ટ્યુબલાઇટ

લૉ વોલ્ટેજ

***

સલમાનની પ્રામાણિક મહેનત છતાં નબળું રાઇટિંગ અને ઑવર સિમ્પ્લિસ્ટિક ટ્રીટમેન્ટને કારણે ‘ટ્યુબલાઇટ’માં જોઇએ તેટલો સ્પાર્ક નથી.

***

tubelight_posterઆપણે ત્યાં બાળકોની ફિલ્મો શા માટે બનતી નથી? જવાબ છે, તેને બદલે સલમાનભાઈની એમને મેન-ચાઇલ્ડ તરીકે પેશ કરતી ફિલ્મો બને છે એટલે. દુનિયાની કોઇપણ ફિલ્મનું ‘સલમાનીફિકેશન’ કરો એટલે તેનો હીરો આપોઆપ ‘પ્યોર મેન વિથ ગોલ્ડન હાર્ટ’માં કન્વર્ટ થઈ જાય. એ જ ક્રમમાં ‘બજરંગી ભાઈજાન’ના સલમાનને હજી વધુ બાળસહજ બનાવો એટલે ‘ટ્યુબલાઇટ’નો સલમાન મળી આવે. પરંતુ યોગ્ય રીતે લખાઈ ન હોય, તો સલમાનની ક્યુટનેસ પણ ફિલ્મની ટ્યુબલાઇટને ફ્યુઝ થતાં બચાવી શકે નહીં.

વૉર, પીસ એન્ડ યકીન

‘ટ્યુબલાઇટ’ વાર્તા છે કુમાઉંના એક નાનકડા ગામ જગતપુરમાં રહેતા બે ભાઈ લક્ષ્મણ (સલમાન ખાન) અને ભરત (સોહૈલ ખાન)ની. લક્ષ્મણ દિલ સે કમ્પ્લિટલી બચ્ચા હૈ જી, એટલે જ ગામમાં સૌ એને ‘ટ્યુબલાઇટ’ કહીને ઉતારી પાડે છે. ધિંગામસ્તી કરતાં બંને ભાઈ મોટા થાય છે, ત્યાં જ ઈ.સ. ૧૯૬૨માં ભારત-ચીનનું યુદ્ધ છેડાય છે. ભારતમાતાની હાકલ પડે છે એટલે અહીં ભરતને વનવાસ થાય છે. એટલે કે એ યુદ્ધમાં લડવા જાય છે અને ત્યાં જ ફસાઈ જાય છે. આ બાજુ ભાઈની પાદુકા એટલે કે એનાં શૂઝ લઇને ફરતો લક્ષ્મણ ગામના વડીલ બન્ને ચાચા (ઓમ પુરી) પાસેથી યકીન કી તાકત વિશે જાણે છે. પોતાના ભાઈને પાછો લાવવાના યકીનની તાકત કેળવવામાં એ ત્યાં રહેતાં ચાઇનીઝ મૂળનાં મા-દીકરા સાથે દોસ્તી કરે છે અને ‘મુન્નાભાઈ’ની જેમ ગાંધીજીના સિદ્ધાંતો પણ જાણે છે. લેકિન આ બધાથી એનો ભાઈ પાછો આવશે?

(બહોત સારે) સંદેશે આતે હૈ

આપણી હિન્દી ફિલ્મો ક્યાંકથી ઉઠાંતરી કરે અને મૂળ સ્રોતને ક્રેડિટ પણ આપે તે આકાશમાં કોઈ ધૂમકેતુ દેખાય એના જેવી દુર્લભ વાત છે. કબીર ખાનની ‘ટ્યુબલાઇટ’ બે વર્ષ પહેલાં આવેલી ઇંગ્લિશ ફિલ્મ ‘લિટલ બૉય’ની ઑફિશ્યલ રિમેક છે. એટલે તેને યોગ્ય ક્રેડિટ પણ અપાઈ છે. મૂળ ફિલ્મમાં તેના નામ પ્રમાણે નાનો ટાબરિયો કેન્દ્રમાં હતો, જે માત્ર મનથી જ નહીં, તનથી પણ ટેણિયું હતો. ઇંગ્લિશમાંથી હિન્દીમાં આવતાં ફિલ્મની મૂળ એસેન્સ કેવી રીતે ઊડી જાય, તેનું આ ‘ટ્યુબલાઇટ’ પર્ફેક્ટ એક્ઝામ્પલ છે. ‘લિટલ બૉય’માં બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જપાનીઓ સામે લડવા માટે મોરચે ગયેલા પિતાને પાછા લાવવા માટે પેપર નામનો ટેણિયો રીતસર પહાડ હલાવી નાખે છે. પરંતુ એ પહેલાં દીકરામાં આત્મવિશ્વાસ પૂરવા માટે એના પપ્પા એને એક કોમિકબુક હીરોના માધ્યમથી શ્રદ્ધનું માહાત્મ્ય સમજાવે છે. ટ્યુબલાઇટમાં એ વાત સલમાન અને સોહૈલ વચ્ચેના ‘ક્યા તુમ્હે યકીન હૈ?’ ટાઇપનાં વાક્યોમાં જ રહી જાય છે (જ્યારે યકીનની જામગરી ચાંપવા માટે બીજા એક સુપરસ્ટારે અવતરવું પડે છે). મૂળ ફિલ્મમાં ચર્ચના પાદરી નાના બાળકને બાઇબલના સિદ્ધાંતોની મદદથી ફરીથી શ્રદ્ધાનું બળ સમજાવે છે. અહીં બડી સ્માર્ટનેસથી ત્યાં ગાંધીજીના સિદ્ધાંતો મૂકી દેવાયા છે. પરંતુ ફિલ્મનું જ એક પાત્ર કહે છે તેમ આ સિદ્ધાંતો માત્ર ‘ટાઇમપાસ’ માટે જ છે. ફિલ્મની વાર્તાને આગળ વધારવામાં કે સલમાન ‘ટ્યુબલાઇટ’ ખાનમાં ‘યકીન’નું બળ પૂરવામાં કોઈ જ ભાગ ભજવતું નથી. રાધર, સલમાનની પોતાના ભાઈને પાછો લાવવાની ક્વાયત અને આ તરફ એની દોડધામ બંને વચ્ચે કોઈ જ કનેક્શન દેખાતું નથી. બાય ધ વે, ગાંધીજીનો એક મુખ્ય સિદ્ધાંત અહિંસા પણ હતો, પરંતુ સલમાન ભાઇને અહીં એની જરૂર નથી અને એટલે જ એ લાફાવાળી પણ કરી શકે છે.

ફિલ્મના એક સબપ્લોટ તરીકે ત્રણ પેઢીથી ભારતમાં રહેતા ચાઇનીઝ મૂળના એક મા-દીકરાની સ્ટોરી પણ છે (અંગ્રેજી ફિલ્મમાં ત્યાં જૅપનીસ વ્યક્તિ હતી). માત્ર તેમનાં મૂળિયાંને કારણે એમને ધિક્કારાય નહીં અને ‘અલ્ટ્રા નેશનાલિઝમ’થી કેવી રીતે બચી શકાય તે મેસેજ આ સબ પ્લોટમાંથી બરાબર બહાર આવે છે. પરંતુ તેને મૂળ સ્ટોરી સાથે કશી જ લેવાદેવા નથી. વળી, તેમનું ચાઇનીઝ વંશજ હોવું તે ગામલોકોના ધિક્કારનું કારણ બને છે તે વાત પણ બહાર આવતી નથી. કેમ કે, એક વ્યક્તિ સિવાય કોઈ એમને ધિક્કારતું નથી. હકીકતમાં આ આખો ટ્રેક પરાણે ઘુસાડેલો અને થિગડું મારેલો છે. તેમાં ચાઇનીઝ અભિનેત્રી ઝુ ઝુ અને એક ક્યુટ ટેણિયો નામે મતિન રે તાંગુએ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. વક્રતા એ છે કે ‘હિન્દી ચીની ભાઈ ભાઈ’નો મેસેજ આપવા જતાં ફિલ્મ પોતે ચાઇનીઝ નામોની મજાક ઉડાવે છે. બીજું, આપણે ત્યાં ઓલરેડી નોર્થ-ઇસ્ટના લોકોને ‘ચાઇનીઝ’ કહીને હડધૂત કરવાનું કુત્સિત રેસિઝમ ચાલે છે. ત્યારે એક અરુણાચલના બાળકને ચાઇનીઝ તરીકે કાસ્ટ કરવો એ આડકતરું રેસિઝમ નથી તો બીજું શું છે?

સલમાનના બાળકબુદ્ધિ પાત્રના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી કહેવાઈ હોવાના કારણે હોય કે ગમે તે, પણ ‘ટ્યુબલાઇટ’ અતિશય સિમ્પ્લિસ્ટિક છે. જાણે ‘એક ગામ હતું’ ટાઇપની બાળવાર્તા જ જોઈ લો. બધાં પાત્રો પણ નિર્દોષ બાળક, આદર્શ ભાઈ, વાહિયાત યુવાન (જેનો ફુલ ટાઇમ બિઝનેસ લોકોને હેરાન કરવાનો હોય) , યુદ્ધનો ભોગ બનેલા નિરાશ્રિત, મૂડ સ્વિંગ કરતો આર્મી ઑફિસર, ફિલોસોફર કાકા, પ્રેમાળ દુકાનદાર એવા સિંગલ રંગે જ રંગાયેલાં છે. કોઇના મનમાં શું ચાલતું હશે કે અમુક અનુભવો પરથી કોઇનામાં કંઇક પરિવર્તન આવે એવું કશું જ ઊંડાણ નહીં. ઇવન આપણને સલમાનના પાત્ર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ થાય એ માટે જ કોઈ કારણ વિના અન્ય લોકો સલમાનને હડધૂત કરે છે તેવું લાગ્યા કરે. વાર્તા એક નાનકડા ગામમાં આકાર લેતી હોવાને કારણે એકનાં એક લોકેશન્સ પણ વારંવાર અથડાયા કરે. જેમ કે, પહાડ, ટાવર, દુકાન, બાંકડો, ક્લિફ અને નદી, ગામનો ચોક ધેટ્સ ઇટ.

જાતભાતના સંદેશા આપતી ‘ટ્યુબલાઇટ’નો વધુ એક પ્રોબ્લેમ છે તેની સ્લો પૅસ અને હાઈ મૅલોડ્રામેટિક રડારોળ. સાઇકલ લઇને અહીંથી તહીં ફરતા રહેતા સલમાન પાસે એટલું બધું રડાવ્યું છે એકાદ વખત આપણનેય (કંટાળીને) રડવાની ઇચ્છા થઈ આવે. પરંતુ એક તબક્કે આપણો સલમાનના પાત્ર સાથેનો ઇમોશનલ બંધ તૂટી જાય, એટલે પછીની તમામ રડારોળ ફિઝૂલ લાગવા માંડે. એમના ફૅન્સને દુઃખ થશે, પણ અહીં સલમાન ભાઈ ક્યાંય શર્ટ ઉતારતા નથી કે વિલનલોગની ધોલાઈ કરતા નથી. ચ્યુઇંગ ગમની પેઠે ચીપકી જાય એવું એકેય ગીત પણ ફિલ્મમાં નથી.

