Good Bye Rhythm House

rhythm-house-1ગઈ કાલે મુંબઈના લેજન્ડરી મ્યુઝિક સ્ટોર ‘રિધમ હાઉસ’નો છેલ્લો દિવસ હતો. ગયા વર્ષે ‘કેફે સમોવર’ બંધ થયા પછી સાઉથ બોમ્બેના વારસા પર પડેલો આ બીજો મરણતોલ ઘા છે. રિધમ હાઉસની વિદાય એ ડિજિટલ રિવોલ્યૂશનની બહુ પેઇનફુલ સાઇડ ઇફેક્ટ છે.

સાત દાયકા કરતાં પણ વધારે જૂનો આ સ્ટોર કેવો ગ્રૅન્ડ ભૂતકાળ ધરાવતો હશે તેની એ વાત પરથી જ ખબર પડી જાય કે એકથી એક ચડિયાતી ફિલ્મી હસ્તીઓ તેની ફૅન હતી. શમ્મી કપૂરે પોતાની ‘અનપ્લગ્ડ’ સિરીઝમાં એક કિસ્સો કહેલો, કે એ જ્યારે ઇત્તુ સા હતા એ વખતે નરગિસે એને કહેલું કે, ‘શમ્મી બાબા, જો તું મને રાજ (કપૂર) સાથે ફિલ્મ મેળવી આપે તો હું તને કિસ કરીશ.’ થોડાં વર્ષ વીત્યાં. શમ્મી ગભરુ જવાનમાં કન્વર્ટ થઈ ગયેલા. નરગિસને માશાઅલ્લાહ રાજ કપૂર સાથે ફિલ્મ પણ મળી ગયેલી અને શમ્મીએ નરગિસને પેલી કિસ યાદ કરાવી. પણ એ તો ‘શમ્મી બાબા’ને કિસ કરવાની હતી, યુવાન ‘શમ્મી- ધ ડૅશિંગ’ને નહીં! થોડી આનાકાની-દોડાદોડી પછી સૅટલમેન્ટ થયું. શમ્મીએ કિસને બદલે ગ્રામોફોન પ્લેયર માગ્યું. નરગિસ એ વખતે જાતે ડ્રાઇવ કરીને શમ્મીને લઈ ગઈ. ગ્રામોફોન પ્લેયર અપાવ્યું અને પછી ‘રિધમ હાઉસ’માં જઇને મોં માગી રેકર્ડ્સ અપાવી. (આ કિસ્સો શમ્મીજીના મોઢે સાંભળવા માટે પહેલી કમેન્ટમાં લિન્ક આપી છે.) ઇવન ‘દિલ તો પાગલ હૈ’માં પણ રિધમ હાઉસનો ઉલ્લેખ છે.
***
મારા વન ઑફ ધ ફેવરિટ રાઇટર્સ એવા બિશ્વનાથ ઘોષે એમના લેટેસ્ટ લેખમાં લખ્યું છે કે એમને ઈ-બુક્સ નથી ગમતી. એમને તો પેલી જેમાંથી કાગળ અને શાહીની સુગંધ આવે એવી ટ્રેડિશનલ બુક્સ જ ગમે છે. તે માટે એમણે એક કારણ એવું પણ આપ્યું છે કે ધારો કે તમારા કિન્ડલમાં ૫૦૦ બુક્સ હોય, તોય કોઇને ખબર પડવાની નથી, પણ ઘરમાં ૫૦૦ બુક્સ હોય, તો નાનકડી લાઇબ્રેરી ખડી થઈ જાય, જે જોઇને ઘરનાં બાળકો પણ વાંચતાં થાય. આવું જ કંઇક કેસેટ્સ-સીડી-ડીવીડીનું પણ છે.

ટૉરેન્ટ-ઈકોમર્સ વગેરે સાઇટ્સ પરથી ડાઉનલોડ કરવામાં ઇન્સ્ટન્ટ્લી બુક્સ-મુવીઝ અવેલેબલ થઈ જાય છે. ઇવન આ ડાઉનલૉડિંગ કલ્ચરે મારા જેવા ફિલ્મોના શોખીનને તો ઘેરબેઠાં જન્નત આપી દીધી છે. પણ એનાથી મેમરીઝ-યાદો બનતી નથી. સ્ટોરવાળા તમારા દોસ્તાર બનતા નથી. તમારા જેવા શોખીનો એ સ્ટોર પર ભેગા થઈ જાય અને વગર કોઈ ઓળખાણે તમે એમની સાથે ગમે તે વિષય પર ગપાટા મારવા માંડો એવું ડાઉનલોડ કલ્ચરમાં ક્યારેય નથી બનતું. બુક સ્ટોર કે ડીવીડી લાઇબ્રેરી પર છોકરો-છોકરી પ્રેમમાં પડી શકે, ટૉરેન્ટ પર નહીં. આજથી પંદર વર્ષ પહેલાં ઝીટીવી પર આવતી ‘રિશ્તે’ નામની સિરીઝમાં અદ્દલ આવી જ સ્ટોરી આવેલી. એમાં છોકરો-છોકરી મ્યુઝિક સ્ટોરમાં જ પ્રેમમાં પડે છે. ‘અતિથિ તુમ કબ જાઓગે’વાળા અશ્વની ધીરે લખેલી-ડિરેક્ટ કરેલી ‘જો કહા ન જાયે’ નામની એ બ્યુટિફુલ- વેરી બ્યુટિફુલ સ્ટોરીમાં જોતાં જ પ્રેમમાં પડી જઇએ એવી ગુજરાતણ કરિશ્મા મોદી પણ છે (એ હાર્ટવૉર્મિંગ લવસ્ટોરી જોવી હોય, તો તેની લિંક પણ પહેલી કમેન્ટમાં મૂકી છે!).
***
આપણી લાઇફનો એક ભાગ બની ગયેલું કાયમી ઠેકાણું બંધ થઈ જાય ત્યારે કેવી સ્થિતિ થાય એ હું અમદાવાદમાં મારાં ફેવરિટ કૅફે અને rhythm-house-2‘બિગ ફ્લિક્સ’ બંધ થયાં ત્યારે અનુભવી ચૂક્યો છું (આજે પણ એ રસ્તે પસાર થતી વખતે ત્યાં જોવાઈ જાય છે). ત્યારે ગઈકાલે કેટલાંય લોકો ‘રિધમ હાઉસ’નાં છેલ્લાં દર્શન કરવાં સ્પેશિયલી ત્યાં ગયેલાં અને એકબીજાને ભેટીને રીતસર ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડેલાં (એનીયે લિંક મૂકી છે). તેનો એક ફોટો પણ આ પોસ્ટ સાથે અટેચ કર્યો છે.

આપણે ત્યાં ભલે બુક-ડીવીડી શૉપ્સનાં વળતાં પાણી હોય, પણ બધે એવું નથી. ‘એમેઝોન’એ ગયા નવેમ્બરથી સિએટલ (અમેરિકા) ખાતે પોતાનો પહેલો ફિઝિકલ બુક સ્ટોર ખોલ્યો છે. આપણે ત્યાં પણ ‘લેન્સકાર્ટ’, ‘ફર્સ્ટક્રાય’, ‘ફૅબફર્નિશ’ જેવા ઑનલાઇન પ્લેયર્સે પણ પોતાના ફિઝિકલ સ્ટોર્સ શરૂ કરી દીધા છે (મેં પોતે જ આવા એક સ્ટોરમાંથી હમણાં જ ચશ્માંની એક ફ્રેમ ખરીદી). લંડનમાં થોડા દિવસ પહેલાં જ ‘લાઇબ્રેરિયા’ નામનો એક નવો બુક સ્ટોર ખૂલ્યો તેનાં વધામણાં ‘ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’ અખબારે પણ ખાધાં છે. (વધામણાંની લિંક, તમને ખબર જ છે કે પહેલી કમેન્ટમાં છે!)

મુવીઝ-મ્યુઝિક-બુક્સ એ બધું એક્સપિરિયન્સ છે અને એ ફીલ ફિઝિકલ પ્રેઝન્સથી જ આવે. સમય સાથે બદલાઇએ, પણ મેમરીઝ-એક્સપિયિરન્સના ભોગે નહીં. એક આખું કલ્ચર મરી પરવારે ત્યારે પારાવાર દુઃખ થાય.

બે વર્ષ પહેલાં અમે મુંબઈ ગયાં ત્યારે કાલાઘોડા પાસેથી પસાર થતી વખતે અચાનક જ ‘રિધમ હાઉસ’ પર ધ્યાન પડ્યું અને ગિટારના તાર જેવી ઝણઝણાટી શરીરમાંથી પસાર થઈ ગઈ. એ વખતે રિધમ હાઉસની બહાર મસ્તીભર્યો ફોટો પડાવવાની લાલચ રોકી શકાઈ નહીં. પણ ત્યારે ખબર નહોતી કે બે જ વર્ષમાં આ ફોટો ઇતિહાસનો એક ભાગ બની જશે.
અલવિદા, ‘રિધમ હાઉસ.’

P.S. 1 શમ્મી કપૂરનું નરગિસ સાથે કિસને બદલે ગ્રામોફોનનું બાર્ગેનિંગઃ
https://www.youtube.com/watch?v=56RcuxBHIEM

P.S. 2 લેખમાં ઝી ટીવીની ‘રિશ્તે’ ટીવી સિરીઝના જે ‘જો કહા ન જાયે’ નામના એપિસોડની વાત છે, તેની લિંક આ રહીઃ

P.S. 3  ‘ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’નો એ લેખ વાંચવાની ઇચ્છા હોય તો, એ પણ વિશ ગ્રાન્ટેડ!
http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/bookshops-are-back-because-you-cant-meet-a-lover-on-your-kindle-a6893841.html

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements