OK Jaanu

નૉટ ઓકે, મણિ સર

***

તમિળમાંથી હિન્દીમાં આવતાં સુધીમાં આ ફિલ્મમાં રહેલો મણિ રત્નમ અને એ. આર. રહેમાનનો મૅજિકલ ટચ ક્યાંય ખોવાઈ ગયો છે.

***

ok-jaanu-new-posterડિયર મણિ સર,

ભારતમાં ફિલ્મ જોનારાઓની એક આખી પેઢીની જેમ અમે પણ તમારી ફિલ્મો જોઈ જોઈને મોટા થયા છીએ. જે રીતે તમે અઘરામાં અઘરી વાતને પણ હળવાશથી કહી દો છો, જે રીતે 24 ફિલ્મો બનાવ્યા પછીયે તમને ‘ક્રિએટિવ ફટિગ’ નથી લાગ્યો, જેવું પેશન તમારી એકેક ફિલ્મમાં દેખાય છે, એ જોતાં તમને ભારતીય સિનેમાની જીવતી જાગતી ઇન્સ્ટિટ્યુશન કહેવામાં એક ટકોય અતિશયોક્તિ નથી. પરંતુ તમે જ્યારે તમારી પોતાની ફિલ્મને હિન્દીમાં બીજા કોઈ ડિરેક્ટરને બનાવવા સોંપી દો ત્યારે અમને જોનારાઓને તો સગી માએ પોતાનું સંતાન બીજા કોઇને દત્તક આપી દીધું હોય એવું દુઃખ થાય. એવું દુઃખ અમને શાદ અલીએ તમારી ‘અલાઈપાયુથે’ને ‘સાથિયા’ના નામે બનાવેલી ત્યારે થયેલું. હવે એ જ દુઃખનું રિપિટેશન બે વર્ષ પહેલાં તમે જ તમિળમાં બનાવેલી ‘ઓ.કે. કન્મની’ની હિન્દી રિમેક ‘ઓકે જાનુ’ જોઇને અત્યારે થઈ રહ્યું છે. એટલે જ તમને આ ઑપન લૅટર લખવાની નોબત આવી છે.

તમારી ઘણી ફિલ્મોમાં અમે જોયું છે કે હીરો-હિરોઇનને તમે શરૂઆતમાં જ પરણાવી દો. પરંતુ ‘ઓ.કે. કન્મની’ની વાત અલગ હતી. અમને યાદ છે, તેની રિલીઝ વખતે તમે કહેલું કે એ ફિલ્મમાં તમે એવું બતાવવા માગતા હતા કે અત્યારના યુવાનો બહારથી ભલે મૉડર્ન થયા હોય, પરંતુ અંદરથી તો હજીયે એવા જ ટ્રેડિશનલ છે. તેમાં તમે મલયાલમ સુપરસ્ટાર મમૂટીના હોનહાર દીકરા દુલ્કર સલમાન અને નમણી નિત્યા મેનનની એકદમ ફ્રેશ જોડીને કાસ્ટ કરેલી. સ્ક્રીન પર એ બંને ‘મેઇડ ફોર ઇચ અધર’ લાગતાં હતાં. એ બંને ઉપરાંત પોતાની અલ્ઝાઇમર્સ ડિસીઝથી પીડાતી પત્નીની કાળજી લેતા પ્રકાશ રાજ અને યાદદાસ્ત ગુમાવી રહેલાં પરંતુ પ્રેમ અકબંધ રાખીને રહેતાં એમનાં પત્ની તરીકે લીલા સૅમ્સનની જોડીમાં પણ એવી જ ઉષ્મા દેખાતી હતી.

અફ કોર્સ, ‘ઓકે જાનુ’ પણ રિમેક છે એટલે ફ્રેમ બાય ફ્રેમ સરખી છે. અમેરિકા જવાનું સપનું લઇને મુંબઈ આવેલો વીડિયો ગેમ ડિઝાઇનર યુવાન આદિત્ય (આદિત્ય રૉય કપૂર) પૅરિસ જઇને આર્કિટેક્ચર ભણવાનું સપનું લઇને ફરતી યુવતી તારા (શ્રદ્ધા કપૂર)ને મળે. બંનેની કેમેસ્ટ્રી ક્લિક થાય, એકબીજા સાથે ફરે-હરે, ગીતો ગાય અને પ્રેમમાં પડે. લગ્ન અને બાળકોની બબાલમાં ન માનતાં આ બંને છૂટાં પડતાં પહેલાં સાથે રહેવા માટે લિવ ઇનમાં રહે અને ત્યાં જ નસિરુદ્દીન શાહ-લીલા સૅમ્સનનો સંબંધ જોઇને સાથે રહેવાનાં અને એકબીજાની જવાબદારી ઉપાડવાનાં પાઠ શીખે. ફાઇન. વાત સરસ છે, પરંતુ હિન્દી અવતરણની પ્રક્રિયામાં તે મૂળ મૅજિક ક્યાંક વરાળ થઇને ઊડી ગયો છે.

તમિળ વર્ઝનનું નામ તમે કેવું મસ્ત રાખેલું, ‘ઓ કાધલ કન્મની’, એટલે કે ‘ઓ પ્રિયે, આંખ જેવી અ0e09a8adb1855f1820fdf1d42477e131ણમોલ’. જ્યારે
હિન્દીમાં એના જેવું જ નામ રાખવાની લાલચમાં ‘ઓકે જાનુ’ જેવું તદ્દન ફિલ્મી મિનિંગલેસ ટાઇટલ આપી દેવાયું. એ રીતે તો ‘ઓકે ટાટા બાય બાય’ રાખ્યું હોત તોય શું ફરક પડવાનો હતો?

‘આશિકી-2’ની હિટ જોડી આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરને રિપીટ કરવાનો આઇડિયા માર્કેટિંગની રીતે પર્ફેક્ટ છે. પરંતુ ‘આશિકી-2’ની સફળતામાં એ બંને વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી કરતાં તેના જબરદસ્ત સંગીતનો ફાળો વધારે હતો. અહીં આ જોડી પોતાનું એ જૂનું બૅગેજ લઇને સાથે આવે છે અને એટલે જ પબ્લિકમાંથી હજીયે ‘આરોહી’ના નામની બૂમો પડે છે. શ્રદ્ધા કપૂર ઍક્ટિંગ કરતાં પોતાની ક્યુટનેસ જ વટાવતી હોય તેવું વધારે લાગે છે. ‘ગૅમર’ લખેલું મોબાઇલનું કવર અને લૅપટોપની ‘સ્ટાર વૉર્સ’ની સ્કીનને બાદ કરતાં આદિત્ય રૉય કપૂર એકેય ઍન્ગલથી વીડિયો ગૅમ ડિઝાઇનર લાગતો નથી. ફિલ્મમાં એનો ‘મુંબઈ 2.0’ ગૅમનો કન્સેપ્ટ પણ તદ્દન ડમ્બ ડાઉન થઈ ગયો છે. ઑરિજિનલ વર્ઝનમાં તમે એસ્ટાબ્લિશ કરેલું કે એક ઝાકઝમાળ, ગ્લેમરથી ભરેલું અપર મુંબઈ હોય અને કોન્ટ્રાક્ટ કિલર્સ, ડ્રગ્સ, હવાલા, બ્લૅક મનીથી ભરેલું બીજું લૉઅર મુંબઈ હોય. અપર મુંબઈથી શરૂ થતી ગૅમ લૉઅર મુંબઈમાં જાય એ કન્સેપ્ટનો છેદ જ અહીં ઊડી ગયો છે. સર, તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી એ અમને ખબર છે, પણ જેમના માટે આ ફિલ્મ છે તે અહીંના યુવાનો દુનિયાભરની વીડિયો ગૅમ્સ રમે છે.

‘ઓ.કે. કન્મની’નું મ્યુઝિક સુપરહીટ હતું અને બે વર્ષ પછી આજેય એટલું જ ફ્રેશ લાગે છે. તમે એ.આર. રહેમાન સાથે મળીને જે કમાલ કરેલો છે તે અમે છેક ‘રોજા’થી અને એમાં ગુલઝાર સાહેબને ઉમેરીએ તો ‘દિલ સે’ અને ‘સાથિયા’ના જમાનાથી જોતા આવ્યા છીએ. કમનસીબે એ જાદુ અહીં દેખાતો નથી. નો ડાઉટ, ઑરિજિનલ ‘ઓ.કે. કન્મની’નાં મૂળ ગીતોનાં હિન્દી વર્ઝન (‘ઓકે જાનુ’, ‘કારા ફનકારા’ અને ‘જી લે’) સાંભળવામાં તો મજા પડે છે, પણ તેના શબ્દોમાં ઑરિજિનલમાં હતું એવું કાવ્યતત્ત્વ ખોવાઈ ગયું છે. ઑરિજિનલમાં અફલાતૂન લવ સોંગ હોવા છતાં તેને બદલે તમારા અને રહેમાનના ‘હમ્મા હમ્મા’નું બાદશાહને લઇને જે અત્યંત કંગાળ રિમિક્સ કર્યું છે એમાંથી માત્ર નાણાંકીય હેતુસર આ રિમેક બનાવાઈ છે તેની બદબૂ આવે છે. નહીંતર આ જ એ. આર. રહેમાન પોતાના ‘ઉર્વશી ઉર્વશી’નું ‘MTV અનપ્લગ્ડ’ માટે જે રિમિક્સ બનાવે તે એટલું જ અદભુત બને અને આમાં આવો દાટ વળે એ કઈ રીતે માની લઇએ? અરિજિતે ગાયેલું ‘ઇન્ના સોણા’ જેવું ઠીકઠાક ગીત પણ ધીમી પડી ગયેલી ફિલ્મની ગતિને ઓર ધીમું પાડે છે.

અહીં સ્ક્રીનપ્લેમાં તમારું નામ છે, પરંતુ અમને ખબર છે કે અમારા તમિળ જેવું જ તમારું હિન્દી છે. ડાયલોગ્સમાં ગુલઝાર સાહેબનું નામ દેખાય છે. નસિરુદ્દીન શાહના મોઢે બોલાયેલા ‘આસ્તિન ચઢા દેના ઝરા મેરી’, ‘હિમાકત-એ-નાઉમ્ર’, ‘મરીઝ-એ-ઇશ્ક’ જેવા શબ્દપ્રયોગોમાં એ દેખાઈ પણ આવે છે. પરંતુ બાલકૃષ્ણ દોશી જેવા દિગ્ગજ ગુજરાતી આર્કિટેક્ટ માટે તમારી ફિલ્મમાં ‘ઠરકી’ જેવો હલકો શબ્દ વપરાય? એમના ગેસ્ટ અપિયરન્સમાં ‘અમદાવાદની ગુફા’ની રચના વિશે બોલાતી બે લાઇન પણ મહત્ત્વની હતી, જ્યારે તે આખો કેમિયો અહીં માત્ર નામનો જ બનીને રહી ગયો છે. ફિલ્મમાં ‘ઇતના તંગ આ ગયે હો તો છોડ ક્યું નહીં દેતે?’ એ લાઇન તો આ જ શાદ અલીવાળી ‘સાથિયા’માં પણ હતી. મતલબ કે ટ્રાન્સલેશન સિવાય ખાસ કોઈ ક્રિએટિવિટી ઉમેરાઈ નથી. ઉપરથી તમારો પૅશનેટ-મૅજિકલ ટચ પણ નથી. એટલે જ દુલ્કર સલમાન-નિત્યા મેનનની જેમ આદિત્ય રૉય કપૂર-શ્રદ્ધા કપૂરના પ્રેમમાં અમે પડી શકતા નથી. વળી, ખોટી જગ્યાએ સ્પોન્સરનું પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ મુકાયું હોય પૈસા કમાવવા માટે આ ફિલ્મ બનાવાઈ હોવાનું વધારે સ્પષ્ટ થાય.

તમારી ઑરિજિનલ ફિલ્મથી વિપરિત અહીં મુંબઈ એક પાત્ર તરીકે ઊપસતું નથી, બસ એક બૅકડ્રોપ બનીને રહી જાય છે. ઑરિજિનલ આદિ-તારાની નિર્દોષતા પણ અહીં ગાયબ છે. મુંબઈને, અમદાવાદને, પોતાની સ્વતંત્રતાને, ખરેખરા પ્રેમને માણતાં ક્યુટ છતાં મૅચ્યોર પ્રેમીઓને બદલે અહીં એમનામાંથી વાસના ટપકતી વધારે દેખાય છે (કર્ટસીઃ ‘હમ્મા હમ્મા’ ગીતનું પિક્ચરાઇઝેશન). શૃંગાર રસને નજાકત અને મર્યાદાથી ફિલ્માવવામાં ન આવે તો તેને વાસનામાં પલટાઈ જતાં વાર નથી લાગતી તે તફાવત ઑરિજિનલ અને આ હિન્દી વર્ઝન જોતાં બરાબર સમજાઈ જાય છે.

અમને ખબર છે કે તમે હિન્દી ફિલ્મો જોતા નથી, પરંતુ જસ્ટ જણાવવાનું કે હમણાં જ અમે આદિત્ય ચોપરાની મહાકંગાળ ‘બેફિક્રે’ જોઈ છે, જેમાં આવી જ સ્ટોરી હતી. તે આ ફિલ્મની રિલીઝનું કમનસીબ ટાઇમિંગ ગણી શકાય. લેકિન અગાઉ પણ આવી જ થીમ ધરાવતી અનેક ફિલ્મો આવી ગઈ છે. તમારો ટચ ‘ઓ.કે. કન્મની’ને એ ફિલ્મોથી અને ‘ઓ.કે. જાનુ’થી અલગ પાડતો હતો. તે અહીં નથી, એટલે અમારા માટે તો તમારા પ્રોડક્શનની આ ફિલ્મ એક સરેરાશ માઇલ્ડ એન્ટરટેનિંગ ફિલ્મ બનીને રહી ગઈ છે.

એટલે પ્લીઝ, તમારી હવે પછીની અદિતી રાવ હૈદરી સ્ટારર ફિલ્મ ‘કાત્રુ વેલિયિદાઈ’ને હિન્દીમાં બનાવો તો ડિરેક્શનનું સુકાન તમારી પાસે જ રાખશો.

બસ એ જ,
તમારા કરોડો ચાહકો પૈકીનો એક.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

P.S. મણિ રત્નમની ઑરિજિનલ તમિળ ‘ઓ.કે. કન્મની’નો અને દુલ્કર સલમાનની મલયાલમ ફિલ્મ ‘કલિ’નો રિવ્યુ વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરોઃ
https://jayeshadhyaru.wordpress.com/2016/04/11/kali-malayalam/

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

ફિતૂર

આગ કા દરિયા, ડૂબ કે જાના

***

‘ફિતૂર’ જોયા પછી ખ્યાલ આવે કે વિશાલ ભારદ્વાજના પેંગડામાં પગ નાખવો પણ આસાન નથી.

***

fitoor_hindi_film_posterકોઈ નાટક, નવલકથા કે લોકવાર્તાને નવા જ સ્થળ-કાળમાં ફિલ્મ તરીકે અડૅપ્ટ કરો, એટલે સર્જકની જવાબદારી જંગી સ્કોર ચૅઝ કરતા બૅટ્સમેન જેવી વધી જાય. અગાઉ ડિરેક્ટર અભિષેક કપૂરે ચેતન ભગતની હાડોહાડ કમર્શિયલ ફિક્શન ‘થ્રી મિસ્ટેક્સ ઑફ માય લાઇફ’ને ‘કાયપો છે’ તરીકે અડૅપ્ટ કરેલી. હવે એમણે ચાર્લ્સ ડિકન્સની ‘ગ્રેટ એક્સપેક્ટેશન્સ’નો વારો કાઢ્યો છે. પરંતુ ક્લાસિકનો આત્મા કાઢીને બૉલીવુડના કમર્શિયલ ખોળિયામાં પૂરવા માટે વિશાલ ભારદ્વાજ જેવો ઇલમ જોઇએ. આ ઇલમમાં મહારત મેળવવામાં અભિષેક કપૂરને હજી છેટું છે. તેમ છતાં ઇશ્કિયા મિજાજના ફકીરની જેમ દિલદાર હૈયું રાખીને જુઓ તો ફિલ્મમાં લુત્ફ ઉઠાવવા જેવી ઘણી બધી બાબતો મળી આવે તેમ છે.

કભી કિસી કો મુકમ્મલ જહાં નહીં મિલતા

આજથી દોઢ દાયકા પહેલાંનું કાશ્મીર. ત્યાંની માલીપા રહે હાથમાં કારીગરી અને કળાનો કસબ લઇને પેદા થયેલો નૂર નામનો ટાબરિયો. એ જ શ્રીનગરમાં એક રાણીસાહેબા બેગમ હઝરત જહાં (તબુ) પણ એમની નાનકડી દીકરી ફિરદૌસ સાથે રહે. ફિરદૌસ હતી જ એવી. જન્નતની હૂર. એક દિવસ બેગમસાહેબાએ નૂરને જોયો અને એ જ દિવસથી ફિરદૌસની સરભરામાં રાખી લીધો. આ બાજુ નૂર ફિરદૌસના ઇશ્કના કળણમાં ધસ્યો તો બીજી બાજુ ફિરદૌસ લંડન રવાના થઈ ગઈ. વર્ષો વીત્યાં. નૂર નિયાઝી (આદિત્ય રૉય કપૂર) હવે કાબેલ ચિત્રકાર અને શિલ્પકાર છે. બૅગમ હઝરત જહાં એને સ્કોલરશિપ પર દિલ્હી મોકલે છે, જ્યાં ભેદી રીતે રાતોરાત નૂરમિયાંના પરચમ લહેરાવા માંડે છે. દિલ્હીમાં જ નૂરને એના દિલનો ફિતૂર એવી ફિરદૌસ (કૅટરિના) મળે છે. બચપન કી મહોબ્બત તો ફિરદૌસને યાદ છે, પણ અત્યારે એની જિંદગી નવો મોડ લઈ ચૂકી છે.

પણ એક મિનિટ, બેગમ સાહેબા નૂર પર આટલાં મહેરબાન શા માટે છે? એ આખો વખત છાતી પર કોઈ ભાર વેંઢારતાં હોય તેમ માયૂસ કેમ રહે છે? નૂર એવો તે કયો કોહિનૂર હતો કે રાતોરાત છવાઈ ગયો? અને સૌથી મહત્ત્વનું, નૂરના ફિરદૌસ સાથેના ઇશ્કનો શિકારા ઝેલમને કાંઠે પહોંચશે ખરો?

