તમ્મા તમ્મા, જુમ્મા ચુમ્મા, હમ્મા હમ્મા… ખમ્મા ખમ્મા!

હની સિંઘ, બાદશાહ આણિ મંડળીએ અન્નુ મલિક-કોપીતમદાના કસમ ખાધા લાગે છે કે અમ ૯૦ના દાયકામાં ઊછરેલાઓની ગોલ્ડન યાદો પર રેસ્ટોરાંનું ગંદું વાસ મારતું પોતું ફેરવીને જ રહેશે. ‘ધીરે ધીરે’ અને ‘હમ્મા હમ્મા’નું બમ્બુ ફિટ કર્યા પછી હવે ‘તમ્મા તમ્મા’નાં નામનાં તમ્મર ચડાવ્યાં છે. એક તો મને એ સમજાતું નથી કે નાઇન્ટીઝનો જમાનો એવો તે કેવો જરીપુરાણો થઈ ગયો છે કે ત્યારનાં ગીતોને ‘રિક્રિએટ’ કરવાં પડે? અને ‘મિલેનિયલ્સ’ કહેવાતા યંગસ્ટર્સ બે દાયકા પહેલાંનાં સોંગ્સ યુટ્યુબ એટસેટરા પરથી ઍન્જોય ન કરી શકે? કમ ઓન, નાઇન્ટીઝ અને અત્યારના પહેરવેશ-રહેણીકરણીમાં કંઈ એવું પરિવર્તન નથી આવ્યું કે શાહરુખ-કાજોલ શરીરે કેળનાં પાન લપેટીને આદિવાસી ડાન્સ કરતાં હોય એવું લાગે! એ સોંગ્સમાં અત્યારે આલિયા-વરુણો-શ્રદ્ધા-આદિત્યોને નચાવીએ અને વચ્ચે બાદશાહ-હની સિંઘની અલતાફ રાજા છાપ લવારી નાખો તો જ યંગસ્ટર્સને મજા આવે? એન્ડ વર્સ્ટ ઑફ ઑલ, આપણે જે ગીતો સાથે મોટાં થયા હોઇએ, એ અત્યારે સો કૉલ્ડ ‘પાર્ટી ઍન્થમ’ તરીકે ‘રિક્રિએટ’ થયેલાં જોઇને સાલી ઘરડા થઈ ગયાની ફીલ આવે છે! અભી ઇતને બુઢ્ઢે ભી નહીં હુએ યાર, કે અત્યારની જનરેશનની સાથે રહેવા માટે, લેખક તરીકે ‘ટાર્ગેટ ઑડિયન્સ’ જાળવી રાખવા માટે 15-20 વર્ષનાં ટાબરિયાંવની કદમબોસી કરવી પડે!

આ કકળાટ વાંચીને રખે કોઈ માને કે હું બહુ મોટો મરજાદી પ્યોરિસ્ટ છું અને રિમિક્સ ગીતોથી મને રાતી કીડીઓ ચડે છે. જરાય નહીં. બશર્તે એ સોંગ્સ સરસ રીતે ‘રિમિક્સ’ થયેલાં હોય. તમે ‘ઇન્સ્ટન્ટ કર્મા’નાં ‘ડાન્સ મસ્તી’ સિરીઝનાં ગીતો સાંભળો, મારી વાત સમજાઈ જશે. ‘રિમિક્સ’-‘રિક્રિએશન’ વ્હોટએવરની સામે એક દલીલ એ થાય છે કે એ તો જૂનાં સોંગ્સને જીવંત રાખે છે. પરંતુ ‘રિક્રિએશન’-‘રિપ્રાઇઝ’ના નામે મસ્ત ગીતોનું ‘હમ્મા હમ્મા’ કરીને કામ તમામ કરી નાખવું હોય, તો કાઉન્ટ મી આઉટ પ્લીઝ. એક ઑબ્ઝર્વેશન હું એ જોઉં છું કે અત્યારે બધું જ મ્યુઝિક, ફિલ્મો લિટરલી એક ક્લિક પર અવેલેબલ હોવા છતાં કોઇને જોવાની તસદી નથી લેવી. ‘બઝફીડ’ કે ‘સ્કૂપવૂપ’ ટાઇપની ‘માધુકરી વેબસાઇટો’ પોતાની ‘ક્લિક બેઇટ’વાળી લિંક્સથી ‘ફલાણા વિલ બ્લો યોર માઇન્ડ’ ટાઇપની લિંકોમાં ‘લિસ્ટિકલ’ બનાવીને અધકચરું જ્ઞાન પિરસે ત્યારે યંગસ્ટર્સને ખબર પડે. એ પછીયે, ‘વ્હોટેવર…’ કહીને સ્નૅપચેટ-ટિન્ડર પર બિઝી થઈ જાય.

***

લૅટ્સ ગેટ બેક ટુ લેટેસ્ટ સેન્સેશન ‘તમ્મા તમ્મા’. અત્યારે ‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’માં ‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ના નામે ફરી પાછું એ જ ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગ (‘ઓ.કે. જાનુ’માં ‘હમ્મા હમ્મા’નો ખુરદો બોલાવનારા) બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી પાસે રિમિક્સ કરાવાયું છે.

‘તમ્મા તમ્મા અગેઇન’ (‘બદ્રીનાથ કી દુલ્હનિયા’)

***

મને યાદ છે, સંજય દત્ત-માધુરી સ્ટારર ‘થાનેદાર’ રિલીઝ થયું ત્યારે અમે વેકેશનમાં કૅબલ પર કઝિનો સાથે મળીને એક બપોરે જોયેલું. અને ‘તમ્મા તમ્મા’ અમારા આઠેક વર્ષના દિમાગ પર છવાઈ ગયેલું. એક તો એનું ધમાકેદાર મ્યુઝિક. અને એનાથીયે સુપ્પક ડાન્સ. અત્યારે માધુરી વરુણ-આલિયાને ‘તમ્મા તમ્મા’નાં સ્ટેપ્સ શીખવતી હોય એવો વીડિયો વાઇરલ થાય છે. પરંતુ એ વખતે સેટેલાઇટ ચેનલોની ગેરહાજરીમાં લિમિટેડ વ્યુઇંગ સાથે બે-ચાર સ્ટેપ્સ અમેય શીખી લીધેલા. ધરપત એવી કે જો સંજય દત્ત ડાન્સ કરી શકતો હોય, વ્હાટ કાન્ટ અસ?! એ વખતે સૌ માધુરી દીક્ષિતની દિલધડક બ્યુટીમાં હિપ્નોટાઇઝ્ડ હતા. એનાં ક્યુટ લુક્સ, એનો ડાન્સ, એનો વિન્ડ ચાઇમ્સ જેવો રણકતો અવાજ, એક્ટિંગ… મીન્સ ધ કમ્પ્લિટ એક્ટર. ઉપરથી ‘તમ્મા તમ્મા’ના બળવાખોર શબ્દોઃ ‘તુ રાઝી… મૈં રાઝી… ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા…’ આઈ વૉઝ લાઇક, વ્હોટ? અહીંયા સાડાત્રણ રૂપિયાનું ‘ચંપક’ લેવા માટે પણ મમ્મી-પપ્પાને મસ્કા મારવા પડતા હોય, ત્યાં ‘ફિર ક્યા ડેડી ક્યા અમ્મા’? ધીસ ઇઝ ક્રેઝી, મૅન! અને અમે દોસ્તારો એવી ઇમ્પ્રેશનમાં હતા કે ‘તમ્મા તમ્મા’ એ કોઇક ખૂફિયા પ્રવૃત્તિ માટેનો કોડવર્ડ છે. ઇવન ફિલ્મના છેલ્લા સીનમાં જયાપ્રદા જીતેન્દ્રને પૂછે છે પણ ખરી કે ‘યે તમ્મા તમ્મા ક્યા હૈ?’ અને જવાબમાં જીતેન્દ્ર કહે છે, ‘ઇધર આઓ, બતાતા હૂં!’ પાછી ગીતમાં એવી લાઇન પણ હોય કે, ‘દોનોં મિલકર જો હોના હૈ હો ગયા…’ આઈ મીન, વ્હોટ હો ગયા?!

***

એ જ અરસામાં બીજા એક ગીતે તરખાટ મચાવેલો. અમિતાભ બચ્ચનનું ‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’. ત્રીજા ધોરણના ક્લાસમાં બાજુની બૅન્ચ પર બેસતી છોકરી પાસેથી પૅન્સિલનું શાર્પનર માગવામાં પણ ટેન્શનમાં અડધું વૉટરબૅગ પાણી પી જવું પડતું હોય, એવા ઇન્ટ્રોવર્ટ કાન પર બચ્ચનમોશાય સુદેશ ભોસલેના અવાજમાં ખુલ્લે આમ ઉઘરાણી કરતા હતા, ‘અરે ઓ જુમ્મા, મેરી જાનેમન, બાહર નિકલ, તૂને બોલા થા, પિછલે જુમ્મે કો, ચુમ્મા દૂંગી, અગલે જુમ્મે કો, આજ જુમ્મા હૈ….!’

શરૂઆતમાં ‘દૂરદર્શન’ પર ‘ચિત્રહાર’માં અવાજ વિના એ ગીત જોયું ત્યારે તો લાગેલું કે આ કોઈ ડિટર્જન્ટ પાઉડરની ઍડ છે! એટલે જ બધાના હાથમાં રહેલા મગમાંથી ફીણ નીકળે છે. બચ્ચન કિમી કાટકરને બોલાવે છે કે, ‘ગયા અઠવાડિયે તેં મારાં મેલાંઘેલાં કપડાં ધોઈ દેવાનું કહેલું, હવે તું જલ્દી આવ અને આ ગાભાં ધોઈ દે, જો હું નવો ડિટર્જન્ટ પાઉડર પણ લાવ્યો છું, ખુશ્બુદાર ઝાગવાલા.’ ત્યાં કિમી કાટકર પોતાનો ઘાઘરો ઉલાળતી આવીને કહે છે કે, ‘હું કંઈ નવરી બેઠી છું? આ મારો ઘાઘરો ધોઉં કે તારાં મસોતાં જેવાં લૂગડાં ધોઉં? ને આ આખી જાન જોડીને આવ્યો છો તે મેં કંઈ ધોબીઘાટ ખોલ્યો છે?!’ પછી ક્લિયર થયું કે આ તો જુમ્માબેન પાસેથી ગાભા કાઢી નાખે એવા ચુમ્મા માગી રહ્યો છે! એ વખતે ‘બધા ભારતીયો મારાં ભાઈ-બહેન છે’વાળા ટાઇમમાંય તે એટલું તો સમજાઈ ગયેલું કે આમાં અમિતાભ જે રીતે પેલ્વિક થ્રસ્ટ કરે છે અને કિમી કાટકર જે રીતે ઘાઘરો 90 અંશના ખૂણે ઉલાળે છે, એનો અર્થ કંઇક ભળતો જ થાય છે! એ અમારા ‘સ.ઉ.ઉ.કાર્ય’ના સિલેબસની બહારનો વિષય હતો! (એ ગીતમાં જે રીતે કિમી કાટકર સિક્કો પોતાના સૅન્ડલ નીચે દબાવી દે છે અને બચ્ચન પોતાના પૅન્ટની અંદર ઝીલી લે છે, એ દૃશ્ય અત્યારના અસહિષ્ણુ ટાઇમમાં ફિલ્માવાયું હોય તો હાહાકાર મચી જાય!)

***

અર્લી નાઇન્ટીઝમાં એટલું તો અમારા વાંચવામાં આવેલું કે અમિતાભ બચ્ચને ‘જુમ્મા ચુમ્મા ઇન લંડન’ નામનો ધમાકેદાર કૉન્સર્ટ કરેલો. વર્ષો પછી સાત સમુંદર પારથી ઇન્ટરનેટ નામનો જાદુઈ ચિરાગ અમારી પાસે આવ્યો અને રાતોની રાતો જાગીને અમે મનગમતાં મોતી ઊલેચવા માંડ્યાં. ત્યારે દિમાગમાં ‘ટોઇંગ’ થયું કે હાઇલા, આ ‘તમ્મા તમ્મા’ ને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ બંને તો આયાતી માલ છે! વેસ્ટ આફ્રિકન દેશ ગિનીના સિંગર મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ આલ્બમનાં ‘યે કે યે કે’ અને ‘તમા તમા લોગે તમા’ની બેઠ્ઠી ઉઠાંતરી છે. તેમ છતાં આપણા ગ્રેટ બૉલિવૂડની બલિહારી જુઓ એ વખતે આ ગીત કોણે પહેલાં બનાવ્યું એની કોન્ટ્રોવર્સી સર્જાયેલી! લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલની છાવણી કહે કે અમારું ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ પહેલાં સર્જાયેલું, જ્યારે બપ્પી લાહિરી કહે કે, ‘ના, હમ તમ્મા તમ્મા ગાન પહેલે બનાયા. લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલ હમારા ગાન કૉપી કિયા…’ યાને કે કોણે પહેલાં ચોરી કરી એ બાબતે પણ વિવાદ! સો રી ટુ સે, પણ અત્યારે હાઇન્ડસાઇટમાં જોઇએ તો એવું જ લાગે કે આ તો દુકાળગ્રસ્ત એરિયામાં ફૂડપૅકેટની ઝૂંટાઝૂંટ જેવો જ મામલો છે. આ કોન્ટ્રોવર્સી અંગે ‘યુટ્યુબ’માં અમિતાભ બચ્ચનની પણ એ વખતની એક બાઇટ અવેલેબલ છે, જેમાં એ પોતાની ચિત-પરિચિત પોલિટિકલી કરેક્ટ સ્ટાઇલમાં ડિપ્લોમેટિક આન્સર આપે છે (અને બંને હિન્દી ગીત ચોરાઉ માલ હતો એ મુદ્દો સફાઈથી ચાતરી જાય છે).

***

પછી તો મેં મારા ફેવરિટ ટાઇમપાસ તરીકે આ ગીતોની ઉઠાંતરીનાં અને તેની સાથેની રસપ્રદ વિગતોનાં શક્ય તેટલાં રેકોર્ડ્સ એકઠા કર્યા. સમય હોય તો એ બધા વન બાય વન જોવા-સાંભળવાની મજા પડે તેમ છે. સૌથી પહેલાં આપણાં બંને હિન્દી સુપર ડુપર હીટ ‘ઑરિજિનલ’ સોંગ્સ જોઈ લોઃ

‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’ (ફિલ્મઃ હમ, અમિતાભ બચ્ચન, કિમી કાટકર)

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ (ફિલ્મઃ થાનેદાર, સંજય દત્ત, માધુરી દીક્ષિત)

આ બંને ગીત જેના પરથી ‘ઇન્સ્પાયર્ડ’ છે તે ખરેખર ઑરિજિનલ ગીત
‘તમા તમા લોગે તમા’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે)

‘યે કે યે કે’ (મોરી કાન્તે, મ્યુઝિક વીડિયો વર્ઝન)

***

આ પાંચ ગીતો સાંભળ્યા પછી એટલો ખ્યાલ આવશે કે એક તો પાંચેય સોંગ્સ સરખાં જ મસ્ત છે. ગમે તેવા ઔરંગઝેબને થિરકવા પર મજબૂર કરી દે તેવાં. બીજું, આપણાં બંને હિન્દી ગીતોમાં અમેઝિંગ કોરિયોગ્રાફી-ડાન્સ છે. અમિતાભ બચ્ચનનો તો આખા કરિયરનો વન ઑફ ધ બેસ્ટ હાઈ ઍનર્જી ડાન્સ છે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ ગીતમાં. જૂની લિંક્સ ઊલેચતાં માલુમ પડે છે કે કોરિયોગ્રાફર સરોજ ખાનને સંજય દત્તને નચાવતાં નાકે દમ આવી ગયેલો અને કંઇક ૪૮ રિટેક થયેલાં. એમાંય ‘તમ્મા તમ્મા’ સોંગમાં (બરાબર 4-01 મિનિટથી 4-46 મિનિટ સુધી ચાલતી 45 સેકન્ડની) ખુરશીવાળી સિંગલ ટેક સિક્વન્સમાં છેક સુધી સંજય દત્તને ટપ્પી પડી નહીં. આખરે સંકટ સમયની સાંકળ તરીકે સુપર્બ ડાન્સર એવા જાવેદ જાફરીને બોલાવાયો અને એણે આ સિક્વન્સ ફટ્ટાક સે ઓકે કરી આપી એ જાણીતી વાત છે. એટલી સિક્વન્સ પૂરતો જાવેદ જાફરી સંજય દત્તનો બૉડી ડબલ છે એટલે જ એટલો પોર્શન ‘લોંગ શૉટ’માં (દૂરથી) જ શૂટ થયો છે. વધુ ઇન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે એ સિક્વન્સ બેઠ્ઠી જૅનેટ જેક્સનનાં ‘મિસ યુ મચ’માંથી સરોજબેને બેઠ્ઠી તફડાવી લીધી છે. સીધી વાત છે, ‘થાનેદાર’ પોતે તમિલ-તેલુગુ ફિલ્મની ‘રિમેક’ હોય, ગીત ઉઠાંતરી હોય, તો ડાન્સ શા માટે રહી જાય?

આ રહી જૅનેટ જેક્સનના ‘મિસ યુ મચ’ સોંગની ચેર રુટિન સિક્વન્સઃ

(જૅનેટના સોંગમાં ઑડિયન્સમાંથી પુછાય છે, ‘ધેટ્સ ઇટ?’ તો ‘તમ્મા તમ્મા’માં પણ પુછાય છે, ‘એય, ખતમ હો ગયા ક્યા?’ બોલે તો, કમ્પ્લિટ ચિપકાઓઇંગ!)

‘જુમ્મા ચુમ્મા’ વર્સસ ‘તમ્મા તમ્મા’માં એટલું સમજાય છે કે લક્ષ્મી-પ્યારેએ નવું લાગે તેવું ગીત સર્જવાની મહેનત કરી છે. જ્યારે બપ્પીદાએ બે ગીતોનું મિક્સિંગ જ કર્યું છે. પરંતુ પોતાના ગીત બાબતે એ લોકો કેવા ઉત્સાહી હશે કે ‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગ વખતનો વ્યવસ્થિત વીડિયો પણ શૂટ કરાયો છે. એમાં નવાં નવાં આવેલાં કમ્પ્યુટરને કેવી દિલકશીથી ડિસ્પ્લે કરાયાં છે તે જુઓ. એ પણ માર્ક કરો કે આવું ધમ્માલ સોંગ પણ અનુરાધા પૌંડવાલ કેવી ભક્તિગીતની નિઃસ્પૃહતાથી ગાઈ શકે છે!

‘તમ્મા તમ્મા લોગે’ના રેકોર્ડિંગનો વીડિયો

***

વધુ ખણખોદ કરતાં એવું પણ જાણવા મળ્યું કે ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ સોંગમાં ‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ ઝિલાય છે, તેના પર વધુ એક વિદેશી ગીતની અસર છે. ઍડી ગ્રાન્ટ નામના બ્રિટિશ ગાયકના ઈ.સ. 1978ના ગીત ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’નું મુખડું એ જ ઢાળમાં ગવાયેલું છે (‘ચુમ્મા દે, દે દે ચુમ્મા’ને બદલે ‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ મૂકીને ગાઈ જુઓ!) ઑરિજિનલ ગીતની લિંક પર ક્લિક કરીને સાંભળી જ લોઃ

‘ગિવ મી હૉપ, જોઆના’ (ઍડી ગ્રાન્ટ) (0-45 સેકન્ડથી એ લાઇન આવે છે)

***

મોરી કાન્તેનું ‘યે કે યે કે’ ગીત મુકુલ એસ. આનંદના જ અમિતાભ સ્ટારર ‘અગ્નિપથ’માં પણ વાપરવામાં આવેલું. વિજય દીનાનાથ ચૌહાણ જ્યારે કાંચા ચીના સાથે ‘બિઝનેસ ડીલ’ કરવા મૉરેશિયસ જાય છે, તે વખતે બૅકગ્રાઉન્ડમાં આ ગીત સિમ્પ્લી પ્લે જ કરી દીધું છે. હેવ અ લુક…

***

ઉઠાઉ ગીતો, પ્લેજરિઝમ-ઇન્સ્પિરેશનની વાત નીકળે અને અન્નુ મલિકનું નામ ન લઇએ એ તો કેમ ચાલે?! ‘બાઝીગર’ના સુપરહીટ સોંગ ‘યે કાલી કાલી આંખે’માં (એક્ઝેક્ટ 5-18મી મિનિટથી) આવતું કોરસગાન ‘યા યા યા યા યય્યા…’ પણ ડિટ્ટો ‘યે કે યે કે’ના જ ઢાળમાં છે. નીચેની લિંક ક્લિક કરીને ચૅક કરી જુઓ.

‘યે કાલી કાલી આંખે’ ગીતમાં સતત ગવાતી ‘તુ રુ રુ… તુ રુ રુ’ લાઇન ડીન માર્ટિનના 1957ના ગીત ‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’માંથી લીધેલી છે અને આખું બાઝીગર મુવી ‘અ કિસ બિફોર ડાઇંગ’ની ઇન્ડિયન ઍડિશન છે એ પાછી અલગ વાત થઈ.

‘ધ મેન હુ પ્લેય્સ ધ મેન્ડોલિનો’ (ડીન માર્ટિન)

***

‘હમ’નું જ બીજું એક અત્યંત જાણીતું ગીત ‘એકદુસરે સે કરતે હૈં પ્યાર હમ’ પણ આ જ મોરી કાન્તેના ‘અકવાબા બીચ’ના જ બીજા એક ગીત ‘Inch’ Allah’થી પૂરેપૂરું ‘પ્રેરિત’ છે.

‘Inch’ Allah’ (મોરી કાન્તે)

***

હિન્દી ફિલ્મોની ઉઠાંતરીની આખી દાસ્તાન જ્યાં આલેખાયેલી છે તે પ્રસિદ્ધ વેબસાઇટ itwofs.comમાં આંટો મારતાં અમને જાણવા મળ્યું કે ‘મોરી કાન્તે’ના ‘યે કે યે કે’નું એક સાઉથ ઇન્ડિયન વર્ઝન પણ છે. 1997માં આવેલી વેંકટેશ-અંજલા ઝવેરી (‘પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા’માં અરબાઝ ખાનની અપોઝિટ હતી એ)ની તેલુગુ ફિલ્મ ‘પ્રેમીંચુકુંદમ રા’નું એક ગીત પણ આ ‘યે કે યે કે’ને જરા મોડિફાય કરીને બનાવાયું છે. એ પણ સાંભળી લો ભેગાભેગું…

***

અમિતાભના ‘જુમ્મા ચુમ્મા’નો ક્રેઝ એવો જબરદસ્ત હતો કે ઍડવર્ટાઇઝિંગ પણ એમાંથી બાકાત નહોતું. અમિતાભના જ ડુપ્લિકેટને લઇને એ ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ના ઢાળમાં ‘તુલસી મિક્સ આયા… લો અસલી મઝા લાયા તુલસી મિક્સ’ જિંગલ ધરાવતી ઍડ ‘દૂરદર્શન’માં આવતી થયેલી (એ વખતે અત્યારના જેવી સરોગેટ ઍડ્સનો ત્રાસ નહોતો, એટલે સીધું ‘તુલસી મિક્સ ગુટખા’ તરીકે જ માર્કેટિંગ થતું હતું). ઇવન ‘અમુલ’ના ‘અટર્લી બટર્લી’ કેમ્પેઇને પણ આ ગીતના ક્રેઝની નોંધ લઇને એક પોતાની સ્ટાઇલમાં એક હૉર્ડિંગ બનાવેલું. આ રહ્યું એ કાર્ટૂનઃ

amul-hits-1074

***

આમ તો ‘તમ્મા તમ્મા’ અને ‘જુમ્મા ચુમ્મા’ની ‘પ્રેરણા’ કથા એટલી ફેમસ છે કે એની વાત જ ન કરવાની હોય. તેમ છતાં આ પારાયણ માંડવાનો એક હેતુ અમારી પોતાની ખુજલી ઉપરાંત વો ભૂલી દાસ્તાં ફિર સે યાદ કરાવવાનો છે. સાથોસાથ એ કહેવાનો પણ છે કે આવાં બાદશાહ-તનિશ્ક બાગચી એટસેટરાનાં વર્ઝનો કરતાં ક્યાંય વધુ તોફાની, વધુ રોમેન્ટિક, વધુ સારા ડાન્સ સાથે ઑલરેડી આવી ચૂક્યાં છે એ કોઈ ન ભૂલે.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

OK Jaanu

નૉટ ઓકે, મણિ સર

***

તમિળમાંથી હિન્દીમાં આવતાં સુધીમાં આ ફિલ્મમાં રહેલો મણિ રત્નમ અને એ. આર. રહેમાનનો મૅજિકલ ટચ ક્યાંય ખોવાઈ ગયો છે.

***

ok-jaanu-new-posterડિયર મણિ સર,

ભારતમાં ફિલ્મ જોનારાઓની એક આખી પેઢીની જેમ અમે પણ તમારી ફિલ્મો જોઈ જોઈને મોટા થયા છીએ. જે રીતે તમે અઘરામાં અઘરી વાતને પણ હળવાશથી કહી દો છો, જે રીતે 24 ફિલ્મો બનાવ્યા પછીયે તમને ‘ક્રિએટિવ ફટિગ’ નથી લાગ્યો, જેવું પેશન તમારી એકેક ફિલ્મમાં દેખાય છે, એ જોતાં તમને ભારતીય સિનેમાની જીવતી જાગતી ઇન્સ્ટિટ્યુશન કહેવામાં એક ટકોય અતિશયોક્તિ નથી. પરંતુ તમે જ્યારે તમારી પોતાની ફિલ્મને હિન્દીમાં બીજા કોઈ ડિરેક્ટરને બનાવવા સોંપી દો ત્યારે અમને જોનારાઓને તો સગી માએ પોતાનું સંતાન બીજા કોઇને દત્તક આપી દીધું હોય એવું દુઃખ થાય. એવું દુઃખ અમને શાદ અલીએ તમારી ‘અલાઈપાયુથે’ને ‘સાથિયા’ના નામે બનાવેલી ત્યારે થયેલું. હવે એ જ દુઃખનું રિપિટેશન બે વર્ષ પહેલાં તમે જ તમિળમાં બનાવેલી ‘ઓ.કે. કન્મની’ની હિન્દી રિમેક ‘ઓકે જાનુ’ જોઇને અત્યારે થઈ રહ્યું છે. એટલે જ તમને આ ઑપન લૅટર લખવાની નોબત આવી છે.

તમારી ઘણી ફિલ્મોમાં અમે જોયું છે કે હીરો-હિરોઇનને તમે શરૂઆતમાં જ પરણાવી દો. પરંતુ ‘ઓ.કે. કન્મની’ની વાત અલગ હતી. અમને યાદ છે, તેની રિલીઝ વખતે તમે કહેલું કે એ ફિલ્મમાં તમે એવું બતાવવા માગતા હતા કે અત્યારના યુવાનો બહારથી ભલે મૉડર્ન થયા હોય, પરંતુ અંદરથી તો હજીયે એવા જ ટ્રેડિશનલ છે. તેમાં તમે મલયાલમ સુપરસ્ટાર મમૂટીના હોનહાર દીકરા દુલ્કર સલમાન અને નમણી નિત્યા મેનનની એકદમ ફ્રેશ જોડીને કાસ્ટ કરેલી. સ્ક્રીન પર એ બંને ‘મેઇડ ફોર ઇચ અધર’ લાગતાં હતાં. એ બંને ઉપરાંત પોતાની અલ્ઝાઇમર્સ ડિસીઝથી પીડાતી પત્નીની કાળજી લેતા પ્રકાશ રાજ અને યાદદાસ્ત ગુમાવી રહેલાં પરંતુ પ્રેમ અકબંધ રાખીને રહેતાં એમનાં પત્ની તરીકે લીલા સૅમ્સનની જોડીમાં પણ એવી જ ઉષ્મા દેખાતી હતી.

અફ કોર્સ, ‘ઓકે જાનુ’ પણ રિમેક છે એટલે ફ્રેમ બાય ફ્રેમ સરખી છે. અમેરિકા જવાનું સપનું લઇને મુંબઈ આવેલો વીડિયો ગેમ ડિઝાઇનર યુવાન આદિત્ય (આદિત્ય રૉય કપૂર) પૅરિસ જઇને આર્કિટેક્ચર ભણવાનું સપનું લઇને ફરતી યુવતી તારા (શ્રદ્ધા કપૂર)ને મળે. બંનેની કેમેસ્ટ્રી ક્લિક થાય, એકબીજા સાથે ફરે-હરે, ગીતો ગાય અને પ્રેમમાં પડે. લગ્ન અને બાળકોની બબાલમાં ન માનતાં આ બંને છૂટાં પડતાં પહેલાં સાથે રહેવા માટે લિવ ઇનમાં રહે અને ત્યાં જ નસિરુદ્દીન શાહ-લીલા સૅમ્સનનો સંબંધ જોઇને સાથે રહેવાનાં અને એકબીજાની જવાબદારી ઉપાડવાનાં પાઠ શીખે. ફાઇન. વાત સરસ છે, પરંતુ હિન્દી અવતરણની પ્રક્રિયામાં તે મૂળ મૅજિક ક્યાંક વરાળ થઇને ઊડી ગયો છે.

તમિળ વર્ઝનનું નામ તમે કેવું મસ્ત રાખેલું, ‘ઓ કાધલ કન્મની’, એટલે કે ‘ઓ પ્રિયે, આંખ જેવી અ0e09a8adb1855f1820fdf1d42477e131ણમોલ’. જ્યારે
હિન્દીમાં એના જેવું જ નામ રાખવાની લાલચમાં ‘ઓકે જાનુ’ જેવું તદ્દન ફિલ્મી મિનિંગલેસ ટાઇટલ આપી દેવાયું. એ રીતે તો ‘ઓકે ટાટા બાય બાય’ રાખ્યું હોત તોય શું ફરક પડવાનો હતો?

‘આશિકી-2’ની હિટ જોડી આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરને રિપીટ કરવાનો આઇડિયા માર્કેટિંગની રીતે પર્ફેક્ટ છે. પરંતુ ‘આશિકી-2’ની સફળતામાં એ બંને વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી કરતાં તેના જબરદસ્ત સંગીતનો ફાળો વધારે હતો. અહીં આ જોડી પોતાનું એ જૂનું બૅગેજ લઇને સાથે આવે છે અને એટલે જ પબ્લિકમાંથી હજીયે ‘આરોહી’ના નામની બૂમો પડે છે. શ્રદ્ધા કપૂર ઍક્ટિંગ કરતાં પોતાની ક્યુટનેસ જ વટાવતી હોય તેવું વધારે લાગે છે. ‘ગૅમર’ લખેલું મોબાઇલનું કવર અને લૅપટોપની ‘સ્ટાર વૉર્સ’ની સ્કીનને બાદ કરતાં આદિત્ય રૉય કપૂર એકેય ઍન્ગલથી વીડિયો ગૅમ ડિઝાઇનર લાગતો નથી. ફિલ્મમાં એનો ‘મુંબઈ 2.0’ ગૅમનો કન્સેપ્ટ પણ તદ્દન ડમ્બ ડાઉન થઈ ગયો છે. ઑરિજિનલ વર્ઝનમાં તમે એસ્ટાબ્લિશ કરેલું કે એક ઝાકઝમાળ, ગ્લેમરથી ભરેલું અપર મુંબઈ હોય અને કોન્ટ્રાક્ટ કિલર્સ, ડ્રગ્સ, હવાલા, બ્લૅક મનીથી ભરેલું બીજું લૉઅર મુંબઈ હોય. અપર મુંબઈથી શરૂ થતી ગૅમ લૉઅર મુંબઈમાં જાય એ કન્સેપ્ટનો છેદ જ અહીં ઊડી ગયો છે. સર, તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી એ અમને ખબર છે, પણ જેમના માટે આ ફિલ્મ છે તે અહીંના યુવાનો દુનિયાભરની વીડિયો ગૅમ્સ રમે છે.

‘ઓ.કે. કન્મની’નું મ્યુઝિક સુપરહીટ હતું અને બે વર્ષ પછી આજેય એટલું જ ફ્રેશ લાગે છે. તમે એ.આર. રહેમાન સાથે મળીને જે કમાલ કરેલો છે તે અમે છેક ‘રોજા’થી અને એમાં ગુલઝાર સાહેબને ઉમેરીએ તો ‘દિલ સે’ અને ‘સાથિયા’ના જમાનાથી જોતા આવ્યા છીએ. કમનસીબે એ જાદુ અહીં દેખાતો નથી. નો ડાઉટ, ઑરિજિનલ ‘ઓ.કે. કન્મની’નાં મૂળ ગીતોનાં હિન્દી વર્ઝન (‘ઓકે જાનુ’, ‘કારા ફનકારા’ અને ‘જી લે’) સાંભળવામાં તો મજા પડે છે, પણ તેના શબ્દોમાં ઑરિજિનલમાં હતું એવું કાવ્યતત્ત્વ ખોવાઈ ગયું છે. ઑરિજિનલમાં અફલાતૂન લવ સોંગ હોવા છતાં તેને બદલે તમારા અને રહેમાનના ‘હમ્મા હમ્મા’નું બાદશાહને લઇને જે અત્યંત કંગાળ રિમિક્સ કર્યું છે એમાંથી માત્ર નાણાંકીય હેતુસર આ રિમેક બનાવાઈ છે તેની બદબૂ આવે છે. નહીંતર આ જ એ. આર. રહેમાન પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’નું ‘MTV અનપ્લગ્ડ’ માટે જે રિમિક્સ બનાવે તે એટલું જ અદભુત બને અને આમાં આવો દાટ વળે એ કઈ રીતે માની લઇએ? અરિજિતે ગાયેલું ‘ઇન્ના સોણા’ જેવું ઠીકઠાક ગીત પણ ધીમી પડી ગયેલી ફિલ્મની ગતિને ઓર ધીમું પાડે છે.

અહીં સ્ક્રીનપ્લેમાં તમારું નામ છે, પરંતુ અમને ખબર છે કે અમારા તમિળ જેવું જ તમારું હિન્દી છે. ડાયલોગ્સમાં ગુલઝાર સાહેબનું નામ દેખાય છે. નસિરુદ્દીન શાહના મોઢે બોલાયેલા ‘આસ્તિન ચઢા દેના ઝરા મેરી’, ‘હિમાકત-એ-નાઉમ્ર’, ‘મરીઝ-એ-ઇશ્ક’ જેવા શબ્દપ્રયોગોમાં એ દેખાઈ પણ આવે છે. પરંતુ બાલકૃષ્ણ દોશી જેવા દિગ્ગજ ગુજરાતી આર્કિટેક્ટ માટે તમારી ફિલ્મમાં ‘ઠરકી’ જેવો હલકો શબ્દ વપરાય? એમના ગેસ્ટ અપિયરન્સમાં ‘અમદાવાદની ગુફા’ની રચના વિશે બોલાતી બે લાઇન પણ મહત્ત્વની હતી, જ્યારે તે આખો કેમિયો અહીં માત્ર નામનો જ બનીને રહી ગયો છે. ફિલ્મમાં ‘ઇતના તંગ આ ગયે હો તો છોડ ક્યું નહીં દેતે?’ એ લાઇન તો આ જ શાદ અલીવાળી ‘સાથિયા’માં પણ હતી. મતલબ કે ટ્રાન્સલેશન સિવાય ખાસ કોઈ ક્રિએટિવિટી ઉમેરાઈ નથી. ઉપરથી તમારો પૅશનેટ-મૅજિકલ ટચ પણ નથી. એટલે જ દુલ્કર સલમાન-નિત્યા મેનનની જેમ આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરના પ્રેમમાં અમે પડી શકતા નથી. વળી, ખોટી જગ્યાએ સ્પોન્સરનું પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ મુકાયું હોય પૈસા કમાવવા માટે આ ફિલ્મ બનાવાઈ હોવાનું વધારે સ્પષ્ટ થાય.

તમારી ઑરિજિનલ ફિલ્મથી વિપરિત અહીં મુંબઈ એક પાત્ર તરીકે ઊપસતું નથી, બસ એક બૅકડ્રોપ બનીને રહી જાય છે. ઑરિજિનલ આદિ-તારાની નિર્દોષતા પણ અહીં ગાયબ છે. મુંબઈને, અમદાવાદને, પોતાની સ્વતંત્રતાને, ખરેખરા પ્રેમને માણતાં ક્યુટ છતાં મૅચ્યોર પ્રેમીઓને બદલે અહીં એમનામાંથી વાસના ટપકતી વધારે દેખાય છે (કર્ટસીઃ ‘હમ્મા હમ્મા’ ગીતનું પિક્ચરાઇઝેશન). શૃંગાર રસને નજાકત અને મર્યાદાથી ફિલ્માવવામાં ન આવે તો તેને વાસનામાં પલટાઈ જતાં વાર નથી લાગતી તે તફાવત ઑરિજિનલ અને આ હિન્દી વર્ઝન જોતાં બરાબર સમજાઈ જાય છે.

અમને ખબર છે કે તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી, પરંતુ જસ્ટ જણાવવાનું કે હમણાં જ અમે આદિત્ય ચોપરાની મહાકંગાળ ‘બેફિક્રે’ જોઈ છે, જેમાં આવી જ સ્ટોરી હતી. તે આ ફિલ્મની રિલીઝનું કમનસીબ ટાઇમિંગ ગણી શકાય. લેકિન અગાઉ પણ આવી જ થીમ ધરાવતી અનેક ફિલ્મો આવી ગઈ છે. તમારો ટચ ‘ઓ.કે. કન્મની’ને એ ફિલ્મોથી અને ‘ઓ.કે. જાનુ’થી અલગ પાડતો હતો. તે અહીં નથી, એટલે અમારા માટે તો તમારા પ્રોડક્શનની આ ફિલ્મ એક સરેરાશ માઇલ્ડ એન્ટરટેનિંગ ફિલ્મ બનીને રહી ગઈ છે.

એટલે પ્લીઝ, તમારી હવે પછીની અદિતી રાવ હૈદરી સ્ટારર ફિલ્મ ‘કાત્રુ વેલિયિદાઈ’ને હિન્દીમાં બનાવો તો ડિરેક્શનનું સુકાન તમારી પાસે જ રાખશો.

બસ એ જ,
તમારા કરોડો ચાહકો પૈકીનો એક.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

P.S. મણિ રત્નમની ઑરિજિનલ તમિળ ‘ઓ.કે. કન્મની’નો અને દુલ્કર સલમાનની મલયાલમ ફિલ્મ ‘કલિ’નો રિવ્યુ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરોઃ
https://jayeshadhyaru.wordpress.com/2016/04/11/kali-malayalam/

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.