ઇત્તેફાક

ન્યુ બૉટલ, ઓલ્ડ વાઇન, નોટ સો ફાઇન

***

રાઇટિંગનો જ કમાલ છે કે 48 વર્ષ પહેલાં આવેલી ફિલ્મ આજે પણ મૅચ્યોર લાગે છે અને 2017માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ આઉટડૅટેડ.

***

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

***

ittefaq-poster‘મિ. લૉર્ડ, આજે ઘણા સમય બાદ આપની સિને-કૉર્ટમાં એક ઇન્ટરેસ્ટિંગ મુકદ્દમો આવ્યો છે. આ વખતે કૅસ ફરી સો કૉલ્ડ રિમેકનો છે.’

‘હમ્મ… આમેય અત્યારે જૂનું ભુલાવી દઇને નવું રિ-ક્રિએટ કરવાની ફેશન ચાલે છે. યુ મૅ પ્રોસીડ.’

‘થૅન્ક યુ મિ. લૉર્ડ.વાત આ શુક્રવારે રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘ઇત્તેફાક’ની છે. આ ફિલ્મ આમ તો ઈ.સ. 1969માં આવેલી આ જ નામની રાજેશ ખન્ના સ્ટારર ફિલ્મની ઓલમોસ્ટ રિમેક છે.’

‘ઓલમોસ્ટ રિમેક?’

‘હા, એટલે મૂળ પ્લોટ યથાવત રાખીને તેનું બહારનું કલેવર બદલી નાખવામાં આવ્યું છે.’

‘સરકારી યોજનાઓમાં થાય છે એવું?’

‘સર, વાત પોલિટિકલ થઈ જશે અને આમેય આચાર સંહિતા ચાલુ છે.’

‘ઓહ, યસ યસ. પ્લીઝ કન્ટિન્યુ.’

‘તો સર, વિકિપીડિયાનાં પાનાં ફેરવનારાઓ જાણે છે કે આ ઇત્તેફાકનું મૂળ જૂની ઇત્તેફાકમાં અને તેનાં મૂળ ‘ધુમ્મસ’ નામના એક ગુજરાતી નાટકમાં છે. વધુ ઊંડા ઊતરીએ તો એક હૉલિવૂડ ફિલ્મ અને એક પરદેશી નાટક પણ મળી આવે છે.’

‘ઇન્ટરેસ્ટિંગ. એવું તે શું છે આ સ્ટોરીમાં કે પાંચ દાયકાથી ફરી ફરીને બનતી રહે છે?’

‘મિ. લૉર્ડ, વાત એક નઠારા કોઇન્સિડન્સની છે. પત્નીની હત્યા કરીને ભાગતો એક માણસ પોલીસથી બચવા એક ઘરમાં આશરો લે છે. પરંતુ એ ઘરમાં પહેલેથી જ પોતાનાં ડીપ ડાર્ક સિક્રેટ્સ છુપાયેલાં છે.’

‘વ્હોટ? મિસ્ટર પ્રોસિક્યુટર, મારી કૉર્ટમાં સ્પોઇલર કહી દેવા એ કન્ટેમ્પ્ટ ઑફ કૉર્ટનો ગંભીર ગુનો બને છે. ડૉન્ટ યુ નૉ ધેટ?’

‘રિલેક્સ,યૉર ઑનર. ઑરિજિનલ સ્ટોરીની આ જ તો બ્યુટિ છે કે વાત દેખાય છે એટલી સિમ્પલ નથી. સત્યને આડે કેટલાંય પડળ છે.જોકે આ મર્ડર મિસ્ટરી ફિલ્મમાંબે દાયકા જૂની બીજી એક હિન્દી મર્ડર મિસ્ટરી ફિલ્મનું સિક્રેટ બડી બેશર્મીથી છત્તું કરી નાખવામાં આવ્યુંછે. એ વિશે તો હું પોતે જ એક સિને ઇન્ટરેસ્ટલિટિગેશન કરવાનો છું.’

‘ઇટ્સ પથેટિક. સિને-કૉર્ટ આ વાતની ગંભીર નોંધ લે છે.લેકિન સિને-કૉર્ટમાં આ ફિલ્મને ઘસડી લાવવાનો મુખ્ય આશય શો છે?’

