તમ્મા તમ્મા, જુમ્મા ચુમ્મા, હમ્મા હમ્મા… ખમ્મા ખમ્મા!

હની સિંઘ, બાદશાહ આણિ મંડળીએ અન્નુ મલિક-કોપીતમદાના કસમ ખાધા લાગે છે કે અમ ૯૦ના દાયકામાં ઊછરેલાઓની ગોલ્ડન યાદો પર રેસ્ટોરાંનું ગંદું વાસ મારતું પોતું ફેરવીને જ રહેશે. ‘ધીરે ધીરે’ અને ‘હમ્મા હમ્મા’નું બમ્બુ ફિટ કર્યા પછી હવે ‘તમ્મા તમ્મા’નાં નામનાં તમ્મર ચડાવ્યાં છે. એક તો મને એ સમજાતું નથી કે નાઇન્ટીઝનો જમાનો એવો તે કેવો જરીપુરાણો થઈ ગયો છે કે ત્યારનાં ગીતોને ‘રિક્રિએટ’ કરવાં પડે? અને ‘મિલેનિયલ્સ’ કહેવાતા યંગસ્ટર્સ બે દાયકા પહેલાંનાં સોંગ્સ યુટ્યુબ એટસેટરા પરથી ઍન્જોય ન કરી શકે? કમ ઓન, નાઇન્ટીઝ અને અત્યારના પહેરવેશ-રહેણીકરણીમાં કંઈ એવું પરિવર્તન નથી આવ્યું કે શાહરુખ-કાજોલ શરીરે કેળનાં પાન લપેટીને આદિવાસી ડાન્સ કરતાં હોય એવું લાગે! એ સોંગ્સમાં અત્યારે આલિયા-વરુણો-શ્રદ્ધા-આદિત્યોને નચાવીએ અને વચ્ચે બાદશાહ-હની સિંઘની અલતાફ રાજા છાપ લવારી નાખો તો જ યંગસ્ટર્સને મજા આવે? એન્ડ વર્સ્ટ ઑફ ઑલ, આપણે જે ગીતો સાથે મોટાં થયા હોઇએ, એ અત્યારે સો કૉલ્ડ ‘પાર્ટી ઍન્થમ’ તરીકે ‘રિક્રિએટ’ થયેલાં જોઇને સાલી ઘરડા થઈ ગયાની ફીલ આવે છે! અભી ઇતને બુઢ્ઢે ભી નહીં હુએ યાર, કે અત્યારની જનરેશનની સાથે રહેવા માટે, લેખક તરીકે ‘ટાર્ગેટ ઑડિયન્સ’ જાળવી રાખવા માટે 15-20 વર્ષનાં ટાબરિયાંવની કદમબોસી કરવી પડે!

આ કકળાટ વાંચીને રખે કોઈ માને કે હું બહુ મોટો મરજાદી પ્યોરિસ્ટ છું અને રિમિક્સ ગીતોથી મને રાતી કીડીઓ ચડે છે. જરાય નહીં. બશર્તે એ સોંગ્સ સરસ રીતે ‘રિમિક્સ’ થયેલાં હોય. તમે ‘ઇન્સ્ટન્ટ કર્મા’નાં ‘ડાન્સ મસ્તી’ સિરીઝનાં ગીતો સાંભળો, મારી વાત સમજાઈ જશે. ‘રિમિક્સ’-‘રિક્રિએશન’ વ્હોટએવરની સામે એક દલીલ એ થાય છે કે એ તો જૂનાં સોંગ્સને જીવંત રાખે છે. પરંતુ ‘રિક્રિએશન’-‘રિપ્રાઇઝ’ના નામે મસ્ત ગીતોનું ‘હમ્મા હમ્મા’ કરીને કામ તમામ કરી નાખવું હોય, તો કાઉન્ટ મી આઉટ પ્લીઝ. એક ઑબ્ઝર્વેશન હું એ જોઉં છું કે અત્યારે બધું જ મ્યુઝિક, ફિલ્મો લિટરલી એક ક્લિક પર અવેલેબલ હોવા છતાં કોઇને જોવાની તસદી નથી લેવી. ‘બઝફીડ’ કે ‘સ્કૂપવૂપ’ ટાઇપની ‘માધુકરી વેબસાઇટો’ પોતાની ‘ક્લિક બેઇટ’વાળી લિંક્સથી ‘ફલાણા વિલ બ્લો યોર માઇન્ડ’ ટાઇપની લિંકોમાં ‘લિસ્ટિકલ’ બનાવીને અધકચરું જ્ઞાન પિરસે ત્યારે યંગસ્ટર્સને ખબર પડે. એ પછીયે, ‘વ્હોટેવર…’ કહીને સ્નૅપચેટ-ટિન્ડર પર બિઝી થઈ જાય.

***

લૅટ્સ ગેટ બેક ટુ લેટેસ્ટ સેન્સેશન ‘તમ્મા તમ્મા’. અત્યારે ‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’માં ‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ના નામે ફરી પાછું એ જ ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગ (‘ઓ.કે. જાનુ’માં ‘હમ્મા હમ્મા’નો ખુરદો બોલાવનારા) બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી પાસે રિમિક્સ કરાવાયું છે.

‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ (‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’)

***

મને યાદ છે, સંજય દત્ત-માધુરી સ્ટારર ‘થાનેદાર’ રિલીઝ થયું ત્યારે અમે વેકેશનમાં કૅબલ પર કઝિનો સાથે મળીને એક બપોરે જોયેલું. અને ‘તમ્મા તમ્મા’ અમારા આઠેક વર્ષના દિમાગ પર છવાઈ ગયેલું. એક તો એનું ધમાકેદાર મ્યુઝિક. અને એનાથીયે સુપ્પક ડાન્સ. અત્યારે માધુરી વરુણ-આલિયાને ‘તમ્મા તમ્મા’નાં સ્ટેપ્સ શીખવતી હોય એવો વીડિયો વાઇરલ થાય છે. પરંતુ એ વખતે સેટેલાઇટ ચેનલોની ગેરહાજરીમાં લિમિટેડ વ્યુઇંગ સાથે બે-ચાર સ્ટેપ્સ અમેય શીખી લીધેલા. ધરપત એવી કે જો સંજય દત્ત ડાન્સ કરી શકતો હોય, વ્હાટ કાન્ટ અસ?! એ વખતે સૌ માધુરી દીક્ષિતની દિલધડક બ્યુટીમાં હિપ્નોટાઇઝ્ડ હતા. એનાં ક્યુટ લુક્સ, એનો ડાન્સ, એનો વિન્ડ ચાઇમ્સ જેવો રણકતો અવાજ, એક્ટિંગ… મીન્સ ધ કમ્પ્લિટ એક્ટર. ઉપરથી ‘તમ્મા તમ્મા’ના બળવાખોર શબ્દોઃ ‘તુ રાઝી… મૈં રાઝી… ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા…’ આઈ વૉઝ લાઇક, વ્હોટ? અહીંયા સાડાત્રણ રૂપિયાનું ‘ચંપક’ લેવા માટે પણ મમ્મી-પપ્પાને મસ્કા મારવા પડતા હોય, ત્યાં ‘ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા’? ધીસ ઇઝ ક્રેઝી, મૅન! અને અમે દોસ્તારો એવી ઇમ્પ્રેશનમાં હતા કે ‘તમ્મા તમ્મા’ એ કોઇક ખૂફિયા પ્રવૃત્તિ માટેનો કોડવર્ડ છે. ઇવન ફિલ્મના છેલ્લા સીનમાં જયાપ્રદા જીતેન્દ્રને પૂછે છે પણ ખરી કે ‘યે તમ્મા તમ્મા ક્યા હૈ?’ અને જવાબમાં જીતેન્દ્ર કહે છે, ‘ઇધર આઓ, બતાતા હૂં!’ પાછી ગીતમાં એવી લાઇન પણ હોય કે, ‘દોનોં મિલકર જો હોના હૈ હો ગયા…’ આઈ મીન, વ્હોટ હો ગયા?!

