A Death In The Gunj

  • a-death-in-the-gunj-2‘ડૉન્ટ જજ અ બુક બાય ઇટ્સ કવર’ એવું અંગ્રેજીમાં કહે છે. ગુજરાતીમાં કોઇએ કહ્યું નથી એટલે હું કહું છું કે, ‘ડૉન્ટ જજ અ ફેમિલી બાય ઇટ્સ લાફ્ટર’. એક પરિવાર એક છત નીચે એકઠો થઇને સુરજ બડજાત્યાની ફિલ્મની જેમ હસતો હોય તો તેમાં ઑલ ઇઝ વેલ છે એવું માનીને ચાલતા થાઓ તો ઊંધે માથે પટકાઓ એવી શક્યતા છે. જો સપાટી પરના હાસ્યને સહેજ ખોતરો તો અંદર ચાલતાં અન્ડરકરન્ટ્સ મળી આવે. કેટલીયે અધૂરી ઇચ્છાઓ, અપેક્ષાભંગ, ગુસ્સો, ફ્ર્સ્ટ્રેશન, ઇર્ષ્યા, એકલતા, પીડા, દુઃખ અને ડર.
  • હવે કટ ટુ, મૅકક્લુસ્કીગંજ. એક વખતના બિહારમાં અને અત્યારના ઝારખંડમાં આવેલા આ નાનકડા ડુંગરાળ ગામમાં ત્રીસના દાયકામાં ચારસો જેટલા ઍન્ગ્લો ઇન્ડિયન પરિવારો વસતા હતા. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી તેમાંથી મોટાભાગના જતા રહ્યા અને આજે ત્યાંની લીલોતરી વચ્ચે એકલતા અને સન્નાટાની બહુમતી છે. ઈ.સ. 1979ના ડિસેમ્બરના છેલ્લા અઠવાડિયામાં આ ગામમાં એક પરિવાર, મિત્રો ન્યુ યરની રજાઓ ગાળવા એકઠા થયેલા. તે અઠવાડિયામાં એમની સાથે જે કંઈ થયું તેની કાલ્પનિક સ્ટોરી એટલે કોંકણા સેન શર્માની બ્યુટિફુલી હૉન્ટિંગ ફિલ્મ ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’. કોંકણા જેવી સુપ્રીમલી ટેલેન્ટેડ ઍક્ટર ડિરેક્ટરની કૅપ પહેરે ત્યારે આનાથી વધુ સારી ફિલ્મ હોઈ જ ન શકે.
  • કોંકણાના પપ્પા મુકુલ શર્મા એને નાનપણમાં એક વાર્તા સંભળાવતા. એ જ વાર્તાને પોતાની રીતે ડૅવલપ કરીને કોંકણાએ ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’ તરીકે આપણી સામે પેશ કરી છે. આ ફિલ્મ ઑલરેડી ‘ટોરોન્ટો’, ‘બુસાન-સાઉથ કોરિયા’, ‘MAMI’ જેવા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલોમાં પોતાનું કૌવત બતાવી ચૂકી છે અને હવે આપણે બસ એક ટિકિટ ખર્ચીને જોવા જઇએ એટલી વાર છે.
  • ફિલ્મનું ટાઇટલ જોઇને એટલું તો નક્કી છે કે ‘ગંજ’ એટલે કે અહીં મૅકક્લુસ્કીગંજમાં એક ડૅથ થાય છે તેની વાત છે. પણ એ ડૅથ કોનું છે, કયા સંજોગોમાં થાય છે અને તેના માટે કોણ જવાબદાર છે? ઇન ફૅક્ટ, ટ્રેલરમાં અને ફિલ્મના પહેલા જ સીનમાં કારની ડિકિમાં એક મૃતદેહને પ્રોપર્લી ગોઠવવાની વેતરણમાં પડેલા બે માણસ (ગુલશન દેવૈયા અને ‘નીરજા’, ‘રાબતા’ ફૅમ જિમ સાર્ભ) દેખાય છે.
  • આ ફિલ્મમાં જથ્થાબંધ પાત્રો/કલાકારો છે. ઓમ પુરી, તનુજા, રણવીર શોરી, ગુલશન દેવૈયા, કલ્કિ કેકલાં, તિલોત્તમા શોમ, જિમ સાર્ભ અને અબોવ ઑલ વિક્રાંત મૅસી. એક ક્યુટ ટેણી પણ ખરી. આ બધાં પાત્રોનાં નામ એમની વચ્ચેનાં રિલેશન વગેરેની ગડ બેસાડતાં થોડી વાર લાગે, પણ પહેલા જ સીનથી ફિલ્મ આપણને વૅક્યુમ ક્લીનરની જેમ અંદર ખેંચી લે.
  • આગળ કહ્યું તેમ 1979ના ડિસેમ્બરના છેલ્લા અઠવાડિયામાં એક પરિવાર-મિત્રો મૅકક્લુસ્કીગંજમાં ન્યુ યર મનાવવા આવે છે. મિસ્ટર એન્ડ મિસિસ બક્ષી (ઓમ પુરી અને તનુજા) મૅકક્લુસ્કીગંજમાં જ રહે છે. એમને ત્યાં મહેમાનોનું ધાડું આવે એટલે ઘર માણસો, અવાજો અને ઍક્ટિવિટીથી ભરાઈ જાય. ખાણી, પીણી, ડાન્સ, તોફાન-મસ્તી, પ્રેતાત્માને બોલાવવાની અને શરીરને શાંત કરવાની પ્રક્રિયાઓ, ખેલકૂદ, પિકનિક બધું જ થાય. આ મહેમાનો પોતાની સાથે સામાન ઉપરાંત ઉપરથી ન દેખાતો ઇમોશનલ બૅગેજ પણ લાવ્યા છે. ક્યાંક જૂનું પ્રેમપ્રકરણ છે જે લગ્ન પછી પણ ચાલુ છે, કો’ક ઇર્ષ્યાથી સળગી રહ્યું છે, કો’કને બીજાને હેરાન કરવામાં સૅડિસ્ટ આનંદ આવે છે, કો’ક વધતી ઉંમરને પકડી રાખવાનાં હવાતિયાં મારે છે, વધતી ઉંમર છતાં કો’કનું મૅલ શોવિનિઝમ ગયું નથી, કો’ક સતત પોતાની જવાબદારીઓ પૂરી કરી હોવાના પ્રયત્નોમાં છે, વડીલો જૂની કટાયેલી બંદૂકોની જેમ નામનાં વડીલ રહી ગયાં છે.
  • આ બધાની વચ્ચે-બધા સામે છતાં અદૃશ્ય એવું એક પાત્ર છે શ્યામલ ઉર્ફ ‘શુટુ’ (વિક્રાંત મૅસી). ૨૩ વર્ષનો59380-remzgmhbeb-1496088236 હૅન્ડસમ યુવાન. સ્માર્ટ, ઍજ્યુકેટેડ, ઇન્ટેલિજન્ટ, પણ ભીની રેતી જેવો સંવેદનશીલ અને સસલાની જેમ ક્યાંક લપાઈ જાય એવો ઇન્ટ્રોવર્ટ. એની અંદર ઇમોશન્સનો આખો જ્વાળામુખી ધખધખી રહ્યો છે. થોડા સમય પહેલાં જ એના પિતાનું અવસાન થયું છે, જેની પીડામાંથી એ બહાર આવ્યો નથી. એનાથીયે ખરાબ, આખા ઘરનું એ ડાર્ટ બૉર્ડ, પંચિંગ બૅગ છે. બધા એને બુલી કરે, કોઈ ફિઝિકલી, તો કોઈ ઇમોશનલી. ઘરનો નોકર પણ એ, ટાઇમપાસનું સાધન પણ એ, જૅલસી કાઢવાનું સાધન પણ એ અને વર્બલ ડાયેરિયા કરવાનું કમોડ પણ એ. એના પર હાથ ઉપાડી લેવામાં, પોતાના દોષનો ટોપલો એના પર ઢોળી દેતાં પણ કોઇને સંકોચ ન થાય. એ ભયંકર ફ્રસ્ટ્રેટ થાય, ગુસ્સે થાય. પણ એ ગુસ્સો એની આંખના ખૂણે આવીને અટકી જાય, ક્યારેય બહાર ન આવે. એટલે જ ઘરના કૅક્ટસ જેવા લોકો કરતાં એને આઠેક વર્ષની ભત્રીજી સાથે વધારે ભળે.
  • શુટુએ પોતાની એક ડાયરી પણ રાખી છે, જેમાં એણે ‘E’ અક્ષરથી શરૂ થતા પોતાના ફેવરિટ શબ્દોની યાદી બનાવી છે. જેમ કે, Eulogy, Esoteric. આ શબ્દો પણ એની પર્સનાલિટીનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. Eulogy પરથી ખબર પડે છે કે એ હજી પોતાના પિતાની વિદાયના દુઃખમાંથી નીકળ્યો નથી. એ પોતાને Esoteric માને છે, યાને કે એને ઓળખી-સમજી શકે એવા મુઠ્ઠીભર લોકો જ છે. આમેય એ મૅનિએક મોટાઓની દુનિયામાં શુટુ ફિટ થતો નથી, એટલે જ એમનાથી સતત ભાગતો ફરે છે. શુટુને બાકીના લોકોની દુનિયા સાથે જોડતો એકમાત્ર સેતુ એટલે એની આઠ વર્ષની ભત્રીજી તાની. મોટેરાંની બેદરકારીની એના પર થતી અસર પણ નોટિસ થયા વિના રહેતી નથી.
  • એક મસ્ત ફિલ્મ થિયેટરમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી પણ આપણો પીછો છોડતી નથી. ફિલ્મની વાર્તાના અન્ડરટૉન, મૅટાફર, ડાયલોગ્સ વગેરે બધું જ ફિલ્મ જોયાના દિવસો સુધી આપણા મનમાં ગ્રામોફોન રૅકર્ડની જેમ ચાલ્યા કરે. જેમ કે, ફિલ્મનાં પાત્રો જેવા બુલી-મૅન્ટલ-ફિઝિકલ અબ્યુઝર આપણી આસપાસ પણ હોય જ છે. માત્ર એ પોઇન્ટ ઑફ વ્યુથી જોવાની જ વાર હોય છે. ઇન ફેક્ટ, લાઇફના કોઈ ને કોઈ તબક્કે આપણે પણ શુટુ જેવા જ બુલિઇંગના ભોગ બન્યા હોઇએ અને શુટુ જેવા જ વિચારો આવ્યા હોય. આ બે પક્ષમાંથી એકેય સાથે આપણી જાતને આઇડેન્ટિફાય કરીએ એટલે એક સૅકન્ડ માટે થથરી જઇએ.
  • આ આખી ફિલ્મમાં ડૅથ-વિષાદ-પીડા સતત હવામાં તરતી મહેસૂસ થયા કરે. ઇવન શુટુના બિહેવિયરમાંથી પણ એ દેખાઈ આવે. જેમ કે, એ પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતાનું સ્વેટર પહેરીને ફરે, મરી ગયેલું ફૂદું પોતાની ડાયરીમાં રાખે કે પછી સૌની હેરાનગતિ જેવા બિલોરીકાચમાંથી તડકો પાડીને પોતાના જેવા જ એક ફૂદાને બાળી નાખે. આંગણમાં એક ‘ફેમિલી ટ્રી’ છે, જેના પર પરિવારના બધા સભ્યોએ પોતપોતાનાં નામ કોતરી રાખ્યાં છે. માત્ર એક જ સભ્યનું નામ નથી. જાણે એ પરિવારનો હિસ્સો જ નથી. પરંતુ જ્યારે એ ફેમિલી ટ્રી પર એનું નામ ‘લખાય’ છે ત્યારે…
  • 107 મિનિટની આ ફિલ્મમાં ડઝનેક પાત્રો છે, છતાં ક્યાંય ગિર્દી ન લાગે. કુટુંબના સભ્યો ઉપરાંત ઘરના નોકરોની પાસિંગ કમેન્ટ્સ જોઇને બે અલગ અલગ સોશ્યલ સ્ટ્રક્ચર વચ્ચેનો તફાવત પણ દેખાઈ આવે. ફિલ્મ કોઈ જ ઉતાવળ વિના હૉન્ટિંગ બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક સાથે હિલ સ્ટેશનના સુસ્ત દિવસની જેમ ધીમે ધીમે આગળ વધતી રહે અને આપણે તેમાં કળણની જેમ ખૂંપતા જઇએ. આ ફિલ્મની સિનેમેટોગ્રાફી પણ એવી ઇફેક્ટિવ છે કે વીતેલા વર્ષોના અવશેષ જેવું એ ઘર, બિહામણું જંગલ, કબ્રસ્તાન, અંધારી રાત, પડછાયા, ગાડીની હૅડલાઇટ બધું જ આપણી સામે ભૂતાવળની જેમ નાચતું રહે.
  • આ ફિલ્મ ક્લિયર્લી ‘ફેસ્ટિવલ સર્કિટ’ની ફિલ્મ છે. એટલે જ એમાં પાત્રો બિહારી-બંગાળી હોવા છતાં ધરાર ઇંગ્લિશ જ બોલે છે. ફિલ્મ સબટાઇટલ્સ સાથે ચાલે છે. કોઈ ગીતો નથી. ક્યાંક આપણે ફ્રસ્ટ્રેટ થઈ જઇએ કે પેલું પાત્ર આમ કેમ બિહેવ કરે છે? શા માટે એ કશું કરતો/કરતી નથી? કેમ ધૂંધવાઇને બેસી રહે છે? શા માટે અન્ય પાત્રો અને શુટુ વચ્ચે બ્લૅક એન્ડ વ્હાઇટ જેવું ક્લિયર ડિમાર્કેશન છે? ઇવન ક્યાંક અન્ય આઇકનિક ફિલ્મોની છાપ પણ દેખાઈ આવે. ફિલ્મની સ્પીડ પણ સ્લો લાગી શકે. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે આવી ફિલ્મો જોવાની ટેવ ન હોય તોય આ ફિલ્મ જરાય બોરિંગ નથી બનતી. જો ઑફ બીટ અને વિચારતા કરી મૂકે તેવી સંવેદનશીલ ફિલ્મો જોવામાં રસ હોય તો આ ફિલ્મ જરાય ચૂકવા જેવી નથી.
  • વિઝ્યુઅલ સ્ટોરીટેલિંગ માટે પણ આ ફિલ્મ જોવા જેવી છે. જે રીતે તેમાં સિત્તેરનો દાયકો જીવંત થયો છે એ પણ મસ્ત છે. એમ્બેસેડર કાર, પોસ્ટ ઑફિસ જઇને ટ્રંક કૉલ બુક કરાવવો, એ વખતની હેરસ્ટાઇલ, કપડાં, નવી નવાઈનું ટૅપ રેકોર્ડર, ઍન્ગ્લો ઇન્ડિયન ક્વિઝિનની વાનગીઓ, એક રૉ ગામઠી ફ્લૅવર… બધું પાણીમાં મીઠું ભળે એ રીતે બ્લૅન્ડ થઈ જાય છે. આ બધું જ જાણે રસ્કિન બોન્ડની કોઈ સસ્પેન્સ-થ્રિલર વાર્તામાંથી સજીવન થયું હોય એવું જ લાગે છે.
  • બે વાત ઉનાળાના તડકા જેવી ક્લિયર છે. એક, કોંકણા સેન શર્મા ઇઝ અ માસ્ટર સ્ટોરીટેલર. બે, વિક્રાંત મૅસી ઍક્ટિંગની રેસમાં બહુ દૂર સુધી જવાનો.
  • ‘અ ડૅથ ઇન ધ ગંજ’ જુઓ તો આખી ફિલ્મને કે ફિલ્મના ક્લાઇમૅક્સના શુટુના મનની ઊપજ તરીકે જોશો તો પણ એક રસપ્રદ ઍન્ગલ મળશે. અને હા, આ ફિલ્મમાં એક ઠેકાણે (ફિલ્મ મૅકર અને કોંકણાની મમ્મી) અપર્ણા સેનની પણ હાજરી છે. ક્યાં એ શોધી કાઢવાનું કામ તમારું.

