તમ્મા તમ્મા, જુમ્મા ચુમ્મા, હમ્મા હમ્મા… ખમ્મા ખમ્મા!

હની સિંઘ, બાદશાહ આણિ મંડળીએ અન્નુ મલિક-કોપીતમદાના કસમ ખાધા લાગે છે કે અમ ૯૦ના દાયકામાં ઊછરેલાઓની ગોલ્ડન યાદો પર રેસ્ટોરાંનું ગંદું વાસ મારતું પોતું ફેરવીને જ રહેશે. ‘ધીરે ધીરે’ અને ‘હમ્મા હમ્મા’નું બમ્બુ ફિટ કર્યા પછી હવે ‘તમ્મા તમ્મા’નાં નામનાં તમ્મર ચડાવ્યાં છે. એક તો મને એ સમજાતું નથી કે નાઇન્ટીઝનો જમાનો એવો તે કેવો જરીપુરાણો થઈ ગયો છે કે ત્યારનાં ગીતોને ‘રિક્રિએટ’ કરવાં પડે? અને ‘મિલેનિયલ્સ’ કહેવાતા યંગસ્ટર્સ બે દાયકા પહેલાંનાં સોંગ્સ યુટ્યુબ એટસેટરા પરથી ઍન્જોય ન કરી શકે? કમ ઓન, નાઇન્ટીઝ અને અત્યારના પહેરવેશ-રહેણીકરણીમાં કંઈ એવું પરિવર્તન નથી આવ્યું કે શાહરુખ-કાજોલ શરીરે કેળનાં પાન લપેટીને આદિવાસી ડાન્સ કરતાં હોય એવું લાગે! એ સોંગ્સમાં અત્યારે આલિયા-વરુણો-શ્રદ્ધા-આદિત્યોને નચાવીએ અને વચ્ચે બાદશાહ-હની સિંઘની અલતાફ રાજા છાપ લવારી નાખો તો જ યંગસ્ટર્સને મજા આવે? એન્ડ વર્સ્ટ ઑફ ઑલ, આપણે જે ગીતો સાથે મોટાં થયા હોઇએ, એ અત્યારે સો કૉલ્ડ ‘પાર્ટી ઍન્થમ’ તરીકે ‘રિક્રિએટ’ થયેલાં જોઇને સાલી ઘરડા થઈ ગયાની ફીલ આવે છે! અભી ઇતને બુઢ્ઢે ભી નહીં હુએ યાર, કે અત્યારની જનરેશનની સાથે રહેવા માટે, લેખક તરીકે ‘ટાર્ગેટ ઑડિયન્સ’ જાળવી રાખવા માટે 15-20 વર્ષનાં ટાબરિયાંવની કદમબોસી કરવી પડે!

આ કકળાટ વાંચીને રખે કોઈ માને કે હું બહુ મોટો મરજાદી પ્યોરિસ્ટ છું અને રિમિક્સ ગીતોથી મને રાતી કીડીઓ ચડે છે. જરાય નહીં. બશર્તે એ સોંગ્સ સરસ રીતે ‘રિમિક્સ’ થયેલાં હોય. તમે ‘ઇન્સ્ટન્ટ કર્મા’નાં ‘ડાન્સ મસ્તી’ સિરીઝનાં ગીતો સાંભળો, મારી વાત સમજાઈ જશે. ‘રિમિક્સ’-‘રિક્રિએશન’ વ્હોટએવરની સામે એક દલીલ એ થાય છે કે એ તો જૂનાં સોંગ્સને જીવંત રાખે છે. પરંતુ ‘રિક્રિએશન’-‘રિપ્રાઇઝ’ના નામે મસ્ત ગીતોનું ‘હમ્મા હમ્મા’ કરીને કામ તમામ કરી નાખવું હોય, તો કાઉન્ટ મી આઉટ પ્લીઝ. એક ઑબ્ઝર્વેશન હું એ જોઉં છું કે અત્યારે બધું જ મ્યુઝિક, ફિલ્મો લિટરલી એક ક્લિક પર અવેલેબલ હોવા છતાં કોઇને જોવાની તસદી નથી લેવી. ‘બઝફીડ’ કે ‘સ્કૂપવૂપ’ ટાઇપની ‘માધુકરી વેબસાઇટો’ પોતાની ‘ક્લિક બેઇટ’વાળી લિંક્સથી ‘ફલાણા વિલ બ્લો યોર માઇન્ડ’ ટાઇપની લિંકોમાં ‘લિસ્ટિકલ’ બનાવીને અધકચરું જ્ઞાન પિરસે ત્યારે યંગસ્ટર્સને ખબર પડે. એ પછીયે, ‘વ્હોટેવર…’ કહીને સ્નૅપચેટ-ટિન્ડર પર બિઝી થઈ જાય.

***

લૅટ્સ ગેટ બેક ટુ લેટેસ્ટ સેન્સેશન ‘તમ્મા તમ્મા’. અત્યારે ‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’માં ‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ના નામે ફરી પાછું એ જ ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગ (‘ઓ.કે. જાનુ’માં ‘હમ્મા હમ્મા’નો ખુરદો બોલાવનારા) બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી પાસે રિમિક્સ કરાવાયું છે.

‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ (‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’)

***

મને યાદ છે, સંજય દત્ત-માધુરી સ્ટારર ‘થાનેદાર’ રિલીઝ થયું ત્યારે અમે વેકેશનમાં કૅબલ પર કઝિનો સાથે મળીને એક બપોરે જોયેલું. અને ‘તમ્મા તમ્મા’ અમારા આઠેક વર્ષના દિમાગ પર છવાઈ ગયેલું. એક તો એનું ધમાકેદાર મ્યુઝિક. અને એનાથીયે સુપ્પક ડાન્સ. અત્યારે માધુરી વરુણ-આલિયાને ‘તમ્મા તમ્મા’નાં સ્ટેપ્સ શીખવતી હોય એવો વીડિયો વાઇરલ થાય છે. પરંતુ એ વખતે સેટેલાઇટ ચેનલોની ગેરહાજરીમાં લિમિટેડ વ્યુઇંગ સાથે બે-ચાર સ્ટેપ્સ અમેય શીખી લીધેલા. ધરપત એવી કે જો સંજય દત્ત ડાન્સ કરી શકતો હોય, વ્હાટ કાન્ટ અસ?! એ વખતે સૌ માધુરી દીક્ષિતની દિલધડક બ્યુટીમાં હિપ્નોટાઇઝ્ડ હતા. એનાં ક્યુટ લુક્સ, એનો ડાન્સ, એનો વિન્ડ ચાઇમ્સ જેવો રણકતો અવાજ, એક્ટિંગ… મીન્સ ધ કમ્પ્લિટ એક્ટર. ઉપરથી ‘તમ્મા તમ્મા’ના બળવાખોર શબ્દોઃ ‘તુ રાઝી… મૈં રાઝી… ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા…’ આઈ વૉઝ લાઇક, વ્હોટ? અહીંયા સાડાત્રણ રૂપિયાનું ‘ચંપક’ લેવા માટે પણ મમ્મી-પપ્પાને મસ્કા મારવા પડતા હોય, ત્યાં ‘ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા’? ધીસ ઇઝ ક્રેઝી, મૅન! અને અમે દોસ્તારો એવી ઇમ્પ્રેશનમાં હતા કે ‘તમ્મા તમ્મા’ એ કોઇક ખૂફિયા પ્રવૃત્તિ માટેનો કોડવર્ડ છે. ઇવન ફિલ્મના છેલ્લા સીનમાં જયાપ્રદા જીતેન્દ્રને પૂછે છે પણ ખરી કે ‘યે તમ્મા તમ્મા ક્યા હૈ?’ અને જવાબમાં જીતેન્દ્ર કહે છે, ‘ઇધર આઓ, બતાતા હૂં!’ પાછી ગીતમાં એવી લાઇન પણ હોય કે, ‘દોનોં મિલકર જો હોના હૈ હો ગયા…’ આઈ મીન, વ્હોટ હો ગયા?!

***

એ જ અરસામાં બીજા એક ગીતે તરખાટ મચાવેલો. અમિતાભ બચ્ચનનું ‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’. ત્રીજા ધોરણના ક્લાસમાં બાજુની બૅન્ચ પર બેસતી છોકરી પાસેથી પૅન્સિલનું શાર્પનર માગવામાં પણ ટેન્શનમાં અડધું વૉટરબૅગ પાણી પી જવું પડતું હોય, એવા ઇન્ટ્રોવર્ટ કાન પર બચ્ચનમોશાય સુદેશ ભોસલેના અવાજમાં ખુલ્લે આમ ઉઘરાણી કરતા હતા, ‘અરે ઓ જુમ્મા, મેરી જાનેમન, બાહર નિકલ, તૂને બોલા થા, પિછલે જુમ્મે કો, ચુમ્મા દૂંગી, અગલે જુમ્મે કો, આજ જુમ્મા હૈ….!’

શરૂઆતમાં ‘દૂરદર્શન’ પર ‘ચિત્રહાર’માં અવાજ વિના એ ગીત જોયું ત્યારે તો લાગેલું કે આ કોઈ ડિટર્જન્ટ પાઉડરની ઍડ છે! એટલે જ બધાના હાથમાં રહેલા મગમાંથી ફીણ નીકળે છે. બચ્ચન કિમી કાટકરને બોલાવે છે કે, ‘ગયા અઠવાડિયે તેં મારાં મેલાંઘેલાં કપડાં ધોઈ દેવાનું કહેલું, હવે તું જલ્દી આવ અને આ ગાભાં ધોઈ દે, જો હું નવો ડિટર્જન્ટ પાઉડર પણ લાવ્યો છું, ખુશ્બુદાર ઝાગવાલા.’ ત્યાં કિમી કાટકર પોતાનો ઘાઘરો ઉલાળતી આવીને કહે છે કે, ‘હું કંઈ નવરી બેઠી છું? આ મારો ઘાઘરો ધોઉં કે તારાં મસોતાં જેવાં લૂગડાં ધોઉં? ને આ આખી જાન જોડીને આવ્યો છો તે મેં કંઈ ધોબીઘાટ ખોલ્યો છે?!’ પછી ક્લિયર થયું કે આ તો જુમ્માબેન પાસેથી ગાભા કાઢી નાખે એવા ચુમ્મા માગી રહ્યો છે! એ વખતે ‘બધા ભારતીયો મારાં ભાઈ-બહેન છે’વાળા ટાઇમમાંય તે એટલું તો સમજાઈ ગયેલું કે આમાં અમિતાભ જે રીતે પેલ્વિક થ્રસ્ટ કરે છે અને કિમી કાટકર જે રીતે ઘાઘરો 90 અંશના ખૂણે ઉલાળે છે, એનો અર્થ કંઇક ભળતો જ થાય છે! એ અમારા ‘સ.ઉ.ઉ.કાર્ય’ના સિલેબસની બહારનો વિષય હતો! (એ ગીતમાં જે રીતે કિમી કાટકર સિક્કો પોતાના સૅન્ડલ નીચે દબાવી દે છે અને બચ્ચન પોતાના પૅન્ટની અંદર ઝીલી લે છે, એ દૃશ્ય અત્યારના અસહિષ્ણુ ટાઇમમાં ફિલ્માવાયું હોય તો હાહાકાર મચી જાય!)

***

અર્લી નાઇન્ટીઝમાં એટલું તો અમારા વાંચવામાં આવેલું કે અમિતાભ બચ્ચને ‘જુમ્મા ચુમ્મા ઇન લંડન’ નામનો ધમાકેદાર કૉન્સર્ટ કરેલો. વર્ષો પછી સાત સમુંદર પારથી ઇન્ટરનેટ નામનો જાદુઈ ચિરાગ અમારી પાસે આવ્યો અને રાતોની રાતો જાગીને અમે મનગમતાં મોતી ઊલેચવા માંડ્યાં. ત્યારે દિમાગમાં ‘ટોઇંગ’ થયું કે હાઇલા, આ ‘તમ્મા તમ્મા’ ને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ બંને તો આયાતી માલ છે! વેસ્ટ આફ્રિકન દેશ ગિનીના સિંગર મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ આલ્બમનાં ‘યે કે યે કે’ અને ‘તમા તમા લોગે તમા’ની બેઠ્ઠી ઉઠાંતરી છે. તેમ છતાં આપણા ગ્રેટ બૉલિવૂડની બલિહારી જુઓ એ વખતે આ ગીત કોણે પહેલાં બનાવ્યું એની કોન્ટ્રોવર્સી સર્જાયેલી! લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલની છાવણી કહે કે અમારું ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ પહેલાં સર્જાયેલું, જ્યારે બપ્પી લાહિરી કહે કે, ‘ના, હમ તમ્મા તમ્મા ગાન પહેલે બનાયા. લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ હમારા ગાન કૉપી કિયા…’ યાને કે કોણે પહેલાં ચોરી કરી એ બાબતે પણ વિવાદ! સો રી ટુ સે, પણ અત્યારે હાઇન્ડસાઇટમાં જોઇએ તો એવું જ લાગે કે આ તો દુકાળગ્રસ્ત એરિયામાં ફૂડપૅકેટની ઝૂંટાઝૂંટ જેવો જ મામલો છે. આ કોન્ટ્રોવર્સી અંગે ‘યુટ્યુબ’માં અમિતાભ બચ્ચનની પણ એ વખતની એક બાઇટ અવેલેબલ છે, જેમાં એ પોતાની ચિત-પરિચિત પોલિટિકલી કરેક્ટ સ્ટાઇલમાં ડિપ્લોમેટિક આન્સર આપે છે (અને બંને હિન્દી ગીત ચોરાઉ માલ હતો એ મુદ્દો સફાઈથી ચાતરી જાય છે).

***

પછી તો મેં મારા ફેવરિટ ટાઇમપાસ તરીકે આ ગીતોની ઉઠાંતરીનાં અને તેની સાથેની રસપ્રદ વિગતોનાં શક્ય તેટલાં રેકોર્ડ્સ એકઠા કર્યા. સમય હોય તો એ બધા વન બાય વન જોવા-સાંભળવાની મજા પડે તેમ છે. સૌથી પહેલાં આપણાં બંને હિન્દી સુપર ડુપર હીટ ‘ઑરિજિનલ’ સોંગ્સ જોઈ લોઃ

‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’ (ફિલ્મઃ હમ, અમિતાભ બચ્ચન, કિમી કાટકર)

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ (ફિલ્મઃ થાનેદાર, સંજય દત્ત, માધુરી દીક્ષિત)

આ બંને ગીત જેના પરથી ‘ઇન્સ્પાયર્ડ’ છે તે ખરેખર ઑરિજિનલ ગીત
‘તમા તમા લોગે તમા’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે, મ્યુઝિક વીડિયો વર્ઝન)

***

આ પાંચ ગીતો સાંભળ્યા પછી એટલો ખ્યાલ આવશે કે એક તો પાંચેય સોંગ્સ સરખાં જ મસ્ત છે. ગમે તેવા ઔરંગઝેબને થિરકવા પર મજબૂર કરી દે તેવાં. બીજું, આપણાં બંને હિન્દી ગીતોમાં અમેઝિંગ કોરિયોગ્રાફી-ડાન્સ છે. અમિતાભ બચ્ચનનો તો આખા કરિયરનો વન ઑફ ધ બેસ્ટ હાઈ ઍનર્જી ડાન્સ છે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ ગીતમાં. જૂની લિંક્સ ઊલેચતાં માલુમ પડે છે કે કોરિયોગ્રાફર સરોજ ખાનને સંજય દત્તને નચાવતાં નાકે દમ આવી ગયેલો અને કંઇક ૪૮ રિટેક થયેલાં. એમાંય ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગમાં (બરાબર 4-01 મિનિટથી 4-46 મિનિટ સુધી ચાલતી 45 સેકન્ડની) ખુરશીવાળી સિંગલ ટેક સિક્વન્સમાં છેક સુધી સંજય દત્તને ટપ્પી પડી નહીં. આખરે સંકટ સમયની સાંકળ તરીકે સુપર્બ ડાન્સર એવા જાવેદ જાફરીને બોલાવાયો અને એણે આ સિક્વન્સ ફટ્ટાક સે ઓકે કરી આપી એ જાણીતી વાત છે. એટલી સિક્વન્સ પૂરતો જાવેદ જાફરી સંજય દત્તનો બૉડી ડબલ છે એટલે જ એટલો પોર્શન ‘લોંગ શૉટ’માં (દૂરથી) જ શૂટ થયો છે. વધુ ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે એ સિક્વન્સ બેઠ્ઠી જૅનેટ જેક્સનનાં ‘મિસ યુ મચ’માંથી સરોજબેને બેઠ્ઠી તફડાવી લીધી છે. સીધી વાત છે, ‘થાનેદાર’ પોતે તમિલ-તેલુગુ ફિલ્મની ‘રિમેક’ હોય, ગીત ઉઠાંતરી હોય, તો ડાન્સ શા માટે રહી જાય?

આ રહી જૅનેટ જેક્સનના ‘મિસ યુ મચ’ સોંગની ચેર રુટિન સિક્વન્સઃ

(જૅનેટના સોંગમાં ઑડિયન્સમાંથી પુછાય છે, ‘ધેટ્સ ઇટ?’ તો ‘તમ્મા તમ્મા’માં પણ પુછાય છે, ‘એય, ખતમ હો ગયા ક્યા?’ બોલે તો, કમ્પ્લિટ ચિપકાઓઇંગ!)

‘જુમ્મા ચુમ્મા’ વર્સસ ‘તમ્મા તમ્મા’માં એટલું સમજાય છે કે લક્ષ્મી-પ્યારેએ નવું લાગે તેવું ગીત સર્જવાની મહેનત કરી છે. જ્યારે બપ્પીદાએ બે ગીતોનું મિક્સિંગ જ કર્યું છે. પરંતુ પોતાના ગીત બાબતે એ લોકો કેવા ઉત્સાહી હશે કે ‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગ વખતનો વ્યવસ્થિત વીડિયો પણ શૂટ કરાયો છે. એમાં નવાં નવાં આવેલાં કમ્પ્યુટરને કેવી દિલકશીથી ડિસ્પ્લે કરાયાં છે તે જુઓ. એ પણ માર્ક કરો કે આવું ધમ્માલ સોંગ પણ અનુરાધા પૌંડવાલ કેવી ભક્તિગીતની નિઃસ્પૃહતાથી ગાઈ શકે છે!

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગનો વીડિયો

***

વધુ ખણખોદ કરતાં એવું પણ જાણવા મળ્યું કે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ સોંગમાં ‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ ઝિલાય છે, તેના પર વધુ એક વિદેશી ગીતની અસર છે. ઍડી ગ્રાન્ટ નામના બ્રિટિશ ગાયકના ઈ.સ. 1978ના ગીત ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’નું મુખડું એ જ ઢાળમાં ગવાયેલું છે (‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ને બદલે ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ મૂકીને ગાઈ જુઓ!) ઑરિજિનલ ગીતની લિંક પર ક્લિક કરીને સાંભળી જ લોઃ

‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ (ઍડી ગ્રાન્ટ) (0-45 સેકન્ડથી એ લાઇન આવે છે)

***

મોરી કાન્તેનું ‘યે કે યે કે’ ગીત મુકુલ એસ. આનંદના જ અમિતાભ સ્ટારર ‘અગ્નિપથ’માં પણ વાપરવામાં આવેલું. વિજય દીનાનાથ ચૌહાણ જ્યારે કાંચા ચીના સાથે ‘બિઝનેસ ડીલ’ કરવા મૉરેશિયસ જાય છે, તે વખતે બૅકગ્રાઉન્ડમાં આ ગીત સિમ્પ્લી પ્લે જ કરી દીધું છે. હેવ અ લુક…

***

ઉઠાઉ ગીતો, પ્લેજરિઝમ-ઇન્સ્પિરેશનની વાત નીકળે અને અન્નુ મલિકનું નામ ન લઇએ એ તો કેમ ચાલે?! ‘બાઝીગર’ના સુપરહીટ સોંગ ‘યે કાલી કાલી આંખે’માં (એક્ઝેક્ટ 5-18મી મિનિટથી) આવતું કોરસગાન ‘યા યા યા યા યય્યા…’ પણ ડિટ્ટો ‘યે કે યે કે’ના જ ઢાળમાં છે. નીચેની લિંક ક્લિક કરીને ચૅક કરી જુઓ.

‘યે કાલી કાલી આંખે’ ગીતમાં સતત ગવાતી ‘તુ રુ રુ… તુ રુ રુ’ લાઇન ડીન માર્ટિનના 1957ના ગીત ‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’માંથી લીધેલી છે અને આખું બાઝીગર મુવી ‘અ કિસ બિફોર ડાઇંગ’ની ઇન્ડિયન ઍડિશન છે એ પાછી અલગ વાત થઈ.

‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’ (ડીન માર્ટિન)

***

‘હમ’નું જ બીજું એક અત્યંત જાણીતું ગીત ‘એકદુસરે સે કરતે હૈં પ્યાર હમ’ પણ આ જ મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ના જ બીજા એક ગીત ‘Inch’ Allah’થી પૂરેપૂરું ‘પ્રેરિત’ છે.

‘Inch’ Allah’ (મોરી કાન્તે)

***

હિન્દી ફિલ્મોની ઉઠાંતરીની આખી દાસ્તાન જ્યાં આલેખાયેલી છે તે પ્રસિદ્ધ વેબસાઇટ itwofs.comમાં આંટો મારતાં અમને જાણવા મળ્યું કે ‘મોરી કાન્તે’ના ‘યે કે યે કે’નું એક સાઉથ ઇન્ડિયન વર્ઝન પણ છે. 1997માં આવેલી વેંકટેશ-અંજલા ઝવેરી (‘પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા’માં અરબાઝ ખાનની અપોઝિટ હતી એ)ની તેલુગુ ફિલ્મ ‘પ્રેમીંચુકુંદમ રા’નું એક ગીત પણ આ ‘યે કે યે કે’ને જરા મોડિફાય કરીને બનાવાયું છે. એ પણ સાંભળી લો ભેગાભેગું…

***

અમિતાભના ‘જુમ્મા ચુમ્મા’નો ક્રેઝ એવો જબરદસ્ત હતો કે ઍડવર્ટાઇઝિંગ પણ એમાંથી બાકાત નહોતું. અમિતાભના જ ડુપ્લિકેટને લઇને એ ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ના ઢાળમાં ‘તુલસી મિક્સ આયા… લો અસલી મઝા લાયા તુલસી મિક્સ’ જિંગલ ધરાવતી ઍડ ‘દૂરદર્શન’માં આવતી થયેલી (એ વખતે અત્યારના જેવી સરોગેટ ઍડ્સનો ત્રાસ નહોતો, એટલે સીધું ‘તુલસી મિક્સ ગુટખા’ તરીકે જ માર્કેટિંગ થતું હતું). ઇવન ‘અમુલ’ના ‘અટર્લી બટર્લી’ કેમ્પેઇને પણ આ ગીતના ક્રેઝની નોંધ લઇને એક પોતાની સ્ટાઇલમાં એક હૉર્ડિંગ બનાવેલું. આ રહ્યું એ કાર્ટૂનઃ

amul-hits-1074

***

આમ તો ‘તમ્મા તમ્મા’ અને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ની ‘પ્રેરણા’ કથા એટલી ફેમસ છે કે એની વાત જ ન કરવાની હોય. તેમ છતાં આ પારાયણ માંડવાનો એક હેતુ અમારી પોતાની ખુજલી ઉપરાંત વો ભૂલી દાસ્તાં ફિર સે યાદ કરાવવાનો છે. સાથોસાથ એ કહેવાનો પણ છે કે આવાં બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી એટસેટરાનાં વર્ઝનો કરતાં ક્યાંય વધુ તોફાની, વધુ રોમેન્ટિક, વધુ સારા ડાન્સ સાથે ઑલરેડી આવી ચૂક્યાં છે એ કોઈ ન ભૂલે.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Good Bye Rhythm House

rhythm-house-1ગઈ કાલે મુંબઈના લેજન્ડરી મ્યુઝિક સ્ટોર ‘રિધમ હાઉસ’નો છેલ્લો દિવસ હતો. ગયા વર્ષે ‘કેફે સમોવર’ બંધ થયા પછી સાઉથ બોમ્બેના વારસા પર પડેલો આ બીજો મરણતોલ ઘા છે. રિધમ હાઉસની વિદાય એ ડિજિટલ રિવોલ્યૂશનની બહુ પેઇનફુલ સાઇડ ઇફેક્ટ છે.

સાત દાયકા કરતાં પણ વધારે જૂનો આ સ્ટોર કેવો ગ્રૅન્ડ ભૂતકાળ ધરાવતો હશે તેની એ વાત પરથી જ ખબર પડી જાય કે એકથી એક ચડિયાતી ફિલ્મી હસ્તીઓ તેની ફૅન હતી. શમ્મી કપૂરે પોતાની ‘અનપ્લગ્ડ’ સિરીઝમાં એક કિસ્સો કહેલો, કે એ જ્યારે ઇત્તુ સા હતા એ વખતે નરગિસે એને કહેલું કે, ‘શમ્મી બાબા, જો તું મને રાજ (કપૂર) સાથે ફિલ્મ મેળવી આપે તો હું તને કિસ કરીશ.’ થોડાં વર્ષ વીત્યાં. શમ્મી ગભરુ જવાનમાં કન્વર્ટ થઈ ગયેલા. નરગિસને માશાઅલ્લાહ રાજ કપૂર સાથે ફિલ્મ પણ મળી ગયેલી અને શમ્મીએ નરગિસને પેલી કિસ યાદ કરાવી. પણ એ તો ‘શમ્મી બાબા’ને કિસ કરવાની હતી, યુવાન ‘શમ્મી- ધ ડૅશિંગ’ને નહીં! થોડી આનાકાની-દોડાદોડી પછી સૅટલમેન્ટ થયું. શમ્મીએ કિસને બદલે ગ્રામોફોન પ્લેયર માગ્યું. નરગિસ એ વખતે જાતે ડ્રાઇવ કરીને શમ્મીને લઈ ગઈ. ગ્રામોફોન પ્લેયર અપાવ્યું અને પછી ‘રિધમ હાઉસ’માં જઇને મોં માગી રેકર્ડ્સ અપાવી. (આ કિસ્સો શમ્મીજીના મોઢે સાંભળવા માટે પહેલી કમેન્ટમાં લિન્ક આપી છે.) ઇવન ‘દિલ તો પાગલ હૈ’માં પણ રિધમ હાઉસનો ઉલ્લેખ છે.
***
મારા વન ઑફ ધ ફેવરિટ રાઇટર્સ એવા બિશ્વનાથ ઘોષે એમના લેટેસ્ટ લેખમાં લખ્યું છે કે એમને ઈ-બુક્સ નથી ગમતી. એમને તો પેલી જેમાંથી કાગળ અને શાહીની સુગંધ આવે એવી ટ્રેડિશનલ બુક્સ જ ગમે છે. તે માટે એમણે એક કારણ એવું પણ આપ્યું છે કે ધારો કે તમારા કિન્ડલમાં ૫૦૦ બુક્સ હોય, તોય કોઇને ખબર પડવાની નથી, પણ ઘરમાં ૫૦૦ બુક્સ હોય, તો નાનકડી લાઇબ્રેરી ખડી થઈ જાય, જે જોઇને ઘરનાં બાળકો પણ વાંચતાં થાય. આવું જ કંઇક કેસેટ્સ-સીડી-ડીવીડીનું પણ છે.

ટૉરેન્ટ-ઈકોમર્સ વગેરે સાઇટ્સ પરથી ડાઉનલોડ કરવામાં ઇન્સ્ટન્ટ્લી બુક્સ-મુવીઝ અવેલેબલ થઈ જાય છે. ઇવન આ ડાઉનલૉડિંગ કલ્ચરે મારા જેવા ફિલ્મોના શોખીનને તો ઘેરબેઠાં જન્નત આપી દીધી છે. પણ એનાથી મેમરીઝ-યાદો બનતી નથી. સ્ટોરવાળા તમારા દોસ્તાર બનતા નથી. તમારા જેવા શોખીનો એ સ્ટોર પર ભેગા થઈ જાય અને વગર કોઈ ઓળખાણે તમે એમની સાથે ગમે તે વિષય પર ગપાટા મારવા માંડો એવું ડાઉનલોડ કલ્ચરમાં ક્યારેય નથી બનતું. બુક સ્ટોર કે ડીવીડી લાઇબ્રેરી પર છોકરો-છોકરી પ્રેમમાં પડી શકે, ટૉરેન્ટ પર નહીં. આજથી પંદર વર્ષ પહેલાં ઝીટીવી પર આવતી ‘રિશ્તે’ નામની સિરીઝમાં અદ્દલ આવી જ સ્ટોરી આવેલી. એમાં છોકરો-છોકરી મ્યુઝિક સ્ટોરમાં જ પ્રેમમાં પડે છે. ‘અતિથિ તુમ કબ જાઓગે’વાળા અશ્વની ધીરે લખેલી-ડિરેક્ટ કરેલી ‘જો કહા ન જાયે’ નામની એ બ્યુટિફુલ- વેરી બ્યુટિફુલ સ્ટોરીમાં જોતાં જ પ્રેમમાં પડી જઇએ એવી ગુજરાતણ કરિશ્મા મોદી પણ છે (એ હાર્ટવૉર્મિંગ લવસ્ટોરી જોવી હોય, તો તેની લિંક પણ પહેલી કમેન્ટમાં મૂકી છે!).
***
આપણી લાઇફનો એક ભાગ બની ગયેલું કાયમી ઠેકાણું બંધ થઈ જાય ત્યારે કેવી સ્થિતિ થાય એ હું અમદાવાદમાં મારાં ફેવરિટ કૅફે અને rhythm-house-2‘બિગ ફ્લિક્સ’ બંધ થયાં ત્યારે અનુભવી ચૂક્યો છું (આજે પણ એ રસ્તે પસાર થતી વખતે ત્યાં જોવાઈ જાય છે). ત્યારે ગઈકાલે કેટલાંય લોકો ‘રિધમ હાઉસ’નાં છેલ્લાં દર્શન કરવાં સ્પેશિયલી ત્યાં ગયેલાં અને એકબીજાને ભેટીને રીતસર ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડેલાં (એનીયે લિંક મૂકી છે). તેનો એક ફોટો પણ આ પોસ્ટ સાથે અટેચ કર્યો છે.

આપણે ત્યાં ભલે બુક-ડીવીડી શૉપ્સનાં વળતાં પાણી હોય, પણ બધે એવું નથી. ‘એમેઝોન’એ ગયા નવેમ્બરથી સિએટલ (અમેરિકા) ખાતે પોતાનો પહેલો ફિઝિકલ બુક સ્ટોર ખોલ્યો છે. આપણે ત્યાં પણ ‘લેન્સકાર્ટ’, ‘ફર્સ્ટક્રાય’, ‘ફૅબફર્નિશ’ જેવા ઑનલાઇન પ્લેયર્સે પણ પોતાના ફિઝિકલ સ્ટોર્સ શરૂ કરી દીધા છે (મેં પોતે જ આવા એક સ્ટોરમાંથી હમણાં જ ચશ્માંની એક ફ્રેમ ખરીદી). લંડનમાં થોડા દિવસ પહેલાં જ ‘લાઇબ્રેરિયા’ નામનો એક નવો બુક સ્ટોર ખૂલ્યો તેનાં વધામણાં ‘ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’ અખબારે પણ ખાધાં છે. (વધામણાંની લિંક, તમને ખબર જ છે કે પહેલી કમેન્ટમાં છે!)

મુવીઝ-મ્યુઝિક-બુક્સ એ બધું એક્સપિરિયન્સ છે અને એ ફીલ ફિઝિકલ પ્રેઝન્સથી જ આવે. સમય સાથે બદલાઇએ, પણ મેમરીઝ-એક્સપિયિરન્સના ભોગે નહીં. એક આખું કલ્ચર મરી પરવારે ત્યારે પારાવાર દુઃખ થાય.

બે વર્ષ પહેલાં અમે મુંબઈ ગયાં ત્યારે કાલાઘોડા પાસેથી પસાર થતી વખતે અચાનક જ ‘રિધમ હાઉસ’ પર ધ્યાન પડ્યું અને ગિટારના તાર જેવી ઝણઝણાટી શરીરમાંથી પસાર થઈ ગઈ. એ વખતે રિધમ હાઉસની બહાર મસ્તીભર્યો ફોટો પડાવવાની લાલચ રોકી શકાઈ નહીં. પણ ત્યારે ખબર નહોતી કે બે જ વર્ષમાં આ ફોટો ઇતિહાસનો એક ભાગ બની જશે.
અલવિદા, ‘રિધમ હાઉસ.’

P.S. 1 શમ્મી કપૂરનું નરગિસ સાથે કિસને બદલે ગ્રામોફોનનું બાર્ગેનિંગઃ
https://www.youtube.com/watch?v=56RcuxBHIEM

P.S. 2 લેખમાં ઝી ટીવીની ‘રિશ્તે’ ટીવી સિરીઝના જે ‘જો કહા ન જાયે’ નામના એપિસોડની વાત છે, તેની લિંક આ રહીઃ

P.S. 3  ‘ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’નો એ લેખ વાંચવાની ઇચ્છા હોય તો, એ પણ વિશ ગ્રાન્ટેડ!
http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/bookshops-are-back-because-you-cant-meet-a-lover-on-your-kindle-a6893841.html

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.