‘મિ. લૉર્ડ, ટિકિટના ભાવ જ્યારે ફિલ્મની લંબાઈ કરતાં બમણા થઈ જાય અને દર્શકો પર અધકચરા રિવ્યુઝનો મારો ચાલવા લાગે ત્યારે ઑથેન્ટિસિટીનું મહત્ત્વ વધી જાય છે.’

‘કૉપી ધેટ.પણ આ કૅસ એક પક્ષીય છે? ડિફેન્સ ક્યાં છે?’

‘હિઅર આઈ એમ, મિ. લૉર્ડ.ઇફ યુ પરમિટ, કેન આઈ સ્ટાર્ટ?’

‘યસ પ્લીઝ. ગો અહેડ.’

‘થેન્ક યુ, મિ. લૉર્ડ. ફર્સ્ટ ઑફ ઑલ ‘હુ ડન ઇટ’ પ્રકારની સસ્પેન્સ-મિસ્ટરી ફિલ્મ બનાવવી તે ઓલમોસ્ટ સુસાઇડલ મિશન છે. કેમ કે, એક વખત સિક્રેટ છત્તું થયા પછી એમાં કશી ઉત્તેજના રહેતી નથી ને ફિલ્મની રિપીટ વેલ્યુ ઑલમોસ્ટ ખતમ થઈ જાય છે. એમાંય અત્યારે તો પરાણે ઇરોટિક ને ઑબ્જેક્ટિફિકેશનવાળાં આઇટેમ સોંગ્સ ઘુસાડીને ફિલ્મ વેચવાનો ધંધો કરાય છે.અમે એવું કશું જ કર્યું નથી. એ જ બતાવે છે કે અમારો ઇરાદો નેક છે.’

‘ઑબ્જેક્શન મિ. લૉર્ડ.’

‘સસ્ટેઇન્ડ.’

‘યૉર ઑનર. ક્લિશૅ ભાષામાં કહું તો ‘મારા કાબિલ દોસ્ત’ એ ભૂલી જાય છે કે પોતાને મ્યુઝિક ડિરેક્ટર તરીકે ઓળખાવતા તનિશ્ક બાગચી નામના એક શખ્સ પાસે ‘રાત બાકી બાત બાકી’ જેવા ક્લાસિક સોંગનું સો કૉલ્ડ ‘રિમિક્સ’કરાવીને ફિલ્મને પ્રમોટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો જ છે. એ તનિશ્ક બાગચી પર તો જૂનાં સોંગ્સનું ‘સિરિયલ કિલિંગ’ કરવાનો એક અલગ કૅસ લઇને હું નામદાર કૉર્ટ પાસે આવવાનો છું. લેકિન સોનાક્ષી સિંહાના ઑબ્જેક્ટિફિકેશનવાળા આ ‘રિમિક્સ’ જેવી જ હાલત આખી ફિલ્મની છે.’

‘એન્ડ વ્હોટ્સ ધેટ?’

‘બંનેમાં ઍનર્જી જ નથી, સર.’

‘ઑબ્જેક્શન ફ્રોમ માય સાઇડ એઝ વેલ.’

‘એન્ડ સસ્ટેઇન્ડ ટૂ.’

‘આભાર, નામદાર. અમારી ફિલ્મ માત્ર 107 મિનિટની જ છે. કોઈ ખોટી ચરબી નહીં, સીધી ખૂન કૅસથી જ સ્ટોરી સ્ટાર્ટ થાય અને છેક સુધી તેને જ વળગી રહે.’

‘વાત સાચી, મિ. લૉર્ડ. પણ ફિલ્મની પૅસ એટલી સ્લો છે કે આટલી ઓછી લંબાઈ પણ વધુ લાગે છે. અર્જન્સી ઊભી કરવા માટે કૅસને કોઈ જ લોજિક વિના ત્રણ દિવસમાં સોલ્વ કરવાની ડૅડલાઇન અપાય છે. એ પછીયે ફિલ્મમાં એક ફાસ્ટ પૅસ્ડ સસ્પેન્સ થ્રિલરને છાજે એવી સ્પીડ તો આવતી જ નથી.’ ફિલ્મ એટલી સ્લો પૅસમાં આગળ વધ્યા કરે કે ખરેખર કાતિલ કોણ છે અને કત્લ શી રીતે થયાં તે જાણવાની આપણી ઉત્કંઠા જ મરી જાય.’

‘ઓહ, ઇઝ ધેટ સો?’

‘યસ મિ. લૉર્ડ. ફિલ્મના યંગ ડિરેક્ટર અભય ચોપરાએ-જેઓ ખુદ સદગત રવિ ચોપરાના દીકરા છે, તેમણે-આ ફિલ્મને સિમ્પલ રીતે કહેવાને બદલે ‘રશોમોન ઇફેક્ટ’ વાપરી છે.’

‘રશોમોન ઇફેક્ટ?’

‘યૉર ઑનર, ઈ.સ. ૧૯૫૦માં દિગ્ગજ જૅપનીઝ ફિલ્મમૅકર અકિરા કુરોસાવાએ ‘રશોમોન’ નામની ફિલ્મ બનાવેલી. તેમાં વગડામાં થયેલા એક બળાત્કાર અને હત્યા કૅસની વાત હતી. આખી ફિલ્મમાં તે કૅસ સાથે સંકળાયેલા લોકો એક જ ઘટનાને પોતપોતાના દૃષ્ટિકોણથી જુએ ત્યારે સમગ્ર ઘટના અને આરોપી ધરમૂળથી બદલાઈ જાય તેની વાત હતી. જૅપનીસ સિનેમાને રાતોરાત આખી દુનિયામાં જાણીતું કરી દેનારી આ ફિલ્મ વર્લ્ડ સિનેમાની વન ઑફ ધ ગ્રેટેસ્ટ મુવીઝ ગણાય છે. એ ફિલ્મની સફળતાને પગલે જ ‘રશોમોન ઇફેક્ટ’ શબ્દ અસ્તિત્વમાં આવ્યો છે. છેલ્લે આપણે ત્યાં ‘તલવાર’ ફિલ્મમાં એ પ્રકારના સ્ટોરીટેલિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. એમ તો આ ફિલ્મને ‘અનરિલાયેબલ નૅરેટર’ની કેટેગરીમાં પણ મૂકી શકાય, જેમાં વાર્તાના સૂત્રધાર જ વાર્તા જોનાર-સાંભળનારને અવળે પાટે ચડાવી દે. જોકે એ વિશે વધુ ચર્ચા કરીશું તો ફરી પાછો સ્પોઇલરનો પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થશે.’

‘વેરી ઇન્ટરેસ્ટિંગ. પણ પોતાની પહેલી જ ફિલ્મમાં એ છોકરા અભય ચોપરાએ સ્ટોરી ટેલિંગની આવી અનોખી ટેકનિક વાપરી હોય, તો એ સારું જ કહેવાય ને?’

‘યસ, બટ જો સ્ક્રીનપ્લે પર્ફેક્ટ્લી ન લખાયેલો હોય તો ઓછી લંબાઈની ફિલ્મ પણ લાંબી, કંટાળાજનક અને રિપિટિટિવ લાગવા માંડે. જોકે આ વાતની ફિલ્મના રાઇટરલોગને પણ ખબર છે જ. એટલે જ એમણે હ્યુમરનો પૂરતો ડોઝ ઉમેર્યો છે.’

‘જેમકે?’

‘જેમકે, પહેલાં તો ફિલ્મનો નાયક ‘મશહૂર રાઇટર’ છે અને એનું નામ રખાયું છે ‘વિક્રમ સેઠી’. સૌ જાણે છે એમ રિયલ લાઇફમાં પણ ‘અ સ્યુટેબલ બૉય’થી જાણીતા વિક્રમ સેઠ નામના રાઇટર છે જ. અને આ રાઇટરને ન વાંચવા બદલ ફિલ્મનું એક પાત્ર બીજા પાત્ર વિશે કહે છે, ‘યે તો સિર્ફ ચેતન કે ભગત હૈ.’એક બીજો ચાબખા જેવો ડાયલોગ પણ છે, કે ‘આજકલ તો ઇન્ડિયા મેં ક્રાઇમ કર કે NRI બન જાને કા ફૅશન ચલ રહા હૈ.’ યાને કે મૅટા હ્યુમર-સટાયર, મિ. લૉર્ડ!પ્લસ પુલિસવાલાઓજ્યાં મર્ડર થયું હોય ત્યાં-ક્રાઇમ સીન પર ચા બનાવીનેએકબીજાને પીરસતા હોય,સિક્યોરિટી ગાર્ડ પોતાના ખરાબ પેટનું એકદમ ડિટેઇલમાં વર્ણન કરે, ઇન્વેસ્ટિગેશન રૂમમાં લબુક ઝબુક થતી ટ્યુબલાઇટ બદલવા માટે ખુદ આરોપીની જ મદદ લેવામાં આવે…આવી ઘણી કોમિક મોમેન્ટ્સ છે, જે ફિલ્મને સાવ ડલ બનતાં રોકે છે.’

‘ગુડ, પણ તો પછી તમારા અવાજમાંથી મને નિરાશાનો ટોન કેમ સંભળાય છે?’

‘કેમકે પહેલાં તો આ ફિલ્મના કાસ્ટિંગમાં જ લોચો છે. સિદ્ધાર્થ મલ્હોત્રા સૂટિંગ-શર્ટિંગના મૉડલ તરીકે સરસ છે, પણ એક્ટર? નો મિ. લૉર્ડ. એના ચહેરા પર કોઈ કહેતા કોઈ એક્સપ્રેશન આવતું જ નથી. ફિલ્મમાં એના પર ‘ક્રાઇમ ઑફ પૅશન’નો આરોપ છે, પણ એના પાત્રમાં કોઈ પૅશન દેખાતું નથી. એ રડે, ફ્રસ્ટ્રેટ થાય, નિરાશ થાય, ગુસ્સે થાય… બધું જ ચાવી ભરેલા રમકડાની જેમ. સોનાક્ષીનું પણ એવું જ છે. આ બંનેનાં પાત્રો-ઍક્ટિંગ એ હદે ફિક્કાં છે કે એમના કરતાં તો પોલીસ કોન્સ્ટેબલનાં કેરેક્ટર્સક્યાંય વધુ જીવંત લાગે છે. હા, અક્ષય ખન્ના આ ફિલ્મનું ઓલમોસ્ટ સરપ્રાઇઝિંગ ઍલિમેન્ટ છે. ગંભીર રહીને ઇમોશન્સ ચૅન્જ કરવાની અને કરડાકી બતાવવાની એની કાબેલિયતને દાદ દેવી જોઇએ.છતાં અંગત રીતે એવું લાગે છે કે અક્ષય ખન્નાને બદલે ફિલ્મમાં ઇરફાન, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી કે કે.કે. મેનન હોત, સિદ્ધાર્થને બદલે રાજકુમાર રાવ, ઇમરાન હાશ્મી કે આયુષ્માન ખુરાના હોત, અને સોનાક્ષીને બદલે રાધિકા આપ્ટે કે તાપસી પન્નુ હોત, તો આ ફિલ્મ ક્યાંય વધુ જોવાલાયક બની હોત.’

‘ઑબ્જેક્શન મિ. લૉર્ડ.’

‘સસ્ટેઇન્ડ.’

‘મિસ્ટર પ્રોસિક્યુટર માત્ર એઝમ્પ્શન-જો અને તો વાળી ધારણાઓ પર દલીલો કરી રહ્યા છે. એ ભૂલી રહ્યા છે કે ફિલ્મનું કાસ્ટિંગ મૅકર્સનો અધિકાર હોય છે.’

‘રાઇટ. આ વાત હું માત્ર મારા અભિપ્રાય, અનુભવ અને ઑબ્ઝર્વેશનને આધારે જ કહી રહ્યો છું. પરંતુ એ વાતનો કોઈ ઇનકાર થઈ શકે તેમ નથી કે આ મિસ્ટરી ફિલ્મ ખાસ્સી આઉટડેટેડ છે.’

‘આઉટડેટેડ?’

‘યસ, યૉર ઑનર, આઉટડેટેડ. તમે જ કહો કે અત્યારે જ્યાં ‘ક્રાઇમ પેટ્રોલ’ના પોણા ભાગના કૅસ પણ શકમંદોની કૉલ ડિટેલ્સ અને એમનું મોબાઇલ લોકેશન ટ્રેસ કરીને સોલ્વ કરાય છે. અહીં તેનો ઉલ્લેખ સુદ્ધાં નહીં. આવી ફિલ્મ બનાવતાં પહેલાં ફિલ્મના રાઇટર્સે જો ‘શેરલૉક’ જેવી ટેલિવિઝન સિરીઝ જોઈ હોય તો એમને ખ્યાલ આવે કે ‘હુ ડન ઇટ’ ટાઇપની વાર્તાઓ કેટલી આગળ વધી ચૂકી છે. એવી જ બીજી એક ઇલ્લોજિકલ સિક્વન્સમાં ટૅક ઑફ થતું વિમાન રોકવા માટે ફિલ્મનું પોલીસ સાથે સંકળાયેલું એક પાત્ર કોઈ જ લોજિક વિના દોડાદોડ કરી મૂકે છે. જ્યારે રિયલ લાઇફમાં એક ચક્રમ માણસે મૂકેલી ચિઠ્ઠીથી આખી ફ્લાઇટ ડાઇવર્ટ થઇને ઇમર્જન્સી લૅન્ડિંગ કરી શકતી હોય ત્યારે પોલીસના ફોનથી ફ્લાઇટ શા માટે થોડા સમય સુધી ડિલે ન થઈ શકે? શોધવા બેસીએ તો આવી બીજી બાબતો પણ મળી શકે તેમ છે. પરંતુ તેનું ડિસ્કશન કરવા જતાં સ્પોઇલર આવી જાય તેમ છે. રાઇટર્સે ફિલ્મને ટ્વિસ્ટ ઍન્ડિંગ આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે, પરંતુ સસ્પેન્સ ફિલ્મો જોવા ટેવાયેલા લોકોને અંદાજ આવી જ જાય કે આ સિક્રેટ શું હશે. યાને કે સિક્રેટ છત્તું થાય ત્યારે ભાગ્યે જ કોઈ સરપ્રાઇઝ કે શૉકની ફીલિંગ આવે છે.’

‘હમ્મ. ડિફેન્સને આ મુદ્દે કોઈ સફાઈ પેશ કરવી છે?’

‘નો, યૉર ઑનર.’

‘તો બંને પક્ષની દલીલો-પ્રતિદલીલો સાંભળ્યા બાદ નવોદિત ફિલ્મમૅકર અભય ચોપરાની ફિલ્મ ‘ઇત્તેફાક’ વિશે આ સિને-કૉર્ટ એ નિર્ણય પર પહોંચી છે કે ફિલ્મ મર્ડર-મિસ્ટરી વાર્તાઓના શોખીનોને પણ માઇલ્ડ એન્ટરટેનમેન્ટ આપે તેવી છે. ફિલ્મ રાઇટર્સને આ સિને-કૉર્ટ તાકીદ કરે છે કે તેઓ નવી, ફ્રેશ અને મૅચ્યોર સ્ટોરીઝ લખવાની ચૅલેન્જ ઉપાડે, કેમ કે હવે દુનિયાભરનું નમૂનેદાર કન્ટેન્ટ એક જ ક્લિક પર અવેલેબલ છે. એટલે જૂનો માલ ફરીથી વઘારીને પેશ કરવાની ટ્રિક લાંબો સમય કામ નહીં કરે. અને હા, અક્ષય ખન્નાને તાકીદ કરવામાં આવે છે કે તે પૂરેપૂરું હેર ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવીને વધુ ને વધુ ફિલ્મોમાં દમદાર ભૂમિકાઓ ભજવે. ધ સિને-કૉર્ટ ઇઝ ઍડજર્ન્ડ ટિલ નેક્સ્ટ રિલીઝ.’

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

 

Advertisements