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Hunterrr

કોઈની આંખમાં સાપ રમે

***

થોડી કાપીને, વધુ સારી રીતે લખીને પછી જો આ ફિલ્મને એડલ્ટ કોમેડી તરીકે રજૂ ન કરાઈ હોત તો તે આવા અધકચરા પ્રયત્નમાંથી બચી ગઈ હોત.

***

hunterrrકહે છે, ‘સેક્સ ઇઝ ધ ઓલ્ડેસ્ટ સેલેબલ પ્રોડક્ટ ઇન ધ વર્લ્ડ.’ તમારી ફિલ્મમાં દ્વિઅર્થી ડાયલોગ, ઉઘાડાં શરીરે ફરતી યુવતીઓ, બેડરૂમ સીન વગેરે નાખો એટલે લોકો થિયેટર સુધી ચુંબકની જેમ ખેંચાઈ આવશે એવું માનવામાં આવે છે. પરંતુ ક્યારેક આનાથી ઊલટું પણ થાય. ટ્રેલર જોઇને ફિલ્મ પર સેક્સ કે એડલ્ટ કોમેડીનો સિક્કો લાગી જાય એટલે મોટેભાગે જનરલ ઑડિયન્સ ફિલ્મથી દૂર રહે. જ્યારે થિયેટરમાં ગયા પછી ખબર પડે કે અલ્યા, આ તો છેક નાખી દીધા જેવી ફિલ્મ નથી. અગાઉ ‘મસ્તરામ’ અને ‘બી.એ. પાસ’ જેવી ફિલ્મોમાં એવું જ થયું હતું. હવે આવી છે લેખક-દિગ્દર્શક હર્ષવર્ધન કુલકર્ણીની ‘હન્ટર’. ભલે સેક્સ મેનિયાક યુવાનની વાત હોય, પરંતુ આ ફિલ્મ એડલ્ટ કોમેડી તો નથી જ.

કામદેવતાની આરાધના

મંદાર પોંક્શે (ગુલશન દેવૈયા) એક કામી, કામુક, કામાંધ, કામાતુર ટાઇપનો યુવાન છે, જેને મન સ્ત્રીમાત્ર સેક્સને પાત્ર એવું સમીકરણ જ ફિટ થયેલું છે. પોતે ભોગવેલી સ્ત્રીઓ વિશે એ ખંધુ સ્મિત વેરીને કહે છે, ‘હું તો હન્ડ્રેડ નોટઆઉટ છું.’ પોતાનાં આ જાતીય પરાક્રમોમાં એણે ઘણી વાર માર ખાધો છે અને ઠેકઠેકાણેથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યો છે. આખરે એક તબક્કે થાકી હારીને એ ઠરીઠામ થવા માટે અરેન્જ્ડ મેરેજની શરણે જવાનું વિચારે છે. ત્યારે એની મુલાકાત થાય છે, તૃપ્તિ ગોખલે (રાધિકા આપ્ટે) સાથે. તૃપ્તિ પણ ભૂતકાળમાં પ્રેમસંબંધોના વિચ્છેદથી કંટાળીને હવે લગ્નપ્રથાની શરણે જઈ રહી છે. હવે સવાલ એ છે કે બંનેના ભૂતકાળ એમના વર્તમાનની વચ્ચે ફાચર મારશે?

તમે કઈ તરફ છો?

પહેલી વાત, આ ફિલ્મના પ્રોમો ભલે ગમે તે કહેતા હોય, ભલે તેને સેન્સર બૉર્ડે પુખ્ત વયનાઓ માટેનું ‘એ’ સર્ટિફિકેટ આપ્યું હોય, પરંતુ આ ફિલ્મમાં ભાગ્યે જ કોઈ દ્વિઅર્થી સંવાદ છે. ઇવન જેને સેક્સ સીનની કેટેગરીમાં મુકાય એવું પણ એક જ દૃશ્ય છે (કદાચ બાકીનું બધું સેન્સર બૉર્ડનો કોપ ઊતરવાને કારણે કપાઈ ગયું હોય તો કહેવાય નહીં).

પ્રોબ્લેમ તમે આ પ્રકારની ફિલ્મોને કયા એન્ગલથી જુઓ છો ત્યાંથી શરૂ થાય છે. જો તમને સ્ત્રીઓને સેક્સ ઑબ્જેક્ટ તરીકે જોતાં અને માત્ર બે સાથળની વચ્ચેથી જ વિચારતા પુરુષોની વાર્તાથી ત્રાસ છૂટતો હોય, તો આ ફિલ્મ જોઇને તમારા મગજની નસો ફાટફાટ થવા માંડશે. કેમ કે, અહીં દિગ્દર્શકે એકદમ પુરુષના જ એન્ગલથી બતાવ્યું છે કે દેખાવમાં સીધોસાદો દેખાતો હીરો કોઇપણ સ્ત્રીની સામે જોવામાત્રથી, એકાદી ફાલતુ લાઇન ફેંકીને અથવા તો સીધા શારીરિક ચેનચાળાં કરીને તેમને પોતાની સાથે સેક્સ માણવા તૈયાર કરી દે છે. તમને એવો પણ સવાલ થશે કે આ તો દિગ્દર્શકે ઊભું કરેલું ગંદી માનસિકતાવાળું વિશ્વ છે, જેમાં સ્ત્રીઓ એટલી ડફોળ હોય કે પહેલીવાર મળતા પુરુષની સાથે એક હૉટેલના રૂમ સુધી આવવા તૈયાર થઈ જાય? કે એક માતા પોતાના દીકરાની હાજરીમાં પરપુરુષને ઘરે આવવા દે? રિયલ લાઇફમાં આવું કરતો પુરુષ ભટકાઈ જાય, તો એને સ્ત્રીઓ પોતે જ બરાબરનો મેથીપાક જમાડે. અને વળી કંઈ બધી સ્ત્રીઓ સેક્સ્યુઅલી ફ્રસ્ટ્રેટેડ હોય અને સેક્સ માટે અવેલેબલ હોય એવું માની લેવાની છૂટ દિગ્દર્શકને કોણે આપી? એટલે સુધી કે પોર્ન કોમિક્સ ‘સવિતાભાભી’ જેવી એક ગૃહિણી પણ અહીં હોય અને એવી એક સ્ત્રીનું નામ પણ હીરોએ ‘સવિતાભાભી’ તરીકે મોબાઇલમાં સેવ કર્યું હોય? જીવનમાં નૈતિકતા જેવું કંઈ હોય કે નહીં? હરિ હરિ.

હવે વાતનો બીજો એન્ગલ. અહીં ફિલ્મનો હીરો દૂધે ધોયેલો નથી. તો સામે પક્ષે હિરોઇન પણ ભૂતકાળમાં શારીરિક સંબંધોમાંથી પસાર થઈ ચૂકી છે. આ હકીકત સામે બંનેમાંથી એકેયને ફરિયાદ નથી. ઊલટું, બંને કોરી પાટી સાથે લગ્નજીવન શરૂ કરવા તૈયાર છે. ઇન્ટરવલ પછી હીરો-હિરોઇનની એક જોવાની મજા પડે એવી લવસ્ટોરી શરૂ થાય છે.

ઉપરથી ડિરેક્ટરે ફિલ્મને ખાસ્સો રિયલિસ્ટિક ટચ આપ્યો છે. એક તો નેવુંના દાયકામાં મોટાં થતાં બાળકોની કિશોરાવસ્થાને ડિરેક્ટરે જરાય શરમ રાખ્યા વગર ઝીલી છે. કુતૂહલથી પ્રેરાઈને એક ટીનેજર સસ્તી સોફ્ટ પોર્ન ફિલ્મ જોવા જાય-પકડાય, હસ્તમૈથુન કરે, સ્કૂલની છોકરીઓને તાક્યા કરે અને ફ્રેન્ડશિપ કરે એ બધામાં ક્યાંય કૃત્રિમતા દેખાતી નથી. ઉપરથી વીતેલા બે દાયકાનું વિશ્વ આંખ સામે આળસ મરડીને બેઠું થઈ જાય, જેમાં ઑરિજિનલ અગ્નિપથ હોય, ઑડિયો કસેટ્સ હોય, લુના-પેજર હોય તથા અલતાફ રાજા અને બપ્પી લાહિરીનાં ગીતો હોય. ડિરેક્ટર પોતે પુણેની ‘ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’માં ભણેલા છે એટલે એમણે એને દરવાજો અને હોસ્ટેલની અંદરનાં દૃશ્યો બતાવીને પોતાનું ઋણ ઉતાર્યું છે.

પરંતુ આખી ફિલ્મ પર મરણતોલ ફટકો મારે છે એની ભયંકર ધીમી ગતિ. લગભગ અઢી કલાકની આ ફિલ્મની પહેલી કલાક તો હીરોની કામુકતાની દાસ્તાન કહેવામાં જ જાય છે. હા, એમાં હસવું આવે છે, પણ મોટે ભાગે છૂટક ભવાડાઓની હારમાળામાંથી. ઉપરથી આખી ફિલ્મ સતત વર્તમાન, ભૂતકાળ અને ચાર-છ મહિના પહેલાંના ભૂતકાળની વચ્ચે શટલકોકની જેમ ઝૂલ્યા કરે છે. એક તબક્કે તો આપણે ભૂલી જઇએ કે ભઈ, એક્ઝેક્ટ્લી આ વાર્તા કયા સમયમાં ચાલી રહી છે. વાર્તાની ગતિને ધીમી પાડતા અને ફિલ્મને ચ્યુઇંગગમની જેમ ખેંચતા અમુક સબપ્લોટ પણ હન્ટરની જેમ વાગે છે. ઇવન ઘણી બધી જોક્સ પણ યોગ્ય ટાઇમિંગના અભાવે કિલ થઈ ગઈ છે.

‘હન્ટર’ ફિલ્મના સેક્સ મેનિયાક હીરો ગુલશન દેવૈયાને આપણે અગાઉ ‘શૈતાન’ અને ‘રામલીલા’માં જોઈ ચૂક્યા છીએ. અહીં એ બબુચક છતાં કામાંધ યુવાનના રોલમાં એકદમ ફિટ લાગે છે. એવું જ ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી રાધિકા આપ્ટેનું છે. એક સ્વતંત્ર, સંવેદનશીલ, લવેબલ યુવતી તરીકે એકદમ લાઇવ લાગે છે. કંટાળેલી ગૃહિણી ‘જ્યોત્સના’ તરીકે મરાઠી અભિનેત્રી સઈ તામ્હણકર એકદમ પરફેક્ટ કાસ્ટિંગ છે. એણે માત્ર આંખોના ઇશારાથી પણ વાસનાનાં સાપોલિયાં સળવળતાં બતાવી દીધાં છે.

મોરાલિટી કે ગિલ્ટી પ્લેઝર?

આગળ કહ્યું એમ તમે જો નૈતિકતાનાં ચશ્માં પહેરીને આ ફિલ્મ જોવા જશો તો દુઃખી જ થવાના છો. પરંતુ આ સંસારની એક લીલાના ભાગરૂપે આ ફિલ્મને લેશો તો થોડા ઓછા દુઃખી થશો, પણ બહુ ઝાઝા ખુશ નહીં થાઓ એ હકીકત છે. ટૂંકમાં, થિયેટર સુધી લાંબા થવાની જરૂર નથી. ડીવીડી બહાર પડે ત્યારે વાત.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા

રોમિયો જુલિયેટ ભણસાલી સ્ટાઇલ

***

વિવાદોની વણઝાર પછી (માંડ) રિલીઝ થયેલી રામલીલા એ કમ્પ્લિટ સંજય લીલા ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ છે.

***

b1cf1a31de917d1cf5b3f320abe49a90અંગ્રેજીમાં ‘સ્ટાર ક્રોસ્ડ લવર્સ’ નામનો શબ્દપ્રયોગ છે. તેનો અર્થ એવો થાય કે બે એવાં પ્રેમી પંખીડાં જેમના પરિવારોની કુંડળીમાં બારમે ચંદ્રમાં બેઠો હોય. છતાં બંને પ્રેમમાં પડે અને બંનેના પરિવારજનો એમને ઠેકાણે પાડવામાં લાગી જાય. આ શબ્દને વ્યક્ત કરતી સૌથી જાણીતી સ્ટોરી એટલે શેક્સપિયરનું નાટક રોમિયો એન્ડ જુલિયેટ. બાપે માર્યા વેર જેવી દુશ્મની ધરાવતાં બે પરિવારનાં ફરજંદ પ્રેમમાં ફના થઇ જાય એ સ્ટોરી પરથી બનેલી અઢળક ફિલ્મોમાં વધુ એકનો ઉમેરો એટલે સંજય લીલા ભણસાલીની વિવાદના મરીમસાલાથી ભરપુર એવી ‘ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા’.

અગ્નિકુંડમાં ઊગેલાં ગુલાબ

રામ અને લીલા બંને ગુજરાતના રણવિસ્તારમાં વસેલી રજોડી અને સનેડો કોમનાં સંતાનો છે, જે બંને વચ્ચે છેલ્લાં પાંચસો વર્ષથી દુશ્મની ચાલી આવે છે. ગુજરાતમાં આવેલું હોવા છતાં એ ગામ જરા વિચિત્ર છે. અહીં કટલરી અને શાકભાજીની જેમ ખુલ્લે આમ બંદૂકોની દુકાનો મંડાય છે, પોપકોર્ન શેકાતાં હોય એમ ધાણીફૂટ બંદૂકો ધણધણે છે, ‘મધુશાળા’ જેવાં નામ ધરાવતી દુકાનોમાં છડેચોક દારૂ પીવાય છે, બ્લુ ફિલ્મો બતાવતાં વીડિયો પાર્લર ધમધમે છે અને જ્યાં મરચાં-પાપડ સુકાતાં હોય એમ બંદૂકની ગોળીઓ પથરાય છે. તેમ છતાં રામ (રણવીર સિંહ) અને લીલા (દીપિકા પાદુકોણ) પ્રેમમાં પડે છે. એ બંનેનો પ્રેમ પ્રભુતામાં પગલાં પાડવાં જેવા મુકામે પહોંચે એ પહેલાં બંને પરિવાર એકબીજાનાં જુવાનજોધ દીકરાઓની હત્યા કરી નાખે છે. દુશ્મનીના લાલ રંગમાં બદલાની આગ પણ ભળે છે. પરંતુ એકબીજા વિના રહી નહીં શકાય એવું લાગતાં બંને ભાગી છૂટે છે અને ઇશ્વરની સાક્ષીએ પરણે છે. લેકિન પરિવારોને આ ગોઠતું નથી અને બંનેને અલગ કરી દેવાય છે. એટલે રામ દુશ્મન કોમનાં વડાં ધનકોર બા (સુપ્રિયા પાઠક કપુર) પાસે દોસ્તીનો પ્રસ્તાવ લઇને જાય છે, પણ એમનું પ્લાનિંગ કંઇક જૂદું જ હોય છે. એ પ્લાનિંગમાં પણ કાવતરાની ફાચર વાગે છે અને આખી સ્ટોરી પલટાઇ જાય છે.

ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ

આમ તો રોમિયો જુલિયેટની સ્ટોરી સૌને ખબર છે જ. અધૂરામાં પૂરું હજુ થોડા સમય પહેલાં જ આવેલી ‘ઇશકઝાદે’ની આ જ સ્ટોરી લોકોનાં મનમાં તાજી છે. એટલે રામલીલાની વાર્તામાં કશું જ અણધાર્યું કે નવું નથી. એટલે ફિલ્મમાં સંજય લીલા ભણસાલીએ શું નવા મોર મૂક્યા છે એ જાણવાનું બાકી જ રહી જાય છે. અને ભણસાલીએ એમાં ફરી પાછો પોતાની જૂની ને જાણીતી ભવ્ય કાવ્યાત્મક શૈલીનો ટચ બતાવ્યો છે. ભવ્ય સેટ્સ, કલાત્મક પેઇન્ટિંગ્સ અને મૂર્તિઓ, ધારદાર સંવાદો, જલસો પડે એવું મ્યુઝિક અને અત્યંત નાટ્યાત્મક એક્ટિંગ.

અહીં બે કોમ વચ્ચે દુશ્મનીની વાત એટલો બધો સમય રોકી લે છે કે બે પાત્રો વચ્ચેનો પ્રેમ સાવ દબાઇ જાય છે. એટલે રામ અને લીલાને ફટાફટ મેગી નૂડલ્સ બને એટલી ઝડપે પ્રેમમાં પાડી દેવાયાં છે (અને દેખો ત્યાં ઠાર જેવા માહોલમાં બંને સરાજાહેર કિસ પણ કરે!). પરંતુ જે રીતે આ જ સ્ટોરી ધરાવતી ‘કયામત સે કયામત તક’માં આમિર-જૂહી વચ્ચેની લવસ્ટોરી ખીલી હતી એવો પ્રેમ અહીં રણવીર-દીપિકા વચ્ચે (એટલિસ્ટ ઓનસ્ક્રીન તો) ખીલ્યો નથી. ઇન ફેક્ટ, બંને સેક્સભૂખ્યાં હોય એવું વધારે લાગે છે.

ફિલ્મનું એક સ્ટ્રોન્ગ પાસું છે એના ડાયલોગ્સ. સિદ્ધાર્થ-ગરિમા અને ખુદ ભણસાલીના આ સંવાદો ખરેખર મજા કરાવે છે. જેમ કે, બડા બેશરમ, બદતમીઝ ઔર ખુદગર્ઝ હોતા હૈ યે પ્યાર, લેકિન પ્યાર તો પ્યાર હોતા હૈ ના; ઇસસે બડી સઝા ક્યા હોગી કિ જાન નિકાલ લી ઔર ઝિંદા ભી છોડ દિયા; ડોન સોગ નહીં મનાતે, સિર્ફ જશ્ન મનાતે હૈ; જબ રામ નામ કા રાગ લગે, પાની મેં ભી આગ લગે વગેરે. પરંતુ સચિનની કારકિર્દી જેવડો મોટો લોચો એ છે કે ફિલ્મમાં અશ્લીલ સંવાદો અને સજેસ્ટિવ અશ્લીલતાની પણ ભરમાર છે. એનાં ઉદાહરણો અહીં આપવા સુરુચિનો ભંગ ગણાશે.

કલ્ચરલ લોચા

જેમ રામ ગોપાલ વર્માને હિંસા અને નેગેટિવિટીનું ઓબ્સેશન છે એ જ રીતે સંજય ભણસાલીને ભવ્યતા અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓના સંદર્ભોનું વળગણ છે. એના અતિરેકમાં લોચા પણ થઇ જાય. જેમ કે, દીપિકા હાડોહાડ ગુજરાતી હોવા છતાં હાથમાં ધૂપદાની લઇને બંગાળી દુર્ગાપૂજાની આરતીની સ્ટાઇલમાં તે ફેરવે, રાવણદહનના સરઘસમાં દુર્ગાપૂજા મહોત્સવ જેવાં મહોરાં પહેરીને લોકો ફરતા હોય, દીપિકાના રૂમમાં તો ઠીક કોઇ સસ્તી લોજની દીવાલો પર પણ રાજા રવિ વર્માનાં પેઇન્ટિંગ્સ લાગેલાં હોય એ અતિરેક લાગે, નવરાત્રિમાં સુપ્રિયા પાઠક માતાજીને બદલે અજંતાની ગુફાઓમાં છે એવી ભગવાન શિવની મૂર્તિને આરતી કરે. આવાં ક્રોસ કલ્ચરલ રેફરન્સિસ બતાવવા પાછળ શું આશય હશે એ તો ભણસાલીને જ ખબર!

મન મોર બની થનગાટ કરે

રામલીલામાં ભણસાલીએ ગુજરાતીપણું આબેહૂબ ઝીલ્યું છે. પ્રદેશ પ્રમાણે પાત્રોના પહેરવેશ પરફેક્ટ છે. ગુજરાતી ગામના સેટ થોડા ગીચ છે પણ ગુજરાતી સંદર્ભોથી ભરચક છે (બેકગ્રાઉન્ડમાં એક થિયેટરમાં ‘પ્રીત પિયુ ને પરણેતર’ ફિલ્મ પણ ચાલતી બતાવાઇ છે!). બધાં જ પાત્રોએ ગુજરાતી તળપદી બોલી આત્મસાત્ કરી છે, એકમાત્ર સુપ્રિયા પાઠકના અપવાદ સિવાય. પોતે ગુજરાતી હોવા છતાં એમની બોલવાની સ્ટાઇલ ખિચડી સિરિયલના એમના પાત્ર હંસાની જ યાદ અપાવે છે, જે ખરેખર આયરની છે.

રામલીલા જેનાથી શરૂ થાય છે, એ મન મોર બની થનગાટ કરે ગીતની ક્રેડિટ એના સર્જક ઝવેરચંદ મેઘાણીને આપવા અંગે વિવાદ થયો એ ઊલટું સારું થયું. હવે મેઘાણીને ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ એમના ફોટોગ્રાફ સાથે ક્રેડિટ અપાઇ છે. આશા રાખીએ કે ફિલ્મમાં બે વખત આવતું આ ગીત સાંભળીને નવી પેઢી મેઘાણી તરફ આકર્ષાય. રામલીલાનું સમગ્ર મ્યુઝિક ખુદ ભણસાલીએ કમ્પોઝ કર્યું છે એટલે એમાં કંઇ કહેવાપણું હોય જ નહીં. નગાડે સંગ ઢોલ બાજે જેવાં જોશીલા ગીત ઉપરાંત મારે ટોડલે બેઠો મોર અને ભાઇ ભાઇ જેવાં ગીતો મોટા પડદે જોઇને શેર લોહી ચડી જાય છે!

લેકિન ભણસાલી પણ પોતાની જાતને રિપીટ કરવામાંથી બચી શક્યા નથી. એમના જાણીતા સેટ્સ વગેરે ઉપરાંત દીપિકા રામના નામની બૂમો પાડે એ તમને ‘દેવદાસ’ની અને અન્ય એક સીનમાં ‘હમ દિલ દે ચૂકે સનમ’ની ઐશ્વર્યાની જ યાદ અપાવે.

સવાયા ગુજરાતીઓ

રામલીલામાં ગુજરાતી બનેલાં દીપિકા, રણવીર, અભિમન્યુ સિંઘ, રિચા ચઢ્ઢા, ગુલશન દેવૈયા, બરખા બિશ્ત, રઝા મુરાદ વગેરે બધાં પાક્કાં ગુજરાતીઓ લાગે છે. એટલું જ નહીં, એમની એક્ટિંગ પણ તલવારની ધાર જેવી છે. હોમી વાડિયા ગેટઅપમાં મસ્ત લાગે છે પણ એમના ભાગે ખાસ કશું આવ્યું નથી. ગોડમધર જેવા રોલમાં સુપ્રિયા પાઠક જામે છે, પણ એમની કેરિકેચરિશ ગુજરાતી બોલીએ દાટ વાળ્યો છે.

154 મિનિટ્સને અંતે

દોઢસો પ્લસ મિનિટ્સ લાંબી રામલીલામાં પ્રિયંકાવાળું ગીત અને અમુક સીન્સ કાપીને નાની કરવાની જરૂર હતી. અમુક ઠેકાણે અનુરાગ કશ્યપની ગુલાલની, ક્યાંક ઇશકઝાદેની તો ક્યાંક કેતન મહેતાની ‘મિર્ચ મસાલા’ની યાદ અપાવતી રામલીલા સંજય લીલા ભણસાલીની મહેનત માટે પણ જોવા જેવી તો ખરી જ. તમામ વિવાદોને સાઇડમાં મૂકીએ તો પણ એક વિચાર એ આવે કે જો ભણસાલી ગુજરાતના કલ્ચરને આટલી સારી રીતે બતાવી શકતા હોય, તો એમણે રોમિયો જુલિયેટની પરદેશી અને અત્યંત જાણીતી વાર્તા શા માટે પસંદ કરી હશે? એને બદલે એ ખુદ ઝવેરચંદ મેઘાણીની જ કોઇ અફલાતૂન વાર્તા પસંદ કરી શક્યા હોત! એની વે, તમે તૈયાર થઇ જાઓ કમ્પ્લિટ ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ માટે!

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.