***

એ જ અરસામાં બીજા એક ગીતે તરખાટ મચાવેલો. અમિતાભ બચ્ચનનું ‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’. ત્રીજા ધોરણના ક્લાસમાં બાજુની બૅન્ચ પર બેસતી છોકરી પાસેથી પૅન્સિલનું શાર્પનર માગવામાં પણ ટેન્શનમાં અડધું વૉટરબૅગ પાણી પી જવું પડતું હોય, એવા ઇન્ટ્રોવર્ટ કાન પર બચ્ચનમોશાય સુદેશ ભોસલેના અવાજમાં ખુલ્લે આમ ઉઘરાણી કરતા હતા, ‘અરે ઓ જુમ્મા, મેરી જાનેમન, બાહર નિકલ, તૂને બોલા થા, પિછલે જુમ્મે કો, ચુમ્મા દૂંગી, અગલે જુમ્મે કો, આજ જુમ્મા હૈ….!’

શરૂઆતમાં ‘દૂરદર્શન’ પર ‘ચિત્રહાર’માં અવાજ વિના એ ગીત જોયું ત્યારે તો લાગેલું કે આ કોઈ ડિટર્જન્ટ પાઉડરની ઍડ છે! એટલે જ બધાના હાથમાં રહેલા મગમાંથી ફીણ નીકળે છે. બચ્ચન કિમી કાટકરને બોલાવે છે કે, ‘ગયા અઠવાડિયે તેં મારાં મેલાંઘેલાં કપડાં ધોઈ દેવાનું કહેલું, હવે તું જલ્દી આવ અને આ ગાભાં ધોઈ દે, જો હું નવો ડિટર્જન્ટ પાઉડર પણ લાવ્યો છું, ખુશ્બુદાર ઝાગવાલા.’ ત્યાં કિમી કાટકર પોતાનો ઘાઘરો ઉલાળતી આવીને કહે છે કે, ‘હું કંઈ નવરી બેઠી છું? આ મારો ઘાઘરો ધોઉં કે તારાં મસોતાં જેવાં લૂગડાં ધોઉં? ને આ આખી જાન જોડીને આવ્યો છો તે મેં કંઈ ધોબીઘાટ ખોલ્યો છે?!’ પછી ક્લિયર થયું કે આ તો જુમ્માબેન પાસેથી ગાભા કાઢી નાખે એવા ચુમ્મા માગી રહ્યો છે! એ વખતે ‘બધા ભારતીયો મારાં ભાઈ-બહેન છે’વાળા ટાઇમમાંય તે એટલું તો સમજાઈ ગયેલું કે આમાં અમિતાભ જે રીતે પેલ્વિક થ્રસ્ટ કરે છે અને કિમી કાટકર જે રીતે ઘાઘરો 90 અંશના ખૂણે ઉલાળે છે, એનો અર્થ કંઇક ભળતો જ થાય છે! એ અમારા ‘સ.ઉ.ઉ.કાર્ય’ના સિલેબસની બહારનો વિષય હતો! (એ ગીતમાં જે રીતે કિમી કાટકર સિક્કો પોતાના સૅન્ડલ નીચે દબાવી દે છે અને બચ્ચન પોતાના પૅન્ટની અંદર ઝીલી લે છે, એ દૃશ્ય અત્યારના અસહિષ્ણુ ટાઇમમાં ફિલ્માવાયું હોય તો હાહાકાર મચી જાય!)

***

અર્લી નાઇન્ટીઝમાં એટલું તો અમારા વાંચવામાં આવેલું કે અમિતાભ બચ્ચને ‘જુમ્મા ચુમ્મા ઇન લંડન’ નામનો ધમાકેદાર કૉન્સર્ટ કરેલો. વર્ષો પછી સાત સમુંદર પારથી ઇન્ટરનેટ નામનો જાદુઈ ચિરાગ અમારી પાસે આવ્યો અને રાતોની રાતો જાગીને અમે મનગમતાં મોતી ઊલેચવા માંડ્યાં. ત્યારે દિમાગમાં ‘ટોઇંગ’ થયું કે હાઇલા, આ ‘તમ્મા તમ્મા’ ને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ બંને તો આયાતી માલ છે! વેસ્ટ આફ્રિકન દેશ ગિનીના સિંગર મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ આલ્બમનાં ‘યે કે યે કે’ અને ‘તમા તમા લોગે તમા’ની બેઠ્ઠી ઉઠાંતરી છે. તેમ છતાં આપણા ગ્રેટ બૉલિવૂડની બલિહારી જુઓ એ વખતે આ ગીત કોણે પહેલાં બનાવ્યું એની કોન્ટ્રોવર્સી સર્જાયેલી! લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલની છાવણી કહે કે અમારું ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ પહેલાં સર્જાયેલું, જ્યારે બપ્પી લાહિરી કહે કે, ‘ના, હમ તમ્મા તમ્મા ગાન પહેલે બનાયા. લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ હમારા ગાન કૉપી કિયા…’ યાને કે કોણે પહેલાં ચોરી કરી એ બાબતે પણ વિવાદ! સો રી ટુ સે, પણ અત્યારે હાઇન્ડસાઇટમાં જોઇએ તો એવું જ લાગે કે આ તો દુકાળગ્રસ્ત એરિયામાં ફૂડપૅકેટની ઝૂંટાઝૂંટ જેવો જ મામલો છે. આ કોન્ટ્રોવર્સી અંગે ‘યુટ્યુબ’માં અમિતાભ બચ્ચનની પણ એ વખતની એક બાઇટ અવેલેબલ છે, જેમાં એ પોતાની ચિત-પરિચિત પોલિટિકલી કરેક્ટ સ્ટાઇલમાં ડિપ્લોમેટિક આન્સર આપે છે (અને બંને હિન્દી ગીત ચોરાઉ માલ હતો એ મુદ્દો સફાઈથી ચાતરી જાય છે).

***

પછી તો મેં મારા ફેવરિટ ટાઇમપાસ તરીકે આ ગીતોની ઉઠાંતરીનાં અને તેની સાથેની રસપ્રદ વિગતોનાં શક્ય તેટલાં રેકોર્ડ્સ એકઠા કર્યા. સમય હોય તો એ બધા વન બાય વન જોવા-સાંભળવાની મજા પડે તેમ છે. સૌથી પહેલાં આપણાં બંને હિન્દી સુપર ડુપર હીટ ‘ઑરિજિનલ’ સોંગ્સ જોઈ લોઃ

‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’ (ફિલ્મઃ હમ, અમિતાભ બચ્ચન, કિમી કાટકર)

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ (ફિલ્મઃ થાનેદાર, સંજય દત્ત, માધુરી દીક્ષિત)

આ બંને ગીત જેના પરથી ‘ઇન્સ્પાયર્ડ’ છે તે ખરેખર ઑરિજિનલ ગીત
‘તમા તમા લોગે તમા’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે, મ્યુઝિક વીડિયો વર્ઝન)

***

આ પાંચ ગીતો સાંભળ્યા પછી એટલો ખ્યાલ આવશે કે એક તો પાંચેય સોંગ્સ સરખાં જ મસ્ત છે. ગમે તેવા ઔરંગઝેબને થિરકવા પર મજબૂર કરી દે તેવાં. બીજું, આપણાં બંને હિન્દી ગીતોમાં અમેઝિંગ કોરિયોગ્રાફી-ડાન્સ છે. અમિતાભ બચ્ચનનો તો આખા કરિયરનો વન ઑફ ધ બેસ્ટ હાઈ ઍનર્જી ડાન્સ છે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ ગીતમાં. જૂની લિંક્સ ઊલેચતાં માલુમ પડે છે કે કોરિયોગ્રાફર સરોજ ખાનને સંજય દત્તને નચાવતાં નાકે દમ આવી ગયેલો અને કંઇક ૪૮ રિટેક થયેલાં. એમાંય ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગમાં (બરાબર 4-01 મિનિટથી 4-46 મિનિટ સુધી ચાલતી 45 સેકન્ડની) ખુરશીવાળી સિંગલ ટેક સિક્વન્સમાં છેક સુધી સંજય દત્તને ટપ્પી પડી નહીં. આખરે સંકટ સમયની સાંકળ તરીકે સુપર્બ ડાન્સર એવા જાવેદ જાફરીને બોલાવાયો અને એણે આ સિક્વન્સ ફટ્ટાક સે ઓકે કરી આપી એ જાણીતી વાત છે. એટલી સિક્વન્સ પૂરતો જાવેદ જાફરી સંજય દત્તનો બૉડી ડબલ છે એટલે જ એટલો પોર્શન ‘લોંગ શૉટ’માં (દૂરથી) જ શૂટ થયો છે. વધુ ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે એ સિક્વન્સ બેઠ્ઠી જૅનેટ જેક્સનનાં ‘મિસ યુ મચ’માંથી સરોજબેને બેઠ્ઠી તફડાવી લીધી છે. સીધી વાત છે, ‘થાનેદાર’ પોતે તમિલ-તેલુગુ ફિલ્મની ‘રિમેક’ હોય, ગીત ઉઠાંતરી હોય, તો ડાન્સ શા માટે રહી જાય?

આ રહી જૅનેટ જેક્સનના ‘મિસ યુ મચ’ સોંગની ચેર રુટિન સિક્વન્સઃ

(જૅનેટના સોંગમાં ઑડિયન્સમાંથી પુછાય છે, ‘ધેટ્સ ઇટ?’ તો ‘તમ્મા તમ્મા’માં પણ પુછાય છે, ‘એય, ખતમ હો ગયા ક્યા?’ બોલે તો, કમ્પ્લિટ ચિપકાઓઇંગ!)

‘જુમ્મા ચુમ્મા’ વર્સસ ‘તમ્મા તમ્મા’માં એટલું સમજાય છે કે લક્ષ્મી-પ્યારેએ નવું લાગે તેવું ગીત સર્જવાની મહેનત કરી છે. જ્યારે બપ્પીદાએ બે ગીતોનું મિક્સિંગ જ કર્યું છે. પરંતુ પોતાના ગીત બાબતે એ લોકો કેવા ઉત્સાહી હશે કે ‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગ વખતનો વ્યવસ્થિત વીડિયો પણ શૂટ કરાયો છે. એમાં નવાં નવાં આવેલાં કમ્પ્યુટરને કેવી દિલકશીથી ડિસ્પ્લે કરાયાં છે તે જુઓ. એ પણ માર્ક કરો કે આવું ધમ્માલ સોંગ પણ અનુરાધા પૌંડવાલ કેવી ભક્તિગીતની નિઃસ્પૃહતાથી ગાઈ શકે છે!

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગનો વીડિયો

***

વધુ ખણખોદ કરતાં એવું પણ જાણવા મળ્યું કે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ સોંગમાં ‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ ઝિલાય છે, તેના પર વધુ એક વિદેશી ગીતની અસર છે. ઍડી ગ્રાન્ટ નામના બ્રિટિશ ગાયકના ઈ.સ. 1978ના ગીત ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’નું મુખડું એ જ ઢાળમાં ગવાયેલું છે (‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ને બદલે ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ મૂકીને ગાઈ જુઓ!) ઑરિજિનલ ગીતની લિંક પર ક્લિક કરીને સાંભળી જ લોઃ

‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ (ઍડી ગ્રાન્ટ) (0-45 સેકન્ડથી એ લાઇન આવે છે)

***

મોરી કાન્તેનું ‘યે કે યે કે’ ગીત મુકુલ એસ. આનંદના જ અમિતાભ સ્ટારર ‘અગ્નિપથ’માં પણ વાપરવામાં આવેલું. વિજય દીનાનાથ ચૌહાણ જ્યારે કાંચા ચીના સાથે ‘બિઝનેસ ડીલ’ કરવા મૉરેશિયસ જાય છે, તે વખતે બૅકગ્રાઉન્ડમાં આ ગીત સિમ્પ્લી પ્લે જ કરી દીધું છે. હેવ અ લુક…

***

ઉઠાઉ ગીતો, પ્લેજરિઝમ-ઇન્સ્પિરેશનની વાત નીકળે અને અન્નુ મલિકનું નામ ન લઇએ એ તો કેમ ચાલે?! ‘બાઝીગર’ના સુપરહીટ સોંગ ‘યે કાલી કાલી આંખે’માં (એક્ઝેક્ટ 5-18મી મિનિટથી) આવતું કોરસગાન ‘યા યા યા યા યય્યા…’ પણ ડિટ્ટો ‘યે કે યે કે’ના જ ઢાળમાં છે. નીચેની લિંક ક્લિક કરીને ચૅક કરી જુઓ.

‘યે કાલી કાલી આંખે’ ગીતમાં સતત ગવાતી ‘તુ રુ રુ… તુ રુ રુ’ લાઇન ડીન માર્ટિનના 1957ના ગીત ‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’માંથી લીધેલી છે અને આખું બાઝીગર મુવી ‘અ કિસ બિફોર ડાઇંગ’ની ઇન્ડિયન ઍડિશન છે એ પાછી અલગ વાત થઈ.

‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’ (ડીન માર્ટિન)

***

‘હમ’નું જ બીજું એક અત્યંત જાણીતું ગીત ‘એકદુસરે સે કરતે હૈં પ્યાર હમ’ પણ આ જ મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ના જ બીજા એક ગીત ‘Inch’ Allah’થી પૂરેપૂરું ‘પ્રેરિત’ છે.

‘Inch’ Allah’ (મોરી કાન્તે)

***

હિન્દી ફિલ્મોની ઉઠાંતરીની આખી દાસ્તાન જ્યાં આલેખાયેલી છે તે પ્રસિદ્ધ વેબસાઇટ itwofs.comમાં આંટો મારતાં અમને જાણવા મળ્યું કે ‘મોરી કાન્તે’ના ‘યે કે યે કે’નું એક સાઉથ ઇન્ડિયન વર્ઝન પણ છે. 1997માં આવેલી વેંકટેશ-અંજલા ઝવેરી (‘પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા’માં અરબાઝ ખાનની અપોઝિટ હતી એ)ની તેલુગુ ફિલ્મ ‘પ્રેમીંચુકુંદમ રા’નું એક ગીત પણ આ ‘યે કે યે કે’ને જરા મોડિફાય કરીને બનાવાયું છે. એ પણ સાંભળી લો ભેગાભેગું…

***

અમિતાભના ‘જુમ્મા ચુમ્મા’નો ક્રેઝ એવો જબરદસ્ત હતો કે ઍડવર્ટાઇઝિંગ પણ એમાંથી બાકાત નહોતું. અમિતાભના જ ડુપ્લિકેટને લઇને એ ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ના ઢાળમાં ‘તુલસી મિક્સ આયા… લો અસલી મઝા લાયા તુલસી મિક્સ’ જિંગલ ધરાવતી ઍડ ‘દૂરદર્શન’માં આવતી થયેલી (એ વખતે અત્યારના જેવી સરોગેટ ઍડ્સનો ત્રાસ નહોતો, એટલે સીધું ‘તુલસી મિક્સ ગુટખા’ તરીકે જ માર્કેટિંગ થતું હતું). ઇવન ‘અમુલ’ના ‘અટર્લી બટર્લી’ કેમ્પેઇને પણ આ ગીતના ક્રેઝની નોંધ લઇને એક પોતાની સ્ટાઇલમાં એક હૉર્ડિંગ બનાવેલું. આ રહ્યું એ કાર્ટૂનઃ

amul-hits-1074

***

આમ તો ‘તમ્મા તમ્મા’ અને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ની ‘પ્રેરણા’ કથા એટલી ફેમસ છે કે એની વાત જ ન કરવાની હોય. તેમ છતાં આ પારાયણ માંડવાનો એક હેતુ અમારી પોતાની ખુજલી ઉપરાંત વો ભૂલી દાસ્તાં ફિર સે યાદ કરાવવાનો છે. સાથોસાથ એ કહેવાનો પણ છે કે આવાં બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી એટસેટરાનાં વર્ઝનો કરતાં ક્યાંય વધુ તોફાની, વધુ રોમેન્ટિક, વધુ સારા ડાન્સ સાથે ઑલરેડી આવી ચૂક્યાં છે એ કોઈ ન ભૂલે.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

pk

મનોરંજન પર હાવી થયો મેસેજ

***

આ ફિલ્મ આપણને સૌને સવાલ પૂછે છે કે માણસને બનાવનારો ઈશ્વર સાચો કે માણસે બનાવેલો ઈશ્વર સાચો?

***

pk-movie-aamir-khan-and-anushka-sharma-new-poster-imagesઈશ્વર કોણ છે? ક્યાં છે? ધર્મ એટલે શું? કોનો ધર્મ સાચો? ઈશ્વર ક્યારેય ડરાવે ખરો? નિર્દોષોની હત્યા કરવાની છૂટ આપે ખરો? અને આપણે કયા ઈશ્વરને માનવું, જેણે માણસને, આ પૃથ્વી-બ્રહ્માંડને બનાવ્યા છે એને કે પછી માણસે જેને પોતાની રીતે સર્જ્યો છે એવા ઈશ્વરને? અત્યારે દુનિયાને કઠી રહ્યા છે તેવા આ પાયાના સવાલો પૂછે છે રાજકુમાર હિરાણી, આમિર ખાન આણિ મંડળીની લેટેસ્ટ ફિલ્મ, પીકે. ફિલ્મ ખાસ્સી ઢીલી છે, પ્રીડિક્ટેબલ છે, પણ એ જે વાત કહે છે એ તો કાન દઈને સાંભળવા જેવી અને શાંતિથી વિચારીને જીવનમાં ઉતારવા જેવી છે.

ઈશ્વરની શોધમાં

પીકે (આમિર ખાન) એક ભેદી માણસ છે, જે ક્યાંથી આવ્યો છે એની કોઈને ખબર નથી. આ દુનિયાની રીત-રસમો એને સમજાતી નથી, પરંતુ એ જે સવાલો પૂછે છે તે આપણી સ્થાપિત વિચારસરણીના પાયામાં ઘા કરે છે. આ પીકે કશુંક શોધી રહ્યો છે, જે એને એના ઘરે પાછા જવામાં મદદ કરી શકે એમ છે. તે વસ્તુની શોધમાં એ રાજસ્થાનના ભૈરોસિંહ (સંજય દત્ત)ને મળે છે અને પછી ટપકે છે દિલ્હીમાં. ત્યાં એને ભેટી જાય છે, જગત જનની ઉર્ફ જગ્ગુ (અનુષ્કા શર્મા). જગ્ગુ એક ન્યૂઝ ચેનલમાં પત્રકાર છે અને પીકેમાં એને દેખાય છે એક મસાલેદાર સ્ટોરી. પીકેની સ્ટોરી જાણતાં જાણતાં ખબર પડે છે કે એ જે વસ્તુ શોધી રહ્યો છે તે તપસ્વી બાબા (સૌરભ શુક્લા) નામના એક પાખંડી બાબા પાસે છે. એ તપસ્વી બાબાથી તો આ જગ્ગુ પણ પરેશાન છે. બસ, વાર્તાનું ફાઇનલ એક્ટ એટલે પીકે વર્સસ તપસ્વી બાબા.

આસમાં પે હૈ ખુદા ઔર ઝમીં પે હમ

ફિલ્મમેકર કરણ જૌહરે હમણાં એક ટીવી ઈન્ટરવ્યૂમાં રાજકુમાર હિરાણીને જીનિયસ, સાધુ કહેલા. જૌહરની વાત ઘણે અંશે સાચી છે. કેમ કે જીવનનાં મૂળભૂત મૂલ્યોને એક મનોરંજક વાર્તામાં ભેળવીને ગરમાગરમ શીરાની જેમ ગળે ઊતરી જાય એ રીતે પિરસવાની જે આવડત હિરાણીમાં છે, તે અત્યારના ભાગ્યે જ બીજા કોઈ ફિલ્મમેકર પાસે છે. મેડિકલ ફિલ્ડમાં માનવીય સ્પર્શ, અત્યારે ગાંધીવિચારની પ્રસ્તુતતા અને એજ્યુકેશનલ સિસ્ટમમાં લાગેલી ઉધઈ પર માઇક્રોસ્કોપ ધર્યા પછી હવે હિરાણીભાઈએ ધર્મના નામે ચાલતા પાખંડો પર ફોકસ કર્યું છે.

ધારો કે એક માણસ એવો આવે કે જેના પર આપણે ત્યાંનાં ધર્મ-કોમ-જાત-દુનિયાદારી-લુચ્ચાઈનાં કલેવર ચડેલાં જ ન હોય, અને એ આપણને બિલકુલ પાયાના સવાલો પૂછે તો આપણે તેના જવાબો આપી શકીએ ખરા? જો બધા ધર્મો એક જ વાત કહેતા હોય તો વિશ્વમાં સૌ એને નામે ઝઘડે છે કેમ? જો બધા ધર્મો ખરેખર અલગ હોત તો ઉપરવાળો બાળકને ધર્મનો સિક્કો મારીને જ દુનિયામાં ન મોકલતો હોત? ઈશ્વરના એજન્ટ બનીને બેઠેલા ધર્મગુરુઓ પાસે જો બધા જ પ્રશ્નોનાં સોલ્યૂશન હોય તો એ લોકો ચપટી વગાડીને બધાંનાં દુઃખો દૂર કેમ કરી નથી નાખતા? આ જ વાતો બે વર્ષ પહેલાં ગુજરાતી સર્જક ઉમેશ શુક્લાની ફિલ્મ ‘ઓહ માય ગોડ’માં પુછાયેલા. અહીં રાજકુમાર હિરાણી અને સહલેખક અભિજાત જોશી એ જ બધા અણિયાળા સવાલો એમની એકદમ પારેવાની પાંખ જેવી હળવી સ્ટાઇલમાં આપણને પૂછે છે. ખાસ કરીને પેશાવરમાં જે રાક્ષસી કૃત્ય થયું એવા માહોલમાં આ સવાલોના જવાબો સ્વસ્થ મને શોધવા અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.

પરંતુ આમિર ખાનનાં ભળતા-સળતા લુક અને ફિલ્મની વાર્તા શું છે તેના સસ્પેન્સનાં કુંડાળાની વચ્ચે રહેલી આ ફિલ્મ હિરાણીની બેસ્ટ ફિલ્મ છે? જવાબ છે, ના. ફિલ્મમાં કહેવાયેલી વાત તદ્દન સાચી છે. કહો કે, સો ટચના સોના જેવી છે. પરંતુ એ વાત એટલી લંબાઈ ગઈ છે કે લગભગ શરૂઆતની અડધી ફિલ્મ ખાઈ જાય છે. એક ઉદાહરણ આપીને નિયમ સમજાઈ જતો હોય, તો પછી ફરી ફરીને નવાં નવાં ઉદાહરણો આપ્યા કરવાનો શો અર્થ? જ્યારે ઈન્ટરવલ પછીની ફિલ્મ આખી વાર્તાને એક લોજિકલ એન્ડ સુધી પહોંચાડવાની મથામણમાં પૂરી થઈ જાય છે. જેમ જેમ ફિલ્મ આગળ વધતી જાય તેમ તેમ આપણી ધારણા પ્રમાણેના જ ટિપિકલ બોલિવુડિયન ટ્રેક પર ફિલ્મ આગળ વધતી જાય. આખી સ્ટોરીમાં આવતા ટ્વિસ્ટ એન્ડ ટર્ન પણ જાણે જિગસો પઝલની જેમ ચિત્ર પૂરું કરવા માટે એકબીજા સાથે જોડી કાઢ્યા હોય એવાં સગવડિયા છે.

૧૫૩ મિનિટની પીકેનું બીજું સૌથી નબળું પાસું છે એનું કંગાળ સંગીત. એક-બે નહીં, પણ ચાર ચાર સંગીતકારો હોવા છતાં ફિલ્મમાં એકેય ગીત જલસો કરાવી દે તેવું બન્યું નથી. ત્યારે આ ફિલ્મમાં કેટલાંક ગીતો અને ચ્યુઇંગ ગમની જેમ લંબાતાં દૃશ્યો પર કાતર ચલાવીને ફિલ્મને થોડી ક્રિસ્પ કરવાની જરૂર હતી. આ કામ ફિલ્મના ડિરેક્ટર રાજુ હિરાણી જ કરી શક્યા હોત, કેમ કે એ પોતે જ ફિલ્મના એડિટર પણ છે.

એક્ટિંગ વેક્ટિંગ

mork_mindy_tv_series-685149461-largeલોકોને પીકે જોવા માટે ખેંચતું સૌથી મોટું ચુંબક હતું, આમિર ખાન. મિસ્ટર પરફેક્શનિસ્ટ તરીકે જાણીતા આમિર માટે કહેવાય છે કે એ એના કેરેક્ટરમાં ડીપલી ઘૂસ કે એક્ટિંગ કરે છે. રાઇટ, પણ અહીંયા સતત એવું લાગ્યા કરે છે કે એના પાત્ર પાસે વધારે શક્તિઓ હોવા છતાં આમિર ખાન જાણી જોઇને ડમ્બ-બબૂચક જેવી એક્ટિંગ કરે છે. આ પીકે ફિલ્મમાં એનું પાત્ર ૧૯૭૮માં આવેલી અમેરિકન કોમેડી સિરિયલ ‘મોર્ક એન્ડ મિન્ડી’માં રોબિન વિલિયમ્સે ભજવેલું. તે પાત્ર આમિરના પીકે કરતાં ક્યાંય વધારે નેચરલ અને જીવંત લાગતું હતું.

અનુષ્કા શર્મા એના ટિપિકલ બબલી રોલમાં છે. આ પ્રકારનું કેરેક્ટર આજકાલ દર બીજી અર્બન ફિલ્મમાં જોવા મળે છે. ફિલ્મમાં આમિર પછી સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચે એવું પાત્ર હોય તો તે નિર્મલ બાબા સ્ટાઇલની દુકાન ચલાવતા તપસ્વી બાબા બનતા સૌરભ શુક્લાનું છે. પરંતુ આવું જ પાત્ર એમણે લગે રહો મુન્નાભાઈમાં પણ ભજવેલું. એનાથી આગળ વધીને આ પાત્રમાં કશી જ નવીનતા ઉમેરાઈ નથી. મુન્નાભાઈ સંજય દત્તની એન્ટ્રી પડે છે ત્યારે આપણો કોઈ જૂનો દોસ્તાર આવ્યો હોય એવો ઉમળકો જાગે છે, પરંતુ એનું પાત્ર પણ ખાસ કશા શૅડ બતાવ્યા વિના મિસ્ટર ઈન્ડિયાની જેમ ગાયબ થઈ જાય છે.

હા, આ ફિલ્મમાં હિરાણી જેમને લકી ચાર્મ માને છે એવા બમન ઈરાની પણ છે, પરંતુ અલપ ઝલપ દૃશ્યોને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં તેઓ તદ્દન વેડફાયા છે. એવું જ સુશાંત સિંહ રાજપુતનું છે. એ બિચારો શરૂઆતમાં એક રોમેન્ટિક સોંગ ગાયા પછી નૌ દો ગ્યારહ થાય છે, તે છેક ક્લાઇમેક્સમાં મોઢું બતાવે છે. પરંતુ ઓવરઓલ જોઇએ તો રાજકુમાર હિરાણી જે નાનાં નાનાં પરંતુ યાદ રહી જાય તેવાં પાત્રો સર્જવામાં માહેર છે, એવાં કોઈ પાત્રો અહીં સર્જાતાં નથી.

ક્યા કિયા જાયે?

સાફ વાત છે, પીકેમાં રાજકુમાર હિરાણીની અગાઉની ફિલ્મોની જેમ મેસેજ પ્લસ મનોરંજનનું તોફાની કોમ્બિનેશન નથી. આ વખતે મેસેજનો મસાલો વધારે પડી ગયો છે અને ફિલ્મ ચવાયેલી રેસિપી પર આગળ વધીને પૂરી થઈ જાય છે. તેમ છતાં એ મેસેજ સો ટચના સોના જેવો છે અને દરેકે શાંતિથી વિચારવા જેવો છે. આ સાફસૂથરી ફિલ્મમાં પીકે જે વાત કહેવા માગે છે તે જો વિશ્વમાં બધા સમજી જાય તો પેશાવર જેવી કોઈ ઘટના બને જ નહીં. ટિકિટોના ભાવ વધારીને રિલીઝ થયેલી આ ફિલ્મને જો એન્ટરટેઇનમેન્ટ ટેક્સ ફ્રી કરી દેવામાં આવે તો તે ઓર વધારે દર્શકો સુધી પહોંચી શકે.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ઉંગલી

સિસ્ટમ કો બદલ ડાલો

***

આ કંગાળ ફિલ્મ એક જ કુ-સંદેશ આપે છે, ભ્રષ્ટાચાર સામે લડવું હોય તો હવે એક જ રસ્તો બચ્યો છે, કાયદાની ઐસીતૈસી કરી નાખો.

***

362256xcitefun-ungli-movie-poster-1લગભગ એક દાયકા પહેલાં પેજ થ્રી ફિલ્મ આવી ત્યારે એવું કહેવાતું કે (દેશની સડી ગયેલી) સિસ્ટમને બદલવી હોય તો સિસ્ટમમાં રહીને જ આ કામ કરવું પડે. પરંતુ હવે આવી રહેલી એક પછી એક ફિલ્મોમાં એવો ડેન્જરસ મેસેજ આપવાનો ટ્રેન્ડ દેખાઈ રહ્યો છે કે આ દેશની ભંગાર થઈ ગયેલી સિસ્ટમ બદલાશે જ નહીં, માટે એને ભાંગીને ભુક્કો કરી નાખો. આવું જ પોલિટિકલી ઇનકરેક્ટ સ્ટેટમેન્ટ આ શુક્રવારે રિલીઝ થયેલી ડિરેક્ટર રેન્સિલ ડીસિલ્વાની ફિલ્મ ‘ઉંગલી’. આ ફિલ્મ વિશે સૌથી મોટી પોઝિટિવ વાત એ જ છે કે કે માત્ર ૧૧૪ મિનિટની જ છે.

સિસ્ટમને ઉંગલી કરતી ગેંગ

અભય (રણદીપ હૂડા), માયા (કંગના રનોટ), કલીમ (અંગદ બેદી) અને ગૌતમ ઉર્ફ ગોટી (નીલ ભૂપાલમ), ચાર એવા દોસ્તો છે જે અલગ અલગ ક્ષેત્રોમાં સક્રિય છે, પરંતુ ભારતમાં કેન્સરની જેમ વ્યાપેલા ભ્રષ્ટાચાર અને લાગવગશાહીથી અત્યંત ત્રાસેલા છે. એટલે એ લોકો એક ‘ઉંગલી’ ગેંગ બનાવે છે. ચહેરા છુપાવીને પણ વીડિયો મીડિયામાં મોકલીને આ ગેંગ એવાં કારનામાં કરે છે કે ભ્રષ્ટાચારીઓને તો અડધી રાતે ધગધગતો સૂરજ દેખાઈ જાય. પરંતુ જ્યારે નેતાઓ પણ એમની અડફેટે ચડે છે ત્યારે પોલીસના પેટમાં તેલ રેડાય છે. ઉંગલી ગેંગને પકડવાનું કામ સોંપાય છે ઈમાનદાર એસીપી અશોક કાલે (સંજય દત્ત)ને. સંજય દત્ત આ કામની ખો આપે છે એક ફટકેલ દિમાગના પોલીસમેન નિખિલ અભયંકર (ઈમરાન હાશ્મી)ને. કામ પાર પાડવા આ નિખિલ પણ ઉંગલી ગેંગની જ ફિલોસોફી અપનાવે છે કે ઘી સીધી અને ટેઢી ઉંગલીથી ન નીકળે તો વચ્ચેનો રસ્તો અપનાવવો પડે છે. હવે સવાલ એ છે કે આ ગેંગ પકડાશે? દેશની સિસ્ટમ બદલાશે? અને બીજું કે ઉંગલી ગેંગને આવા ધંધા કરવાની જરૂર શા માટે પડી?

દિમાગને ઉંગલી કરતી ફિલ્મ

આ ફિલ્મના લેખક-ડિરેક્ટર રેન્સિલ ડીસિલ્વાએ અગાઉ કુરબાન જેવી હથોડાછાપ ફિલ્મ બનાવી હતી. એમના બાયોડેટામાં અક્સ, રંગ દે બસંતી અને સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ યર જેવી ફિલ્મો પણ બોલે છે. પરંતુ આ ફિલ્મ બનાવતાં પહેલાં કાં તો એમણે ઝાઝું વિચાર્યું નથી અથવા તો કોઈએ એમને સમ આપીને પરાણે આ ફિલ્મ બનાવડાવી હોય એવું લાગે છે. કેમ કે આ ઉંગલીના લગભગ બધા જ ડિપાર્ટમેન્ટમાં આપણા દેશની સિસ્ટમ જેવી જ ઘોર બેદરકારી દેખાય છે.

પહેલી અને સૌથી મહત્ત્વની વાત, આપણા દેશની વર્તમાન સ્થિતિ પ્રત્યે ડોકાતો ભયંકર નિરાશાવાદ. છેક અમિતાભની અંધા કાનૂન કે શહેનશાહ, કમલ હાસનની હિન્દુસ્તાની અને અનિલ કપૂરની નાયકથી લઇને નસિરુદ્દીન શાહની અ વેન્સડે અને તાજેતરની સિંઘમ સુધીની ફિલ્મો ચોખ્ખો એવો મેસેજ આપતી ફરે છે કે હવે આપણા ભ્રષ્ટાચારથી ત્રસ્ત આપણા દેશમાં સામાન્ય લોકો જ્યાં સુધી કાયદો પોતાના હાથમાં નહીં લે ત્યાં સુધી પાંદડુંય હલવાનું નથી. એટલું જ નહીં, આવી ફિલ્મોમાં ગાંધીજીના શાશ્વત વિચારોને પણ છડેચોક ગાળો ભાંડવામાં આવે છે. આવી ફિલ્મો સામાજિક મુદ્દા ઉઠાવવાના નામે માત્ર ટોળાંશાહીને જ ઉત્તેજન આપે છે. બૉક્સ ઑફિસ પર તે કદાચ રૂપિયા રળી આપે, પણ સમાજમાં એવો સ્ટ્રોંગ મેસેજ આપે છે કે આ દેશનું હવે કશું થવાનું નથી. જો આ વાતમાં જરાય દમ હોત તો આપણા દેશની લોકશાહી ક્યારનીયે ભાંગી પડી હોત.

તમે દેશની વર્તમાન સ્થિતિની વાત કરતી ફિલ્મ બનાવતા હો, તો તેમાં લોજિક નામનું તત્ત્વ હોવું જોઇએ. આ ઉંગલીના દર બીજા સીનમાં એક એવી વાત આવે છે જ્યાં કોમનસેન્સના અસ્તિત્વ સામે પ્રશ્નાર્થ આવીને ઊભો રહી જાય છે. જેમ કે સ્પાઇડર મેન કે સુપર મેનની પાછળ હકીકતમાં કોણ છે તે શહેરમાં કોઈ જાણતું ન હોય, તેવું સુપરહીરો મુવીઝમાં ચાલે, પરંતુ મુંબઈમાં નેતાના બંગલામાં ઘૂસીને એની બૅન્ડ બજાવતા લોકો છેક સુધી કોઈની સામે જ ન આવે એ વાત તો કાયમચૂર્ણ લઇને ફિલ્મ જોઇએ તોય હજમ ન થાય.

આ ફિલ્મના એકેય કલાકારે જીવ રેડીને એક્ટિંગ કરી હોય એવું દેખાતું નથી. ઇમરાન હાશ્મી અને રણદીપ હૂડા તો ડિરેક્ટરે ‘કટ’ બોલ્યા પછી ફટાફટ ગાડીમાં બેસીને ભાગી ગયા હોય એવું સતત લાગ્યા કરે છે. ઈવન કંગના-જેણે આખી ક્વીન ફિલ્મ પોતાના ખભે ઉપાડેલી તે-પણ આખી ફિલ્મમાં અલપ ઝલપ દેખાય છે અને માત્ર ઇન્જેક્શનો આપવાનું જ કામ કરે છે. હીરો-હિરોઇન પ્રેમમાં ન પડે તો ફિલ્મ ચાલે જ નહીં એવું માનતા આપણા ફિલ્મમેકરોએ ઈમરાન-કંગનાને મેગી નૂડલ્સ બનાવતા હોય એ ઝડપે પ્રેમમાં પાડી દીધાં છે, જે સંજય દત્ત પ્રામાણિક પોલીસ અધિકારીની ભૂમિકા કરતો હોય એના જેટલું જ કૃત્રિમ લાગે છે. અને સંજય દત્ત આટલો થાકેલો અને ઘરડો તો અગાઉ ક્યારેય નહીં દેખાયો હોય. હા, હજી ફિલ્મમાં નેહા ધૂપિયા, મહેશ માંજરેકર, રીમા લાગૂ, રઝા મુરાદ, અરુણોદય સિંહ જેવાં કલાકારો પણ છે, પણ બધાં જ અનુક્રમે ટિપિકલ ન્યૂઝ ચેનલના પત્રકાર, માફિયા, મા, પોલીસ વડા, બોડી બિલ્ડર જેવા કેરિકેચરિશ રોલમાં છે.

સાવ ઊભડક રીતે શરૂ થઇને પૂરી થઈ જતી આ ફિલ્મમાં પાત્રો તો સરખાં એસ્ટાબ્લિશ થયાં નથી, સાથોસાથ ગીતોમાં પણ કંઈ દમ નથી. એક માત્ર શ્રદ્ધા કપૂરને ચમકાવતું ‘ડાન્સ બસંતી’ ગીત સારું બન્યું છે, પરંતુ ખરેખર તો આ ફિલ્મને ગીતોની જરૂર જ નહોતી. તદ્દન શીખાઉ રીતે લખાયેલી આ ફિલ્મમાં બાકીનો દાટ મિલાપ ઝવેરીના ચાલુ કિસમના સંવાદોએ વાળ્યો છે. સૅમ્પલ, ‘આપ (ઇન્સ્પેક્ટર) કાલે હૈ, તો હમ ભી દિલવાલે હૈં!’

ઉંગલીને બતાવો અંગૂઠો

આ ફિલ્મના કલાકારો મળીને અવનવી રીતે ભ્રષ્ટાચારીઓની જે દશા બગાડે છે એ જોવાની મજા પડે છે. આપણને થાય કે આવા પૈસાખાઉ લોકો સાથે તો આવું જ કરવું જોઇએ. પરંતુ સાથોસાથ એ પણ વિચાર આવે કે બધા લોકો પોતાનો ન્યાય જાતે જ તોળવા માંડશે, તો પછી આપણી કોર્ટો શું કરશે? બે કલાકથી પણ ઓછા મનોરંજન માટે પૈસા બગાડવા હોય તો થિયેટર સુધી લાંબા થજો, બાકી થોડા સમયમાં ટીવી પર તો આવવાની જ છે.

રેટિંગઃ *1/2 (દોઢ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ઝંજીર

કમજોર કડી

***

જૂની ક્લાસિક ફિલ્મના નામે ફરીથી પૈસા રળવાના આવા ભંગાર ટ્રેન્ડને રોકવા માટે સત્વરે એક ફિલ્મ સિક્યોરિટી બિલ ઇન્ટ્રોડ્યુસ કરવું જોઇએ.

***

zanjeer1‘હિમ્મતવાલા’, ‘ચશ્મે બદ્દુર’ અને હવે ‘ઝંજીર’. એક જમાનામાં સુપરહીટ પુરવાર થયેલી ફિલ્મોની સફળતાને ફરીથી વટાવવાનો શોર્ટકટ હવે અટકે તો સારી વાત છે એવું અપૂર્વ લાખિયાની ઝંજીરની રિમેક જોયા પછી દૃઢપણે લાગે. ઓરિજિનલ ફિલ્મની મેલીઘેલી નબળી ઝેરોક્સ કોપી જેવી આ ફિલ્મો મૂળ ફિલ્મનો ચાર્મ પણ મારી નાખે છે.

જૂનો દારૂગોળો

સલીમ-જાવેદે ઝંજીર ફિલ્મથી અમિતાભ બચ્ચન રૂપે ભારતીય દર્શકોને એક ‘એન્ગ્રી યંગ મેન’ આપ્યો. આ ક્લાસિક ફિલ્મ ન જોઇ હોય એવા લોકો ભાગ્યે જ હોય. છતાં ધારી લઇએ કે તમારી યાદદાસ્ત જતી રહી હોય અથવા તો તમારો જન્મ ગ્લોબલાઇઝેશન પછીના યુગમાં થયો હોય અને તમે ઓરિજિનલ ઝંજીર ફિલ્મ નથી જોઇ. તો એની સ્ટોરી ટૂંકમાં જાણી લઇએ. એસીપી વિજય ખન્ના (રામ ચરન તેજા) એક નખશિખ પ્રામાણિક પોલીસમેન છે અને દુનિયાની સૌથી મહાન જોક પણ એને ન હસાવી શકે એવો એ સિરિયસ માણસ છે. નાની નાની વાતમાં એ ગુસ્સે થઇ જાય છે અને જીભનું કામ હાથ પાસેથી લે છે એટલે શોલેના અંગ્રેજ કે જમાને કે જેલરની જેમ વારેવારે એની ટ્રાન્સફર થયા કરે છે. હૈદરાબાદના એક એમએલએને ધોકાવવા બદલ એની ટ્રાન્સફર મુંબઇ થઇ જાય છે. વિજયની સ્ટોરી એવી છે કે એ જ્યારે આઠ વર્ષનો હતો ત્યારે એની નજર સામે જ એનાં માતાપિતાનું એક અજાણ્યા માણસે ખૂન કરી નાખેલું. એ માણસના હાથ પરનું ઘોડાનું ટેટૂ એને આજેય સપનાંમાં આવીને હેરાન કરે છે.

