Sachin: A Billion Dreams

સચિન… સચિન…

***

આ માત્ર બાયોપિક નથી, બલકે ‘સચિન- ધ ફીલિંગ’નું અને આપણી એની સાથે જોડાયેલી જર્નીનું સેલિબ્રેશન છે.

***

sachin-tendulkar-2-1024x789સચિન રમેશ તેંડુલકર. ભારતીય ક્રિકેટનો પોસ્ટરબૉય. ભારતનો બિગેસ્ટ સ્પોર્ટ બ્રૅન્ડ એમ્બેસેડર. એની 24 વર્ષની કરિયર એટલી બધી રોમાંચક રહી છે કે બધાની પોતપોતાની ‘સચિન મોમેન્ટ્સ’ હશે. માત્ર સચિનની બૅટિંગ જોવા માટે જ કોઇએ કોલેજ બંક કરી હશે, કોઇએ ઑફિસમાંથી ગુલ્લી મારી હશે, ક્યાંક દોસ્તોએ ઘરે એકઠા થઇને પાર્ટીના માહોલમાં મૅચ જોઈ હશે, તો ક્યાંક પાનના ગલ્લે સચિન તરફીઓ અને સચિન વિરોધીઓ વચ્ચે વાક્યુદ્ધો પણ ખેલાયાં હશે. સચિનની સેન્ચુરીઓ પર સેલિબ્રેશન થયાં હશે અને એ સસ્તામાં આઉટ થાય તો મૂડ પણ બગડ્યા હશે. પોતાની સુપરહીટ આત્મકથા (‘પ્લેઇંગ ઇટ માય વે’) લખ્યા પછી એ જ્યારે પોતાની લાઇફસ્ટોરી કહેવા બેસે તો એ કેવી હોય? થેન્ક ગોડ, એ ટિપિકલ બોલિવુડિયન બાયોપિક નથી, એમાં આઇટેમ સોંગ્સ નથી, હાઈ પિચ્ડ મૅલોડ્રામા નથી કે તથ્યોને તોડી-મરોડીને પેશ કરાયાં નથી. એને બદલે આ છે ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ. તેમાં સચિન જ હીરો છે અને સચિન જ સૂત્રધાર છે. વળી, એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ જોવા માટે થિયેટરો પૅક થતાં હોય તેય કંઈ ઓછા હરખની વાત નથી.

લાઇફ સ્ટોરીઃ સચિનની, ઇન્ડિયાની, આપણી

એક સરસ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ કોઈ વ્યક્તિ કે મુદ્દાને અલગ અલગ ઍન્ગલેથી તપાસીને આપણી સામે રજૂ કરે.sachin-1 ડિરેક્ટર જૅમ્સ અર્સ્કિન પોતાની આ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની શરૂઆત સચિનની દીકરી સારાના જન્મથી કરે છે. તાજી જન્મેલી સારાને સચિન પહેલીવાર પોતાના હાથમાં લે છે. ત્યારપછી તરત જ સચિન પોતાના પિતાને ટાંકતાં કહે છે કે, ‘જો હું એક સારો માણસ નહીં બની શકું, તો એક સારો પિતા પણ ક્યારેય નહીં બની શકું.’ બસ, એ જ ઘડીએ સચિન એક સ્ટાર ક્રિકેટર, આઇકન, રૉલમોડલમાંથી બૉય નેક્સ્ટ ડૉર, એક નમ્ર માણસ અને આપણા જેવો જ એક પિતા બની જાય છે. ત્યારપછીની સવા બે કલાકની ફિલ્મમાં ક્યાંય સચિન કેટલો મહાન બેટ્સમેન હતો એ બતાવવાનો પ્રયાસ જ નથી કરાયો. તેને બદલે એના વ્યક્તિત્વની બીજી બાજુઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું છે.

સ્વાભાવિક રીતે જ સચિનની સ્ટોરી એટલે મુંબઈની ‘સાહિત્ય સહવાસ સોસાયટી’માં મરાઠી કવિ રમેશ તેંડુલકરના ઘરે જન્મથી લઇને ‘ભારત રત્ન’ બનવા સુધીની એની સફર. સચિનની આ સફર માત્ર એના એકલાની નથી. બલકે તેની સાથે ભારત પણ બદલાતું જોઈ શકાય છે. કપિલ દેવે લૉર્ડ્સની ગૅલરીમાં વર્લ્ડ કપ હાથમાં ઝાલ્યો ત્યારથી થયેલો એક સપનાનો જન્મ, ભારતનો મિસાઇલ લૉન્ચ કાર્યક્રમ, રાજીવ ગાંધીની હત્યા, ૧૯૯૧માં આપણે અપનાવેલું લિબરલાઇઝેશન અને તેને પગલે કમર્શિયલ બ્રૉડકાસ્ટિંગની શરૂઆત, 26/11નો હુમલો, IPLની સાથે ક્રિકેટનું ગ્લેમરાઇઝેશન વગેરે ઘટનાઓ પણ સચિનની સ્ટોરીના સાથે જ ચાલતી રહે છે. ડૉક્યુડ્રામા સ્ટાઇલમાં પેશ થયેલા સચિનના બાળપણના કિસ્સા પણ સરસ ડિટેઇલિંગ સાથે પેશ થયા છે. એમાં સચિનને મોટી બહેન તરફથી મળેલું ‘કશ્મીર વિલૉ’નું બૅટ હોય, સચિન દેવ બર્મનના નામ પરથી પડેલું એનું નામ હોય, સચિનનાં તોફાન હોય, એની ઍનર્જીને ચેનલાઇઝ કરવા માટે સચિનના ભાઈ અજિતનું કોચ રમાકાંત આચરેકર પાસે લઈ જવાનો પ્રસંગ હોય, આચરેકર સર દ્વારા સચિનને આઉટ કરવા માટે સ્ટમ્પ પર મુકાતો સિક્કો હોય, સમયગાળો બતાવવા માટે દીવાલ પર લાગેલાં ‘સાહેબ’ અને ‘ઉત્સવ’નાં પોસ્ટરો હોય કે એક વડાપાંવના ૫૦ પૈસા હોય, દરેક ઠેકાણે મસ્ત ડિટેલિંગ દેખાય છે. હા, એ વાત અલગ છે કે નેવુંના દાયકાની શરૂઆતમાં લોકોની અગાશીઓ પર DTHની ડિશો નહોતી.

આ ફિલ્મ થકી કેટકેટલા ચહેરા લાંબા સમય પછી આપણી સામે આવ્યા છેઃ ડૉન બ્રેડમેન, બ્રાયન લારા, ઇઆન બોથમ, જ્યોફ્રી બૉયકોટ, શૅન વૉર્ન, વિવિયન રિચર્ડ્સ, ગૅરી કર્સ્ટન, રાજસિંહ ડુંગરપુર, અજીત વાડેકર, જગમોહન દાલમિયા, હેન્સી ક્રોન્યે, સચિનને બ્રાન્ડ બનાવનારા સ્વર્ગસ્થ માર્ક મસ્કરન્હાસ અને યુવાન પ્રણય રોય-રાજદીપ સરદેસાઈ. સચિનની લાઇફના પ્રસંગો, એક પછી એક આવતી મૅચો અને આ બધા ચહેરાઓને જોઇને આપણને પણ એક આખા વીતેલા યુગનો રિકૅપ મળી જાય છે.

સચિન, ધ હ્યુમન બીઇંગ

સચિને આ ફિલ્મમાં પોતાની નિષ્ફળતાઓ, ડર, ડિપ્રેશન વગેરે વિશે પણ ખૂલીને વાતો કરી છે. એની મરજી વિરુદ્ધ કઈ રીતે એને કૅપ્ટન બનાવી દેવાયેલો અને જાણ સુદ્ધાં કર્યા વિના એને હટાવી દેવાયેલો, નિષ્ફળતાના દોરમાં એની રિટાયરમેન્ટની માગ થયેલી, મૅચ ફિક્સિંગનું એ કાળું પ્રકરણ, સચિન પર બોલવા માટેનું પ્રેશર, દર વખતે હાથમાંથી સરી જતા વર્લ્ડ કપનાં સપનાં, અઝહરુદ્દીન વખતે ટીમમાં ઊભાં થયેલાં બે પાવર સેન્ટર, ગ્રેગ ચૅપલ કાળ, એની ઇન્જરીઓ અને એના થકી આવતો સ્ટ્રેસ… સચિન અહીં બધું જ એકસરખી નિઃસ્પૃહતાથી કહી દે છે.

આપણે જે સચિન જોઇએ છીએ તેની પાછળનાં બે મુખ્ય પિલર એટલે અજિત અને અંજલિ. સચિન કહે છે એમ, ‘મેં અને અજિતે એક જ સપનું આખી જિંદગી જોયું છે અને જીવ્યા છીએ.’ જ્યારે અજિત કહે છે, ‘આટલાં વર્ષોમાં એક પણ દિવસ એવો ગયો નથી કે અમે ક્રિકેટની વાત ન કરી હોય કે ક્રિકેટ સિવાય કોઈ વાત કરી હોય.’ કદાચ અંજલિ જેવી વાઇફ ન મળી હોત તો સચિનને કાંબલીમાં પલટાતા વાર પણ ન લાગી હોત. સચિન-બાળકો માટે એણે પોતાનું મૅડિકલ કરિયર છોડ્યું. એટલું જ નહીં, સચિનના સ્ટ્રેસને પણ બરાબર સાચવ્યો. ફિલ્મમાં બહુ નિખાલસતાથી અંજલિ કહી દે છે, ‘અર્જુન એના પિતા જેવો સફળ ન થાય તો એની નિષ્ફળતાનો ભાર પણ એણે એકલાએ જ ઉપાડવો પડશે. હું એ આખો સ્ટ્રેસ નવેસરથી નહીં વેઠી શકું.’ અત્યંત અંગત ફેમિલી વીડિયો ફૂટેજમાં આપણને સચિનનો એક પ્રેમાળ પિતા અને ઝિંદાદિલ દોસ્ત તરીકેનો ચહેરો પણ દેખાય છે. એનો ટિપિકલ સ્ટાઇલનો મેરેજ વીડિયો અને એમાં આવેલી હસ્તીઓ, દોસ્તો માટે ક્યારેય ન બદલાયેલો સચિન પણ જોઈ શકાય છે.

કેવી રીતે સચિન સસ્તામાં આઉટ થાય તો કલાકો સુધી કોઇનીયે સાથે વાત ન કરે, નિષ્ફળતાના દોરમાં અઠવાડિયા સુધી ઘરમાં પુરાઈ રહે, મોટી મૅચના પંદર કલાક અગાઉથી તૈયારી શરૂ કરી દે, એની ક્રિકેટ કિટમાં શું શું હોય, એનું ‘જાદુઈ’ બૅટ, એને કોઈ ગુડ લક વિશ કરે તો એને ન ગમે, સાહેબ ગ્રીન ટી જ પીવે, એકનું એક ગીત આખો દિવસ સાંભળ્યા કરે, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપની ફાઇનલમાં શું થયેલું… આવા ઝીણા ઝીણા સંખ્યાબંધ એનેક્ડોટ્સ આ ફિલ્મમાં વેરાયેલા છે. સાથે બૅકગ્રાઉન્ડમાં વાગતું એ. આર. રહેમાનનું મ્યુઝિક, મસ્ત.

ઑન્લી સચિન

દેખીતી રીતે જ આ ઇન્સ્પિરેશનલ ફિલ્મ ‘સચિન ધ ફિનોમેનન’નું સેલિબ્રેશન છે. એટલે જ તેમાં એક ટિપિકલ ડૉક્યુમેન્ટરી જેવી આકરી બાબતોનો સમાવેશ નથી કરાયો. સચિનની કરિયરનાં મૅજર અપ-ડાઉન જાણે આપણે એના ‘વિકિપીડિયા’ પૅજનું વીડિયો વર્ઝન જોતા હોઇએ એવાં લાગે છે. આ ડૉક્યુમેન્ટરીમાં સચિનનો એક સમયનો જિગરજાન દોસ્ત વિનોદ કાંબલી નથી, એના કોચ રમાકાંત આચરેકર (કદાચ ઉંમરને લીધે) પણ નથી. સચિનની બૅટિંગમાં એવી તે કઈ ખાસિયતો હતી, એની પર્સનાલિટીનું-સચિન એઝ અ બ્રૅન્ડનું ઍનાલિસીસ વગેરે બાબતો સમાવાઈ નથી. જૂના વીડિયોની નબળી ક્વૉલિટી પણ જેમની તેમ જ રખાઈ છે.

માસ્ટર બ્લાસ્ટર

આ ફિલ્મ રૂંવાડાં ખડાં કરી દે તેવી સંખ્યાબંધ મોમેન્ટ્સ આપે છે. છેક પહેલી સિરીઝમાં સચિનનું નાક તૂટ્યું ત્યારથી લઇને ભારત-પાકિસ્તાનની વર્લ્ડ કપની મૅચો, ઑસ્ટ્રેલિયા સામેની અભૂતપૂર્વ સિરીઝ, લૉર્ડ્સમાં ગાંગુલીનું ટૉપલેસ એક્સાઇટમેન્ટ, વૉર્ન વર્સસ સચિન, ૨૦૧૧ વર્લ્ડ કપમાં પાકિસ્તાનને ચટાડેલી ધૂળ, એ પછી ગૅરી કર્સ્ટનની ‘ચક દે ઇન્ડિયા’ના શાહરુખને પણ ઝાંખો પાડી દે એવી મોટિવેશનલ સ્પીચ, ધોનીની વિનિંગ સિક્સ, સચિનની ફેવરેલ સ્પીચ… આ બધું ફરી ફરીને અનુભવવા માટે સચિનના અને ભારતીય ક્રિકેટના ચાહક તરીકે આ ફિલ્મ થિયેટરમાં જ જોવી પડે. એટલું જ નહીં, ‘સચિનઃ અ બિલ્યન ડ્રીમ્સ’ની (ઑરિજિનલ!)  DVD પર્સનલ કલેક્શનમાં પણ રાખવી પડે. કેમ કે આ માત્ર સચિનની જ નહીં, બલકે તેની સાથે જોડાયેલી આપણી ભાવનાઓની પણ સ્ટોરી છે. અને ભવિષ્યમાં આપણાં બાળકો અને તેમનાં બાળકોને પણ બતાવવા માટે, કે આ એ ખેલાડી છે જેને અમે રમતો જોયો છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Glut (Documentary)

the-ultimate-finalસોશિયલ ઇશ્યુઝ પર બનેલી ફિલ્મો જોઈને આપણે ત્યાં ઓવારી જવાનો રિવાજ છે. ફિલ્મ થોડી સારી બની હોય ને ઉપરથી મોટા સ્ટાર હોય, એટલે ખાસ તો મીડિયા કાલું કાલું થવા માંડે, “આમિરભૈ આમિરભૈ, અમને ડિસ્લેક્સીયા વિશે વાત કલો ને!” જાણે જે તે ઇશ્યુની શોધ એ ફિલ્મથી જ થઈ હોય. એ સ્ટાર પણ રાતોરાત એક્સપર્ટના રોલમાં આવી જાય. 17 જૂને ‘ઉડતા પંજાબ’ આવશે એટલે એકાએક સૌને પંજાબના ડ્રગ્સ પ્રોબ્લેમની (ઉપરછલ્લી) ચિંતા થઈ આવશે અને પછી ફિલ્મની સાથે જ એ ચિંતા ગાયબ પણ થઈ જશે. અલબત્ત, અભિષેક ચૌબે એન્ડ કંપનીએ જે સબ્જેક્ટ પકડ્યો છે એ માટે માન છે, શંકા ટ્રીટમેન્ટ વિશે છે.

ઉડતા પંજાબમાં ‘માં દી’ અને ‘પૈણ દી’ની વચ્ચે ડ્રગ અબ્યુઝની રિયલ વાતો કેટલી હશે એ તો નિવડ્યે વખાણ, પણ જો પંજાબ+હરિયાણામાં ખરેખર કેવી સ્થિતિ છે એ જાણવામાં રસ હોય, તો પાંચ વર્ષ પહેલાં આવેલી ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘ગ્લટ-ધ અનટોલ્ડ સ્ટોરી ઓફ પંજાબ’ એઝ સૂન એઝ પોસિબલ જોઈ કાઢો.

32 મિનિટની આ ફિલ્મમાં એ જોઇને આંખો પહોળી થઈ જશે કે જે રાજ્ય પાકિસ્તાન સાથે ફુલ્લી લિટ ઇલેકટ્રીફાઇડ બોર્ડર શેર કરતું હોય, જ્યાં આર્મી-BSF-ઇન્ટેલિજન્સ-નાર્કોટિક્સ જેવી તમામ મોટી એજન્સીઓ મોજુદ હોય, ત્યાં રીતસર બેડમિંટન રમતા હોય એ રીતે શટલકોકની જેમ પાકિસ્તાનથી ડ્રગ્સ આપણા દેશમાં ઘૂસે છે, ડ્રગ્સમાં વપરાય તેવી દવાઓ વેચતી ઇલ્લીગલ દવાની દુકાનો બેરોકટોક ધમધમે છે, ઇન્જેક્ટિબલ ડ્રગ્સને લીધે HIVનું પ્રમાણ અનેકગણું છે, બાળકો-યુવાનો ડ્રગ્સનાં બંધાણી થઈ ચૂક્યાં છે, અમૃતસર જેવા શહેરમાં ડ્રગ્સ વિધવાઓના આખા મહોલ્લા છે, દારૂના સેવનનો દર આખી દુનિયામાં હાઇએસ્ટ છે અને ટ્યુશન ક્લાસિસની જેમ ડીએડિક્શન સેન્ટરોનો ધંધો ચાલે છે. સૌથી આઘાતજનક એ છે કે રાજકારણીઓ અને નેશનલ મીડિયાને આ મુદ્દે કશી પડી જ નથી.

રાહુલ બોઝે નેરેટ કરેલી આ ડોક્યુમેન્ટરીમાં ‘તહેલકા’ના ફોર્મર એડિટર વિજય સિંહા કેમેરા સામે કબૂલે છે કે એ ડ્રગ એડિક્ટ હતા અને ડિટેલમાં સમજાવે છે કે આખું નેક્સસ કેવી રીતે ચાલે છે. જબરદસ્ત બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક સાથેની આ ફિલ્મ ‘ડોક્યુમેન્ટરીઓ તો બોરિંગ હોય’ એ માન્યતાનો ભાંગીને ભુક્કો કરી નાખે છે. ઇવન ઉડતા પંજાબનો ઇંસ્પિરેશન સોર્સ આ ડોક્યુમેન્ટરી હશે તો પણ મને નવાઈ નહીં લાગે (પોસ્ટર તો એવી જ ફીલ આપે છે).

આઈ નૉ, આટલી લાંબી પીંજણ વાંચવાની પણ તસ્દી ન લેતા લોકો પહેલી કમેન્ટમાં આપેલી લિંક ખોલીને ફિલ્મ જોવામાં પોતાનો કીમતી સમય નહીં જ બગાડે. પણ મસાલા ફિલ્મ જોઇને વાસ્તવિક સ્થિતિ વિશે અભિપ્રાય બાંધતાં પહેલાં આ ફિલ્મ જોશો તો વગર કહ્યે એ પણ ક્લિયર થઈ જશે કે પઠાણકોટમાં આટલી સહેલાઈથી આતંકવાદીઓ કેવી રીતે ઘૂસી ગયા હશે! આમેય ત્યાંની વાસ્તવિક સ્થિતિ એવી ગંભીર છે કે એને યથાતથ બતાવવા જાય તો સેન્સરને (સરકારોને) મરચાં લાગી જાય એવું છે (ઇવન એ ડોક્યુમેન્ટરી પર પ્રૉપેગન્ડાનો આરોપ તો લાગી જ ચૂક્યો છે). નોલેજ માટે નહીં તો એન્ટરટેન્મેન્ટ માટે પણ જોજો ખરા આ ડોક્યુમેન્ટરી.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

આ રહી એ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘ગ્લટ’: