટ્રબલ

***

કારણ વિનાની આ રિમેક અનફની, આઉટડેટેડ અને ઓફેન્સિવ પણ છે.

***

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

***

dhfgmzqvwae6petઅમને ખબર છે કે ડેવિડ ધવનની ફિલ્મોની શરૂઆતમાં જાતભાતની સૂચનાઓની સાથોસાથ એવી અદૃશ્ય સૂચના પણ આવે જ છે કે, ‘આમ તો તમે તમારું મગજ ઘરે મૂકીને જ આવ્યા હશો, પણ જો ભૂલથી ભેગું આવી ગયું હોય તો મોબાઇલની સાથોસાથ દિમાગને પણ સાઇલન્ટ મૉડ પર મૂકી દેશો. નહીંતર દિમાગને કોઈ નુકસાન પહોંચશે તો તે માટે સંસ્થા જવાબદાર રહેશે નહીં.’

ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે આ સૂચના સિવાયનું ડેવિડ ધવનની ફિલ્મોનું તમામ મટિરિયલ આઉટડેટેડ થઈ ચૂક્યું છે. ઇન ફેક્ટ, ત્રણેક વર્ષ પહેલાં ડેવિડે દીકરા વરુણને લઇને ‘મૈં તેરા હીરો’ બનાવેલી, ત્યારે ખુદ વરુણે જ કહેલું કે, ‘અમારે એમને (ડેવિડ ધવનને) કહેવું પડતું કે, પાપા, યે આપ ફલાં ફલાં ફિલ્મ મેં કર ચૂકે હો.’ યાને કે પાપા ડેવિડનો કોમેડીનો સ્ટોક ખૂટી પડ્યો છે અને જ્યાં સુધી તેઓ નવું રિચાર્જ નહીં કરાવે ત્યાં સુધી એમની ફિલ્મોના હાલહવાલ ‘જુડવા-2’ જેવા જ થવાના છે, ભલે પછી એમાં એમનો મહા ડૅશિંગ, મહા ટેલેન્ટેડ દીકરો વરુણ ગમે તેટલાં મહેનતનાં મઠિયાં તળતો રહે.

હાઇલા, ડુપ્લિકેટ?

ઇતિહાસ ગવાહ છે કે આજ સે બીસ સાલ પહલે રિલીઝ હુઈ ફિલ્મ ‘જુડવા’ 1994ની નાગાર્જુન સ્ટારર તેલુગુ ફિલ્મ ‘હેલ્લો બ્રધર’ની રિમેક હતી, જે પોતે 1992ની જૅકી ચૅન સ્ટારર ફિલ્મ ‘ટ્વિન ડ્રેગન્સ’ની એકદમ જુડવા ફિલ્મ હતી. હવે એની પાછળ બગડે બે લગાવીને એ રીતે રિલીઝ કરાઈ છે જેથી આપણને લાગે કે આ ફિલ્મ સિક્વલ છે. લેકિન નો. કસમ હૈ રામ ઔર શ્યામ કી, સીતા ઔર ગીતા કી, કિશન ઔર કન્હૈયા કી, કે આ ફિલ્મ એકદમ-શત પ્રતિશત રિમેક છે. એટલે દિખાવોં પે ન જાઓ, અપની અક્લ લગાઓ.

હવે ધારો કે તમે આ નવા મિલેનિયમનું ફરજંદ હો કે પછી બે અઢી દાયકા બાદ તમારી યાદદાસ્ત પરત ફરી હોય, તો તમને આ ફિલ્મની સ્ટોરીનું ક્વિક પાન કરાવવું પડે. ‘જુડવા-2’ની સ્ટોરી એકદમ યુનિક છે. બે જુડવા ભાઈ (પ્રેમ અને રાજા, વરુણ અને ધવન) બચપનમાં જ બિછડી ગયા છે. એક લંડનમાં મોટો થાય ને બીજો મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટીમાં. પરંતુ ઈશ્વર નામના મિકેનિકે આ બંને ભાઇઓને ખાસ પ્રકારનું બ્લુટૂથ ઇન્સ્ટોલ કરીને મોકલ્યા છે. જેવા બંને ભાઈ એકબીજાની રેન્જમાં આવે કે બંનેની શારીરિક હરકતોનો ડૅટા એકબીજામાં ટ્રાન્સફર થવા લાગે! આ ઝેરોક્સગીરીને કારણે બંનેની લાઇફમાં ડબલ ટ્રબલ પેદા થાય છે ખરી, પરંતુ ડૉન્ટ વરી, ડિરેક્ટરે બંનેને સૅપરેટ ગર્લફ્રેન્ડો (તાપસી અને જૅકલિન) ફાળવી છે એટલે પ્રેમના કોઇપણ પ્રકારના ભૌમિતિક આકારો સર્જાતા નથી. હા, વિલનલોગની બબાલ છે ખરી. પરંતુ અગેઇન ઇતિહાસ ગવાહ છે કે ડૅવિડ ધવનની ફિલ્મો પોતે જ ઘીના ઠામમાં બને છે. એટલે ઘી પણ ઑબ્વિયસલી ઘીના ઠામમાં જ પડી રહેવાનું.

અનવૉન્ટેડ રિમેક

ઉત્ક્રાંતિનો એક નિયમ છે કે સમય વીતતો જાય તેમ પ્રાણીઓનાં બુદ્ધિ-શક્તિ-શરીર વિકસતાં જાય અને નકામી વસ્તુઓ નાશ પામવા લાગે. તે ઉત્ક્રાંતિ પ્રમાણે અત્યારે જૂની (એટલે કે માત્ર બે દાયકા પહેલાંની જ) ‘જુડવા’ જુઓ તો અત્યારે તમને હાડોહાડ સેક્સિસ્ટ અને ઑફેન્સિવ લાગે. એટલે જ આજે જ્યારે તેની રિમેક બનતી હોય અને આજે પણ આપણો હીરો છોકરીઓને જોઇને ‘કૂલે કૂલે થાપલીનો દાવ’ રમતો હોય, તો કોમેડીના નામે એવું ભાણામાં શા માટે પીરસાય છે તે વિશે નવેસરથી વિચારવું જોઇએ.

અફ કૉર્સ, અમને ખબર છે કે આ એક ટાઇમપાસ, માઇન્ડલેસ, ચાઇલ્ડિશ, એન્ટરટેનર ફિલ્મ છે. એમાં આવું આળું ન થવાનું હોય. પરંતુ દિમાગ સાઇલન્ટ મૉડ પર મૂકીને ફિલ્મ જોઈ હોવા છતાં હિરોઇનો માત્ર પૃષ્ઠ ભાગ પર ટપલીઓ ખાવા, પરાણે થતી પપ્પીઓ લેવા, શરીરના વળાંકો બતાવવા કે હેરાન કરવા માટે જ હોય, જુવાન દીકરીને એની મમ્મી જ સેક્સ ઑબ્જેક્ટ બનાવી રહી હોય, મમ્મીને પણ આપણો હીરો ‘ખટારો’ કહીને એની સાથે ભળતા ચેનચાળા કરતો હોય (અરે, પપ્પી ઠોકી લેતો હોય) અને બ્લૅક લોકોને ‘વેસ્ટ ઇન્ડિઝ કી ક્રિકેટ ટીમ’ કહેવામાં આવતી હોય, તો જનાબ યે એક્સેપ્ટેબલ નહીં હૈ! હા, અમને ખ્યાલ છે કે આની સામે એવી દલીલ થઈ શકે કે આમાંનું કશું જ સિરિયસલી લેવા માટે નથી અને માત્ર હસી નાખવા માટે જ છે. રાઇટ. તો હવે હસવાની વાત કરીએ.

ગરબાનું એક ચક્કર મારીને સ્વીકારવી પડે એવી એક કોન્ક્રિટ હકીકત એ છે કે વરુણ ધવનનું કોમિક ટાઇમિંગ જપાનની બુલેટ ટ્રેન જેવું પર્ફેક્ટ છે. એનો ફેરનેસ ક્રીમના મૉડલ જેવો ચહેરો, ટૂથપેસ્ટના મૉડલ જેવું સ્માઇલ, ચડ્ડી-બનિયનના મૉડલ જેવું ગઠ્ઠેદાર બૉડી, સૉફ્ટ ડ્રિંક્સના મૉડલ જેવી ખાલીપીલી ડાન્સિંગ-એક્શન અને ડિઑડરન્ટના મૉડલ જેવી હરકતો… યાને કે કમ્પ્લિટ સોલ્ડ આઉટ મટિરિયલ છે બંદો. મજાની વાત એ છે કે એ ‘બદલાપુર’ જેવી ઇન્ટેન્સ એક્ટિંગ અને ‘જુડવા-2’ જેવી બફૂનરી બંને એકસરખી સરળતાથી કરી શકે છે.

લેકિન ડૅન્જરસ વાત એ છે કે આ ફિલ્મને હસાવવાની મોટી જવાબદારી જેના પર છે તેવા તેના ડાયલોગ્સ જોડકણાં સમ્રાટ સાજિદ-ફરહાદે લખ્યા છે. એટલે જ ફિલ્મમાં ‘મેરી ઇઝ્ઝત સૌંદર્ય સાબુન કી ટિકિયા નહીં’, ‘કબ તક તેરે સાઇડકિક્સ કો કિક કરતા રહૂંગા’, ‘દુઆ મેં ઔર મુઆહ (કિસિંગ) મેં યાદ રખના’, ‘એ બોર્ન ફાયર મતલબ જનમજલી’, ‘હેય, સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ ફિઅર’… જેવા PJ (પૂઅર જોક્સ) વનલાઇનર્સનો વોલ્કેનો ફાટ્યો છે. હા, એમાં ક્યાંક ક્યાંક હસવું આવે પણ ખરું, પણ ક્યાંક ક્યાંક! (રસ, રુચિ ને ટેસ્ટ અનુસાર!)

સબસે બડા પ્રોબ્લેમ એ છે કે રિમેક હોવા છતાં આ ફિલ્મને નવા જમાનાને અનુરૂપ અપડૅટેડ બનાવવામાં કોઈ જ મહેનત કરાઈ નથી (કમ ઑન, હવે તો આઈ ફોન પણ અપડૅટ થઈ ગયો છે!). એટલે જ ફિલ્મના જોક્સ, સ્ટોરી પ્રોગ્રેશન, ઍક્ટિંગ, વિલનલોગની વિલનગીરી, એમના દાવપેચ બધું જ ફૂગ ચડી ગયેલા જૂના અથાણા જેવું વાસી લાગે છે. અરે, હવે તો સેન્સર સર્ટિફિકેટમાં ફિલ્મની અઢી કલાકની તોતિંગ લંબાઈ જોઇને  જ ઑડિયન્સમાંથી સામુહિક ‘હાય હાય’ના ઉદગારો નીકળવા માંડે છે.

આમ તો આ ફિલ્મમાં જૂની ‘જુડવા’નાં પાત્રોનાં રિપ્લેસમેન્ટ જ બેસાડી દેવાયાં છે (સલમાનની જગ્યાએ વરુણ, કરિશ્મા-રંભાની જગ્યાએ જૅકલિન-તાપસી, દલિપ તાહિલની જગ્યાએ સચિન ખેડેકર, રીમા લાગુની જગ્યાએ પ્રાચી શાહ, તક્તી કપૂલ સોરી, શક્તિ કપૂરને સ્થાને રાજપાલ યાદવ, બિંદુની જગ્યાએ ઉપાસના સિંહ, કાદર ખાનને બદલે અનુપમ ખેર, મુકેશ રિશિને સ્થાને વિવાન ભતેના…). હજી આમાં ઝાકિર હુસૈન, જ્હોની લીવર, મનોજ પાહવા, પવન મલ્હોત્રા ઍટસેટરા લોકોનાં નામ તો ગણાવ્યાં જ નથી! (બ્રીધ ઇન… બ્રીધ આઉટ!) પ્રોબ્લેમ કલાકારોની આ વસ્તીગીચતાનો નહીં, પણ એમના દ્વારા કરાયેલી જાલિમ ઑવરઍક્ટિંગનો છે. જાણે એમને કહી દેવાયું હોય કે કુછ ભી કરો, લેકિન હસાઓ! (બાય ધ વે, અલી અસગર કોણ જાણે કેટલા યુગો પછી પુરુષ તરીકે જ સ્ક્રીન પર દેખાયો છે!)  ડેવિડ ધવનની આ આઉટડેટેડ, જુવેનાઇલ અને ઑફેન્સિવ ફિલ્મની કોમેડી માટે રમકડાંના બૉક્સ પર છપાતી સૂચના લખવી જોઇતી હતી, ‘5થી 10 વર્ષનાં બાળકો માટે!’

એક તો ફિલ્મ ઑલરેડી લાંબી છે, તેમાં પોપકોર્ન-સમોસાનો કારોબાર ચાલતો રહે તે માટે ગીતો પણ નાખવામાં આવ્યાં છે. રિમિક્સ ગીતો તો બે દાયકાથી હિટ છે, એટલે એમાં વાંધો નથી. પ્રોબ્લેમ છે નવાં ગીતોનો. નવાં ગીતો ફિલ્મ સાથે સીધી સ્પર્ધામાં છે કે વધુ કંગાળ શું છે, ફિલ્મ કે ગીતો?

જૂની ‘જુડવા’ જોઇને ખુશ થયેલા લોકોને પોતાના ‘વૃદ્ધત્વ’નો અહેસાસ કરાવવા માટે ફિલ્મમાં એક સરપ્રાઇઝ ગેસ્ટ અપિયરન્સ મુકાયું છે. એ સીનનું સાઉન્ડ રેકોર્ડિંગ એટલું ગંદું છે કે પાછળથી થીગડું મારવામાં આવ્યું હશે તેવું ચોખ્ખું ફીલ થાય છે.