દિલ-એ-નાદાં તુઝે હુઆ ક્યા હૈ

જો તમે ચાર્લ્સ ડિકન્સની એ ક્લાસિક નવલકથા ‘ગ્રેટ એક્સપેક્ટેશન્સ’ વાંચી હશે તો ફર્સ્ટ હાફ જોઇને તમારું દિલ મુઘલ ગાર્ડનની જેમ ખીલી ઊઠશે. પરંતુ ઇન્ટરવલ પછી ક્લાસિક કથા પર બૉલીવુડનો કલર ચડતો જોઇને નિરાશાનું એવલેન્ચ આવી જાય. ‘ફિતૂર’ને ધિક્કારવી હોય તો અનેક મુદ્દા મળી રહે તેમ છે. જેમ કે, એક ક્લાસિક નવલકથાનો આખો ધ્વનિ જ બદલાવી નાખ્યો છે. ચટ મંગની અને પટ બ્યાહ ટાઇપની ફાસ્ટફૂડ જેવી ફિલ્મો જોનારાઓને તો આ ફિલ્મ એક સ્કાયસ્ક્રેપર પરથી તરતા મૂકેલા પીંછા જેવી સ્લો લાગશે. બિલોરી કાચને થોડો આગળ પાછળ કરો તો એવુંય દેખાશે કે આ કૅટરિના દેખાય છે જબ્બર, પણ એના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈ જેન્યુઇન એક્સપ્રેશન્સ દેખાતાં નથી. ઇવન ટાઇટલ જેવો ઈશ્કનો ફિતૂર પણ મિસિંગ છે. ઇવન કાશ્મીરમાં ફ્રીડમ ઑફ એક્સપ્રેશન અને મિયાંદાદને માફ કરી દેવાની વાત હોય, સંવેદનશીલ દર્શકો ત્યાંય કકળાટ કરી મૂકશે (દાઉદના વેવાઈને અમે શેના માફ કરીએ, હેં?).

કાશ્મીર અને તબુ હોય એટલે બહુ બધા લોકોને ‘હૈદર’ યાદ આવી જશે. કો’કને વળી (ઓ. હેનરીની ‘ધ લાસ્ટ લીફ’ પરથી બનેલી) ‘લૂટેરા’ પણ દેખાશે. અબોવ ઑલ, મિસ્ટર અભિષેક કપૂર એક ક્લાસિકને કચકડે ઉતારવાનું કમઠાણ લઇને બેઠા છે, એનો ભાર આ  ફિલ્મની એકેએક ફ્રેમમાં દેખાય છે. વધુ પડતો સ્લો મોશનનો અને લો એન્ગલ કેમેરાનો ઉપયોગ પણ એની ચાડી ખાય છે.

જનાબ, બધુંય કબૂલ. પરંતુ આપણે ગૌર ફરમાવીએ ફિલ્મની પોઝિટિવ બાબતો પર. એક તો આપણે ત્યાં પુસ્તકો પરથી ફિલ્મો બનાવવાની મજૂરી કરવાની જફામાં સર્જકો મોટે ભાગે પડતા નથી. એટલે માછલાં ધોવાશે જ એવી ખાતરી છતાં સળગતું હાથમાં લેવા બદલ પણ ડિરેક્ટર અભિષેક કપૂર અને એમના રાઇટર સુપાર્તિક સેનને ‘શુક્રિયા જનાબ’ કહેવું પડે. ફિલ્મને બહાને પણ જો ચાર લોકો ઑરિજિનલ કૃતિ વાંચે તો શું ખોટું? ફિલ્મ નબળી હશે તો આમેય ભુલાઈ જવાની છે.

પરંતુ આ ફિલ્મ પાછળ કરેલી મહેનત દેખાઈ આવે છે. એક તો અનય ગોસ્વામીના કેમેરાએ જે કશ્મીર ઝીલ્યું છે એ જોઇને જ ટિકિટના પૈસા વસૂલ થઈ જાય. એ સતત થતી બર્ફબારી, પાનખરની સિઝનમાં ચારેકોર છવાયેલાં ચિનારનાં લાલ રંગનાં સૂકાં પાંદડાં, ગરમાગરમ કાશ્મીરી કાવામાંથી ઊઠતી વરાળની સેરો, ચારેકોર છવાયેલું ડરામણું ધુમ્મસ, ઝેલમમાં હળવે હળવે સેલ્લારા મારતા શિકારા, બૅકગ્રાઉન્ડમાં સંભળાતા રબાબના સૂર, કાશ્મીરી કોતરણી, કાંગડીની ગર્માહટ, કાચનાં વિશાળ ઝુમ્મરો, જોઇને જ ડરની એક સિરહન પસાર થઈ જાય એવાં જમાનો જોઈ ચૂકેલાં મહેલનુમા ઘર વગેરે બધું જ તમને સીધું કાશ્મીરમાં ટેલિપોર્ટ કરી દેવા માટે પૂરતું છે.

કોણજાણે કેટલા સમયે આપણી ફિલ્મમાં આવી ખાલિસ ઉર્દુ ઝબાન સાંભળવા મળી છે. તસવ્વુર, મુખ્તલિફ, જઝબાત, નસીહત, જહન્નમ, ખાક, બરકત, કસીદે, નાકાબિલે બર્દાશ્ત, રફ્તાર, બદસલુક, હમિનસ્તો, યે ઇશ્ક નહીં આસાં… આવું અહીં બરફની જેમ વેરાયેલું પડ્યું છે. ઇવન ફિલ્મના કેટલાય સંવાદો શાયરીની ઝુબાનમાં જ લખાયેલા છે. મસલન, ‘જૂતોં સે આગે જહાં ઔર ભી હૈ’, ‘બૈઠે બૈઠે ખાક હો જાયેગા’, ‘આના પડતા હૈ, ઝિંદગી હૈ’, ‘હાલાત મુશ્કિલ હૈ, નાઉમ્મીદ નહીં’, ‘યે કમઝર્ફ દવાઇયાં જાન ભી તો નહીં લેતી’… આટલું બધું ઉર્દુ બોલાતું સાંભળીને લાગે કે નીચે ‘સ્મોકિંગ કિલ્સ’ની ચેતવણી પણ ઉર્દુમાં હોવી જોઇએ, કે ‘જિગર સે ઉઠતા ધુઆં આપ કો જન્નતનશીન કર સકતા હૈ.’

કળા-સાહિત્યના શોખીનોને ‘અ ટૅલ ઑફ ટુ સિટીઝ’નાં વાક્યો ક્વોટ થતાં સાંભળીને કે નૂરજહાંની ‘હમારી સાંસો મેં આજતક વો, હિના કી ખુશબૂ મહક રહી હૈ’ વાગતી સાંભળીને એમનાં દિલમાં મેઘધનુષ ખીલી ઊઠે.

‘શુભાનઅલ્લાહ’ બોલાવી દે તેવું ‘ફિતૂર’નું સૌથી મસ્ત પાસું છે અમિત ત્રિવેદીનું જબરદસ્ત મ્યુઝિક. જેમ પશ્મીના શૉલ વીંટીમાંથી પસાર થઈ જાય, એવી જ હળવાશથી આ ફિલ્મનું સંગીત કાનવાટે રૂહમાં ઊતરી જાય એવું બન્યું છે. લૂપમાં રાખીને એક શાંત રાતે સાંભળજો.

કૅટરિના કે આદિત્ય રૉય કપૂરની એક્ટિંગનાં વખાણ કરવાં પડે એવો સમય હજી આવ્યો નથી, પણ ફિલ્મમાં તબુ હોય એટલે ઓવારણાંનો અમુક સ્ટોક એના માટે અનામત રાખવો પડે. (હા, આ ફિલ્મ પછી સૂકાં ચિનાર જેવા લાલ રંગના વાળ અને ઉર્દૂમાં ટૅટૂ કરાવવાનો ક્રેઝ આવે તો નવાઈ નહીં.) કૅટરિના કરતાં ક્યાંય વધુ ખૂબસૂરત અને એક્સપ્રેસિવ એના બાળપણનો રોલ કરતી તનિશા શર્મા લાગે છે. અહીં બે સરપ્રાઇઝ ગેસ્ટ અપિયરન્સ પણ છે, પરંતુ દૂરદર્શન જોઇને મોટા થયેલા દર્શકોને એક લાંબા અરસા બાદ પડદા પર તલત અઝીઝને જોઇને વસ્લની રાહતનો અહેસાસ થશે.

આતિશ-એ-ઇશ્ક

શમાની લૌ જેવી એટલે કે દીવા જેવી સ્પષ્ટ વાત છે કે ‘ફિતૂર’ મોટા ભાગના લોકોને ગમવાની નથી. બે કલાકમાં તો બગાસાંની બારાત કાઢે એવું બહુધા લોકોના કિસ્સામાં બનશે. પરંતુ જેઓ ક્લાસિક લિટરેચર અને એના અડૅપ્ટેશનના ખેલા સાથે મહોબ્બત ધરાવતા હોય, જેમને ગાલિબથી ખુસરો સુધીના સર્જકો યાર-દિલદાર લાગતા હોય, જે આપણા ગુજ્જુ અમિત ત્રિવેદીના ફૅન હોય અને અબોવ ઑલ, જે દિલ-ઓ-દિમાગથી ઇશ્કિયાના મિજાજ ધરાવતા હોય એમને આ ફિલ્મ એટલિસ્ટ એકવાર તો અપીલ કરશે જ.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

દાવત-એ-ઇશ્ક

ઝાયકા-એ-લઝીઝ

***

પાકવામાં વાર લગાડતી મુઘલઈ વાનગી જેવી હબીબ ફૈઝલની આ ફિલ્મ હળવો પરંતુ દાઢે વળગે એવો સ્વાદ આપી જાય છે.

***

daawat-e-ishq-movie-poster_140490139000દિગ્દર્શક હબીબ ફૈઝલ અત્યારના યુગના હૃષિકેશ મુખરજી છે એવું કહીએ તો જરાય અતિશયોક્તિ નહીં લેખાય. કેમ કે, તેઓ જ્યારે ફિલ્મ બનાવે ત્યારે તેની ટ્રીટમેન્ટ કબૂતરની પાંખ જેવી એકદમ હળવી હોય, આપણી જ આસપાસના લોકોની, બલકે આપણી જ વાર્તા હોય અને ઉપરથી ગાંઠે બાંધી રાખવા જેવો મેસેજ પણ હોય. એ મેસેજ પણ એટલો હળવાશથી અપાયો હોય કે આપણને સહેજે ઉપદેશાત્મક ન લાગે. હૈદરાબાદી અને લખનવી ઝાયકામાં ઝબોળીને પેશ કરાયેલી એમની લેટેસ્ટ ફિલ્મ ‘દાવત-એ-ઈશ્ક’ પણ એવી જ છે.

ભારતના કાળજે દહેજનો દાગ

અબ્દુલ કાદિર (અનુપમ ખેર) હૈદરાબાદ ખાતે હાઇકોર્ટમાં ક્લાર્ક છે. પ્રોબ્લેમ એ છે કે એમની દીકરી ગુલરેઝ ઉર્ફ ગુલ્લુ (પરિણીતી ચોપરા) પરણવાલાયક થઈ ગઈ છે, પરંતુ બધા જ સારા મુરતિયા ટ્રક ભરીને દહેજ માગે છે. હવે આઝાદ ખયાલોવાળી ગુલ્લુ કહે છે કે દહેજ માગે એવો મુરતિયો તો મારે જોઇએ જ નહીં. એક શૂઝના શોરૂમમાં કામ કરીને સ્વમાનભેર જીવતી ગુલ્લુનાં અરમાન છે કે આગળ ઉપર ભણવા માટે અમેરિકા જવું છે.

આખરે કંટાળીને એ નક્કી કરે છે કે દહેજના કાંટાને દહેજના કાયદાના જ કાંટાથી કાઢવો. એટલે એ પોતાના પિતાને મનાવીને પ્લાન કરે છે કે આપણે નામ-ઠામ બદલીને બીજા ગામે જવાનું. ત્યાં મુરતિયા જોવાના અને દહેજ માગતી વખતે એમનું સ્ટિંગ ઓપરેશન કરીને કેસ ઠોકવાનો. પછી આઉટ ઓફ કોર્ટ સેટલમેન્ટ કરીને પૈસા ભેગા કરી લેવાના. આ પ્લાન હેઠળ લખનઉમાં કબાબનો પુશ્તૈની બિઝનેસ સંભાળતો તારિક હૈદર ઉર્ફ તારુ (આદિત્ય રોય કપૂર) ફસાઈ જાય છે. ગુલ્લુ એટલે કે પરિણીતીને પ્રોબ્લેમ એ થાય છે કે એ તારિકને સો ટચનો સાચો પ્રેમ કરી બેસે છે. ઉપરથી તારિક પણ શુદ્ધ ઘીમાંથી બનાવેલો  હોય એવો સાચા દિલનો છે. તો મૂળ પ્લાન પ્રમાણે તારિકને લૂંટી લેવો કે પછી આખા પ્લાનનું તપેલું ઊંધું વાળી દેવું? આખિર કરે તો ક્યા કરે?

ધીમે ખાઓ, ચાવીને ખાઓ

આપણે જમવા બેસીએ તો પહેલાં દાળમાંથી લીમડો-કોકમ વગેરે કાઢી લઇએ, એ રીતે પહેલાં ફિલ્મનાં નેગેટિવ પાસાંની વાત કરી લઇએ. એક તો ફિલ્મ ખાસ્સી ધીમી છે. આપણી ફિલ્મોમાં સ્ટાર્ટિંગની પાંચ-દસ મિનિટમાં હીરોની ધમાકેદાર એન્ટ્રી ન થાય, તો ઑડિયન્સ અકળાઈ જાય. જ્યારે અહીં તો ફિલ્મ શરૂ થયા પછી લગભગ પોણો કલાક વીતી ગયા પછી છેક હીરોજાન આદિત્ય રોય કપૂરનો પ્રવેશ થાય છે. ત્યાં સુધીમાં તો હિરોઇનજાન પરિણીતી ઓલરેડી એક મુરતિયા જોડે પ્રેમમાં પડીને એક લવસોંગ ગાઈ લે છે. ગુજરાતી થાળીમાં જેમ રોટલી-શાક પછી દાળ-ભાત અને છેલ્લે મુખવાસ આવે એ બધું નક્કી જ હોય, એ રીતે આ ફિલ્મમાં પણ આપણને ખબર પડી જાય કે હવે સ્ટોરીમાં કંઇક આમનું આમ થશે. અને હા, લોજિકની રેસિપી કામે લગાડીએ તો જરાય વિશ્વાસ ન બેસે કે કોઈ મધ્યમવર્ગના ભીરુ માણસો આટલી મોટી છેતરપિંડી કરવા તૈયાર થાય.

પરંતુ બોસ, આ દાવત-એ-ઈશ્કના માસ્ટર શેફ હબીબ ફૈઝલ છે. આપણા સમાજને કેન્સરની જેમ વળગેલું દહેજનું દૂષણ અને સાથોસાથ તેને રોકવાની કાયદાકીય કલમ ‘498એ’નો દુરુપયોગ એ બંનેનું ફૈઝલમિયાંએ પરફેક્ટ ફ્યુઝન કર્યું છે. હસતાં-હસાવતાં એમણે આપણને લવિંગ કેરી લાકડીથી ફટકારીને એ પણ સમજાવી દીધું છે કે દીકરાને બેરર ચેકની જેમ ટ્રીટ કરવાની અને કચકચાવીને દહેજ લેવાની માનસિકતા કોઈ ચોક્કસ વર્ગ કે સમુદાય પૂરતી મર્યાદિત નથી. અને આપણું અત્યારનું કહેવાતું ઉચ્ચ શિક્ષણ એ માનસિકતા દૂર પણ કરી શકતું નથી. બલકે ડૉક્ટર, એન્જિનિયર, આઇએએસ-આઇપીએસ, એમબીએ થયેલા મુરતિયાનો તો દહેજના માર્કેટમાં ઊંચો ‘ભાવ’ બોલાય છે! તો સામે એવું જરાય નથી કે ઓછું ભણેલી વ્યક્તિ માનસિક રીતે પણ પછાત જ હોય. સ્ત્રીઓને પુરુષ સમોવડી ગણવાની પરિપક્વતા કમનસીબે આપણું અત્યારનું એજ્યુકેશન આપી શકતું નથી. આ વાત ફિલ્મના લેખક-દિગ્દર્શક હબીબ ફૈઝલે ગરમાગરમ શીરાની જેમ આપણા ગળે ઉતારી દીધી છે.

આ ફિલ્મમાં હૈદરાબાદી અને લખનવી મિજાજ જે ખૂબીથી ઝીલાયા છે, શુભાનઅલ્લાહ! માત્ર જે તે શહેરનાં જાણીતાં સ્થળોએ શૂટિંગ કરી લેવાથી તેની ઓથેન્ટિક ફ્લેવર ન આવે. તે માટે ત્યાંના કલ્ચરને પણ ઝીણવટપૂર્વક આત્મસાત્ કરવું પડે. હબીબ ફૈઝલે હૈદરાબાદમાં રહેતાં મુસ્લિમ બાપ-બેટીની લાઇફને બખૂબી ઝીલી છે. તો એટલી જ સલુકાઇથી એમણે લખનવી મિજાજ પણ ઝીલ્યો છે. જે નજાકતથી પરિણીતી અને અનુપમ ખેર હૈદરાબાદી ઝબાનમાં ‘બાતાં’ કરે છે, એ જરાય કૃત્રિમ લાગતું નથી. હૈદરાબાદ બાજુના લોકો દહેજને ‘ઝહેઝ’ બોલે છે, એનું પણ હબીબ ફૈઝલે ધ્યાન રાખ્યું છે. અરે, દહેજના ભાવ નક્કી કરવાના એક સીનમાં બેકગ્રાઉન્ડમાં ‘સેલ’ લખેલું બેનર ડિસ્પ્લે થાય છે એ પણ એક દિગ્દર્શકનું જ નકશીકામ બતાવે છે.

જો ડિરેક્ટરે ધાર્યું હોત તો એ સહેલાઇથી ફિલ્મને રોનાધોનાવાળી મેલોડ્રામાની ફ્લેવર આપી શક્યા હોત. પરંતુ છેક છેલ્લે સુધી ફિલ્મ પોતાનો હળવો ટોન જાળવી રાખે છે. બલકે જે હળવાશથી ફિલ્મમાં પંદરથી એંસી લાખ જેટલી મોટી રકમ દહેજ માટે માગવામાં આવતી હોય અને દહેજનાં રેટ કાર્ડ નક્કી થતાં હોય, તે સંવેદનશીલ હૃદયના લોકોને અકળાવી મૂકે તેવું છે.

એક પરફેક્ટ કોકટેઇલની જેમ ફિલ્મનાં ત્રણેય મુખ્ય પાત્રો એકબીજામાં ભળી જાય એવી અદાકારી પેશ કરે છે. કમનસીબે સંગીતનું એવું નથી. ફિલ્મના ટાઇટલ સોંગને બાદ કરતાં સાજિદ-વાજિદનાં બીજાં બધાં જ ગીતો ભાતમાં કાંકરી આવે એ રીતે ખૂંચે છે.

આ દાવતમાં જવા જેવું છે

બોલિવૂડની ટિપિકલ ફિલ્મોથી હટકે ટ્રીટમેન્ટ ધરાવતી અને સાથોસાથ એક નક્કર વિચાર આપી જતી આ ફિલ્મ ‘દાવત-એ-ઈશ્ક’ જરા પણ ચૂકવા જેવી નથી. હા, ફિલ્મ ખાસ્સી સ્લો છે, પરંતુ એક પૌષ્ટિક સાત્ત્વિક વાનગીની જેમ તે (માનસિક) સ્વાસ્થ્ય માટે ગુણકારી છે. એટલે દવા તરીકે પણ આ ફિલ્મ પૂરા પરિવાર સાથે જોવી જોઇએ.

રેટિંગ: *** (ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.