છતાં ફિલ્મની કેટલીક પૉઝિટિવ બાબતોને પણ નોંધવી જ પડે. જેમ કે, સલમાન અને નાનકડા ટાબરિયા (મતિનsalman-khan-tubelight-matin-rey-tangu-759 રે તાંગુ) સાથેના મોટાભાગના સીન મસ્ત છે. ખાસ કરીને કોમેડી સીન. સલમાનને મેન ચાઇલ્ડ બનવામાં અને આપણને હસાવવા-રડાવવામાં મહેનત કરવી પડે છે, આઠેક વર્ષનો ટેણિયો  બધું એકદમ સહજતાથી કરી બતાવે છે. સલમાનનો સોહૈલ સાથેનો વિદાયનો ‘સદમા’ની યાદ અપાવે તેવો સીન પણ સરસ બન્યો છે. લદ્દાખમાં શૂટ થયેલાં યુદ્ધનાં દૃશ્યોમાં યુદ્ધની ભયાનકતા કરતાં લદ્દાખનું સૌંદર્ય વધુ ધ્યાન ખેંચે છે.

આ ફિલ્મનો સૌથી મોટો ગુનેગાર તેનું ભંગાર રાઇટિંગ જ છે. તેમ છતાં ‘પિતાજી કો શરાબને માર ડાલા, માં કો ગમ ને ઔર ગાંધીજી કો હમને’ જેવાં ગણ્યાં ગાંઠ્યાં વનલાઇનર્સમાં સ્માર્ટનેસનો ચમકારો દેખાય છે ખરો. એ જ રીતે મોટા અવાજે ‘ભારત માતા કી જય’ બોલવું એ જ દેશભક્ત હોવાની સાબિતી નથી, કે પછી બે-ત્રણ પેઢી પહેલાંનું કનેક્શન કે દેખાવ તમને ઓછા ભારતીય નથી બનાવી દેતો એ મેસેજ પણ ક્યુટ રીતે બહાર આવે છે.

સોહૈલ ખાન, મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબ, યશપાલ શર્મા, બ્રિજેન્દ્ર કાલા કે ચાઇનીઝ ઝુ ઝુ જેવા અદાકારો માત્ર પોતાને ફાળે આવેલું પાત્ર ભજવી ગયા છે. પરંતુ સલમાનની ઍક્ટિંગ કરતાં આપણે વધુ ઇમોશનલ ઓમ પુરી સાહેબને પડદા પર જોઇને થઈ જઇએ, કે હવે તેઓ ફરી ક્યારેય આ રીતે જોવા નહીં મળે.

ફિલ્મની સ્લો પૅસને કારણે આપણને એવા સવાલોય થાય કે, ચાલીસીમાં પહોંચ્યા પછીયે સોહૈલે પણ લગ્ન કેમ નથી કર્યાં? એક શહીદની શબપેટી પર ‘મુરલી પ્રસાદ દત્ત’ લખીને ‘મુન્નાભાઈ’માં સંજય દત્તના પાત્રને સળી શા માટે કરાઈ છે? ઈ.સ. ૧૯૯૩માં બહાર પડેલો ઇન્ડિયન પોસ્ટનો લોગો ઈ.સ. ૧૯૬૨માં શા માટે દેખાય છે? બૉટલથી લઇને પહાડ હલાવવા માટે સલમાન કબજિયાતના દર્દી જેવો અવાજ શા માટે કાઢે છે? કોઈ માણસ અડધી મિનિટની અંદર કોમામાંથી બહાર શી રીતે આવી જાય છે?

ક્યા આપકો યકીન હૈ?

‘ટ્યુબલાઇટ’ની શરૂઆતમાં જ આપણને ખબર પડે છે કે આ ફિલ્મ આગામી દિવસોમાં ‘સ્ટાર ગોલ્ડ’ પર અને ઇન્ટરનેટમાં ‘એમેઝોન પ્રાઇમ’ પર આવવાની છે. સલમાનના નામે અત્યારે ટિકિટના ભાવો વધારી દેવાયા છે. એટલે જો તમે ‘ભાઈ કા ફૅન’ નામની બિનસત્તાવાર ઉપાધિ ન ધરાવતા હો, તો આ રિવ્યુનો મેસેજ શું છે એ બરાબર સમજાઈ ગયું હશે.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

******************************************************************************

Extended Reading, Spoilers Ahead

960આપણી હીરો સેન્ટ્રિક ઇન્ડસ્ટ્રીમાં જ્યારે એક વિદેશી કૃતિને અડૅપ્ટ કરવામાં આવે ત્યારે ‘લોસ્ટ ઇન ટ્રાન્સલેશન’ જેવો ઘાટ કઈ રીતે થાય તેનું ‘ટ્યુબલાઇટ’ પર્ફેક્ટ એક્ઝામ્પલ છે. હૉલિવૂડની મૂળ કૃતિ, જેના પરથી ટ્યુબલાઇટ બની છે, તે ‘લિટલ બૉય’ એક એવરેજ ફિલ્મ હોવા છતાં ખાસ્સી સંવેદનશીલ છે. લિટલ બૉયના કેન્દ્રમાં છે આઠ વર્ષનો ટેણિયો પેપર, જેની હાઇટ જોઇએ તેવી વધી રહી નથી. એટલે જ બધા એને ‘લિટલ બૉય’ કહીને ખીજવે છે. આપણે ત્યાં સલમાન ભાઈની હાઇટ વિશે તો કોઈ કમેન્ટ કરી શકાય નહીં, એટલે એમને માનસિક રીતે બાળક બતાવવા પડે. એ રીતે જોકે ‘ટ્યુબલાઇટ’ નામ પર્ફેક્ટ છે. લિટલ બૉયનો લિટલ બૉય (ચાઇલ્ડ એક્ટર જેકબ સેલ્વેટી) પણ છે એવો ક્યુટ કે પરાણે વહાલો લાગે અને એનાં તમામ એક્સપ્રેશન્સ સીધાં આપણી અંદર ઊતરી જાય. એ ટાબરિયાના કિસ્સામાં જે નૅચરલી આવે છે, તેના માટે સલમાને પ્રયાસ કરવો પડે છે અને છતાં એ સ્વાભાવિક નથી લાગતો.

ઓછી હાઇટને કારણે લિટલ બૉય પેપર માથાભારે છોકરાઓના બુલિઇંગનો ભોગ બને છે અને એનો આત્મવિશ્વાસ તળિયે છે. દીકરાનો આત્મવિશ્વાસ બુલંદ કરવા માટે એના પિતા એને ‘બેન ઇગલ’ નામના જાદુગર-સુપરહીરોની કોમિક બુક્સ વંચાવે છે-તેની ફિલ્મો બતાવે છે. એ ‘બેન ઇગલ’નો તકિયાકલામ છે, જે દર વખતે કટોકટીની સ્થિતિમાં પોતાના સાઇડકિકને કહેતો રહે છે કે, ‘ડુ યુ બિલીવ પાર્ટનર, યુ કેન ડુ ધિસ?’ ‘બેન ઇગલ’નું એ પાત્ર આખી ફિલ્મમાં નાનકડા પેપરની સાથે રહે છે. બે હાથ લંબાવીને જાદુ કરવાની સ્ટાઇલ પણ એની જ છે. નાનકડો પેપર બેન ઇગલની કોમિક બુકસ વાંચે, એની ફિલ્મો જોવા જાય અને એના લાઇવ શોમાં પણ હાજરી આપે, એટલે ‘ફેઇથ’ અને ‘બિલીવ’વાળી વાત મૂળ સ્ટોરીમાં એકદમ સ્વાભાવિક રીતે મર્જ થઈ જાય છે. પરંતુ ‘ટ્યુબલાઇટ’માં એવું કશું કર્યું નહીં, એટલે જ ‘કેપ્ટન જૅક સ્પેરો’ જેવા ગેટઅપમાં શાહરુખને મહેમાન કલાકાર બનાવીને લાવવો પડ્યો. એ જાદુગર કમ અને મોટિવેશનલ સ્પીકર વધારે લાગે છે.

‘લિટલ બૉય’ના પેપરને બુલી-હેરાન કરતા જાડિયા છોકરાના ડૉક્ટર પિતા (જેની પાસે પેપરની હાઇટ વધારવાની દવા ચાલી રહી છે), તેનો ડોળો પણ પેપરની મમ્મી પર છે. એટલે પેપરને એ ડૉક્ટર બાપ-બેટામાંથી કોઈ દીઠા નથી ગમતા.

‘લિટલ બૉય’માં પિતા બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં લડવા જાય છે. ખરેખર તો પેપરના મોટાભાઈ લંડનને જવું હતું પણ ‘ફ્લૅટ ફીટ’ને કારણે એ જઈ ન શક્યો (‘ટ્યુબલાઇટ’માં મોહમ્મદ ઝીશન અય્યુબને ‘knock knees’ હોય છે).  દરેક પરિવારમાંથી એટલિસ્ટ એક વ્યક્તિ યુદ્ધ લડવા જાય. મોટો દીકરો ન જઈ શક્યો એટલે ૪૦ વર્ષના પિતાએ જવું પડે છે. આ માટે  મોટો દીકરો પોતાની જાતને બ્લૅમ કરતો રહે છે અને ધૂંધવાયેલો ફરતો રહે છે. એના આ ધૂંધવાટનો ભોગ એનો નાનો ભાઈ અને એની માતા પણ બને છે. ‘ટ્યુબલાઇટ’માં એકાવન વર્ષના ‘ભાઈ’ના પિતા તો યુદ્ધમાં જઈ શકે નહીં, એટલે એના ભાઈને લડવા મોકલવો પડે છે. બિગ બ્રધર લંડન અને લિટલ બૉય પેપરના પિતા જપાનીઓ સામે લડવા ગયા છે અને પ્રિઝનર ઑફ વૉર તરીકે કેદ થઈ ગયા છે. એટલે જ જ્યારે નાનો ભાઈ પેપર પોતાનું ‘ફેઇથ’નું લિસ્ટ પૂરું કરવા માટે ગામમાં રહેતા એક જૅપનીસ સાથે દોસ્તી કરે છે ત્યારે મોટો ભાઈ ગુસ્સે થઇને એનું ઘર સળગાવવા પેટ્રોલ બોમ્બ પણ ફેંકે છે (કેમ કે પર્લહાર્બરમાં જૅપનીસોએ કરેલા હુમલામાં પોતાના દીકરાને ગુમાવી ચૂકેલા અન્ય એક આધેડ એને ઉશ્કેરે છે). એક જાહેર કન્ફ્રન્ટેશનમાં નાનો ભાઈ જૅપનીસનો પક્ષ લે એમાં ઇગો પર આવીને મોટો ભાઈ એને આખો પહાડ હલાવી દવા કહે છે અને એ જ વખતે યોગાનુયોગ ધરતીકંપ આવે છે.

ટ્યુબલાઇટમાં આપણા ‘લિટલ બૉય’ સલમાનને હેરાન કરતા બુલી અને મોટાભાઇનો રોલ મર્જ કરીને ગામના એક નવરીબજાર યુવાન નારાયણ (મોહમ્મદ ઝીશન અય્યુબ)નું પાત્ર ઊભું કર્યું. એ જ સલમાનને હેરાન કરે અને એ જ પહાડ હલાવી દેવા માટે પણ ફોર્સ કરે. પરંતુ આવું કરવા માટે એની પાસે કોઈ પર્સનલ રિઝન કે નક્કર મોટિવેશન નથી, સિવાય કે હાઇપર નેશનલિઝમ. ઇવન એના પાત્રમાં યુદ્ધમાં ન જઈ શકવાનો અફસોસ પણ દેખાતો નથી. એટલે જ મોહમ્મદ ઝીશન જ્યારે સલમાનને કે ગામમાં રહેતાં ચાઇનીઝ મા-દીકરાને હેરાન કરે તે વધારે પડતું અને તદ્દન આર્ટિફિશ્યલ લાગે છે. હદ તો એ છે કે ગામમાં એના સિવાય કોઇનેય એ ચાઇનીઝ પરિવાર સામે વાંધો નથી.

એટલે લિટલ બૉયમાં ફેઇથ-યકીન-વિશ્વાસની વાત ઑર્ગેનિકલી જન્મે છે અને સ્ટોરીની સાથે આગળ વધતી રહે છે. પહેલાં એના પિતાએ કહ્યું એટલે પેપરે વિશ્વાસ કર્યો, પછી ખુદ બેન ઇગલે એની પાસે બૉટલ હલાવડાવી એટલે એનો વિશ્વાસ વધુ દૃઢ થયો. પછી સ્થાનિક પાદરીના (જેના રોલમાં અહીં ઓમ પુરી છે) કહેવાથી એ પ્રાચીન વિઝ્ડમના નિયમોનું પાલન કરે છે (ભૂખ્યાને ભોજન આપવું, બેઘરને આશરો આપવો, જેલના કેદીઓને મળવા જવું, નિર્વસ્ત્રને કપડાં આપવાં, બીમારની સેવા કરવી અને મૃત્યુ પામેલાને દફનાવવા), આખું ગામ જેને (અલબત્ત ખોટી રીતે અને માત્ર એના જૅપનીસ હોવાથી) ધિક્કારે છે એ હાશિમોતો સાથે દોસ્તી પણ કરે છે, એક તબક્કે જોગાનુજોગ એેના ફેઇથની કસોટી વખતે (ધરતીકંપથી) પહાડ હલબલી ઊઠે છે, એના વૃદ્ધ જૅપનીસ મિત્ર હાશિમોતો કહે છે કે એ ધરતીકંપ કોઈ ચમત્કારથી નહીં, બલકે કો-ઇન્સિડન્સથી આવેલો, તેમ છતાં નાનકડો પેપર પોતાની ‘શક્તિ’થી યુદ્ધનો અંત લાવવાના પ્રયાસો રોજેરોજ કરતો જ રહે છે. એક તબક્કે તે જૅપનીસ માણસ અને ગામનો પાદરી પાનાંની ગેમ રમતાં રમતાં ચર્ચા કરે છે કે, ‘અત્યારે એ બાળકના પિતાને પાછા લાવવા માટે તમે તમારા કાલ્પનિક મિત્ર (ઈશ્વર)ના નામે વિશ્વાસની લોલીપોપ આપી છે, પણ ધારો કે એના પિતા યુદ્ધમાં ખપી ગયા અને ક્યારેય પાછા ન આવ્યા તો? ત્યારે એના તૂટી ગયેલા વિશ્વાસને કઈ રીતે સાંધશો?’ ત્યારે પાદરી કહે છે, ‘મારો એ ઇમેજિનરી ફ્રેન્ડ જ એને એમાંથી બહાર નીકળવામાં મદદ કરશે.’ જૅપનીસ જવાબ આપે છે, ‘એ બાળકને અટકાવો, નહીંતર એ પોતાની જાતમાંથી વિશ્વાસ કરવાનું બંધ કરી દેશે.’ કહેવાનો અર્થ એ છે કે આખી ફિલ્મમાં વિશ્વાસની તાકાતની વાત સમાંતરે ચાલતી રહે છે અને ક્યાંય આર્ટિફિશ્યલ નથી લાગતી, જેવું ટ્યુબલાઇટમાં થાય છે. ‘ભગવદ્ ગીતા’ના ‘સંશયાત્મા વિનશ્યતિ’વાળા શ્લોકનો પર્ફેક્ટ પડઘો ‘લિટલ બૉય’માં પડે છે, ‘ટ્યુબલાઇટ’માં એ વાત ઊડી ગઈ છે. વળી ફિલ્મની ઘટનાઓ પણ એ રીતે બને છે કે જેથી આપણે સતત એ વિચારતા રહીએ કે જે કંઈ થઈ રહ્યું છે તે ‘લિટલ બૉય’ના વિશ્વાસની તાકાત અને એના બે હાથ લંબાવીને કરાતા પ્રયત્નોને કારણે શક્ય બન્યું છે કે પછી માત્ર જોગાનુજોગ છે? ‘લાઇફ ઑફ પાઇ’ની જેમ આપણને પહેલો વિકલ્પ વધુ પસંદ આવે છે.

‘લિટલ બૉય’ એ ‘ટ્યુબલાઇટ’ કરતાં ક્યાંય વધુ મૅચ્યોર ફિલ્મ છે, તેનાં અન્ય કારણો પણ છે. જેમ કે, અહીં એ વખતે ફિલ્મોની પહેલાં બતાવવામાં આવતી પ્રોપેગન્ડા ફિલ્મોની અસર કેવી થાય તેની પણ ચર્ચા કરાઈ છે. એ ફિલ્મોને કારણે જ લોકો પોતાની આસપાસના જૅપનીસો પર શંકા કરતા થઈ જાય છે. એ પ્રોપેગન્ડા ફિલ્મો અને યુદ્ધની ભયાનકતાની નાનકડા બાળકના મન પર કેવી થાય તેની પણ અહીં ચર્ચા કરાઈ છે. જેમ કે, એ બધું જોઈ-સાંભળીને એ ટેણિયો પણ કહેવા માંડે છે, ‘એ જૅપ્સ (જૅપનીસો માટે વપરાતો તુચ્છકારવાચક શબ્દ) મારા હાથમાં આવે તો હું મારા બે હાથે એમને મસળી નાખું.’ ત્યારે એ જિંદગીમાં કોઈ જૅપનીસને મળ્યો પણ ન હોય. ‘લિટલ બૉય’માં યુદ્ધની સમાપ્તિ વખતનો પ્રાસ બેસાડીને ગામલોકો યુદ્ધનો અંત આણવાનું શ્રેય એ ટાબરિયાને આપે છે. કેમ કે હિરોશિમા પર ફેંકાયેલા પરમાણુ બોમ્બનું નામ હતું ‘લિટલ બૉય’ અને અખબારોની હેડલાઇન બનેલી ‘લિટલ બૉય એન્ડ્સ ધ વૉર’. (અહીં ‘ટ્યુબલાઇટ’માં એ વાતમાં લક્ષ્મણના નામ પરથી ભારત અને ચીન વચ્ચે ‘લક્ષ્મણ રેખા’ અંકિત થઈ એ વાત છે. જોકે આપણે અક્સાઈ ચીન ગુમાવ્યું તેનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી.) પરંતુ લિટલ બૉય અખબારો-ન્યુઝ રીલમાં હિરોશિમાની તારાજીનાં દૃશ્યો જોઇને હચમચી ઊઠે છે. અને જ્યારે એને એ કહેવામાં આવે છે કે આખું ગામ સાફ કરી નાખે તેવા બોમ્બમાં કદાચ POW તરીકે રહેલા તારા પિતા પણ માર્યા ગયા હોય, ત્યારે એ આડકતરી રીતે પોતાના વિશ્વાસને પણ બ્લેમ કરે છે.

લિટલ બૉયના વૃદ્ધ જૅપનીસ મિત્ર હાશિમોતો એને જૅપનીસ કલ્ચર વિશે પણ સમજાવે છે, જેના પરથી લિટલ બૉયને સમજાય છે કે યુદ્ધમાં એના પિતા સામે લડનારા અને અહીં એની સાથે રહેતા જૅપનીસમાં ફરક છે. એ માટે એ જ દેશના બધા-નિર્દોષ લોકોને ધિક્કારવાનો કોઈ અર્થ નથી (આ વાત ચીનીઓના સંદર્ભમાં ‘ટ્યુબલાઇટ’માં છે જ નહીં). એ જૅપનીસ હાશિમોતોની પણ એક ટ્રેજિક બૅક સ્ટોરી છે (જેને ‘ટ્યુબલાઇટ’માં બાળવાર્તા જેવી સિમ્પ્લિસ્ટિક બનાવી દેવાઈ છે). એ હાશિમોતો જ લિટલ બૉયને સમજાવે છે કે વિશ્વાસ કરવા માટે પણ હિંમત જોઇએ.

‘લિટલ બૉય’માં પૈસાની તંગીને કારણે પોતાના માટે શૂઝ નહીં લઈ શકેલા પિતા માટે નાનો દીકરો પૈસા એકઠા કરે છે અને તેમાંથી બૂટ ખરીદે છે. એનો ઇરાદો એવો કે પિતા યુદ્ધમાંથી પાછા આવે તો એને એ બૂટ ગિફ્ટમાં આપશે. POW કેમ્પમાંથી ભાગતી વખતે પિતા પોતાનું બૂટ સાથી સૈનિક સાથે બદલાવે છે, જેથી એટલિસ્ટ પોતાની એક નિશાની તો ઘરે પહોંચે. એ બદલાયેલા બૂટને કારણે ઓળખવામાં ઊભી થતી કન્ફ્યુઝન અને લિટલ બૉયે ખરીદી રાખેલાં બૂટના આખા ટ્રેકમાંથી ઇમોશન્સની ‘ટ્યુબલાઇટ’માં બાદબાકી થઈ ગઈ છે. વળી, પઠ્ઠા જેવા બે આધેડ ભાઈ કશું કમાતા ન હોય અને પોતાના માટે બૂટ પણ ખરીદી ન શકે તે વાત ગળે ઊતરે તેવી જ નથી.

‘લિટલ બૉય’ મુવી પણ ખાસ્સું ઇમોશનલ છે, પરંતુ નાનકડા પેપરની સાથે ઇમોશન્સનું પાર્સલ સીધું જ આપણા સુધી પહોંચી જાય છે. આમાંનું લગભગ કશું જ ‘ટ્યુબલાઇટ’માં કનેક્ટ નથી થયું, અને એટલે જ ભાઈ લિટરના હિસાબે આંસુડાં સારતાં હોવા છતાં આપણને તે રડાવતાં નથી.

***

પર્સનલી મને લાગે છે કે સલમાનને લઇને યુદ્ધના બૅકડ્રોપમાં જ ફિલ્મ બનાવવી હતી, તો ‘લિટલ બૉય’ કરતાં ‘હૅકસો રિજ’ જેવી સ્ટોરી પરથી પ્રેરણા લેવાનું વધુ યોગ્ય સાબિત થયું હોત. આ ઑસ્કર વિનર ફિલ્મમાં ડૅસમંડ ડોસ નામના યુદ્ધમાં જતા તબીબી સહાયકની સત્યકથા છે, જે પૅસિફિસ્ટ યાને કે યુદ્ધ વિરોધી હતો અને એણે હથિયારને હાથ સુદ્ધાં ન અડાડવાનું પ્રણ લીધું હતું. તેમ છતાં બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં એણે એક પણ ગોળી ચલાવ્યા વિના યુદ્ધમોરચેથી ૭૫ સૈનિકોના જીવ બચાવ્યા હતા. તેના પરથી ઈ.સ. 2004માં ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ પણ બની હતી. જો આ સ્ટોરી પરથી સલમાનને ‘કોન્શિયસ ઓબ્જેક્ટર’ કે ‘પેસિફિસ્ટ’ તરીકે પ્રોજેક્ટ કરીને ફિલ્મ બનાવાઈ હોત તો વધુ અસરકારક ફિલ્મ બની હોત.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

 

 

Advertisements

A Death In The Gunj

  • a-death-in-the-gunj-2‘ડૉન્ટ જજ અ બુક બાય ઇટ્સ કવર’ એવું અંગ્રેજીમાં કહે છે. ગુજરાતીમાં કોઇએ કહ્યું નથી એટલે હું કહું છું કે, ‘ડૉન્ટ જજ અ ફેમિલી બાય ઇટ્સ લાફ્ટર’. એક પરિવાર એક છત નીચે એકઠો થઇને સુરજ બડજાત્યાની ફિલ્મની જેમ હસતો હોય તો તેમાં ઑલ ઇઝ વેલ છે એવું માનીને ચાલતા થાઓ તો ઊંધે માથે પટકાઓ એવી શક્યતા છે. જો સપાટી પરના હાસ્યને સહેજ ખોતરો તો અંદર ચાલતાં અન્ડરકરન્ટ્સ મળી આવે. કેટલીયે અધૂરી ઇચ્છાઓ, અપેક્ષાભંગ, ગુસ્સો, ફ્ર્સ્ટ્રેશન, ઇર્ષ્યા, એકલતા, પીડા, દુઃખ અને ડર.
  • હવે કટ ટુ, મૅકક્લુસ્કીગંજ. એક વખતના બિહારમાં અને અત્યારના ઝારખંડમાં આવેલા આ નાનકડા ડુંગરાળ ગામમાં ત્રીસના દાયકામાં ચારસો જેટલા ઍન્ગ્લો ઇન્ડિયન પરિવારો વસતા હતા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી તેમાંથી મોટાભાગના જતા રહ્યા અને આજે ત્યાંની લીલોતરી વચ્ચે એકલતા અને સન્નાટાની બહુમતી છે. ઈ.સ. 1979ના ડિસેમ્બરના છેલ્લા અઠવાડિયામાં આ ગામમાં એક પરિવાર, મિત્રો ન્યુ યરની રજાઓ ગાળવા એકઠા થયેલા. તે અઠવાડિયામાં એમની સાથે જે કંઈ થયું તેની કાલ્પનિક સ્ટોરી એટલે કોંકણા સેન શર્માની બ્યુટિફુલી હૉન્ટિંગ ફિલ્મ ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’. કોંકણા જેવી સુપ્રીમલી ટેલેન્ટેડ ઍક્ટર ડિરેક્ટરની કૅપ પહેરે ત્યારે આનાથી વધુ સારી ફિલ્મ હોઈ જ ન શકે.
  • કોંકણાના પપ્પા મુકુલ શર્મા એને નાનપણમાં એક વાર્તા સંભળાવતા. એ જ વાર્તાને પોતાની રીતે ડૅવલપ કરીને કોંકણાએ ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’ તરીકે આપણી સામે પેશ કરી છે. આ ફિલ્મ ઑલરેડી ‘ટોરોન્ટો’, ‘બુસાન-સાઉથ કોરિયા’, ‘MAMI’ જેવા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલોમાં પોતાનું કૌવત બતાવી ચૂકી છે અને હવે આપણે બસ એક ટિકિટ ખર્ચીને જોવા જઇએ એટલી વાર છે.
  • ફિલ્મનું ટાઇટલ જોઇને એટલું તો નક્કી છે કે ‘ગંજ’ એટલે કે અહીં મૅકક્લુસ્કીગંજમાં એક ડૅથ થાય છે તેની વાત છે. પણ એ ડૅથ કોનું છે, કયા સંજોગોમાં થાય છે અને તેના માટે કોણ જવાબદાર છે? ઇન ફૅક્ટ, ટ્રેલરમાં અને ફિલ્મના પહેલા જ સીનમાં કારની ડિકિમાં એક મૃતદેહને પ્રોપર્લી ગોઠવવાની વેતરણમાં પડેલા બે માણસ (ગુલશન દેવૈયા અને ‘નીરજા’, ‘રાબતા’ ફૅમ જિમ સાર્ભ) દેખાય છે.
  • આ ફિલ્મમાં જથ્થાબંધ પાત્રો/કલાકારો છે. ઓમ પુરી, તનુજા, રણવીર શોરી, ગુલશન દેવૈયા, કલ્કિ કેકલાં, તિલોત્તમા શોમ, જિમ સાર્ભ અને અબોવ ઑલ વિક્રાંત મૅસી. એક ક્યુટ ટેણી પણ ખરી. આ બધાં પાત્રોનાં નામ એમની વચ્ચેનાં રિલેશન વગેરેની ગડ બેસાડતાં થોડી વાર લાગે, પણ પહેલા જ સીનથી ફિલ્મ આપણને વૅક્યુમ ક્લીનરની જેમ અંદર ખેંચી લે.
  • આગળ કહ્યું તેમ 1979ના ડિસેમ્બરના છેલ્લા અઠવાડિયામાં એક પરિવાર-મિત્રો મૅકક્લુસ્કીગંજમાં ન્યુ યર મનાવવા આવે છે. મિસ્ટર એન્ડ મિસિસ બક્ષી (ઓમ પુરી અને તનુજા) મૅકક્લુસ્કીગંજમાં જ રહે છે. એમને ત્યાં મહેમાનોનું ધાડું આવે એટલે ઘર માણસો, અવાજો અને ઍક્ટિવિટીથી ભરાઈ જાય. ખાણી, પીણી, ડાન્સ, તોફાન-મસ્તી, પ્રેતાત્માને બોલાવવાની અને શરીરને શાંત કરવાની પ્રક્રિયાઓ, ખેલકૂદ, પિકનિક બધું જ થાય. આ મહેમાનો પોતાની સાથે સામાન ઉપરાંત ઉપરથી ન દેખાતો ઇમોશનલ બૅગેજ પણ લાવ્યા છે. ક્યાંક જૂનું પ્રેમપ્રકરણ છે જે લગ્ન પછી પણ ચાલુ છે, કો’ક ઇર્ષ્યાથી સળગી રહ્યું છે, કો’કને બીજાને હેરાન કરવામાં સૅડિસ્ટ આનંદ આવે છે, કો’ક વધતી ઉંમરને પકડી રાખવાનાં હવાતિયાં મારે છે, વધતી ઉંમર છતાં કો’કનું મૅલ શોવિનિઝમ ગયું નથી, કો’ક સતત પોતાની જવાબદારીઓ પૂરી કરી હોવાના પ્રયત્નોમાં છે, વડીલો જૂની કટાયેલી બંદૂકોની જેમ નામનાં વડીલ રહી ગયાં છે.
  • આ બધાની વચ્ચે-બધા સામે છતાં અદૃશ્ય એવું એક પાત્ર છે શ્યામલ ઉર્ફ ‘શુટુ’ (વિક્રાંત મૅસી). ૨૩ વર્ષનો59380-remzgmhbeb-1496088236 હૅન્ડસમ યુવાન. સ્માર્ટ, ઍજ્યુકેટેડ, ઇન્ટેલિજન્ટ, પણ ભીની રેતી જેવો સંવેદનશીલ અને સસલાની જેમ ક્યાંક લપાઈ જાય એવો ઇન્ટ્રોવર્ટ. એની અંદર ઇમોશન્સનો આખો જ્વાળામુખી ધખધખી રહ્યો છે. થોડા સમય પહેલાં જ એના પિતાનું અવસાન થયું છે, જેની પીડામાંથી એ બહાર આવ્યો નથી. એનાથીયે ખરાબ, આખા ઘરનું એ ડાર્ટ બૉર્ડ, પંચિંગ બૅગ છે. બધા એને બુલી કરે, કોઈ ફિઝિકલી, તો કોઈ ઇમોશનલી. ઘરનો નોકર પણ એ, ટાઇમપાસનું સાધન પણ એ, જૅલસી કાઢવાનું સાધન પણ એ અને વર્બલ ડાયેરિયા કરવાનું કમોડ પણ એ. એના પર હાથ ઉપાડી લેવામાં, પોતાના દોષનો ટોપલો એના પર ઢોળી દેતાં પણ કોઇને સંકોચ ન થાય. એ ભયંકર ફ્રસ્ટ્રેટ થાય, ગુસ્સે થાય. પણ એ ગુસ્સો એની આંખના ખૂણે આવીને અટકી જાય, ક્યારેય બહાર ન આવે. એટલે જ ઘરના કૅક્ટસ જેવા લોકો કરતાં એને આઠેક વર્ષની ભત્રીજી સાથે વધારે ભળે.
  • શુટુએ પોતાની એક ડાયરી પણ રાખી છે, જેમાં એણે ‘E’ અક્ષરથી શરૂ થતા પોતાના ફેવરિટ શબ્દોની યાદી બનાવી છે. જેમ કે, Eulogy, Esoteric. આ શબ્દો પણ એની પર્સનાલિટીનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. Eulogy પરથી ખબર પડે છે કે એ હજી પોતાના પિતાની વિદાયના દુઃખમાંથી નીકળ્યો નથી. એ પોતાને Esoteric માને છે, યાને કે એને ઓળખી-સમજી શકે એવા મુઠ્ઠીભર લોકો જ છે. આમેય એ મૅનિએક મોટાઓની દુનિયામાં શુટુ ફિટ થતો નથી, એટલે જ એમનાથી સતત ભાગતો ફરે છે. શુટુને બાકીના લોકોની દુનિયા સાથે જોડતો એકમાત્ર સેતુ એટલે એની આઠ વર્ષની ભત્રીજી તાની. મોટેરાંની બેદરકારીની એના પર થતી અસર પણ નોટિસ થયા વિના રહેતી નથી.
  • એક મસ્ત ફિલ્મ થિયેટરમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી પણ આપણો પીછો છોડતી નથી. ફિલ્મની વાર્તાના અન્ડરટૉન, મૅટાફર, ડાયલોગ્સ વગેરે બધું જ ફિલ્મ જોયાના દિવસો સુધી આપણા મનમાં ગ્રામોફોન રૅકર્ડની જેમ ચાલ્યા કરે. જેમ કે, ફિલ્મનાં પાત્રો જેવા બુલી-મૅન્ટલ-ફિઝિકલ અબ્યુઝર આપણી આસપાસ પણ હોય જ છે. માત્ર એ પોઇન્ટ ઑફ વ્યુથી જોવાની જ વાર હોય છે. ઇન ફેક્ટ, લાઇફના કોઈ ને કોઈ તબક્કે આપણે પણ શુટુ જેવા જ બુલિઇંગના ભોગ બન્યા હોઇએ અને શુટુ જેવા જ વિચારો આવ્યા હોય. આ બે પક્ષમાંથી એકેય સાથે આપણી જાતને આઇડેન્ટિફાય કરીએ એટલે એક સૅકન્ડ માટે થથરી જઇએ.
  • આ આખી ફિલ્મમાં ડૅથ-વિષાદ-પીડા સતત હવામાં તરતી મહેસૂસ થયા કરે. ઇવન શુટુના બિહેવિયરમાંથી પણ એ દેખાઈ આવે. જેમ કે, એ પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતાનું સ્વેટર પહેરીને ફરે, મરી ગયેલું ફૂદું પોતાની ડાયરીમાં રાખે કે પછી સૌની હેરાનગતિ જેવા બિલોરીકાચમાંથી તડકો પાડીને પોતાના જેવા જ એક ફૂદાને બાળી નાખે. આંગણમાં એક ‘ફેમિલી ટ્રી’ છે, જેના પર પરિવારના બધા સભ્યોએ પોતપોતાનાં નામ કોતરી રાખ્યાં છે. માત્ર એક જ સભ્યનું નામ નથી. જાણે એ પરિવારનો હિસ્સો જ નથી. પરંતુ જ્યારે એ ફેમિલી ટ્રી પર એનું નામ ‘લખાય’ છે ત્યારે…
  • 107 મિનિટની આ ફિલ્મમાં ડઝનેક પાત્રો છે, છતાં ક્યાંય ગિર્દી ન લાગે. કુટુંબના સભ્યો ઉપરાંત ઘરના નોકરોની પાસિંગ કમેન્ટ્સ જોઇને બે અલગ અલગ સોશ્યલ સ્ટ્રક્ચર વચ્ચેનો તફાવત પણ દેખાઈ આવે. ફિલ્મ કોઈ જ ઉતાવળ વિના હૉન્ટિંગ બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક સાથે હિલ સ્ટેશનના સુસ્ત દિવસની જેમ ધીમે ધીમે આગળ વધતી રહે અને આપણે તેમાં કળણની જેમ ખૂંપતા જઇએ. આ ફિલ્મની સિનેમેટોગ્રાફી પણ એવી ઇફેક્ટિવ છે કે વીતેલા વર્ષોના અવશેષ જેવું એ ઘર, બિહામણું જંગલ, કબ્રસ્તાન, અંધારી રાત, પડછાયા, ગાડીની હૅડલાઇટ બધું જ આપણી સામે ભૂતાવળની જેમ નાચતું રહે.
  • આ ફિલ્મ ક્લિયર્લી ‘ફેસ્ટિવલ સર્કિટ’ની ફિલ્મ છે. એટલે જ એમાં પાત્રો બિહારી-બંગાળી હોવા છતાં ધરાર ઇંગ્લિશ જ બોલે છે. ફિલ્મ સબટાઇટલ્સ સાથે ચાલે છે. કોઈ ગીતો નથી. ક્યાંક આપણે ફ્રસ્ટ્રેટ થઈ જઇએ કે પેલું પાત્ર આમ કેમ બિહેવ કરે છે? શા માટે એ કશું કરતો/કરતી નથી? કેમ ધૂંધવાઇને બેસી રહે છે? શા માટે અન્ય પાત્રો અને શુટુ વચ્ચે બ્લૅક એન્ડ વ્હાઇટ જેવું ક્લિયર ડિમાર્કેશન છે? ઇવન ક્યાંક અન્ય આઇકનિક ફિલ્મોની છાપ પણ દેખાઈ આવે. ફિલ્મની સ્પીડ પણ સ્લો લાગી શકે. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે આવી ફિલ્મો જોવાની ટેવ ન હોય તોય આ ફિલ્મ જરાય બોરિંગ નથી બનતી. જો ઑફ બીટ અને વિચારતા કરી મૂકે તેવી સંવેદનશીલ ફિલ્મો જોવામાં રસ હોય તો આ ફિલ્મ જરાય ચૂકવા જેવી નથી.
  • વિઝ્યુઅલ સ્ટોરીટેલિંગ માટે પણ આ ફિલ્મ જોવા જેવી છે. જે રીતે તેમાં સિત્તેરનો દાયકો જીવંત થયો છે એ પણ મસ્ત છે. એમ્બેસેડર કાર, પોસ્ટ ઑફિસ જઇને ટ્રંક કૉલ બુક કરાવવો, એ વખતની હેરસ્ટાઇલ, કપડાં, નવી નવાઈનું ટૅપ રેકોર્ડર, ઍન્ગ્લો ઇન્ડિયન ક્વિઝિનની વાનગીઓ, એક રૉ ગામઠી ફ્લૅવર… બધું પાણીમાં મીઠું ભળે એ રીતે બ્લૅન્ડ થઈ જાય છે. આ બધું જ જાણે રસ્કિન બોન્ડની કોઈ સસ્પેન્સ-થ્રિલર વાર્તામાંથી સજીવન થયું હોય એવું જ લાગે છે.
  • બે વાત ઉનાળાના તડકા જેવી ક્લિયર છે. એક, કોંકણા સેન શર્મા ઇઝ અ માસ્ટર સ્ટોરીટેલર. બે, વિક્રાંત મૅસી ઍક્ટિંગની રેસમાં બહુ દૂર સુધી જવાનો.
  • ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’ જુઓ તો આખી ફિલ્મને કે ફિલ્મના ક્લાઇમૅક્સના શુટુના મનની ઊપજ તરીકે જોશો તો પણ એક રસપ્રદ ઍન્ગલ મળશે. અને હા, આ ફિલ્મમાં એક ઠેકાણે (ફિલ્મ મૅકર અને કોંકણાની મમ્મી) અપર્ણા સેનની પણ હાજરી છે. ક્યાં એ શોધી કાઢવાનું કામ તમારું.

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ધ ગાઝી અટેક

ઉચ્છલ જલધિ તરંગ

***

ભારતના સૈન્ય ઇતિહાસમાં ભુલાયેલી ઘટનાને ફરીથી ઉજાગર કરતી આ થ્રિલિંગ વૉર ફિલ્મ ચૂકવા જેવી નથી.

***

ddddએક સારી થ્રિલર ફિલ્મ કેવી હોય? સાવ ટૂંકમાં કહેવું હોય તો આજે રિલીઝ થયેલી ‘ધ ગાઝી અટેક’ જેવી. કોઈ ખોટી ચરબી નહીં, ફાલતુ ગીતો નહીં, આડી-તેડી ગિમિકરી નહીં, સીધી એક જ મુદ્દાની વાત અને તેને જ વળગીને આગળ વધતી સ્ટોરી, 125 મિનિટનું પ્યોર ઍજ ઑફ ધ સીટ થ્રિલ. આપણે ત્યાં સબમરીનને કેન્દ્રમાં રાખીને કોઈ ફિલ્મ બની હોય તેવું યાદ નથી આવતું. હા. હૉલિવૂડમાં આ લિસ્ટ ખાસ્સું મોટું છે. હિન્દી અને તેલુગુમાં એકસાથે બનેલી ‘ધ ગાઝી અટેક’ એક સારી રીતે લખાયેલી, મસ્ત રીતે એક્ઝિક્યુટ થયેલી અને દેશભક્તિનાં ઇન્જેક્શન મારે તેવી નખશિખ થ્રિલર ફિલ્મ છે.

સારે જહાં સે શૂરવીર

લાંબા ડિસ્ક્લેમર અને અમિતાભ બચ્ચનના વોઇસ ઑવર સાથે શરૂ થતી આ ફિલ્મનું પ્રિમાઇસ ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેના ત્રીજા યુદ્ધની જસ્ટ પહેલાંનું એટલે કે નવેમ્બર, 1971નું છે. પૂર્વ પાકિસ્તાન (અત્યારના બાંગ્લાદેશ) પર પોતાનો પંજો મજબૂત કરવા પાકિસ્તાને બંગાળની ખાડીમાં પોતાની ખૂફિયાગીરી વધારી. આટલું ઓછું ન હોય, તેમ આપણા એરક્રાફ્ટ કેરિયર ‘INS વિક્રાંત’ને તોડી પાડવાનો નાપાક મનસૂબો બનાવ્યો. પરંતુ આ મનસૂબો પાર પડે તે પહેલાં જ વચ્ચે આપણી સબમરીન ‘S21’ વચ્ચે આવી ગયેલી. INS વિક્રાંતને ઊની આંચ નહોતી આવી તે આપણને ખબર છે. પરંતુ તે કેવી રીતે બચ્યું (અને 1971ના યુદ્ધનો હીરો બન્યું) તેની ‘ફિલ્મી’ દાસ્તાન ‘ધ ગાઝી અટેક’ કહે છે. ‘ફિલ્મી’ એટલા માટે કે પાકિસ્તાની સબમરીન ‘PNS ગાઝી’ કેવી રીતે ડૂબી તેનો ઇતિહાસ વિવાદાસ્પદ છે. ભારત કહે છે કે આપણી નેવીના જાંબાઝ જવાનોએ ગાઝીને પેટાળભેગી કરી, તો પાકિસ્તાન કહે છે કે ઇન્ટર્નલ બ્લાસ્ટને કારણે ગાઝી નાશ પામી. ડિરેક્ટર સંકલ્પ રેડ્ડીએ આ બનાવનું આપણને માફક આવે તેવું ઇન્ટરપ્રિટેશન કરીને ફિલ્મ પેશ કરી છે. હા, ફિલ્મમૅકર્સે કોઈ ચોક્કસ પુસ્તકનો સંદર્ભ લીધો છે કે કેમ તેનો ઉલ્લેખ કર્યો હોત તો વધુ સારું થાત.

જેના માટે ‘વૉર ફિલ્મ’ શબ્દપ્રયોગ કરવો ગમે તેવી આ ‘ધ ગાઝી અટેક’માં પણ દરેક થ્રિલર ફિલ્મની જેમ ધીમે ધીમે થ્રિલ માઉન્ટ થતું જાય છે અને છેલ્લે છેક ચરમસીમાએ પહોંચે છે. તે ઉપરાંત બીજાં ઘણાં સબપ્લોટ્સ-લૅયર્સ-ઘર્ષણ તેમાં સમાંતરે ચાલતાં રહે છે. જેમ કે, ભારત-પાકિસ્તાન અને તેની સબમરીનો વચ્ચેનું ઘર્ષણ, પૂર્વ પાકિસ્તાની શાસકો અને બાંગ્લાદેશની મુક્તિ માટે લડતા વિદ્રોહીઓ વચ્ચેનો સંઘર્ષ, રાજકારણ અને સૈન્ય વચ્ચેનો સંઘર્ષ, યુધિષ્ઠિરની જેમ ધર્મ એટલે કે નિયમોને વળગીને ચાલવાનો અને શ્રીકૃષ્ણની જેમ પરિસ્થિતિ પારખીને વર્તતાં પાત્રો વચ્ચેનો સંઘર્ષ, એક સૈનિકની અંદર ચાલતો દ્વંદ્વ, સિસ્ટમ અને સ્પોન્ટેનિટી વચ્ચેનો સંઘર્ષ, પરિવાર અને દેશની ફરજો વચ્ચે વહેંચાયેલા સૈનિકની વિવશતાનો દ્વંદ્વ, માણસ અને આસપાસની કુદરતી પરિસ્થિતિની વિષમતા વચ્ચેનો સંઘર્ષ, દુશ્મનોનો ખાત્મો બોલાવવાનો અને સિદ્ધિની લાલચ વિના શહીદી વહોરવાનો સંઘર્ષ, છતાં જીવના જોખમે પણ નિર્દોષનો જીવ બચાવવાનો સંઘર્ષ…

આમ તો વર્લ્ડની બેસ્ટ વૉર ફિલ્મો જોવાના-વૉર લિટરેચર વાંચવાના શોખીનો માટે આ ફિલ્મની વોકેબ્યુલરી જરાય નવી ન લાગે. તેમ છતાં ‘ધ ગાઝી અટેક’ જોયા પછી તમારા શબ્દભંડોળમાં INS (ઇન્ડિયન નેવી શિપ), PNS (પાકિસ્તાન નેવી શિપ), સબમરીન, મૅનુવર, ટોરપિડો, ટોરપિડો કી, લોંગિટ્યુડ-લેટિટ્યુડ (અક્ષાંશ-રેખાંશ), ડાઇવ, પૅરિસ્કોપ, મર્ચન્ટ શિપ, બૅટરી રૂમ, સ્ટારબોર્ડ, વૉટરમાઇન જેવા શબ્દો કાયમ માટે સામેલ થઈ જશે. પ્લસ હોલ્ડ ફોર સપોર્ટ, મ્યુટિની, કમાન્ડ, ફાઇરિંગ રેન્જ, સોનાર સિગ્નલ્સ, ઇમર્જન્સી ડ્રિલ, ઍનિમી પોઝિશન, ટ્રેપ, ચેન્જ ઑફ કોર્સ વગેરે શબ્દપ્રયોગો પણ કાને પડશે. ઇવન પારાદીપનું નામ પણ લાંબા સમયે મીડિયામાં સાંભળવા મળ્યું છે.

ડિરેક્ટર સંકલ્પ રેડ્ડીએ આ ફિલ્મ માટે કરેલું રિસર્ચ દેખાઈ આવે છે. એટલે જ ક્યાંય કશું નકલી નથી લાગતું. એક સબમરીન, તેની અંદરના વિભાગો, તેમાં ચાલતું કામકાજ, સબમરીનની અપ-ડાઉન ડાઇવ, દરિયાના પેટાળમાં 350-380 મીટર નીચે ગયા પછી અનુભવાતું પાણીનું પ્રચંડ દબાણ અને તેને કારણે સબમરીન પર થતી અસર, ટોરપિડો ફાયર કરવા માટે કેટલી બૅટરી જોઇએ, સબમરીનની દીવાલ પર થમ્પિંગ-હમિંગ કરવાથી- વાઇબ્રેશન પેદા કરવાથી બહારની માઇન બ્લાસ્ટ થઈ શકે કે કેમ, સોનાર સિગ્નલ્સ સાંભળતાં પહેલાં કાન સાફ કરવાનો પ્રોટોકોલ હોય વગેરેમાં ક્યાંય ફિલ્મી એલિમેન્ટ દેખાતું નથી. અલબત્ત, તેમાં કેટલી ક્રિએટિવ લિબર્ટી લેવાઈ છે તે તો કોઈ ડિફેન્સ એક્સપર્ટ જ કહી શકે. પરંતુ ફિલ્મમાં બધું જ એકદમ રિયલ લાગે છે એ ચોક્કસ છે.

ફિલ્મમાં કે. કે. મેનન જ્યોર્જ પૅટનની ‘વૉર એઝ આઈ ન્યુ ઇટ’ બુક વાંચતો હોય અને હજુ આગલા વર્ષે જ (1970માં) પૅટન પર બનેલી ફિલ્મને ઑસ્કર મળ્યો હોય, તે બધી વાતો ઑથેન્ટિસિટીમાં કરાયેલું બારીક નકશીકામ છે. પાકિસ્તાની સાઇડ પણ આપણી રેગ્યુલર મસાલા ફિલ્મોથી વિપરિત ડફોળ અને કટ્ટર નથી બતાવાઈ. બલકે, પાકિસ્તાની કમાન્ડર મોટેભાગે ખાસ્સા ઇન્ટેલિજન્ટ નિર્ણયો લે છે, સામી ફાઇટ આપે છે અને ટેન્શન બિલ્ડઅપ કરે છે. લગભગ આખી ફિલ્મ સબમરીનની અંદર હોવા છતાં ક્યાંય ક્લસ્ટરોફોબિક-બંધિયારપણું ફીલ નથી થતું તેને આ ફિલ્મની સિનેમેટોગ્રાફીનો એક પ્લસ પોઇન્ટ ગણી શકાય.

સિનેમેટિક દેશભક્તિ

પાકિસ્તાની સાઇડ જોશ જગાવવા પોતાના પોપ્યુલર સોંગ ‘જીવે જીવે પાકિસ્તાન’નો ઉદઘોષ કરે, તો આપણે ત્યાં રાષ્ટ્રગીત ગવાય. જોકે ત્યાં મને સહેજ ખૂંચ્યું. પાણીની અંદર ફટાફટ દોડતી આ થ્રિલર સબમરીન રાઇડમાં ઓલરેડી દેશભક્તિનું એલિમેન્ટ ભરપુર છે. તેમાં આખેઆખું રાષ્ટ્રગીત અને ‘સારે જહાં સે અચ્છા’ નાખીને ફિલ્મનો ફ્લો બ્રેક કરવાની કશી જરૂર નહોતી. ઉપરથી બીજી વખત રાષ્ટ્રગીતનું ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટલ વર્ઝન પણ નખાયું છે. ભારત સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટમાં વર્ષોથી લખાયેલું છે અને ત્રણેક દિવસ પહેલાં સુપ્રીમે પણ ફરી પાછું કહ્યું કે ફિલ્મના ભાગરૂપે જો રાષ્ટ્રગીત પ્લે થયું હોય તો અધવચ્ચે ઊભા થવાની જરૂર નથી, કેમ કે આવું કરીને તમે અન્ય લોકો માટે અડચણ પેદા કરો છો. એ વખતે તમે બેઠા રહો તો રાષ્ટ્રગીતનું કોઈ જ અપમાન નથી થતું. છતાં ‘દંગલ’ હોય કે આ ‘ધ ગાઝી અટેક’ લોકો અધવચ્ચે ઊભા થઇને આખો સ્ક્રીન બ્લોક કરી મૂકે છે. થોડા પ્રેક્ટિકલ થવામાં કોઈ દેશદ્રોહ નથી. આશા રાખીએ કે હવે આ મુદ્દે થિયેટરોમાં ક્યાંય બબાલ ન થાય.

અહીં સબમરીનની અંદર ત્રણ મુખ્ય અધિકારીઓ વચ્ચે સર્જાતું ઘર્ષણ, રાણા દગ્ગુબતીની અક્ષય કુમાર સ્ટાઇલની હીરોગીરી વગેરે થોડું વધારે પડતું લાગે છે. ધારો કે દરિયાની અંદર કોઈ સૈનિક શહીદ થાય, તો તેના મૃતદેહ સાથે શું કરવામાં આવે તે સવાલ આ ફિલ્મ જોયા પછી ઉપસ્થિત થશે. હા, ફિલ્મની નબળી સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સ આંખને ખૂંચે છે અને કમ્પ્યુટરથી ઉમેરી હોવાનું સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે છે.

વૉર હીરો

‘ધ ગાઝી અટેક’માં કોઈ ‘ખાન’ કે ‘કુમાર’ નથી, એટલે ‘હીરો’નો રોમેન્ટિક સાઇડ ટ્રેક નાખવાની કે એને ડ્રીમ સિક્વન્સમાં નાખીને ગીત ગવડાવવાની જરૂર પડી નથી. હા, ફિલ્મમાં તાપસી પન્નુ છે, પણ એ બિચારી ડાહીડમરી થઇને લિટરલી એક ખૂણામાં બેસી રહે છે (બાય ધ વે, આજે તાપસીનાં એકસાથે બે મુવી રિલીઝ થયાં છે). બાકી એઝ ઓલ્વેઝ કે.કે. મેનન તો મિસ્ટર ડિપેન્ડેબલ છે જ, પ્લસ અતુલ કુલકર્ણી અને રાણા દગ્ગુબતી (ઉર્ફ ‘ભલ્લાલદેવ’) પણ જરાય ઓવરએક્ટિંગ કર્યા વિના ઇમ્પ્રેસ કરે છે. હા, આ ફિલ્મમાં એક નાનકડી ભૂમિકામાં સ્વર્ગસ્થ ઓમ પુરી દેખાય છે. ઇન ફૅક્ટ, આખી ફિલ્મ એમને જ અર્પણ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મમાં અન્ય નાનકડી ભૂમિકાઓમાં દક્ષિણના અભિનેતા નાસર અને ઘણા સમયે દેખાયેલા મિલિંદ ગુણાજી પણ છે. જોકે એમનું પણ મુંહ દિખાઈ સિવાય કોઈ કામ નથી.

ચાલો, પેટાળની સફરે

એક તો આપણે ત્યાં ભાગ્યે જ વૉર ફિલ્મ બને છે અને જે બને તે એકદમ ફિલ્મી હોય છે. ત્યારે થ્રિલના મામલે જરાય મોળી ન પડતી ‘ધ ગાઝી અટેક’ વૉર ફિલ્મોના રસિયાઓએ જરાય ચૂકવા જેવી નથી. બાળકોને પણ ઍજ્યુકેશનના હેતુસર આ ફિલ્મ અવશ્ય બતાવવી જોઇએ.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ડર્ટિ પોલિટિક્સ

ડર્ટી પિક્ચર

***

ચેતવણીઃ જો ભૂલેચૂકેય તમે આ ફિલ્મમાં ઘૂસી ગયા, તો તમને આત્મઘાતી વિચારો આવવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. ઇવન ફિલ્મ જોઇને સાંગોપાંગ બહાર નીકળી જાઓ, તો પણ તમને રિહેબિલિટેશનની જરૂર પડી શકે છે.

***

dirty-politics-movie-posterઆમ તો મલ્લિકા શેરાવત શરીર ઢાંકવા માટે તિરંગો ઓઢીને લાલ બત્તીવાળી કાર પર બેઠી હોય એવું પોસ્ટર જોઇને જ ફિલ્મમાં કેવા પ્રકારની સામગ્રી હશે તેનો અછડતો ખ્યાલ આવી જાય. પરંતુ સવા બે કલાકની આ ફિલ્મ જોયા પછી આપણને પહેલો સવાલ એ આવે કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના નામે આવી થર્ડ રેટ ફિલ્મ બને એ તો જાણે સમજ્યા, પરંતુ ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીના ધરખમ કલાકારોને આટલી રેઢિયાળ ફિલ્મમાં કામ કરવું પડે એવી તો કઈ મજબૂરી હશે?

સેક્સ-પોલિટિક્સનું ડર્ટી કોકટેલ

ઉત્તેજક ગીતો પર ડાન્સ કરતી એક નૃત્યાંગના અનોખી દેવી (મલ્લિકા શેરાવત) પર વયોવૃદ્ધ રાજકીય નેતા દીનાનાથ (ઓમ પુરી) ફિદા થઈ જાય છે. અનોખીની કાયાનાં કામણમાં કેદ થયેલા દીનાનાથ એને રાજકારણમાં ખેંચી લાવે છે. પરંતુ રાજકારણની કિંગમેકર બનવા લાગેલી અનોખીની વધતી દાદાગીરી દીનાનાથ બાબુને સૂડી વચ્ચે સોપારી જેવી સ્થિતિમાં મૂકી દે છે. એટલે બસ, એક દિન અચાનક અનોખી ગાયબ. સામાજિક કાર્યકર મનોજ સિંઘ (નસીરુદ્દીન શાહ)ના પ્રેશરથી આખો કૅસ સીબીઆઈને સોંપાય છે. સીબીઆઈના બાહોશ ઑફિસર સત્યપ્રકાશ મિશ્રા (અનુપમ ખેર) બે પોલીસ અધિકારી નિર્ભય સિંઘ (અતુલ કુલકર્ણી) અને નિશ્ચય સિંઘ (સુશાંત સિંઘ)ની મદદથી કૅસ સોલ્વ કરી નાખે છે. પરંતુ ત્યાં સુધીમાં તમે થિયેટરની બહાર ભાગી છૂટવાના રસ્તા શોધવામાં પડી જાઓ એવી સ્થિતિ આવી જાય છે.

આખિર ક્યોં?

આ ‘ડર્ટી પોલિટિક્સ’ ફિલ્મની શરૂઆતની ગણતરીની મિનિટોમાં જ એટલા બધા એક્ટરોનો ઢગલો થઈ જાય છે કે આપણે મુંઝાઇને ટીકુ તલસાણિયા જેવો ડાયલોગ બોલી નાખીએ કે, ‘આખિર યે ક્યા હો રહા હૈ?’ જાણે એટીએમમાંથી ચલણી નોટો બહાર નીકળતી હોય એ રીતે ધડાધડ જૅકી શ્રોફ, અતુલ કુલકર્ણી, સુશાંત સિંઘ, નસીરુદ્દીન શાહ, ઓમ પુરી, આશુતોષ રાણા, અનુપમ ખેર, રાજપાલ યાદવ, ગોવિંદ નામદેવ અને મલ્લિકા શેરાવત જેવાં કલાકારોનો ખડકલો થવા માંડે છે. એક સિમ્પલ સ્ટોરીને અલગ અંદાજમાં કહેવાની લાલચમાં ડિરેક્ટર કે. સી. બોકાડિયાએ ‘નોન લિનિઅર’ સ્ટાઇલમાં અધવચ્ચેથી સ્ટોરી શરૂ કરી છે, જે આપણા દિમાગમાં ઊતરવામાં થોડો ટાઇમ લગાડે છે. પરંતુ એક વાર સ્ટોરી સમજમાં આવ્યા પછી ક્લિક થાય છે કે અમાં યાર, આ વાર્તામાં નવું શું છે? અગાઉ પ્રકાશ ઝાની ‘રાજનીતિ’ જેવી  ફિલ્મમાં શ્રુતિ શેઠ અને અર્જુન રામપાલનાં પાત્રો વચ્ચે જોવા મળેલા એક ટાંકણીના ટોપકા જેવા નાનકડા ટ્રેકને અહીં ખેંચી-તાણીને પરાણે આખી ફિલ્મનું સ્વરૂપ આપી દેવાયું હોય એવું જ લાગે છે.

કહેવાય છે કે આ ફિલ્મ રાજસ્થાનનાં ભંવરી દેવી અને કોંગ્રેસી નેતા મહિપાલ મદેરણાના અશ્લીલ સીડીકાંડ પરથી બની છે. પરંતુ વાર્તાની દૃષ્ટિએ તેમાં કશું જ નવું નથી. ઉપરથી રાઇટર-ડિરેક્ટર કે. સી. બોકાડિયાની ટ્રીટમેન્ટ પણ એટલી જરી પુરાણી છે કે ક્યાંય એવું લાગતું જ નથી કે આ નવી ફિલ્મ છે. જાણે કૅબલ ટીવી પર કોઈ વાસી સસ્તી ભોજપુરી ફિલ્મ જોઈ રહ્યા હોઇએ એવી વાસ સતત ફિલ્મમાંથી આવ્યા કરે છે. તદ્દન નકલી લાગે એવી ફાઇટ, શરાબ-સુંદરી અને સત્તાના નશામાં રત રહેતા ભ્રષ્ટ નેતાઓ, ગુંડાઓ અને પોલીસ સાથે એમનું નેક્સસ, સાસ-બહુની સિરિયલો જેવા ઝૂમ અને ફ્રીઝ થઈ જતા શોટ્સ, તદ્દન નાટકીય અને શીખાઉ લાગે તેવી એક્ટિંગ… યકીન માનો, આ બધું જ આપણી ફિલ્મોમાંથી એક્સપાયરી ડેટ વટાવી ચૂક્યું છે.

સૌથી વધુ ગુસ્સો આપણને આલા દરજ્જાના અદાકારોને આ ફિલ્મમાં રાષ્ટ્રીય સંપત્તિની જેમ વેડફાતા જોઇને આવે. નસીરુદ્દીન શાહ જેવા અભિનેતાને કોઈ નાની કોલેજના એકાંકીમાં બોલાતા હોય એ પ્રકારના શીખાઉ સંવાદો બોલતા જોઇને ચોખ્ખી ખબર પડે છે કે તેઓ આ ફિલ્મમાં જરાય ઓતપ્રોત નથી. આખી ફિલ્મમાં સતત પીધેલા લાગતા ઓમ પુરીને મલ્લિકા શેરાવત સાથે બેડરૂમ સીન આપતા કે એના પગના નખ રંગી દેતા જોઇને અરેરાટી થઈ આવે છે. માત્ર અમુક વર્ગના પ્રેક્ષકોને ગલગલિયાં કરાવવા માટે જ આવા સીન નખાયા છે એ ચોખ્ખી ખબર પડી જાય છે.

શટલકોકની જેમ અહીંથી તહીં ફંગોળાતી આ ફિલ્મમાં અતુલ કુલકર્ણી, સુશાંત સિંઘ, જેકી શ્રોફ કે રાજપાલ યાદવના ભાગે નક્કર કહી શકાય એવું કશું કામ આવ્યું નથી. આ ફિલ્મને થોડી ઘણી સહ્ય બનાવે છે અનુપમ ખેરની ‘અ વેન્સડે’ સ્ટાઇલની મારફાડ નો-નોનસેન્સ એક્ટિંગ અને વારેઘડીએ રંગબેરંગી કોટી પહેરતા મુચ્છડ આશુતોષ રાણા. અને હા, આટલા ધરખમ અદાકારો હોવા છતાં આ નબળી ફિલ્મને વેચવા માટે જેની જરૂર પડી એ મલ્લિકા શેરાવતને તો કેમ ભુલાય? વધારે પડતા મેકઅપમાં પણ મલ્લિકા હૉટ લાગે છે, પરંતુ એનું ગ્લેમર આ ડૂબતી ફિલ્મને તારી શકે એમ નથી. અરે, ઇન્ટરવલ પછી વીસેક મિનિટમાં પતી જાય એવી સ્ટોરીને એટલી બધી ખેંચીને છેક નોનસેન્સપુર નામના સ્ટેશન સુધી લઈ જવાઈ છે. જાણે ડિરેક્ટર આપણને ચેલેન્જ આપતા હોય, કે તાકાત હોય તો છેક સુધી બેસીને બતાવો તો જાણીએ.

દુઃખ સાથે નોંધવા જેવી બીજી એક વાત એ છે કે કથળી ગયેલી વર્તમાન પરિસ્થિતિના વર્ણન માટે હમણાંથી ગાંધીજીને વચ્ચે લાવવાનો જાણે ટ્રેન્ડ બની ગયો છે. નોટ પરના ગાંધીજીને સંબોધીને કમેન્ટો પાસ કરીને કે બાપુના પૂતળા-તસવીર સામે અસામાજિક હરકતો થતી બતાવીને જાણે ગાંધીજી હવે વ્યર્થ છે એ બતાવવાનો અત્યંત હલકો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. નવી પેઢીના મનમાં ગાંધીજી પ્રત્યે પરાણે અણગમો પેદા કરવાના પ્રયાસ કરવાનો કોઈ હેતુ ખરો?

બચીને રહેજો, સ્વાઇન ફ્લુ અને આ ફિલ્મ બંનેથી

હોળી જેવો તહેવાર હોય, ક્રિકેટનો વર્લ્ડકપ ચાલતો હોય, વીકએન્ડ હોય, ત્યારે પરિવારજનો સાથે ગમતીલો સમય પસાર કરવાને બદલે જો આવી મહાકંગાળ ફિલ્મ જોવા ગયા તો જનતા માફ નહીં કરેગી. સ્વાઇન ફ્લુથી બચવા માટે જેવી કાળજી રાખો છે, એટલી જ કાળજી આ ફિલ્મ જોવાઈ ન જાય તેની પણ રાખજો.

રેટિંગઃ અડધો સ્ટાર

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

હાર્ટલેસ

ક્લુલેસ, સ્પીડલેસ, સોલલેસ

***

જેમ શરીરમાં આરોપિત કરવામાં આવતાં બહારનાં અંગને ફોરેન બોડી સમજીને આપણું શરીર રિજેક્ટ કરી દે છે, એમ આ ફોરેન ફિલ્મમાં ઉમેરાયેલા સ્વદેશી મસાલાને દર્શકો રિજેક્ટ કરી દેશે.

***

heartless-poster_139081870410છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં પોતાના દીકરાની પાંચ ફિલ્મો ફ્લોપ ગઇ હોય ત્યારે શેખર સુમન જેવા પિતાને ચિંતા થઇ આવે એ સ્વાભાવિક છે. એ જ સ્વાભાવિકતાથી એણે પુત્ર અધ્યયન માટે ‘હાર્ટલેસ’ નામની મેડિકલ થ્રિલર ફિલ્મ પ્રોડ્યુસ અને ડિરેક્ટ કરી છે. પરંતુ માત્ર એક સારા ઇરાદાથી સારી ફિલ્મ ન બની શકે. ‘હાર્ટલેસ’ના કિસ્સામાં એવું જ થયું છે.

થ્રિલર પહેલાં પેઇનકિલર લેવી પડશે

આદિત્ય સિંઘ (અધ્યયન સુમન) ડાયમંડ એક્સપોર્ટર ગાયત્રી સિંઘ (દીપ્તિ નવલ)નો એકનો એક દીકરો છે. પિતા વર્ષો પહેલાં એક અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા છે અને આદિત્ય એવું ગિલ્ટ લઇને જીવે છે કે પિતાનાં મોત માટે પોતે જવાબદાર છે. હવે આદિત્યના હૃદયમાં એવી ગંભીર બીમારી છે જેને કારણે તેની પાસે હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ સિવાય બીજો કોઇ રસ્તો નથી. આ મા-દીકરો જ્યારે દુબઇમાં હીરાના એક સોદા માટે જાય છે, ત્યારે એમની હોટલની એક કર્મચારી રિયા (એરિયાના અયામ) સાથે આદિત્યને પ્રેમ થઇ જાય છે. ત્યાં જ ભારતથી ફોન આવે છે કે આદિત્ય માટે એક દાતાનું હૃદય મળી ગયું છે અને તાત્કાલિક હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટનું ઓપરેશન કરી નાખવું પડશે. બીજી બાજુ, સ્વભાવે કડક એવાં દીપ્તિબેનને એ દુબઇવાળી છોકરી રિયા દીઠી ગમતી નથી, અને માતાના સ્વભાવથી પરિચિત દીકરો આદિત્ય રિયા સાથે રાતોરાત ઘડિયાં લગ્ન કરી લે છે.

હવે માતા દીપ્તિ નવલની ઇચ્છા છે કે દીકરાનું ઓપરેશન એમના જૂના મિત્ર ડૉ. ત્રેહાન (ઓમ પુરી) જ કરે, પરંતુ આદિત્ય જિદ્દ લઇને બેસે છે કે મારું ઓપરેશન તો મારો મિત્ર ડૉ. સમીર સક્સેના (શેખર સુમન) જ કરશે. ઓપરેશન થિયેટરમાં જેવું આદિત્યનું ઓપરેશન શરૂ થાય છે, ત્યારે આખી સિચ્યુએશન એકસો એંશી ડિગ્રીનો ટર્ન લઇ લે છે અને બહાર આવે છે એક ખોફનાક રહસ્ય.

કાશ, એવું થયું હોત…

ઓપરેશન થિયેટરમાં બેભાન દર્દીને અપાયેલા એનેસ્થેસિયાનું પ્રમાણ થોડું ઓછું હોય, તો એવી સ્થિતિ સર્જાઇ શકે છે કે દર્દી ડૉક્ટર્સ વચ્ચેની વાતચીતો સાંભળી શકે, પોતાના શરીર પર થતી વાઢકાપ અનુભવી શકે, પણ પોતાનું શરીર ન હલાવી શકે. આ સ્થિતિમાં એક ષડ્યંત્રનો ઉમેરો કરીને હોલિવૂડમાં 2007માં એક ફિલ્મ બનેલી ‘અવેક’. શેખર સુમનની ‘હાર્ટલેસ’ તેની ફ્રેમ બાય ફ્રેમ કોપી છે. પરંતુ લગભગ બધી જ બમ્બૈયા ફિલ્મોમાં બને છે એમ સવા બે કલાકની આ ફિલ્મમાં પહેલી એક કલાક સુધી તો વાર્તાની માંડણી થતી જ નથી. છોકરા-છોકરીને લગ્ન હેતુ માટે ‘જોવા’ના વિધિમાં જેમ બંને પક્ષે માતાપિતાઓ પોતાનાં સંતાનોમાં કેટલું ટેલેન્ટ ભર્યું છે એનું પ્રદર્શન કરે, એમ શેખરબાબુ દીકરો અધ્યયન રોમેન્ટિક સીન્સમાં કેવો પાવરધો છે એ બતાડવામાં ફિલ્મની ગતિને ગંભીર ક્ષતિ પહોંચાડી બેઠા છે. જો ફિલ્મમાં અધ્યયનના હૃદય પર કાતર ચાલે એ પહેલાં એની લવસ્ટોરી અને ગીતો પર કાતર ચલાવી હોત તો આ ફિલ્મ એક મસ્ત મેડિકલ થ્રિલર બની શકી હોત. દરઅસલ, ફિલ્મની મૂળ ઝોન્ર (પ્રકાર) મેડિકલ થ્રિલરને વફાદાર રહીને જ આખો સ્ક્રીનપ્લે લખાવાની જરૂર હતી. હા, નિરંજન આયંગારના કાવ્યમય સંવાદો અને અમુક ઇમોશનલ દૃશ્યો ખરેખર સારાં લખાયાં છે, પણ એ સાતત્ય આખી ફિલ્મમાં જળવાતું નથી.

કદાચ ફિલ્મને ઓથેન્ટિક ફીલ આપવી હોય કે કેમ, પણ અમુક ડ્રામેટિક સીન્સને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં ક્યાંય બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિકનો ઉપયોગ જ કરવામાં આવ્યો નથી. તેને કારણે ફિલ્મ એકદમ ખાલી ખાલી લાગે છે. હા, ફિલ્મ અને ડિરેક્ટર શેખર સુમનના પક્ષે એટલું કહી શકાય કે જે સ્વાભાવિકતાથી હૃદયના ઓપરેશનની સિક્વન્સ દર્શાવાઇ છે એટલી ડિટેઇલમાં ભાગ્યે જ આપણી કોઇ ફિલ્મમાં બતાવાઇ હશે. નબળા હૃદયવાળા દર્શકો તો આંખો મીંચી જાય એટલી હદે તે ડિસ્ટર્બિંગ લાગે છે. જ્યારે ઓપરેશન થિયેટરમાં જે કંઇ થાય છે, તે જોઇને મેડિકલ જગતને વાંધો પડશે એવું પણ અનુમાન કરી શકાય છે.

શેખરપુત્ર અધ્યયન દેખાવમાં ક્યુટ છે અને ચહેરે મહોરે પિતા પર જ ગયો છે. પરંતુ એ આખી ફિલ્મ પોતાના ખભે ઉપાડી શકે એવો એનો ચાર્મ દેખાતો નથી. મૂળ અફઘાની હિરોઇન એરિયાનાનું પણ એવું જ છે. ફિલ્મમાં અધ્યયનની વહારે દીપ્તિ નવલ, ઓમ પુરી અને ખુદ પિતા શેખર સુમન પણ આવે છે, પરંતુ શરૂઆતમાં ઠપકારવામાં આવેલો બિનજરૂરી મસાલો ફિલ્મને જીવલેણ નુકસાન પહોંચાડી ચૂક્યો હોય છે, જેમાંથી ફિલ્મ ક્યારેય બેઠી થઇ શકતી નથી.

દુબઇનાં ખૂબસૂરત લોકેશન્સ પર ફિલ્માવેલાં ગૌરવ ડગાંવકર અને રૉક બેન્ડ ફ્યુઝને કમ્પોઝ કરેલાં ગીતો જોવા-સાંભળવામાં સારાં લાગે છે, પણ ફિલ્મમાં તો આપણને ઘેનનું ઇન્જેક્શન મારે એવી સ્થિતિ જ સર્જે છે.

ઇન્હેં દવા કી નહીં દુવા કી ઝરૂરત હૈ!

એનેસ્થેસિયા અવેરનેસ અને આઉટ ઓફ ધ બોડી એક્સપિરિયન્સ જેવા કન્સેપ્ટ ધરાવતી આ ફિલ્મની સિંગલલાઇન સ્ટોરી ભારે દમદાર છે. પરંતુ આ ફિલ્મને વધુ સારા એક્ઝિક્યુશનની જરૂર હતી. કાં તો શેખરે ડિરેક્શનનો મોહ ત્યજીને કોઇ નીવડેલા ડિરેક્ટર પાસે ફિલ્મ ડિરેક્ટ કરાવવાની જરૂર હતી. ઉપરાંત ફિલ્મના સ્ક્રીનપ્લેને પણ કસાયેલી કલમના કસબીની જરૂર હતી. શેખર સુમને પોતાનો મોટો પુત્ર આયુષ હૃદયની બીમારીમાં જ ગુમાવ્યો હતો, એટલે આ પ્રકારની વાર્તા એમની નજીક હોય એ સમજી શકાય છે, પરંતુ અહીં તેઓ ફિલ્મને બેલેન્સ્ડ ન્યાય આપવામાં નિષ્ફળ ગયા છે. શેખરભાઇ સારા એક્ટર-કોમેડિયન છે, પણ આપણા સગામાં થતા નથી, એટલે એમના દીકરાની આ નબળી ફિલ્મને પરણે હિટ કરાવવાની જવાબદારી આપણી નથી. એટલે આપણે આ ફિલ્મ માટે થિયેટરમાં ટિકિટના પૈસા બગાડવા જવાની જરૂર નથી. થોડા સમયમાં ચેનલ પર આવે ત્યારે અથવા તો ડીવીડી પર જોઇ લેજો.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.