માલા (પ્રિયંકા ચોપરા) એક એનઆરઆઇ ગુજ્જુ છોકરી છે, જે એક લગ્ન અટેન્ડ કરવા મુંબઇ આવે છે અને એક વ્યક્તિની હત્યા થતી જુએ છે. પોલીસનો કોન્ટેક્ટ કરીને એ હત્યારાને પકડાવવામાં મદદ પણ કરે છે. પરંતુ એ હત્યારો ઓઇલ માફિયા તેજા (પ્રકાશ રાજ)નો માણસ છે એટલે માલાને પતાવી નાખવાનો પ્રયાસ થાય છે. આખરે વિજય સેકન્ડ હેન્ડ કાર ડીલર શેર ખાન (સંજય દત્ત)ની મદદથી એ આરોપીને પકડી પાડે છે. પરંતુ એ આરોપીનું વિજયની કસ્ટડીમાં જ મોત થઇ જાય છે અને એના આરોપસર વિજયને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે છે. આ રીતે વિજય અને ઓઇલ માફિયા તેજા બંને સામસામે આવી જાય છે. આ કામમાં વિજયને એક પત્રકાર જયદેવ (અતુલ કુલકર્ણી)ની પણ મદદ મળે છે. અંતે વિજયને ખબર પડે છે કે…

આખિર વોહી હુઆ જિસકા ડર થા

આ ફિલ્મમાં ગણ્યા ગાંઠ્યા દેખીતા ફેરફારોને બાદ કરતાં આખી ફિલ્મ બેઠ્ઠી ઓરિજનલની ઝેરોક્સ જ છે. જો એવું જ કરવું હતું તો રિમેક કરવાની જરૂર જ શી હતી? ઓનેસ્ટ પોલીસમેન વર્સસ કરપ્ટ સિસ્ટમની વાત સિત્તેરના દાયકાની શરૂઆતમાં નવી હતી, જ્યારે અત્યારની દબંગ, રાઉડી રાઠોડ કે સિંઘમ જેવી ફિલ્મોમાં આપણે જોઇ જ ચૂક્યા છીએ. અને બીજું, આ ફિલ્મનું ટાર્ગેટ ઓડિયન્સ શું છે? જૂની ઝંજીરના ચાહકો તો આજેય એ ફિલ્મના પ્રેમમાં હશે. જ્યારે નવી જનરેશનને સિંઘમ ગમે છે. તો પછી અહીં નવું શું છે? એમાંય પ્રકાશ રાજની ભૂમિકા અને એક્ટિંગ તો અદ્દલ સિંઘમના જયકાંત શિક્રે જેવી જ છે, તો અગેઇન, કોઇ આ ફિલ્મ શું કામ જુએ?

ફિલ્મનું કાસ્ટિંગ સરસ છે. રામ ચરન, પ્રિયંકા, સંજય દત્ત, પ્રકાશ રાજ, અતુલ કુલકર્ણી અને માહી ગિલ, બધા જ પોતપોતાની જગ્યાએ સરસ છે, પણ ફિલ્મ એટલી બધી પ્રીડિક્ટેબલ છે દર્શક માટે ભાગ્યે જ કશું નવું બચે છે. આટલું પૂરતું ન હોય એમ ઇન્ટરવલ પહેલાં કુલ પાંચ ગીતો આવે છે, જે ફિલ્મની ગતિમાં પંક્ચર પાડવા માટે પૂરતાં છે. પાછું એકેય ગીતમાં કશી ભલીવાર નહીં. મૂળ ફિલ્મમાં જયા બચ્ચના પાત્રના ઇન્ટ્રોડક્શન માટે વપરાયેલું ‘ચપ્પુ છુરિયાં તેઝ કરા લો’ ગીત અહીં ‘પિંકી હૈ પૈસેવાલોં કી’ જેવા સસ્તા આઇટેમ સોંગમાં કન્વર્ટ કરી નંખાયું છે એ જોઇને આપણા હૃદય પર ચપ્પુ છુરિયાં ચાલે એવું દુઃખ થાય.

હજી આટલું પૂરતું ન હોય એમ ફિલ્મમાં લોજિકનાં એટલાં મોટાં ગાબડાં છે કે એમાંથી આખા ડાયનોસોર પસાર થઇ જાય. જેમ કે, મૂળ ફિલ્મમાં અજિતના હાથમાં રહેલી ઘોડાવાળી સાંકળ વિજયને સપનાંમાં દેખાય છે અને એટલે ફિલ્મનું નામ ઝંજીર રખાયું હતું. જ્યારે અહીં તો એ સાંકળને સ્થાને ઘોડાનું ટેટૂ આવી ગયું છે, તો પછી ફિલ્મનું નામ ઝંજીર શા માટે છે એનું કોઇ લોજિક ખરું? ક્રાઇમ રિપોર્ટર જયદેવ જૂની ફાઇલો ઉથલાવીને વિજયના પપ્પાની હત્યાની વિગતો શોધી કાઢે છે, તો એસીપી જેવી ઊંચી પોસ્ટ પર હોવા છતાં એ વિચાર ખુદ વિજય એટલે કે રામ ચરનને કેમ નહીં આવ્યો હોય? પોતે ખૂનખાર ઓઇલ માફિયા સાથે ટક્કર લઇ રહ્યો છે એ જાણવા છતાં પત્રકાર જયદેવ એને ખુલ્લા પડકારો ફેંકતો શા માટે ફરતો હશે?

પોતે જાણે મોટે ઉપાડે જૂની ફિલ્મને ટ્રિબ્યુટ આપતા હોય એમ ફિલ્મના એક સીનમાં પ્રકાશ રાજ અને મોના ડાર્લિંગને ઓરિજિનલ ઝંજીરમાં પોતાનો જ સીન જોતા બતાવ્યા છે! અને આ જ સીનમાં તેજાની અને એના ગુરુની બેકસ્ટોરી ઊભડક સમાવી દીધી છે. ફિલ્મમાં પ્રિયંકા ચોપરાનો પ્રયાસ સિન્સિયર છે, પણ એનું કામ પેલી મોના ડાર્લિંગ જેવું જ બનીને રહી જાય છે. સૌથી મોટા આઘાતની વાત તો એ છે કે ફિલ્મના અંતે મુખ્ય પાત્રોની વાત પરથી આપણને એવો અણસાર આપવામાં આવે છે કે હજી આ ઝંજીરની સિક્વલ પણ બનવાની છે.

આ આખી રેઢિયાળ ફિલ્મમાં શાતા આપનારી વાત એક જ છે કે ક્રાઇમ રિપોર્ટર જયદેવના પાત્ર તરીકે ‘મિડ ડે’ના બાહોશ પત્રકાર જે. ડેને ગરિમાપૂર્ણ અંજલિ અપાઇ છે. એટલું જ નહીં, જે. ડેની હત્યા બાદ બનાવાયેલું અમૂલનું હોર્ડિંગ પણ અહીં ડિસ્પ્લે થાય છે.

કુલ મિલા કે

જૂની ફિલ્મોની સફળતાને વટાવીને એની રિમેકના નામે ચરી ખાવાને બદલે આપણા ફિલ્મવાળાઓ કશુંક ઓરિજિનલ બનાવે તો સારું. આ ફિલ્મ તેલુગુમાં ‘તૂફાન’ના નામે પણ બનાવાઇ છે. ત્યાંના લોકોએ આ ફિલ્મ ન જોઇ હોય તો ત્યાં ચાલી જાય, પરંતુ અહીં તો આ ભંગાર ટ્રેન્ડ બંધ થાય એ જ આશા રાખીએ.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.