ઑલ્ડ ઇઝ ગોલ્ડ

સવાલ એ છે કે કાયકુ બનાઈ યે ફિલ્મ? સલમાન હજી બૉક્સ ઑફિસ ધમધમાવે છે અને જૂની જુડવા જોનારાં છોકરાંવ હજી હેર ડાઈના ઘરાક બન્યાં નથી. તો આખિર ક્યોં, જજ સા’બ, આખિર ક્યોં?! ઇન શૉર્ટ, વરુણ માટે તમારા દિલના (ધ)વનમાં ‘ઑઑઑઑ, ચો ચ્વીટ…’ ટાઇપનાં ફૂલો ન ખીલતાં હોય, તો બેસ્ટ રસ્તો એ જ છે કે વધુ એક વખત જૂની ‘જુડવા’ અથવા તો જૅકી ચેનની ‘ટ્વિન ડ્રેગન્સ’ જોઈ કાઢો. અત્યારે બંને ફ્રીમાં અવેલેબલ છે!

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

P.S. વરુણ ધવનની ‘મૈં તેરા હીરો’નો રિવ્યુ વાંચવા માટે ક્લિક કરો અહીં.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ન્યુટન

ન્યુટન જોવાનાં 5 કારણો

***

ન્યુટનને ઑસ્કર મળે કે ન મળે, જોયા વિના ચાલે તેમ નથી.

***

રેટિંગઃ ***1/2

***

dcmura7waaazxz6પરમાણુ શસ્ત્રો-ન્યુક્લિયર રિએક્ટરમાં બળતણ તરીકે વપરાતાં યુરેનિયમ-પ્લુટોનિયમ જેવાં તત્ત્વો ‘રેડિયોએક્ટિવ’ કહેવાય છે. કોઇને જરૂર હોય કે ન હોય, પણ ટપકતા નળની જેમ આવાં રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વોમાંથી સતત વિકિરણો-ઍનર્જીનું ઉત્સર્જન થતું રહે છે. કેટલીક ફિલ્મો પણ રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વ જેવી હોય છે. એવી એક ફિલ્મ આ શુક્રવારે રિલીઝ થઈ છે. નામ છે, ‘ન્યુટન.’ હાથમાં EVM અને માથા પર હેલમેટ પહેરીને દોડતા રાજકુમાર રાવને ચમકાવતું ‘ન્યુટન’નું પોસ્ટર રિલીઝ થયું ત્યારથી જ લાગતું હતું કે કુછ તો બાત હૈ ઇસ ફિલ્મ મેં. પછી તો ભેદી રીતે ઐન મૌકે પર એટલે કે બરાબર એની રિલીઝના દિવસે જ ફિલ્મને ઑસ્કર માટેની ભારતની સત્તાવાર એન્ટ્રી તરીકે સિલેક્ટ કરાયાના ન્યુઝ આવ્યા (જેને કારણે નેચરલી તેની નવેસરથી એક બઝ ઊભી થઈ અને બૉક્સઑફિસ પર પણ તેની અસર દેખાશે જ).

બીજું એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ ડેવલપમેન્ટ છે, એક ઇરાનિયન ફિલ્મ ‘સિક્રેટ બૅલટ’ના પ્લોટ સાથે ન્યુટનની સામ્યતા. બંનેમાં ફિલ્મનું મુખ્ય પાત્ર આર્મીના જવાનની મદદથી અત્યંત જોખમી અને અંતરિયાળ વિસ્તારમાં રહેતા લોકોના વોટ એકઠા કરવા જાય છે. આ બંને વાતો સાઇડમાં મૂકીએ તો પણ ‘ન્યુટન’ એક ફિલ્મ તરીકે એકદમ મસ્ટ વૉચ છે. પાંચ કારણો છે, જે આ ફિલ્મને મસ્ટ વૉચની કેટેગરીમાં મૂકી આપે છે.

કારણ નં. 1. રાજકુમાર રાવ

ફિલ્મમાં પહેલીવાર જ્યારે આપણે રાજકુમાર રાવને જોઇએ છીએ ત્યારે એ દીવાલને ટેકો દઇને કશુંક વાંચી રહ્યો છે. સાથોસાથ સફરજન પણ ખાઈ રહ્યો છે. (જો પોસ્ટર્સ ન જોયાં હોય, તો) એ વખતે આપણને ખબર નથી કે આ મહાશયનું નામ ન્યુટન છે. હા, સફરજન સાથે તેનો તાળો મેળવી શકાય ખરો! એ જ ફ્રેમમાં દીવાલની પેલે પાર બીજા રૂમમાં એનાં માતાપિતા છત્તીસગઢના કોઈ ગામડામાં ચૂંટણીપ્રચાર માટે નીકળેલા નેતાની નક્સલવાદીઓએ કરેલી હિંસાના સમાચાર આવી રહ્યા છે. પરંતુ ન્યુટન માટે એની બુક-ઇલેક્શન કમિશનની રુલ બુક જ વધુ મહત્ત્વની છે.

ખતરનાક ફોર્મમાં ચાલી રહેલો રાજકુમાર રાવ ન્યુટનના કેરેક્ટરમાં એ હદે ઘૂસી ગયો છે કે એના કર્લી વાળની સ્ટાઇલ તો ઠીક, એણે આંખ પટપટાવવાની સ્ટાઇલ માર્ક કરજો. આવી નાનકડી ખાસિયતો જ એક પાત્રને જીવંત બનાવે છે. ટ્રેલરમાં કહે છે એમ, મા-બાપે ‘નૂતનકુમાર’ નામ રાખેલું એટલે ભાઇએ મેટ્રિકથી ‘ન્યુટન’ કરી નાખ્યું. એ ન્યુટન નખશિખ પ્રામાણિક માણસ છે. યાને કે ડાયનોસોરની જેમ લુપ્ત થયેલું પ્રાણી છે. કોઇપણ કામ કરવા માટે નિયમો નક્કી થયેલાં હોય, તો તે પ્રમાણે જ કામ થવું જોઇએ. એ નિયમો ફોર્માલિટી ખાતર જ લખેલા હોય-ચાવવાના અલગ ને બતાવવાના અલગ એવું ન્યુટનના સિલેબસમાં ન આવે. ગમે તેવો જોખમી વિસ્તાર હોય, ભલે મુઠ્ઠીભર મતદારો હોય, પરંતુ મતદાન નિયમ અનુસાર જ થવું જોઇએ, સવારે આઠ વાગ્યે શરૂ થઈને બપોરે ત્રણ વાગ્યે પૂરું થવાનું હોય તો એમ જ થવું જોઇએ. મતદારોને ધમકાવવાના-લલચાવવાના નહીં ને મતદાન મથકની પણ સેંક્ટિટી-પવિત્રતા જળવાવી જોઇએ. આ બધામાં સામે લશ્કરના અધિકારી હોય તોય પીછે નહીં હટવાનું.

કારણ નં. 2. મૅચ્યોરિટી

ફિલ્મના પહેલા જ દૃશ્યમાં એક નેતાજી છત્તીસગઢના કોઈ ગામડા-ગામમાં રોડશૉ કરી રહ્યા છે. વિકાસના વાયદા કરે છે ને યુવાનોને એક હાથમાં મોબાઇલ ને બીજા હાથમાં લેપટોપ આપવાનાં સપનાં બતાવે છે (એ જ વખતે યુવાનો મોબાઇલથી એમને શૂટ કરતા દેખાય છે!). એ વિસ્તારમાં લૅપટોપ કરતાં રસ્તા-પાણી-વીજળી-નોકરી-સિક્યોરિટીની વધુ જરૂર છે એ વગર કહ્યે દેખાઈ જાય છે.

બીજા એક સીનમાં જંગલમાં રહેતા આદિવાસીઓને એમના વિસ્તારના ઉમેદવારોની માહિતી અપાઈ રહી છે (છેક વોટિંગ વખતે!). એ વખતે ઉમેદવારોનાં કટઆઉટ્સ, પોસ્ટર્સ, બૅનર્સ, ટીશર્ટ્સ, માસ્ક દેખાય છે, પણ ક્યાંય સાચો-જીવતો જાગતો ઉમેદવાર દેખાતો નથી. કદાચ એ લોકો માટે સાચુકલા ઉમેદવારનું કોઈ મહત્ત્વ પણ નથી, કેમકે એ પોસ્ટર્સમાંથી બહાર નીકળીને એમની મદદ માટે ક્યારેય આવવાનો પણ નથી.

એક તબક્કે નક્સલવાદી હુમલાના ભયે મતદાન મથકેથી કર્મચારીઓ વોટિંગ મશીન અને અન્ય સામાન સમેટીને ભાગે છે. ‘મતકૂટિર’ (Polling Booth) લખેલું પૂંઠું જમીન પર પડેલું દેખાય છે. કોઈ જ ટીકા-ટિપ્પણ વિના ગ્રાસરૂટ લેવલ પર ઇલેક્શન-વોટિંગ સિસ્ટમ-ડેમોક્રસીની વાસ્તવિકતા શું છે તે બરાબર ક્લિયર થઈ જાય છે.

***

નક્સલવાદીઓ પોતાનો અજેન્ડા ચલાવે છે, રાજકારણીઓ પોતાનો. કોન્ફ્લિક્ટ ઝોન છે એટલે આર્મીનો પંજો પણ એકદમ ટાઇટ છે. વચ્ચે પીસાય છે સામાન્ય લોકો, જેમની હાલત કપાઈને થાળીમાં પીરસાતી મરઘીથી વિશેષ નથી (એ દૃશ્ય-જક્સ્ટાપોઝિશન જબરદસ્ત છેઃ એક તરફ મતદાન કરવા માટે લશ્કરના સૈનિકો લોકોને પકડી રહ્યા છે અને બીજી બાજુ આ જ સૈનિકોને ખવડાવવા માટે ગામની કોઈ સ્ત્રી ભાગી રહેલી મરઘીને પકડી રહી છે).

***

માત્ર 106 મિનિટની આ ફિલ્મમાં ન્યુટનની પર્સનાલિટી અને એના કામની ઓળખ થઈ ગયા બાદ પોણી ફિલ્મ સવારે ચાર વાગ્યાથી બપોરે ત્રણ વાગ્યાનો ઘટનાક્રમ જ કહે છે. પરંતુ ધીમે ધીમે તે કલાઇડોસ્કોપની જેમ અલગ લગ પર્સ્પેક્ટિવ આપણી સામે મૂકતી રહે છે. એક જબરદસ્ત પર્સ્પેક્ટિવ છે આર્મીનો. વર્ષોથી આપણને આર્મીનો ‘સરહદ પે હમારે જવાન લડ રહે હૈ’ ટાઇપનો ચહેરો જ બતાવવામાં આવ્યો છે (આમેય ભક્તિભાવની એન્ટ્રી થાય ત્યાં લોજિકનો છેદ ઊડી જાય). અહીંયા આર્મીનો ચહેરો છે CRPF અધિકારી આત્મા સિંહ (સુપ્રીમલી ટેલેન્ટેડ એક્ટર પંકજ ત્રિપાઠી). એનું પોતાનું, ઇલેક્શન કમિશનના અધિકારીઓ સાથેનું, ગામલોકો સાથેનું એનું વર્તન, એના વિચારો જોઇએ તો લાગે કે શા માટે દેશમાં ક્યારેય લશ્કરી શાસન ન સ્થપાવું જોઇએ. એને એય ખબર છે કે જ્યાં દેશના નેતાઓને-દેશના લોકોને પોતાનાથી અમુક કિલોમીટરના અંતરે રહેતા લોકો કઈ હાલતમાં જીવે છે એ જાણવાની સુદ્ધાં દરકાર ન હોય, ત્યાં ચૂંટણીપ્રક્રિયા એક ફારસથી વધારે કંઈ જ નથી. નક્સલવાદને ખતમ કરવામાં સૂકા ભેગું લીલું બળે, ગામલોકોને કોનાથી વધુ હેરાનગતિ છે એ નક્કી કરવું અઘરું થઈ પડે, ત્યારે એક સૈનિક બોલે કે, ‘યે (મશીનગન) દેશ કા ભાર હૈ, જો હમારે કંધે પે હૈ’, એ હકીકત હોવા છતાં એમાં ભારોભાર એરોગન્સ છે. લશ્કરના ઉલ્લેખમાત્રથી ભારતકુમાર થઈ જતા લોકોની સામે કરાયેલો એસિડિક કટાક્ષ છે.

***

ફિલ્મનું રાઇટિંગ મૅચ્યોર હોય એટલે પ્રયાસ વિના પણ સંવાદોમાં રિફ્લેક્ટ થવા જ માંડે. ‘અરે દેખ તો સિર્ફ હમારી હી બીજલી ગઈ હૈ કિ સબ કી ગઈ હૈ?’, ‘યે સરકારી (બુલેટપ્રૂફ) જેકેટ હૈ, જરા કસ કે બાંધના વર્ના ગોલી આરપાર નીકલ જાયેગી’, ‘યે દંડકારણ્ય હૈ, સીતા કા હરણ ભી યહીં સે હુઆ થા, પુષ્પક વિમાન મેં. રાવણ વિશ્વ કા સબસે પહલા પાઇલટ થા’, ‘જી, મૈં(ને તો યે પોસ્ટિંગ ઇસિલિયે લી કિ મૈં) તો હેલિકોપ્ટર મેં બૈઠના ચાહતા થા’, ‘કમાલ હૈ ના, આપ યહાં સે કુછ હી ઘંટે કી દૂરી પે રહતે હો લેકિન આપકો હમારે બારે મેં કુછ ભી નહીં પતા…’ ફિલ્મમાં આ વાક્યો જ્યાં જ્યાં બોલાયાં છે, તે તમે જુઓ એટલે તેની પાછળનું થિન્કિંગ સમજાવા માંડે.

***

મૅચ્યોરિટીનો વધુ એક પુરાવો એટલે ફિલ્મમાં બતાવાયેલું એમ્બેડેડ જર્નલિઝમ. કોઈ વિદેશી મહિલા પત્રકાર ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારી સાથે અંતરિયાળ વિસ્તારમાં માત્ર 76 મતદારો માટે ચાલી રહેલી વોટિંગ પ્રોસેસ જોવા આવી રહી છે. CRPF જવાનને વાયરલેસ પર મેસેજ મળે છે અને અચાનક જ સુસ્ત વાતાવરણમાં હરકત આવી જાય છે. મતદારોને ખેંચી ખેંચીને પકડી લાવવામાં આવે છે, મતદાન શરૂ થઈ જાય છે ને ફોરેન કોરસપોન્ડન્ટ વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહીના મહાપર્વની સાક્ષી બને છે (એ મતદારોમાંથી કોઇએ ક્યારેય EVM જોયું નથી, ને એમને કોઈ જ ઉમેદવાર વિશે ખબર સુદ્ધાં નથી એ અલગ વાત છે).

કારણ નં. ૩. ઑનેસ્ટી ઇઝ ધ બેસ્ટ પૉલિસી. રિયલી?

કવિ ટર્ન્ડ રાજકારણી કુમાર વિશ્વાસની ફેમસ લાઇન છેઃ ‘પ્રેમ હમારે યહાં ઐસા વિષય હૈ જિસકી સિર્ફ થિયોરી કી ક્લાસ હી ચલતી હૈ.’ પ્રામાણિકતાનું પણ એવું જ છે. પણ ધારો કે કોઈ માણસ નક્કી કરે તો કે સવારથી રાત સુધી પ્રામાણિકતાના રસ્તે જ ચાલવું? જે સાચું હોય એ જ કહી દેવું, તો? ન્યુટન એવું કરે છે. એટલે જ એ સગીર વયની છોકરી સાથે સગાઈ કરવાની ના પાડી દે છે, દહેજ લેવાની પણ, એટલે જ એ પોતાના પિતા સાથે કડવા વિવાદમાં સપડાય છે. ઇલેક્શન પ્રોસેસમાં જરાય ગેરરીતિ ચલાવી લેતો નથી, ભલે એ માટે ગમે તેવું ગંભીર પરિણામ ભોગવવું પડે અને ભલે પ્રામાણિક રીતે વોટ આપવાથી લોકોની સ્થિતિમાં એક ટકોય ફરક પડવાનો ન હોય. સંજય મિશ્રાના પાત્ર દ્વારા ફિલ્મમાં ન્યુટનને મળેલી સૂચના દરેક ભારતીયે કોતરી રાખવા જેવી છે, ‘પ્રામાણિક બનીને-રહીને તમે કોઇના પર ઉપકાર નથી કરતા. એ તમારી પાસેથી અપેક્ષિત જ છે. તમે જો પ્રામાણિકતાથી તમારું કામ કરતા રહેશો તો દેશનું ભલું આપોઆપ થવા લાગશે.’

કારણ નં. 4. ડૉક્યુડ્રામા ફીલ

ફિલ્મના પહેલા જ સીનથી લઇને ‘ન્યુટન’માં એવા સંખ્યાબંધ દૃશ્યો છે જે એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મની ફીલ આપે છે. પ્લસ, એમાં ફિલ્માવવામાં આવેલા સીન પણ એ રીતે મુકાયા છે જે જાણે ડૉક્યુડ્રામા (નાટ્ય રૂપાંતર સાથેની ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ) જોતા હોઇએ એવી છાપ છોડે છે. વધુ રસપ્રદ વાત એ છે કે આટલી બધી લૅયર્ડ વાતો કરી હોવા છતાં ‘ન્યુટન’ કોઈનો પક્ષ લેતી નથી કે નથી સીધી રીતે કોઇને વિલન સાબિત કરતી. જે આપણને વિલન લાગે તેનો (એટલે કે ભારતીય આર્મીનો) પોઇન્ટ ઑફ વ્યુ પણ માત્ર એક જ વાક્યથી સમજાઈ જાય છે. ભારતીય ચૂંટણી પ્રક્રિયાની જટિલતા, ચીવટ અને ફૂવડ નેતાગીરીને કારણે અનેક લોકો માટે તેની વ્યર્થતા, નીતિથી કામ કરવા માગતા માણસની કફોડી હાલત, ભગવાન ભરોસે છોડી દેવાયેલા છેવાડાના લોકોની બેબસી… બધાં જ પાસાં આપણી સામે ખોલીને મૂકી દે છે. ફિલ્મ ક્યાંક કડવું હસાવે છે, ડાર્ક હ્યુમર પીરસે છે, કોઈ સોલ્યુશન નથી આપતી છતાં વિચારોનું ટ્રિગર તો દબાવે જ છે. રોમેન્સ પણ આ ફિલ્મમાં એટલો સટલ અને ઇન્ડિકેટિવ છે કે બાકીનું બધું આપણા પર છોડી દેવાયું છે. હા, કદાચ આ જ ક્વાયતમાં ફિલ્મ અનહદ સ્લો થઈ ગઈ છે. મતદારોની રાહ જોતાં બેઠેલા ચૂંટણી કર્મચારીઓની સાથે થિયેટરમાં પણ સમય થંભી ગયો હોય એવું લાગે છે. એ ખાલી જગ્યાઓ વધુ સારી રીતે ભરાઈ હોત તો ફિલ્મ ઓર ભરચક બની શકી હોત.

કારણ નં. 5. પર્ફોર્મન્સીસ

જો મહાટેલેન્ટેડ લોકોની ટીમ ‘ન્યુટન’માં ન હોત તો તે કોઈ આર્ટ ફિલ્મ બનીને ક્યાંય અંધારામાં ધકેલાઈ ગઈ હોત. રાજકુમાર રાવ ઉપરાંત ટેરિફિક પંકજ ત્રિપાઠી, માત્ર બે સીન માટે દેખાતા સંજય મિશ્રા, રઘુવીર યાદવ, સ્થાનિક આદિવાસી શિક્ષિકા બનતી અંજલિ પાટિલ… આ બધાં લોકો એટલાં નૅચરલ છે કે ક્યાંય પ્રયાસપૂર્વક ઍક્ટિંગ કરતા હોય એવું લાગતું નથી. પંકજ ત્રિપાઠીની ઍફર્ટલેસ કરડકી, સંજય મિશ્રાની ઇલેક્શન પ્રોસેસમાં સામેલ થતા રિઝર્વ કર્મચારીઓમાં મહાન કાર્યનો ભાગ બની રહ્યા હોવાની ભાવના ઇન્જેક્ટ કરવાની ક્વાયત કે ગુરુજ્ઞાન આપવાની પદ્ધતિ, રઘુવીર યાદવની જાણે ‘ઇલેક્શન પિકનિક’માં આવ્યા હોય એવી બેફિકરાઈ કે અંજલિ પાટિલની ખુદ્દારી, કોઇપણ સ્થાનિકને નક્સલવાદીમાં કે નક્સલવાદીના જાસૂસમાં ખપાવી દેવાની આર્મીની ફિતરત સામે ભભૂકતો જ્વાળામુખી અને હિન્દી-સ્થાનિક ભાષામાં થતું સ્વિચઑવર બધું જ ભયંકર સ્મૂધ-સટલ છે. અફ કોર્સ, આ માટે ડિરેક્ટર અમિત મસુરકર અને રાઇટર મયંક તિવારીની મહેનત પણ જવાબદાર છે. અમિત મસુરકરે અગાઉ ‘સુલેમાની કીડા’ નામની મસ્ત લૉ બજેટ ઇન્ડી મુવી બનાવેલી (જે ન જોઈ હોય તો ગમે ત્યાંથી મેળવીને જોઈ લેવા જેવી છે). ફિલ્મના એક દૃશ્યમાં દેખાતા સહ-લેખક મયંક તિવારીએ સુલેમાની કીડામાં એક્ટિંગ પણ કરેલી.

આટલાં વખાણ છતાં બહુ બધા લોકોને મજા પડે એવી આ ફિલ્મ નથી જ. પૂરતું લોબીઇંગ ન થાય કે વધુ સારી ફિલ્મો સાથે ટક્કર થાય તો ઑસ્કરમાં ‘ન્યુટન’નો ગજ ન વાગે તે પણ પોસિબલ છે. છતાં સારી ફિલ્મો અવૉર્ડ્સની મોહતાજ નથી હોતી (અને અવૉર્ડ વિનર ફિલ્મો સારી જ હોય એવુંય જરૂરી નથી!). એક સારી ફિલ્મ જોયાનો સંતોષ લેવો હોય તો ‘ન્યુટન’ ચૂકવા જેવી નથી.

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.