Lion

lion_ver5ઈ.સ. ૧૯૮૬નું વર્ષ. અજાણ્યા રેલવેસ્ટેશનના બાંકડે સૂતેલો પાંચ વર્ષનો એક ટેણિયો નામે સરૂ અડધી રાત્રે અચાનક જાગી જાય છે. સ્ટેશન પર કોઈ માણસનું નામોનિશાન નથી. એ તો એના મોટાભાઈ ગુડ્ડુ સાથે આવેલો, પણ ભાઈ ક્યાં છે? સરૂ ‘ગુડ્ડુ… ગુડ્ડુ’ના નામના પોકાર કરે છે. કોઈ જવાબ નહીં. સામે એક ખાલી ટ્રેન ઊભી છે. સરૂને થયું કે કદાચ એ ટ્રેનમાં એનો ભાઈ હોય. ટ્રેનમાં પણ જોયું. ત્યાં પણ એનો ભાઈ નહોતો. થાકેલો સરૂ ટ્રેનમાં જ આડો પડ્યો. આંખ ખૂલી ત્યારે ટ્રેન દોડી રહી હતી. બારીમાંથી પસાર થતાં દૃશ્યોમાં કશું જ એના ગામ જેવું નહોતું. એના ડબામાં પણ સમ ખાવા પૂરતો એક માણસ પણ નહોતો. ઉપરથી દરવાજા પણ બંધ. હબકી ગયેલા સરૂએ દોડાદોડી કરીને મદદ માટે બૂમો પાડી. ચાલુ ટ્રેને, લૉક થયેલા સેકન્ડ ક્લાસના ડબામાંથી એક પાંચ વર્ષના ટેણિયાના પોકાર કોણ સાંભળે? આંસુ અને પોકારો શમી ગયાં પછી પેટના પોકારો શરૂ થયા. ડબામાં ખૂણેખાંચરે ક્યાંક ફેંકી દેવાયેલું સફરજન કે સિંગદાણા વીણીને ખાધા. આખરે બેએક દિવસે ગાડી એક મોટા સ્ટેશને ઊભી રહી અને સરૂનો છૂટકારો થયો. પણ હવે એ હજારો-લાખો લોકોની વચ્ચે કેદ હતો. કોઈ ચહેરો જાણીતો નહોતો. અને એ જ્યાં હતો એ જગ્યા એના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂર હતી. સરૂને તો પોતાના ગામનું નામ પણ યાદ નહીં. માત્ર એટલી ખબર કે એ ક્યાંક ‘ગણેશ તલાઈ’ નામના સ્થળે રહેતો હતો. એનાં મમ્મી પથરા ઉપાડવાની મજૂરી કરે. મોટો ભાઈ ગુડ્ડુ પણ એવું જ કંઇક કરતો હતો. હવે?

  • ‘ટ્રુથ ઇઝ સ્ટ્રેન્જર ધૅન ફિક્શન’ એ લાઇન ભલે ચવાઈ ગઈ હોય, પણ આ વાક્યને સાબિત કરતો કોઈ કિસ્સો નજરlion_pawar સામે આવે એટલે આપણા શરીરનું એકેએક રૂંવાડું અટેન્શનમાં આવી જાય. રૂંવાડાં ઊભાં કરી દેતી આવી જ એક સત્યકથા એટલે આ વખતના ‘ઑસ્કર અવૉર્ડ્સ’માં છ કેટેગરીમાં નોમિનેટ થયેલી અફલાતૂન ફિલ્મ ‘લાયન’. આ ફિલ્મ માટે દેવ પટેલ ઑલરેડી ‘બાફ્ટા અવૉર્ડ’ જીતી ચૂક્યો છે, પણ હું પાંચ વર્ષના સરૂનો રોલ કરનારા સની પવારના પ્રેમમાં પડી ગયો છું. ટચવૂડ! એ છોકરો પ્યોર અનકટ ડાયમંડ છે. ફિલ્મમાં પહેલી વાર જ્યારે એ દેખાય ત્યારથી જ આપણને એના પર પ્રેમ ઊભરાઈ આવે. પછી જ્યારે એ ભૂલો પડે, ભયંકર દયનીય સ્થિતિમાં મુકાય, જ્યાં ત્યાં ઠેબાં ખાય, એક એક કોળિયા માટે વલખાં મારે, અજાણ્યા લોકોને મળે, કોના પર એને વિશ્વાસ મૂકવો કોના પર નહીં એ પણ સમજાય નહીં, પોતે ક્યાં છે-એની માતા-ભાઈ-બહેન ક્યાં હશે, ફરી પાછો એમને મળી શકશે કે કેમ એ પણ ખબર ન હોય એ સ્થિતિમાં એ અહીંથી તહીં ફંગોળાયા કરે… આ તમામ સ્થિતિઓમાં એનાં એક્સપ્રેશન્સ કોઈ સિનિયર એક્ટરને ટક્કર મારે તેવાં છે. પોતાના ઘરથી ૧૬૦૦ કિલોમીટર દૂરના સ્ટેશને એ પોતાના ભાઈના નામની બૂમો મારે ત્યારે એની નિઃસહાયતા જોઇને આપણે પણ હચમચી જઇએ. અને જે રીતે એ સની પવાર ‘ગુદ્દુ’ (‘ગુડ્ડુ’) બોલે છે, આપણને થાય કે ફરી ફરીને સાંભળ્યા જ કરીએ!
  • અત્યારે આઠ વર્ષનો થયેલો સની પવાર સ્વાભાવિક રીતે જ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયાનો ફેવરિટ થઈ ગયો છે. એના ઇન્ટરવ્યૂઝ ખરેખર મજેદાર છે. ફિલ્મમાં આટલાં ઇફેક્ટિવ એક્સપ્રેશન્સ આપવા માટે એણે અને ડિરેક્ટર ગાર્થ ડેવિસે જે સાઇન લૅંગ્વેજ વિકસાવેલી તેનાથી લઇને એના ફેવરિટ એક્ટર ‘અપના સિંઘમ’, ‘અપના જ્હોન સીના’ જેવા એના તમામ જવાબો માણવા જેવા છે. નિકોલ કિડમેન સાથે કામ કરી ચૂક્યો હોવા છતાં જે ટૉમ ક્રૂઝ ઓળખતો નથી નથી એવા આઠ વર્ષના ટાબરિયાને પણ એટલી તો ખબર છે જ કે ફિલ્મ રિલીઝ ન થઈ હોય, તો સ્પોઇલર સાથેની આખી સ્ટોરી ન કહી દેવાય (કર્ટસીઃ ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’એ લીધેલો સની પવારનો ઇન્ટરવ્યૂ).
  • અહીં આખી ફિલ્મ એ પરિવારથી વિખૂટા પડી જતા છોકરા સરૂના પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી શૂટ થઈ છે. કેમેરા પણ એની આંખના લેવલે રહે છે. એટલે એને જે દેખાય તે આપણને દેખાય. એ ભીડની વચ્ચે અટવાતો હોય, તો આપણને પણ એના કરતાં ઊંચી હાઇટના અન્ય લોકોના ચહેરા ન દેખાય. એ સૂવે ત્યાં ફેડ આઉટ-એ જાગે ત્યારે ફેડ ઇન થાય. એની સાથે આપણે પણ ભૂલા પડી જઇએ. કઈ જગ્યાએ છીએ તે કોઈ કહે ત્યારે ખબર પડે. કોઈ મદદ કરે તો એ સારી વ્યક્તિ છે કે નઠારી તે એની જેમ આપણને પણ ખબર ન પડે. આખી ફિલ્મમાં એ બિચારો એ જ પીડામાં રહે છે કે એનો પરિવાર ક્યાં હશે, શું કરતો હશે. આપણી પણ એ જ સ્થિતિ રહે છે. એ હસે તો આપણને પણ હસવું આવે અને એની છટપટાહટ જોઇને આપણા ગળે પણ ડૂમો બાઝી જાય. અજાણ્યા ચહેરા જોઇને એની જેમ આપણને પણ ડર લાગે. સની પવાર એટલો બધો વલ્નરેબલ લાગે છે કે એને કોઈ આંચ ન આવે એવી પ્રાર્થના કરતા થઈ જઇએ.
  • ખૂબ બધા હિન્દી ડાયલોગ્સ ધરાવતી ‘લાયન’ ફરી ફરીને એક વાત સાબિત કરે છે કે ફિલ્મમાં કલાકારોએ જ સતત બડબડ ન કરતા રહેવાનું હોય, બલકે કેમેરાને પણ બોલવા દેવો જોઇએ. આખી ફિલ્મમાં પારાવાર વેદના છે. છતાં ફિલ્મ પૉઝિટિવિટીથી ભરચક છે. દર બીજા સીનમાં મૅલોડ્રામાનો સ્કોપ છે. છતાં વેવલી તૂકબંદીઓવાળા, નાટ્યાત્મક ફિલ્મી ડાયલોગ્સ ક્યાંય નથી. રાધર, અડધા ઉપરાંત ફિલ્મ તો સાઇલન્ટ છે. છતાં તેની સંવેદનશીલતામાં અડધા ટકાનો પણ ઘટાડો થતો નથી. કેમેરા પાસેથી અહીં એવું અફલાતૂન કામ લીધું છે કે ભય, ભૂખ, પીડા, નિઃસહાયતા, એકલતા, મનમાં ચાલતી ઊથલપાથલ, લાખો લોકોની વચ્ચે પણ વ્યક્તિ એકલી હોય તો શું ફીલ થાય, ઈશ્વર નામના તત્ત્વમાં માનતા હો તો એના દ્વારા અનાયાસે મળતી મદદ, બે ભાઈ વચ્ચેનો બોન્ડ, હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા, માનવતા, મમતા, ધીરજ, ક્યારેય હિંમત ન ગુમાવવાની-આશા ન છોડવાની લગન, પરિસ્થિતિને સ્વીકારીને તેને અનુરૂપ થઈ જવાની ફ્લેક્સિબિલિટી, તીવ્ર નોસ્ટેલ્જિયા, માનવતાનો કે લાલચનો કોઈ ધર્મ-દેશ ન હોય, માતાપિતા બનવા માટે પણ કેટલી ધીરજની જરૂર પડે (આ વાત નિકોલ કિડમેન-ડેવિડ વેન્હામનાં કેરેક્ટર્સ કહી આપે છે), ચમત્કાર કહો કે જોગાનુજોગ (અનુપમ ખેરના શબ્દોમાં કહીએ તો) કુછ ભી હો સકતા હૈ, અંદરથી સતત અકળાતા માણસની છટપટાહટ સમજી શકે એવા સમજુ સાથીદાર કેવા હોય…. આ ફિલ્મમાંથી કાઢો એટલા મેસેજ નીકળી શકે. દરેક ફ્રેમ કે વિવિધ ચહેરાઓ પર ફોકસ થતા કેમેરા પણ સતત કંઈ ને કંઈ કહેતા રહે છે. ઍડિટિંગ પણ એવું મસ્ત છે કે સતત તમે એ સરૂના મનની અંદર-બહાર ઝાંકી શકો. ફિલ્મ જોતાં જોતાં એક વિચાર એવો પણ આવે કે આ તો ફરી પાછી ભારતમાં બધું ગંદું-ગોબરું છે તેવું બતાવીને જ ઇન્ટરનેશનલ એક્લઇમ ઊસેટવાની ક્વાયત લાગે છે. પણ ના. એક તો આ ફિલ્મ સત્યઘટના પર આધારિત છે. બીજું, ધ્યાનથી જોશો તો સમજાશે કે અહીં કોઇનોયે પક્ષ લીધા વિના ઓબ્જેક્ટિવલી જ વાત કહેવાઈ છે. સારા-નરસા લોકો કોઇપણ દેશ કે ધર્મમાં હોઈ શકે. વિલન કહો તો બસ સમય-સંજોગ જ.
  • દેવ પટેલ અદભુત એક્ટર છે. એની શાંતિ-ઊભરા આપણને ખળભળાવી મૂકે છે. પણ દેવ પટેલના પાત્રને આપણી જેટલી સિમ્પથી મળે તેમાં બહુ મોટો ફાળો પેલા ટેણિયા સની પવારનો છે. ફિલ્મ ઇન્ડિયામાં શૂટ થઈ છે એટલે દીપ્તિ નવલ, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી, તનિષ્ઠા ચૅટર્જી, પ્રિયંકા બોઝ, (‘બેશરમ’ ફેમ) પલ્લવી શારદા જેવા કલાકારો પણ છે. લેકિન ટ્રેનની લાંબી મુસાફરીમાં આવતાં નાનાં સ્ટેશનો જેવી જ એમની ભૂમિકા છે. (નાનકડો સની પવાર ‘લવ સોનિયા’ નામની બીજી એક ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ પણ કરી રહ્યો છે. એની સ્ટારકાસ્ટ જોશો તો આંખોનું આઇમૅક્સ થઈ જશે!)
  • આપણી ફિલ્મોનાં હાલરડાં ગીતોનો પણ ‘લાયન’માં મસ્ત ઉપયોગ થયો છે. પછી તે ‘જીને કી રાહ’ની લોરી ‘ચંદા કો ઢૂંઢને સભી તારે નિકલ પડે’ હોય, કે ‘લોરી’ ફિલ્મની જ લોરી ‘આજા નીંદિયા આજા’ હોય. ઍન્ડ, ઑસ્કરમાં ગયેલી ભારતના સ્ટેમ્પવાળી ફિલ્મની વાત હોય અને રહેમાનની હાજરી ન હોય એવું બને? અહીં એ પણ પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’ ગીત સાથે પરોક્ષ હાજરી પૂરાવે છે. મસ્ત રોમેન્ટિક સિચ્યુએશન સાથે.
  • ‘લાયન’ની થીમ આપણને મણિ રત્નમની માધવન સ્ટારર સુપર્બ ફિલ્મ ‘કન્નથિલ મુથમિત્તાલ’ની યાદ અપાવે (આ ફિલ્મ વિશે અલગથી લખીશ). પણ લાખો લોકોના દરિયાની વચ્ચે એકલા પડી ગયેલા માણસ તરીકે ‘કાસ્ટ અવે’ના અલગ વર્ઝન તરીકે પણ ‘લાયન’ને જોઈ શકો. અમુક શૅડ્સ જોઇને ગુલઝારની ‘કિતાબ’ યાદ આવી જાય. આપણા ‘મનમોહન દેસાઈ ઍન્ગલ’ જેવી લાગતી ‘લાયન’ની વાત એટલી આશ્ચર્યજનક છે કે આવું ક્યારેક થયું હોય તે માનવાનું જ મન ન થાય.
  • ‘ગૂગલ અર્થ’ને પણ એક પાત્ર તરીકે ઉપસાવતી આ ફિલ્મમાં વિવિધ જ્યોગ્રાફિકલ લોકેશન્સ પણ એટલું જ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ફિલ્મની ભૂગોળને પહેલા શૉટથી સતત ધ્યાનથી જોજો. કેમ કે, રૅન્ડમ લાગતા શૉટ્સ કેટલા મહત્ત્વના છે તે છેલ્લે ખબર પડશે. અહીં પણ ડ્રૉનથી લીધેલા શૉટ્સ છે, પણ છાકો પાડવા માટે નહીં. બલકે એક નક્કર જ્યોગ્રાફિકલ ઇફેક્ટ ઊપસાવવા માટે. આ ફિલ્મનું નામ ‘લાયન’ શા માટે છે તે પણ છેક છેલ્લે ખબર પડશે.
  • સની પવાર-દેવ પટેલ આ ફિલ્મમાં જેનું પાત્ર ભજવે છે તે સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીએ પોતાની કલ્પનાતીત લાઇફ
    saroo-brierley-book
    રિયલ લાઇફનો સરૂ બ્રાયર્લી પોતાના પુસ્તક ‘અ લોંગ વે હોમ’ સાથે.

    સ્ટોરીને ‘અ લોંગ વે હોમ’ નામના પુસ્તકમાં આલેખી છે. એ પુસ્તક વાંચો ન વાંચો તમારી મરજીની વાત છે, પણ હવે આટલા ૧૨૦૦ શબ્દો લખ્યા પછી એ કહેવાની જરૂર નથી કે આ ફિલ્મ જોવાનું ચૂકશો નહીં. આ ફિલ્મને ઑસ્કર મળે ન મળે, આઇ ડૉન્ટ કૅર. બસ, આપણે ત્યાં પ્રેક્ષકો મળવા જોઇએ. આખી દુનિયામાં આ ફિલ્મ પરચમ લહેરાવી ચૂકી છે. આપણા ઇન્ડિયામાં આજથી રિલીઝ થઈ છે. ગમે તેમ કરીને ફેમિલી સાથે જોવા પહોંચી જ જજો. અને હા, ફિલ્મના અંતે આવતા સાચુકલા સરૂ બ્રાયર્લીનાં દૃશ્યો અને કેટલોક ડૅટા જોવાનું પણ ચૂકશો નહીં. નીચે પહેલી કમેન્ટમાં થોડીક લિંક્સ આપી છે, એ પણ થાક્યા-કંટાળ્યા ન હો તો જોઈ શકો છો (અલબત્ત, ફિલ્મ જોયા બાદ!).

લિંક્સઃ

સની પવારનો રાજીવ મસંદ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂઃ

સની પવાર-ગાર્થ ડેવિસના ઇન્ટરવ્યૂઃ

‘લાયન’ની કાસ્ટ સાથે ક્વેશ્ચન-આન્સર સેશન (જેમાં રિયલ સરૂ બ્રાયર્લી પણ છે)

સની પવાર ‘ફિલ્મ કમ્પેનિયન’ સાથેનો ઇન્ટરવ્યૂ

  1. રિયલ સરૂ બ્રાયર્લીની ત્રણેક લિંક્સઃ
    1. https://www.youtube.com/watch?v=J1Fzj8EFHuw&t=25s
    2. https://www.youtube.com/watch?v=uAdlZ26KHpQ
    3. https://www.youtube.com/watch?v=lDNtNhuds1E
  2. ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની સન્ડે પૂર્તિ ‘બ્રન્ચ’એ સરૂ બ્રાયર્લી પર કરેલી સ્પેશ્યલ સ્ટોરીઃ

http://www.hindustantimes.com/brunch/the-incredible-story-of-saroo-brierley/story-EFJvALIXCT5wg5Ee1cxn6L.html

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements