Daddy

રોબિનહૂડ ગવળીઃ ઑપરેશન વ્હાઇટવૉશ

***

અરુણ ગવળીની આ બાયોપિકનું ડિટેલિંગ મસ્ત હોવા છતાં નૈતિક રીતે આ ફિલ્મ અત્યંત ખાડે ગયેલી છે.

***

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

***

daddy_film_posterઆપણે ત્યાં બાયોપિક અને એમાંય અન્ડરવર્લ્ડ સાથે સંકળાયેલા લોકો પર બનેલી ફિલ્મોનું કામકાજ ‘શોલે’ના જય અને મૌસીના સીન જેવું હોય છે. મીન્સ કે…

જયઃ ‘અબ ક્યા બતાયેં મૌસી જી, ઇસ દેસ મેં ગરીબ ઘર મેં પૈદા હોના હી પાપ હૈ!’

મૌસીઃ ‘તો ક્યા લડકા ગરીબ હૈ?’

‘નહીં નહીં, વો તો બહોત પહલે કી બાત થી. લેકિન ભૂખે પેટ સે આદમી કો સહી-ગલત કા કહાં ખયાલ રહતા હૈ?’

‘હાય હાય, તો મતલબ લડકા ઉલટે-સીધે ધંધે ભી કરતા હૈ?’

‘અરે નહીં નહીં મૌસીજી, લેકિન અગર પુલિસ ખુદ સામને સે ગરીબોં કો સતાયે તો કોઈ હથિયાર ઉઠાને સે કબ તક બચ સકતા હૈ?’

‘લે, તો લડકા હથિયાર ભી ચલાતા હૈ?’

‘અરે મૌસીજી, અબ સ્મગલિંગ કરના હો, મુંબઈ પે રાજ ચલાના હો, કિસી કી સુપારી લેની હો, જબ અપને હી દુશ્મન બન જાયે, જાન કા ખતરા હો, તો અપને પ્રોટેક્શન કે લિયે કભી કભાર હથિયાર ચલાને ભી પડતે હૈ. લેકિન મેરા દોસ્ત દિલ કા બહોત અચ્છા હૈ.’

‘હે ભગવાન, લડકા સ્મગલિંગ કરતા હૈ, ગેંગસ્ટર હૈ, ગોલીબારી ભી કરતા હૈ, લેકિન ઉસકા કોઈ દોષ નહીં. વાહ!’

‘અરે અરે, મૌસીજી. આપ તો આપ તો મેરે દોસ્ત કો ગલત સમઝ રહીં હૈ. યે સબ તો કલ કી બાતેં હૈં. અબ તો વો એકદમ સુધર ગયા હૈ. સમાજસેવા ભી કરતા હૈ.’

‘એક બાત કી દાદ દૂંગી, બેટા. ભલે સૌ બુરાઇયાં હો તુમ્હારે દોસ્ત મેં, લેકિન તુમ્હારે મૂંહ સે ઉસકે લિયે તારીફેં હી નીકલતી હૈ!’

‘અબ ક્યા કરું, મૌસી, મેરા તો દિલ હી કુછ ઐસા હૈ! તો હમ યે બાયોપિક પક્કા સમજેં?’

***

આ આખેઆખો પ્રસંગ અર્જુન રામપાલ સ્ટારર ‘ડેડી’ને શબ્દશઃ લાગુ પાડી શકાય તેમ છે. ચારેકોર ઢોલ વગાડીને જાહેર કરવામાં આવ્યું છે તેમ, ડેડી મુંબઈના ગેંગસ્ટર અરુણ ગવળીની બાયોપિક છે. ફિલ્મ એવી છે કે એક્ટિંગ, ડિટેલિંગ, પ્રોડક્શનના મામલે પીઠ થાબડવી પડે, પણ ફિલ્મનો માંહ્યલો એવો હાડોહાડ કરપ્ટ છે કે પીઠ પર જોરથી ધબ્બો મારવો પડે. કેમકે, ‘બેઝ્ડ ઑન અ ટ્રુ સ્ટોરી’ અને ‘બાયોપિક’ના નામે આ ફિલ્મ અરુણ ગવળીના ક્રાઇમને ગ્લોરિફાય કરવાનો અને એને માત્ર પરિસ્થિતિનો શિકાર બતાવીને એનાં કારનામાં જસ્ટિફાય કરવાનો પ્રયત્ન વધારે છે.

હમ પંછી એક ચાલ કે

મુંબઈની દગડી ચાલમાં અમુક બિચારા લુખ્ખાઓ રહે છે (આવું ફિલ્મમાં ગવળીની જ એક નજીકની વ્યક્તિ બોલે છે). એ બિચારાઓના કેન્દ્રમાં છે અરુણ ગુલાબ ગવળી (અર્જુન રામપાલ). કેરમ રમીને અને લુખ્ખાગીરી કરીને થાકે એટલે છૂટક ક્રાઇમ કરી જાણે. એમાં સતત ગોગલ્સ પહેરી રાખતા એક બડે ભાઈનો હાથ પડ્યો એટલે આ લુખ્ખેશોની પ્રગતિ થઈ. એ લોકો કોન્ટ્રાક્ટ કિલર્સ બન્યા, ખંડણીખોર બન્યા. એમાં પાછો દગાખોરીનો, ફાટફૂટનો, ડબલ ક્રોસિંગનો રંગ ભળ્યો. ઉપરથી પોલીસે પણ પોતાના તરફથી યથાશક્તિ લોહીનો લાલ રંગ રેડ્યો.

આમ જુઓ તો ગવળીનો રાઇઝ, દાઉદ સાથેની એની દુશ્મની, શિવસેનાના ધારાસભ્યની હત્યાનો કૅસ, એનું રાજકારણમાં ઝંપલાવવું, ધારાસભ્ય બનવું અને જેલમાં જવું, આમાંથી કશું જ અજાણ્યું નથી. ઇન ફેક્ટ, સાવ નજીકના ભૂતકાળની જ આ ઘટનાઓ છે. એક સિમ્પલ વિકિપીડિયા સર્ચથી પણ તે મળી શકે તેમ છે. અહીં જે અલગ છે તે છે ફિલ્મની ટ્રીટમેન્ટ, તેનું ડિટેલિંગ અને ગવળીને એ જેવા રંગનાં કપડાં પહેરે છે તેવો જ ચીતરવાનો પ્રયાસ.

ઉપર ગાંધી ટોપી, નીચે ગોડસેગીરી

‘ડેડી’ના ડિરેક્ટર અશીમ આહલુવાલિયાએ અગાઉ નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકીને લઇને ‘મિસ લવલી’ નામે એક ફિલ્મ બનાવેલી. ઈ.સ. 2012ના ‘કાન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ’માં સિલેક્ટ થઇને સ્પર્ધાત્મક કેટેગરીમાં સામેલ થયેલી એ ફિલ્મ એંસીના દાયકાની સસ્તી ‘સી ગ્રેડ હોરર-પોર્ન મુવી ઇન્ડસ્ટ્રી પર આધારિત હતી. (એ ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી નિહારિકા સિંઘ FTII ખાતે અમારી ક્લાસમેટ હતી અને ખુદ આહલુવાલિયા પોતાની આ ફિલ્મ બતાવવા આવેલા, એ જસ્ટ ખોંખારો ખાવા સારુ!) ઓછા બજેટમાં બનેલી આવી ફિલ્મોને ‘ઇન્ડી’ મુવી કહે છે. ‘ઇન્ડી’ યાને કે ‘ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’, જેને કોઈ મોટા પ્રોડ્યુસર વગેરેનું બૅકિંગ ન હોય તેવી. પરંતુ અસીમભાઈની એ ફિલ્મમાં મુંબઈનો ગંદો-ગોબરો ચહેરો, અંધારિયાં ઘર-દુકાન, ઝાંખી બળતી લાલ-લીલી લાઇટો, મગજમાં જાતભાતની ખુરાફાતો લઇને ફરતા ગ્રે શૅડવાળાં પાત્રો, પૉર્નની કેટેગરીમાં જતું રહે તેવાં સેક્સ સીન, ક્રૂર હત્યાઓ એવી ‘નિઓ નુઆર’ (Neo Noir) પ્રકારની ફિલ્મો જેવી સામગ્રી હોય છે.

અશીમ આહલુવાલિયાની ‘ડેડી’ એમની જ ‘મિસ લવલી’નું બિગ બજેટ વર્ઝન જોતા હોઇએ એવું લાગે છે. એક સોંગ અને કેટલાંય દૃશ્યોમાં ડિટ્ટો ‘મિસ લવલી’ની જ છાંટ વર્તાય છે.

ફિલ્મમાં સૌથી વધુ અપીલ કરે તેવી પહેલી બાબત છે તેનું ડિટેલિંગઃ સિત્તેરના દાયકાથી શરૂ થતી આ સ્ટોરીમાં પાત્રોના દેખાવ, પહેરવેશ અને એમની આસપાસની ચીજો બધું જ સમય સાથે બદલાતું જાય છે. એ વખતની દગડી ચાલ (જોકે એક સીનમાં દગડી ચાલ અને બૅકગ્રાઉન્ડમાં મીલોનાં ભૂંગળાં બિલકુલ કમ્પ્યુટરથી બનાવેલાં લાગે છે), ત્યારની ગાડીઓ, ચલણી નોટો, હથિયારો, દાણચોરીમાં આવતી વસ્તુઓ (જેમાં ટેપ રેકોર્ડર, વીડિયો કેસેટ પ્લેયર, પર્ફ્યુમ જેવી ચીજો હોય), એ વખતનાં પોલીસ થાણાં-તેમાં ફાઇલોનાં થોથાં (એ જોકે હજી ખાસ બદલાયાં નથી), હવાલદારોના યુનિફોર્મ, મટકા-જુગારના અડ્ડા, સિનેમા થિયેટર, ક્યાંક દીવાલો પર દેખાતું ગુજરાતી લખાણ… મુંબઈ પણ એવું કે જેમાં ક્યાંય ગેટ વે ઑફ ઇન્ડિયા, તાજ હોટેલ, મરીન ડ્રાઇવ ન દેખાય, બલકે ગરીબ-ગીચ-ગંદા-અંધારિયા વિસ્તારો જ દેખાય. આ બધાને લીધે એક ઑથેન્ટિક ફીલ ઊભી થાય છે.

બીજો પ્લસ પોઇન્ટ છે અર્જુન રામપાલ સહિત મોટાભાગનાં પાત્રોનું કાસ્ટિંગ અને તેમની એક્ટિંગ. રામપાલે ખાસ કરીને પાછલી ઉંમરમાં (ગાંધી ટોપી આવ્યા પછીના) ગવળીનો લુક અને એની બૉડી લેંગ્વેજ આબાદ પકડી છે. હા, અસલી ગવળી ક્યાંય વધુ ‘આયેલા-ગયેલા’ ટાઇપનું ટપોરી હિન્દી બોલે છે. બીજી સૌથી જબરદસ્ત એક્ટિંગ છે ડિરેક્ટર કમ એક્ટર નિશિકાંત કામતની. એમણે એન્કાઉન્ટર સ્પેશ્યાલિસ્ટ પોલીસ અધિકારી વિજયકર (રિયલ લાઇફના વિજય સાળસકર)ની ભૂમિકા ભજવી છે. જોકે, ખેંખલી નિશિકાંત એન્કાઉન્ટર સ્પેશ્યાલિસ્ટ કરતાં પાંડુ હવાલદાર વધુ લાગે છે એ જુદી વાત છે. એટલું ખરું કે ખરબચડી-ડાર્ક ચામડી, ચંબુછાપ ચશ્માં, ઠંડી ક્રૂરતા અને થોડી ખોડંગાતી ચાલ એ બધાને કારણે એ અત્યંત ડરામણા અને લગભગ ઓળખી ન શકાય તેવા લાગે છે. ગવળીની ‘B.R.A.’ ગેંગ (બાબુ, રામા, અરુણ)ના અન્ય મેમ્બર્સ રામા નાઇક (રાજેશ શ્રિંગારપુરે) અને બાબુ (ગોળમટોળ આનંદ ઇંગળે) પણ એટલા જ ઇફેક્ટિવ છે. ગવળીની પત્ની બનનારી તમિળ એક્ટ્રેસ ઐશ્વર્યા રાજેશ પણ વલ્નરેબલ છતાં ટફ લાગે છે. પરંતુ કાસ્ટિંગનો સૌથી મોટો લોચો છે, દાઉદની ભૂમિકા કરનારા સરપ્રાઇઝ એક્ટરનો. એ કોણ છે ગુપ્ત રખાયું છે એટલે તમે જાતે જ જાણી લેજો, પરંતુ એટલું ખરું કે એ અત્યાર સુધીનો સૌથી હસ્કી અવાજવાળો દાઉદ છે. (બાય ધ વે, આપણા ફિલમવાળાઓને દાઉદનું ભયંકર ઘેલું છે. અહીં પણ એને લાર્જર ધેન લાઇફ રીતે જ પેશ કરાયો છે, એ જાણે ગોગલ્સ સાથે જ જન્મ્યો હોય એ રીતે ઘરના અંધારામાં પણ ગોગલ્સ પહેરી રાખે, એ સતત સ્લો મોશનમાં જ બોલે-ચાલે… હા, એમનું સાચું નામ ન લેવામાં આવે!)

ક્યાંક સિત્તેરના દાયકાની ફિલ્મોની યાદ અપાવે તેવું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક તો ક્યાંક લોહીના ખાબોચિયામાં પડેલી લાશને કૂતરાં ચાટતા હોય, ગવળી પોતાની ધાવણી દીકરીને એક હાથમાં રિવોલ્વર અને બીજા હાથમાં ઘૂઘરો રાખીને રમાડતો હોય, દાઉદભાઈનું ખાવાનું શા માટે પહેલાં ટેસ્ટ કરાતું હોય, શા માટે અમુક સીન્સમાં નિશિકાંત કામત ખોડંગાતા હોય (જેનું કારણ પછી જાણવા મળે), જે રીતે જેલમાં ગાંજો સપ્લાય થાય, લિફ્ટ પર શૂટઆઉટ થાય… એવી ઘણી સટલ્ટી (Subtlety)વાળી મોમેન્ટ્સ આ ફિલ્મમાં વેરાયેલી પડી છે. લેકિન અફસોસ, મોટાભાગની ફિલ્મ વિશે આવું કહી શકાય તેમ નથી. બાળાસાહેબ ઠાકરેના ‘આમચે મુલે’વાળી વાતને પણ એક અખબારી હેડલાઇનમાં જ પતાવી દેવામાં આવી છે.

ફિલ્મનો સૌથી મોટો માઇનસ પોઇન્ટ છે, તેની પાછળનો ઇરાદો. ફિલ્મના ટ્રેલરથી લઇને સતત આપણને એવું ઠસાવવામાં આવે છે કે અરુણ ગવળી તો બિચારો સંજોગોનો શિકાર હતો, બાકી હતો એ એકદમ 24 કેરેટનું હૃદય ધરાવતો દિલદાર માણસ. બિચારાને પરિસ્થિતિએ ગુનાખોરીમાં ધકેલ્યો. એને તો ગુનાખોરીની દુનિયામાંથી બહાર નીકળવું હતું, પણ હરીફ માફિયાઓ સાથે મળેલી કરપ્ટ પોલીસ-સિસ્ટમે એને ફરી ફરીને ગુનેગાર બનાવ્યો. ફિલ્મમાં એવી લાઇનો પણ મુકાઈ છે કે, ‘મૈં બદલ ગયા પર તુમ લોગ બદલને નહીં દેતે.’ ધારાસભ્ય બનેલો ગવળી જ્યારે વિધાનસભામાં બેસવા જાય ત્યારે અન્ય ધારાસભ્યો એનાથી દૂર જતા રહે એ દૃશ્ય તો એ રીતે શૂટ થયું છે કે ગવળી જાણે ખરેખરી અસ્પૃશ્યતાનો શિકાર હોય! સૅકન્ડ હાફનો મૅજર પોર્શન જે છે અને જેના માટે ગવળી અત્યારે આજીવન કારાવાસમાં છે, તે ખૂનકેસને પણ એ રીતે રજૂ કરાયો છે કે જાણે ગવળીને ખોટો ફસાવી દેવામાં આવ્યો હોય.

મીડિયામાં અર્જુન-અશીમે દાવો કર્યો છે કે એમની આ ફિલ્મ રામ ગોપાલ વર્મા-અનુરાગ કશ્યપથી લઇને ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોના ચાહકોને પણ મજા પડે એ રીતે બનાવાઈ છે અને એ ટિપિકલ ગેંગસ્ટર મુવી નથી. પરંતુ યકીન માનો, આ ફિલ્મ પણ અગાઉ આવી ગયેલી ફિલ્મોથી જરાય અલગ નથી. ઊલટું અહીં તો અલગ અલગ પાત્રો (ગવળીની માતા, પત્ની, સાથીદારો વગેરે)ના માધ્યમથી ફ્લૅશબેકમાં વાર્તા કહેવાઈ છે. એટલે સ્ટોરી સતત સિત્તેર-એંસી-2000ના દાયકાઓમાં કૂદાકૂદ કરતી રહે છે અને આપણને કન્ફ્યુઝ કરતી રહે છે કે એક્ઝેક્ટ્લી કયા કાળમાં વાર્તા ચાલી રહી છે! પ્લસ ફિલ્મમાં એટલા બધા અજાણ્યા ચહેરાઓ છે કે કોણ કોના માટે કામ કરે છે ને કોણ કોનું શા માટે ઢીમ ઢાળે છે એ જ ન ખબર ન પડે. ગમે તે હોય, પણ આ ફિલ્મના સાઉન્ડમાં જબ્બર લોચો છે. સંખ્યાબંધ ડાયલોગ્સ સમજાતા નથી ને આપણે ‘હેં? શું બોલ્યો એ?’ એવું જ પૂછતા રહીએ છીએ. એક તરફ ગવળીને ‘રોબિનહૂડ’-લોકોનો નેતા ગણાવાયો છે, પણ બીજી બાજુ લોકો સાથેના એના ઇન્ટરએક્શનના ગણીને બે જ સીન બતાવ્યા છે. આટલું ઓછું હોય તેમ સવા બે કલાકની આ ફિલ્મ અતિશય સ્લો છે. સામાન્ય ફિલ્મોથી વિપરિત આ ફિલ્મનો ફર્સ્ટ હાફ ઠીચુક ઠીચુક ચાલે છે, જ્યારે બીજા હાફમાં યાને કે ઇન્ટરવલ પછી કહેવા માટે ખાસ કંઈ બચ્યું જ નથી. મંજે, ગોલિયાં ચલતી રહતી હૈ, ઔર હમ પકતે રહતે હૈ!

ક્રાઇમ કર, ફિલ્મોં મેં ડાલ

એક ડેડી હતી, મહેશ ભટ્ટની. એકદમ સંવેદનશીલ. અહીં સંવેદનો કરતાં બંદૂકની ગોળીઓ વધુ બોલે છે. કેરિકેચરિશ પાત્રોવાળી. રોબિનહૂડ ગેંગસ્ટર, ગ્લમરવાળા માફિયા ડોન, કરપ્ટ અને માફિયાઓની પંગતમાં બેસી ગયેલી પોલીસ, અપોર્ચ્યુનિસ્ટિક નેતાઓ, વલ્નરેબલ અને ઠેબે ચડતાં સ્ત્રીપાત્રો… નથિંગ ન્યુ. બોલિવુડિયા બાયોપિક્સમાં બનતું આવ્યું છે તેમ તેને જોવી હોય તો ટાઇમપાસ મનોરંજન તરીકે જોવી, તેને ગંભીરતાથી લેવાની કે હિસ્ટોરિકલ ફૅક્ટ તરીકે સાચી માનીને ઑપિનિયન બાંધવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી.

(Reviewed for divyabhaskar.co.in)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements