એરલિફ્ટ

દેશભક્તિ, હીરોભક્તિ, ફિલ્મીપંતી

***

જો આપણા ટિપિકલ ફિલ્મી મસાલા નાખવાની લાલચ ન રાખી હોત તો આ ફિલ્મ બેજોડ થ્રિલર ફિલ્મ બની શકી હોત.

***

thequint2f2016-012f61767d46-d46e-4178-8077-b89fbfdfc86b2fairlift-poster-2ફિલ્મોનું એક મહત્ત્વનું કામ એ પણ છે કે દેશ જેને વીસરી ગયો હોય, જેના પર સમયની ધૂળ લાગી ગઈ હોય તેવા સાચા હીરોની ગાથાઓ શોધી કાઢીને આપણી સમક્ષ મૂકવી. ‘એરલિફ્ટ’ આવા જ એક બેમિસાલ પરાક્રમની દાસ્તાન છે. આજે પણ જેના વિશે જાણીએ તો વિશ્વાસ ન આવે એવું અશક્યવત્ મિશન આપણા દેશના જાંબાઝોએ અઢી દાયકા પહેલાં પાર પાડેલું. પરંતુ શરત એ છે કે તેની વાત કરવા બેસીએ તો સાચા હીરો પર ફિલ્મી પડદાનો હીરો હાવી ન થવો જોઇએ અને તે પરાક્રમ સાથે સંકળાયેલી કોઇપણ વ્યક્તિને અન્યાય ન થવો જોઇએ. અક્ષય કુમારને ચમકાવતી ‘એરલિફ્ટ’માં જાણ્યે-અજાણ્યે ક્યાંક એવું થઈ ગયું છે.

યે જો દેશ હૈ તેરા

૧ ઑગસ્ટ, ૧૯૯૦. સદ્દામ હુસૈનની ઈરાકી સેના અચાનક પાડોશી દેશ કુવૈત પર ચડી આવી અને તેને ખેદાનમેદાન કરવાનું શરૂ કરી દીધું. કુવૈતીઓને વીણી વીણીને મારવાનું શરૂ કર્યું. પરંતુ જૂની દોસ્તીનો લિહાજ રાખીને ત્યાં વસતા ભારતીયો પર થોડી દયા ખાધી. પરંતુ ગઇકાલ સુધી પોતાને કુવૈતી માનતા ભારતીયો રાતોરાત રેફ્યુજી બનીને રસ્તા પર આવી ગયા. એમાં ત્યાંનો એક બિલ્યનેર બિલ્ડર રંજીત કટિયાલ (અક્ષય કુમાર) પણ અંટાઈ ગયો. કુવૈતમાં એ પત્ની અમ્રિતા (નિમ્રત કૌર) અને એક મીઠડી દીકરી સાથે જલસાથી રહે. કુવૈતનાં મોટાં માથાં સાથે પાર્ટીઓમાં મહાલતા કટિયાલને રાતોરાત આઇડેન્ટિટી ક્રાઇસિસ ઊભા થઈ ગયા કે એ પોતે કુવૈતી છે કે ભારતીય? જેમ જેમ કુવૈત પર સદ્દામનો કબ્જો મજબૂત બનતો ગયો, તેમ તેમ કટિયાલ પરિવાર અને એમના જેવા બીજા હજારો ભારતીયો પાસે કુવૈત છોડવા સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો જ ન રહ્યો. પરંતુ નીકળવું કેવી રીતે? આખરે કટિયાલે દિલ્હીમાં ભારતના વિદેશખાતાનો સંપર્ક સાધીને મદદ માગી અને નક્કી કર્યું કે પોતાની શરણમાં આવેલા સેંકડો ભારતીયોને સલામત સ્વદેશ પહોંચાડ્યા વિના કુવૈત છોડવું નહીં.

ઇતિહાસ ગવાહ છે કે બે મહિનાની અંદર ભારતે ‘એર ઇન્ડિયા’ની ૪૮૮ જેટલી ફ્લાઇટો ઉડાડીને ૧.૧૦ લાખથી ૧.૭૦ લાખ જેટલા લોકોને હેમખેમ સ્વદેશ પાછા લાવેલા. ‘ગિનેસ બુક ઑફ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ’માં નોંધાયેલું આ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું રેસ્ક્યુ ઑપરેશન હતું. તેની ફિલ્મી દાસ્તાન એટલે ‘એરલિફ્ટ’ની બાકીની સ્ટોરી.

ફટા બમ, નિકલા હીરો

સત્યઘટના પરથી બનેલી રેસ્ક્યુ થ્રિલર પ્રકારની ફિલ્મોનો પોતાનો આગવો ચાર્મ હોય છે. ઈ.સ. ૧૯૭૯-૮૦માં ઇરાનના હોસ્ટેજ ક્રાઇસિસ પરથી બનેલી ઑસ્કર વિનિંગ હૉલીવુડ ફિલ્મ ‘આર્ગો’, કે આફ્રિકન દેશ રવાન્ડામાં ચાલેલા ખૂની જીનોસાઇડમાં સેંકડો લોકોને બચાવનારા હૉટેલ મેનેજરની સાચી દાસ્તાન પરથી બનેલી સુપર્બ ફિલ્મ ‘હૉટેલ રવાન્ડા’ તેનાં બેસ્ટ એક્ઝામ્પલ છે. આપણી પાસે આ બંને ઘટનાઓને પણ વટી જાય તેવી અને માનવ ઇતિહાસે ક્યારેય ન જોયું હોય તેવા અભૂતપૂર્વ રેસ્ક્યુ ઑપરેશનની સ્ટોરી હતી. અફસોસ કે આપણે તે અપ્રતિમ સાહસને પૂરતો ન્યાય આપી શક્યા નથી.

માત્ર બે કલાક લાંબી ‘એરલિફ્ટ’ ફિલ્મનો ઇરાદો નેક છે. ફિલ્મની શરૂઆતમાં ઇરાકી આર્મી માતેલા સાંઢની જેમ કુવૈતમાં ધસી આવે અને નિર્દોષ લોકોને મસળવા માંડે એ દૃશ્યો કાળજું કંપાવી દે તેવાં છે. તે વખતે પોતાને કુવૈતી ગણાવતા અને ભારતનું મ્યુઝિક સાંભળવું પણ પસંદ ન કરતા મૅલ શોવિનિસ્ટ ઉદ્યોગપતિ પાસે તમે હીરોગીરીની અપેક્ષા રાખી શકો? પરંતુ આસપાસ બની રહેલી ઘટનાઓ એનું રાતોરાત હૃદય પરિવર્તન કરી નાખે છે. કદાચ એમાંથી જ એનામાં એક એક્સિડેન્ટલ હીરો પેદા થઈ જાય છે. રાતોરાત મૂળસોતાં ઊખડી જવાની પીડા અને માથા પર કોઈ દેશનું છત્ર ન હોય તેવી ભયાવહ સ્થિતિ ફિલ્મના પહેલા અડધા કલાકમાં જ અનુભવી શકાય છે. ઉપરથી મસ્ત એરિયલ શૉટ્સવાળી અફલાતૂન સિનેમેટોગ્રાફી પ્લસ ફિલ્મને વિન્ટેજ લુક આપતો કલર ટૉન ‘એરલિફ્ટ’ને એક ડૉક્યુડ્રામાની ફીલ આપે છે. ફિલ્મમાં ‘તેઝાબ’ ફિલ્મનું ‘એક દો તીન’ ગીત ચાલતું હોય, પાકિસ્તાની આર્ટિસ્ટ ખાલેદના હીટ સોંગ ‘દીદી’ની તર્જ પર બનેલું હિન્દી ગીત હોય (જોકે ‘દીદી’ ગીત ૧૯૯૧માં બહાર પડેલું, ‘એરલિફ્ટ’ના ઘટનાક્રમ પછી) કે પછી ટીવી પર બૅકગ્રાઉન્ડમાં સચિન તેંડુલકર નામના નવા છોકરાને ટીમમાં લેવાના મુદ્દે વાત ચાલતી હોય, એ બધું જ આપણને એક વીતેલા જમાનામાં લઈ જાય છે.

પરંતુ પ્રોબ્લેમ ત્યારપછી શરૂ થાય છે. જે ફિલ્મમાં એકપણ ગીતની જરૂર ન હોય ત્યાં અહીં પાંચેક ગીતો છે, જે બે કલાકની ફિલ્મની વીસેક મિનિટ ખાઈ જાય છે. પરંતુ તેનો મોટો ગુનો એ છે કે તે ફિલ્મની થ્રિલને કિલ કરી નાખે છે. એક તબક્કે શહેરમાં અંધાધૂંધી ચાલતી હોય અને થોડા સમય પછી એ બધું જ આપણી આંખ સામેથી ગાયબ.

