Ved Prakash Sharma: Obituary

ved-prakash-sharma_express-photo-by-ravi-kanojia_759મને યાદ છે, 1993નું વર્ષ હતું. પાંચમા ધોરણથી અમને સ્કૂલમાં હિન્દી ભણાવવાની જસ્ટ શરૂઆત થઈ હતી. મને રોમાંચ થતો કે આ તો એ જ ભાષા છે જે ટીવીમાં ને પિક્ચરોમાં બોલે છે. એ જ વખતે જૂનાગઢમાં મારા કાકા ક્યાંકથી થેલો ભરીને ચોપડીઓ લઈ આવેલા. થેલો એટલે લિટરલી વિદેશ જવા માટે લોકો જેવડી સૂટકેસો લાવે છે એટલો મોટો. એમાં ભરેલી ચોપડીઓ પણ કંઇક અલગ પ્રકારની હતી. એક તો બધી હિન્દીમાં હતી. ઉપરથી એનાં કવરપેજ પેઇન્ટ કરેલાં ચિત્રો જેવાં અને પુસ્તકોનાં નામ ઉપસેલા અક્ષરોમાં હોય. અંદર ખોલીએ તો પાનાં સાવ કાળાં ને મેલાંઘેલાં. અલગ પ્રકારનાં એ પુસ્તકોનાં નામ ને કિંમત ખાલી 10 રૂપિયા. એ બધાને ‘પલ્પ ફિકશન’, ‘લૂગદી સાહિત્ય’ કહેવાય એ તો બહુ પાછળથી ખબર પડેલી. આપણે તો ખાંખાંખોળાં કરવામાં માસ્ટર એટલે આખો થેલો ઊલેચી નાખેલો. એમાં માર્ક કર્યું કે એક બુકનું નામ બધી ચોપડીઓનાં બેકકવર પર જોવા મળતું હતું: ‘વર્દી વાલા ગુંડા’. સાથે લટકણિયું પણ હોય ‘વેદ પ્રકાશ શર્મા કા અભૂતપૂર્વ ઉપન્યાસ જો આપકે રોંગટે ખડે કર દેગા.’ મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે એ ‘વર્દી વાલા ગુંડા’ પોતે પણ એ ઉત્ખનન કાર્યમાંથી નીકળી! એટલે મને થયું કે હાલો આપણેય રોંગટા ખડા કરીએ!

વાંચવાનું શરૂ કર્યું. પણ હવે એ તો આપણી ‘ચંપક’, ‘નિરંજન’, ‘ફૂલવાડી’ વાંચવાની ઉંમર. એમાં આવડું મોટું દળદારvardi2bwala2bgunda થોથું, એ પણ હિન્દીમાં અને એય હાડોહાડ ક્રાઇમ ફિક્શન, ક્યાંથી મેળ પડે? તોય મેં કંઇક 30-40 પાનાં વાંચેલાં એવું પાકું યાદ છે. એમાં વપરાયેલા શબ્દપ્રયોગોથી હું ખરેખર અંજાઈ ગયેલો. કેમકે એ મારા માટે સાવ નવા હતા: ‘ઉસકે ઝેહન મેં બિજલી સી કૌંધ ગયી’, ‘ચીતે કી માનિંદ વો ઝપટ પડા’, ‘ઉસકે બદન મેં એક સિરહન સી દૌડ ગયી’… દિવસો સુધી એ બધા મારા તકિયાકલામ બની ગયેલા! પુસ્તક-ચોપડીને પણ હું ‘કિતાબ’ કહેતો થઈ ગયેલો.

પછી તો વેકેશન પૂરું થયું. પેલો થેલો પણ ક્યાંક ગાયબ થઈ ગયો. ભણવાના ચક્કરમાં બધું ભુલાઈ ગયું. યાદ રહી ગયા તો એ ચાર-પાંચ હિન્દી શબ્દપ્રયોગો અને એ નામ વેદ પ્રકાશ શર્મા. ધીમે ધીમે એટલી ખબર પડેલી કે એ બહુ જાણીતા લેખક છે અને મેરઠ બાજુ ક્યાંક રહે છે. ઈન્ટરનેટ તો હતું નહીં કે પટ દઇને બધું શોધી લઇએ. બસ-રેલવે સ્ટેશનોના બુકસ્ટોલ્સમાં જોતો એમની બુક્સ: ‘શાકાહારી ખંજર’, ‘ડાયન’, ‘પૈંતરા’, ‘કુબડા’, ‘કેશવ પંડિત’, ‘બહુ માંગે ઇન્સાફ’, ‘સુલગ ઉઠા સિંદૂર’… વાંચવાનું બહુ મન થતું પણ ખિસ્સામાં પૈસા તો હોય નહીં. અને ‘આવાં’ પુસ્તકો ખરીદવા માટે ઘરેથી મળે ખરા?! લાઈબ્રેરીનો મેમ્બર ખરો, પણ ત્યાંનાં ‘સભ્ય-સંસ્કારી’ પુસ્તકોની જમાતમાં અગેઇન ‘આવાં’ પુસ્તકોને સ્થાન મળતું હશે?!

730_1_5એકબાજુ ભણવાનું ટેંશન, એની ચોપડીઓ અને શોખથી લાઈબ્રેરીઓમાંથી લાવેલી બુક્સ વાંચવાનું ચક્કર એવું ચાલ્યું કે વેદ પ્રકાશ શર્માનો વારો જ ન આવ્યો. સિરિયસ કરિયર સ્ટાર્ટ થયા પછી ફિલ્મો, ઇન્ટરનેટ, ટીવી વળગ્યાં. ખબર પડી કે હજી તો આ પણ વાંચવાનું બાકી છે ને પેલું પણ જોવાનું બાકી છે, એટલે પેલા શર્માજીનો નંબર ફરી પાછો ન લાગ્યો. ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં મેં ચેતન ભગત, અમીશ ત્રિપાઠી, વિકાસ સ્વરૂપ (જેમની ‘Q & A’ નોવેલ પરથી ‘સ્લમડોગ મિલ્યનેર’ બનેલું), જુડી બાલન, ‘ચાચા ચૌધરી’ના સર્જક પ્રાણ વગેરેના ઇન્ટરવ્યૂ લીધા હતા. ત્યારે વિચાર આવેલો કે વેદ પ્રકાશ શર્મા અને સુરેન્દ્ર મોહન પાઠકના ઇન્ટરવ્યૂ કરવા. સુરેન્દ્ર મોહન પાઠકનો તો પર્સનલ મોબાઇલ નંબર પણ મેળવી લીધેલો. બસ, ડાયલ કરવાની વાર હતી. પણ પછી થયું કે મેં એમની એકેય બુક વાંચી નથી. હું એમને શું પૂછવાનો? આ બંને ભારતના સૌથી વધુ વેચાતા લેખકો છે. એમની બુક્સની નાખી દેતાં પણ લાખો-કરોડો નકલો વેચાય છે. બંને 150+ નવલકથાઓ લખી ચૂક્યા છે અને મેં એકેય વાંચી નથી. એક પત્રકાર હોવા સિવાય મારી યોગ્યતા શું છે એમનો ઇન્ટરવ્યૂ લેવાની? એટલે ફરી તારીખ પડી. કન્વિક્શન ઓછું હતું એટલે પુસ્તકો વાંચ્યાં નહીં અને ઇન્ટરવ્યૂ પણ લેવાયા નહીં.
***
હવે આજે સમાચાર આવ્યા કે વેદ પ્રકાશ શર્માનું માત્ર 62 વર્ષની વયે અવસાન થયું છે. 176 નવલકથાઓના લેખક. amir-khansએમાંય એમની ‘વર્દીવાલા ગુંડા’ની તો 8 કરોડ નકલો વેચાઈ હોવાનું કહેવાય છે! 8 કરોડ! અતિશયોક્તિ લાગતી હોય અને ખાલી 5-25 લાખ નકલો જ વેચાઈ હોવાનું માનો તોય વાત ક્યાં પહોંચે?! અક્ષય કુમારની બે ફિલ્મો ‘સબસે બડા ખિલાડી’ અને ‘ઇન્ટરનેશલ ખિલાડી’ જેવી ફિલ્મોના પણ એ રાઇટર હતા. પાંચેક વર્ષ પહેલાં આમિર પણ એમને કોઈ વાર્તા માટે મળી આવ્યો હતો. વિશાલ ભારદ્વાજે પણ પોતાની ‘એક થી ડાયન’ ફિલ્મની રિલીઝ વખતે વેદ પ્રકાશ શર્માની ‘ડાયન’ લૉન્ચ કરી હતી. ‘પલ્પ ફિક્શન’ની સાહિત્યિક વેલ્યુ પર વિવેચકો ચર્ચા કરતા રહ્યા અને VPS-SMP કરોડો વાચકો સુધી પહોંચતા રહ્યા.

7ss9hniszux3zemi-d-0-writer-ved-prakash-sharma-with-filmmaker-vishal-bharadwaj-at-the-launch-of-film-ek-thi-daayan-book-titled-daayan-by-ved-prakash-sharmaમારી આળસ અને પ્રયોરિટીના અભાવે હું વેદ પ્રકાશ શર્માનો ઈન્ટરવ્યુ ન કરી શક્યો એ અફસોસ દૂર કરવાનો હવે કોઈ વિકલ્પ નથી. હા, એની બુક્સ જરૂર વાંચીશ. હિન્દીમાં એમના પ્રદાન અને બીજા કોઇએ લીધેલો એમનો ઇન્ટરવ્યૂ વાંચવો હોય તો ‘લલ્લન ટોપ’ નામની હિન્દી વેબસાઇટની બે લિંક નીચે પોસ્ટ કરી છે.

અલવિદા, વેદ પ્રકાશ શર્મા સા’બ.

P.S. વેદ પ્રકાશ શર્માની ઓબિચ્યુઅરી અને મુલાકાતની ‘લલ્લન ટોપ’ વેબસાઇટની લિંક્સઃ

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

મસ્તરામ

સસ્તી વાર્તાઓના સેક્સપિયરની પીડા

***

એંસીના દાયકામાં અશ્લીલ પોકેટબુકનો જમાનો ફરી જીવંત કરતી આ ફિલ્મ એક ઘોસ્ટરાઈટરની વેદના વ્યક્ત કરતી હોવા છતાં એડલ્ટ ઓન્લી જ છે.

***

mastram-poster-2અંગ્રેજીમાં એક જૂની કહેવત છે, ‘સેક્સ ઈઝ ધ ઓલ્ડેસ્ટ સેલેબલ પ્રોડક્ટ ઈન ધ વર્લ્ડ.’ સેક્સના પેકેટમાં પેક કરેલી કોઈપણ વસ્તુ ધડાધડ વેચાઈ જાય. એંસીના દાયકાના ભારતમાં આવી જ એક પ્રોડક્ટ ભારે ચાલી હતી. ગંદાં પાનાં અને નબળા બાઈન્ડિંગ પર છપાયેલી સસ્તી પોર્નોગ્રાફિક વાર્તાઓની ચોપડીઓ. જેના પ્રકાશક કે લેખક વિશે કોઈને કશી જ ખબર ન હોય. લેખક તરીકે માત્ર ‘મસ્તરામ’ એવું ભૂતિયા નામ લખેલું હોય. જાહેરમાં તો આવાં પુસ્તકો વેચવાં ગુનો કહેવાય, પણ અંડરગ્રાઉન્ડ માર્કેટમાં તેની સખત ડિમાન્ડ રહેતી. ધારો કે કોઈ લેખકને પોતાનું ઘર ચલાવવા માટે આવી કથાઓ લખવી પડે તો? ત્યારે સર્જાય ‘મસ્તરામ’ જેવી ફિલ્મ, એડલ્ટ કન્ટેન્ટની ડિશ તરીકે પેશ થઈ હોવા છતાં આશ્ચર્યજનક રીતે લેખકનું દર્દ વ્યક્ત કરતી ફિલ્મ છે.

સસ્તા સાહિત્યનો ભૂતિયા લેખક

એંસીના દાયકાના હિલ સ્ટેશન મનાલીની વાત છે. એક સામાન્ય બેન્ક કારકુન રાજારામ વૈષ્ણવ (રાહુલ બગ્ગા) ખ્યાતનામ લેખક બનવાનાં સપનાં જુએ છે. આ સપનાને વશ થઈને એ નોકરી દરમિયાન પણ સાહિત્ય સર્જન કરતો રહે છે. હવે એ મહાશય કંઈ ચેતન ભગત તો હતો નહીં, કે બેન્કની નોકરીમાં વાર્તા લખે અને રાતોરાત ફેમસ થઈ જાય. એને તો બોસ ચાર માણસની વચ્ચે ખખડાવી નાખે છે અને એની સાહિત્યિક રચનાનો કરે છે ઘા. એ ઘા સીધો રાજારામના હૈયે વાગે છે અને એ નોકરીને લાત મારીને ઘરભેગો થઈ જાય છે. એની પત્ની રેણુ (તારા-આલિશા બેરી) બિચારી સારી છે કે એને એના લેખક બનવાના સપનામાં સાથ આપે છે. પણ આ ભાઈની વેવલી સાહિત્યિક ભાષાવાળી નવલકથા છાપવામાં કોઈને રસ નથી. તો હવે કલમના ખોળે માથું રાખીને ઘર ચલાવવું કેવી રીતે?

છેવટે એક પ્રકાશક કહે છે કે તારી વાર્તામાં ‘મસાલો’ ભભરાવ તો કંઈક લોકો ખરીદે. ‘મસાલો’ એટલે કે સસ્તી પોર્નોગ્રાફિક સામગ્રી એવું સમજી ગયેલો રાજારામ મસાલાની આખી બરણી જ ઠાલવી દે છે. પ્રકાશકને પણ લાગે છે કે આ વાર્તા વેચાય એવી તો છે પણ ખુલ્લેઆમ વેચીશું તો પસ્તાળ પડશે. એટલે સસ્તી પોકેટબુક તરીકે આ વાર્તા છપાય છે અને લેખકના નામ તરીકે આવે છે, ‘મસ્તરામ’. રાજારામ પોતાની આસપાસના જ લોકોને પોર્નોગ્રાફિક વાર્તાનાં પાત્રો તરીકે કલ્પીને અશ્લીલતાની ચરમસીમા જેવી કથાઓ ઢસડવા માંડે છે. માર્કેટમાં પણ લોકો ‘વો વાલી કિતાબ દેના’ કહીને ચપોચપ ખરીદવા માંડે છે.

હવે રાજારામની સ્થિતિ એવી થાય છે કે એનું પુસ્તક વેચાતું હોવા છતાં એ કોઈને કહી શકે એમ નથી કે આ પુસ્તકનો લેખક પોતે છે! પરંતુ એક દિવસ આવીને ઊભો રહે છે કે રાજારામ વૈષ્ણવ જ મસ્તરામ છે. હવે?

રોટી માટે બોટી વેચવાનો ખેલ

જ્યારે ઈન્ટરનેટ-મોબાઈલ ફોન નહોતાં અને પોર્ન સામગ્રી આટલી સુલભ નહોતી, ત્યારે સેક્સનાં રસપ્રચૂર વર્ણનો કરતી સસ્તી પોકેટબુક્સનો જમાનો હતો (અત્યારે મસ્તરામનું સ્થાન ‘સવિતાભાભી’એ લીધું છે). ગલગલિયાં કરાવે અને ‘જી લલચાયે રહા ન જાયે’ ટાઈપની આવી બુક્સ ન્યૂઝ સ્ટેન્ડ્સ પર કાઉન્ટરની નીચેથી ચોરીછૂપે વેચાતી. હોસ્ટેલથી લઈને આર્મીના જવાનો અને શોખીનો પોતાના બાથરૂમમાં પુરાઈને તે વાંચતા. પરંતુ આવી વાર્તા લખવા પાછળ એક લેખકને પોતાનું ઘર ચલાવવાની મજબૂરી પણ હોઈ શકે એવી કલ્પના ડિરેક્ટર અખિલેશ જયસ્વાલની ફિલ્મ ‘મસ્તરામ’માં કરાઈ છે. અખિલેશ અગાઉ અનુરાગ કશ્યપની ‘ગેંગ્સ ઓફ વસેપુર’ માટે સંવાદો લખી ચૂક્યા છે. મસ્તરામમાં એક પણ જાણીતો કલાકાર નથી, છતાં ફિલ્મનાં પાત્રો, એમનાં સંવાદો અને મનાલીનાં લોકેશન્સ જબરદસ્ત વાસ્તવિક લાગે છે.

ગ્લોસી ઝાકઝમાળવાળા માહોલમાં કોઈ યુવાનને લેખક બનવું હોય એવી વાર્તા આપણે હમણાં જ ‘ટુ સ્ટેટ્સ’માં જોઈ, પરંતુ એક નાનકડા હિલ સ્ટેશનમાં લેખક બનવાની મહત્ત્વાકાંક્ષા સેવતા યુવાને કેવી કેવી મુશ્કેલીમાંથી પસાર થવું પડે તેનું આબેહુબ ચિત્રણ આ ફિલ્મમાં કરાયું છે. સાથોસાથ એ કડવી વાસ્તવિકતા પણ ખરી કે યુગ કોઈપણ હોય, લોકોને શિષ્ટ કરતાં અશિષ્ટ સાહિત્ય જ વધારે આકર્ષે છે.

ફિલ્મનો મોટો લોચો એ છે કે સસ્તું સાહિત્ય લખતો લેખક એક્ઝેક્ટ્લી શું લખતો હશે એ બતાવવા માટે ફિલ્મમેકર પોતે જ ગલગલિયાંની ગલીમાં ઘૂસી ગયા છે. મસ્તરામની અશ્લીલ વાર્તાઓનાં પાનાં અહીં હિન્દી કોમેન્ટ્રી સાથે સીધાં જ પડદા પર રમતાં કરી દેવાયાં છે. એટલે ઓડિયન્સમાંથી વલ્ગર કમેન્ટ્સનો જાણે વરસાદ થાય છે. ઉપરથી ફિલ્મમેકરે ફિલ્મના પોસ્ટરથી લઈને ઢગલાબંધ દૃશ્યોમાં સજેસ્ટિવ ચાળાનો સહારો લીધો છે, જે જોઈને અગેઈન ઓડિયન્સમાંથી અશ્લીલતાસૂચક સીટીઓ વાગે છે. જાણે પડદા પર જ કોઈ સસ્તી પોકેટબુક આકાર લેતી હોય એવું લાગે છે.

મસ્તરામ બનતા એક્ટર રાહુલ બગ્ગાના ચહેરા પર ખાસ એક્સપ્રેશન્સ આવતા નથી, પણ નાસીપાસ લેખક તરીકે તે ઘણે અંશે કન્વિન્સિંગ લાગે છે. નવોદિત હિરોઈન તારા-આલિશા બેરી ભારે ક્યૂટ દેખાય છે, પણ બિચારીના ભાગે એક સ્કિન શોવાળા ગીતને બાદ કરતાં ખાસ મહેનત કરવી પડે એવું કોઈ કામ નથી. પરંતુ સૌથી વધુ જલસો કરાવે છે પ્રકાશક જીજા-સાલા બનતા બંને કલાકાર. એમની એક્ટિંગ અને એમના મોઢે બોલાયેલા સંવાદો આખી ફિલ્મનું સૌથી સ્ટ્રોંગ પાસું છે. ડિરેક્ટર અખિલેશ જયસ્વાલ અને રાઈટર ગુંજન સક્સેનાએ સશક્ત વાર્તા સર્જી હોવા છતાં તે એક નાનકડા ગામના એક લેખકની વાર્તા બનીને રહી જાય છે. આવી સસ્તી પોકેટબુક્સના આખા ઈન્ડિયામાં ફેલાયેલા ફિનોમેનને સમજાવવાના સ્તર સુધી પહોંચવાનો પ્રયત્ન પણ અહીં નથી કરાયો.

મસ્તરામ મસ્ટ વૉચ ખરી?

જો તમે અઢાર વર્ષથી ઉપરની ઉંમરના હો, અશ્લીલતા જોવા-સાંભળવાનો ભયંકર છોછ ન હોય અને કોઈ જમાનામાં તમે પણ ભલે કુતૂહલવશ, પણ આવી કોઈ સસ્તી પોકેટબુક વાંચી હોય, તો આ ફિલ્મ એક વાર જોવા જેવી ખરી. હા, ફેમિલી ઓડિયન્સે તો આ ફિલ્મથી સલામત અંતર રાખવું.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

P.S. ‘મસ્તરામ’નાં પોસ્ટર્સ પણ ભારે ક્રિએટિવ હતાં, જેમાં સજેસ્ટિવ ન્યુડિટી અને ક્રિએટિવિટીનું કમાલ કોમ્બિનેશન હતું. સોશ્યલ મીડિયામાં પણ આ પોસ્ટર્સ વાઇરલ થયેલાં. હેવ અ લુક…

mastram_650_050914013622mastram-poster-81

 

 

 

1210557_wallpaper2

mastram-poster-4first-look-of-mastram-unravels220px-mastram_poster
mastram-poster_139902208870

screen20shot202014-02-2320at205-40-3420pm

screen20shot202014-03-0520at201-02-0120pm

blink_mastram2_jpg_1871994gmastram-movie-poster-3mastram-movie-poster-2

 

 

 

 

 

 

 

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.