ફિલ્મના અંતે ખબર પડે છે કે રિયલ લાઇફની બે વ્યક્તિઓ પરથી અક્ષય કુમારનું પાત્ર બનાવાયું છે. પરંતુ ફિલ્મનો કેટલો બધો સમય અક્ષય કુમાર કેવો મહાન લીડર છે, કેટલો સારો નિગોશિએટર છે, કેટલો ઉમદા ઇન્સાન છે તે બતાવવામાં જ વેડફાઈ ગયો છે. જે બાબતો આપણને ઑલરેડી પડદા પર દેખાય છે, તેને મૅલોડ્રામેટિક રીતે બોલી બોલીને કહેવામાં આવી છે. અક્ષયના પાત્રની આ હીરોગીરી પર એટલું બધું ફોકસ કરાયું છે કે ફિલ્મના બીજા ઇક્વલ હીરો એવી આપણી સરકાર, એર ઇન્ડિયા, આપણું સૈન્ય તેમને ભાગે કશું જ આવ્યું નથી. જ્યારે હકીકતમાં એર ઇન્ડિયાએ જીવસટોસટની કામગીરી ન બજાવી હોત તો મોટા ભાગના લોકોનું ભવિષ્ય અંધકારમય હતું. વળી, આપણી સરકારને દેશના લોકોની કશી પડી જ નહોતી એ ફીલ પણ અહીં ફાંસની જેમ વાગે છે. પ્રકાશ બેલાવાડી જેવા ઉમદા એક્ટરનું અત્યંત ઇરિટેટિંગ પાત્ર ફિલ્મનો મહત્ત્વનો હિસ્સો ખાઈ જાય છે, જેને કારણે દોજખમાંથી હેમખેમ બહાર નીકળ્યાનો કોઈ જ સંતોષ અનુભવાતો નથી. ઇવન અક્ષય કુમારે ખરેખર કેટલા લોકોને બચાવેલા અને બાકીના લોકો કઈ રીતે આવ્યા તે પણ આ ફિલ્મમાંથી જાણવા મળતું નથી.

પડદાના હીરો

આપણે ભુલાવી દીધેલી ગૌરવપ્રદ દાસ્તાન ફરીપાછી બહાર લાવવા બદલ ડિરેક્ટર રાજા ક્રિશ્ન મેનન અને ફિલ્મના જથ્થાબંધ પ્રોડ્યુસરોને અભિનંદન આપવા ઘટે. એકમાત્ર બિનજરૂરી ફાઇટ સીનને બાદ કરતાં અક્ષય કુમાર પર્ફેક્ટ્લી કન્વિન્સિંગ છે. એવી જ કન્વિન્સિંગ ક્યુટ કુડી નિમ્રત કૌર છે (ખાલી એ સમજાયું નહીં કે ધડ ઉપર માથું ન હોય એવી સ્થિતિમાં પણ એ પોતાનો પર્ફેક્ટ્લી ટચઅપ થયેલો મૅકઅપ કેવી રીતે જાળવી શકી હશે?) પરંતુ સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચ્યું દિલ્હીમાં વિદેશ ખાતામાં બેસીને પોતાની ફરજ બજાવનારા બાબુ ‘સંજીવ કોહલી’ના પાત્રમાં કુમુદ મિશ્રાએ. એમણે મિનિમમ ડાયલોગ્સથી પણ પોતાની અસરકારકતા બતાવી દીધી છે. ફિલ્મનું જો સૌથી મોટું અને ખોટું કાસ્ટિંગ હોય છે ઇરાકી મૅજર બનતા ઇનામુલ હક. ‘ફિલ્મિસ્તાન’વાળા ઇનામુલ ભયાનકને બદલે કોમિક લાગે છે. એક્ટર પૂરબ કોહલીનું કેરેક્ટર નાનું છે પણ હૃદયસ્પર્શી છે. સુરેન્દ્ર પાલ અને નિનાદ કામત બહુ દહાડે દેખાયા છે, તો અવતાર ગિલ ‘વઝિર’ પછી ફરી પાછા હાઉકલી કરીને જતા રહ્યા છે.

હિન્દુસ્તાન ઝિંદાબાદ

ઘણા માઇનસ પોઇન્ટ્સ છતાં ‘એરલિફ્ટ’માં બહુ બધી થ્રિલિંગ મોમેન્ટ્સ છે. તિરંગો ઊંચો થતો જોઇને રૂંવાડાં ઊભાં થાય એવી દેશભક્તિની ક્ષણો પણ છે. ભલે બિનજરૂરી, પણ સાંભળવું ગમે તેવું એકદમ સોલફુલ મ્યુઝિક પણ છે. પરંતુ અંતે આ એક વાસ્તવિક ઘટનાનું ફિલ્મી વર્ઝન છે. તેના પરથી એક્ચ્યુઅલ ઘટનાક્રમનો તાગ મેળવવાની અપેક્ષા રાખવી નહીં. આપણે પણ કંઈ કમ બહાદૂર નથી તે દેશભક્તિની ફીલિંગ મળે તો પણ ભયો ભયો.

રેટિંગઃ *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements