બુઢ્ઢા હોગા તેરા બાપ!

રેટિંગઃ **½ (અઢી સ્ટાર)

 

maxresdefault
‘102 નોટ આઉટ’ના પોસ્ટરના બેકગ્રાઉન્ડમાં દેખાતું કાર્ટૂન સ્ટાઈલનું એનિમેશન આર. કે. લક્ષ્મણનાં કાર્ટૂન્સની યાદ અપાવે તેવું છે.

એક બાપ ઊઠીને દીકરાને વૃદ્ધાશ્રમમાં મોકલે તો? નાટ્યકાર સૌમ્ય જોશીએ ક્યારેય ખૂલીને ફોડ પાડ્યો નથી, પણ બની શકે કે એમનું સુપરહિટ નાટક ‘102 નોટ આઉટ’ એમને આ એક સિંગલ લાઈન થોટમાંથી સૂઝ્યું હોઈ શકે. જે હોય તે, પણ આપણી ભાષાની કોઈ કૃતિ પરથી મલ્ટિસ્ટારર ફિલ્મ બને અને પાન ઈન્ડિયા-વર્લ્ડવાઈડ ઑડિયન્સ સુધી પહોંચે એટલે એક ગુજરાતી-સિનેફાઈલ તરીકે આપણને ઉનાળાની બપોરે કેસર કેરીનો ટાઢો રસ ગટગટાવ્યો હોય એવો આનંદ થાય. આવા જ આનંદની વાત એ છે કે અમદાવાદના નાટ્યકાર સૌમ્ય જોશીએ લખેલું-ડિરેક્ટ કરેલું નાટક ‘102 નોટ આઉટ’ હવે ફિલ્મ તરીકે આવ્યું છે. ‘ઓહ માય ગોડ’વાળા ઉમેશ શુક્લાની આ ફિલ્મને નાટકમાંથી ખુદ સૌમ્ય જોશીએ જ અડૅપ્ટ કરી છે. મૂળ નાટકમાં જ્યાં જયેશ મોરે-પ્રેમ ગઢવી જેવા ગુજરાતી તખ્તાના યુવા કલાકારો હતા, ત્યાં ફિલ્મમાં અમિતાભ બચ્ચન અને રિશિ કપૂર જેવા દિગ્ગજ અને સિનિયર અદાકારો આવી ગયા છે. અમિતાભ અને રિશિ કપૂરની સાથે સ્ક્રીન શૅર કરીને પોતાની એક્ટિંગ થકી છવાઈ જનારો વધુ એક ગુજરાતી છે જિમિત ત્રિવેદી. કુલ મિલા કે એક ગુજરાતી તરીકે આ ફિલ્મ આપણને પોતીકી લાગે એ તદ્દન સ્વાભાવિક છે.

 

લિવ લાઈફ બચ્ચન સાઈઝ

નાટક જોવાં એ મોંઘો શોખ છે. ‘102 નોટ આઉટ’ નાટક આમ તો ઘણાં વર્ષોથી ચાલે છે, છતાં જેમણે આ નાટક જોયું જ ન હોય એવા લોકોની સંખ્યા ખાસ્સી મોટી હોવાની. એમના માટે આપણે રસક્ષતિની મર્યાદા જાળવીને ફિલ્મની ક્વિક સ્ટોરી જોઈ લઈએઃ 102 વર્ષના એક દાદા છે, દત્તાત્રેય વખારિયા (અમિતાભ બચ્ચન). મુંબઈના એક જૂનવાણી મકાનમાં આ દાદા એનાથીયે જૂનવાણી એવા 75 વર્ષના દીકરા બાબુલાલ (રિશિ કપૂર) સાથે રહે છે. અમેરિકા જઈને મોઢું ન બતાડતો દીકરો અને પત્નીના સ્વર્ગવાસ પછી એકલા પડી ગયેલા બાબુલાલ એકદમ બોરિંગ અને ચીડિયા થઈ ગયા છે. જ્યારે સેંચુરી વટાવ્યા પછીયે નોટ આઉટ રહેલા આ દાદાની સ્પષ્ટ ફિલોસોફી છે, મરતાં પહેલાં મરવું નહીં. મનથી ઘરડા થઈ ગયેલા દીકરામાં જીવનના રસની સરવાણીઓ શરૂ કરવા માટે દાદા એક આઇડિયા ઘડી કાઢે છે, દીકરાને ઘરડાંઘરમાં મૂકી આવવાનો. જી હા, દીકરો બાપને નહીં, બાપ દીકરાને ઘરડાંઘરમાં મૂકી આવે! જો દીકરાએ વૃદ્ધાશ્રમ ન જવું હોય, તો પપ્પાજીની અમુક શરતો પૂરી કરવાની. આ શરતો પૂરી કરવામાં એમને નજીકની એક કેમિસ્ટ શૉપમાં કામ કરતો ‘ઉલ્ટા ચશ્મા’ના ‘બાઘા’ જેવો એક યુવાન મદદ કરે છે. એ યુવાન એટલે ધીરુ યાને કે જિમિત ત્રિવેદી.

હૃષિદા, તુમ યાદ આયે

‘જોશી બંધુઓ’ (અભિજાત અને સૌમ્ય) બંનેની મોટાભાગની કૃતિઓ હૃષિકેશ મુખર્જીના કુળની હોય છે. અભિજાતની ‘મુન્નાભાઈ-3 ઈડિયટ્સ-પીકે અને હવે સંજુ’ હોય કે સૌમ્ય જોશીનાં નાટકો ‘વેલકમ જિંદગી’-‘102 નોટ આઉટ’ હોય, તમામમાં આપણને હૃિષિકેશ મુખર્જીની ફિલ્મોની સુવાસ આવ્યા કરે. સોશિયલ ડ્રામા, હળવીફુલ ટ્રીટમેન્ટ અને સ્ટ્રોંગ મેસેજ.

સૌમ્ય જોશીએ નાટક માટે અમુક મસ્ત લાઈન્સ લખેલી, જે એમણે ફિલ્મમાં પણ જાળવી રાખી છે. જેમ કે, ‘બુઢ્ઢા

102 Not Out Play
‘૧૦૨ નોટ આઉટ’ નાટક

મતલબ જો મરને સે ભી ડરતા હૈ, ઔર જીને સે ભી’, ‘મૈં મરને કે સખ્ત ખિલાફ હૂં. અપની પૂરી લાઈફ મેં મૈં કભી મરા હી નહીં’, ‘ઔલાદ નાલાયક નીકલે તો ઉસે ભૂલ જાના ચાહિયે, સિર્ફ ઉસકા બચપન યાદ રખના ચાહિયે’, ‘મેરે બેટે કો તેરે બેટે કે સામને જીતને નહીં દૂંગા’… આવી ઘણી લાઈન્સ ફિલ્મમાં ઠેકઠેકાણે વેરાયેલી છે. નાટકમાં ફોર્સફુલી બોલાયેલી આ લાઈન્સ ડેફિનેટલી તાળીઓ ઉઘરાવે છે. ફિલ્મમાં અમુક લાઈન્સ ધારી અસર નીપજાવે છે, અમુક આવીને જતી રહે છે.

 

ઓલ્ડ ઈઝ ગોલ્ડ

ઈન્ટરેસ્ટિંગ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની લીડ જોડી હીરો-હિરોઈનની નહીં, પણ એક વૃદ્ધ બાપ-દીકરાની છે. બાસુ ચૅટર્જીની ફિલ્મોને બાદ કરતાં હિન્દી ફિલ્મોમાં લીડ કેરેક્ટર્સ તરીકે વૃદ્ધો ક્યારે દેખાયા હશે તે રિસર્ચનો વિષય છે! વર્ષો પછી ફિલ્મમાં એકસાથે દેખાયેલા અમિતાભ અને રિશિ કપૂરને એક બીજા સાથે શિંગડાં ભરાવતાં જોઈને મજા પડે છે. એક તો બંને નીવડેલા અદાકાર અને ઉપરથી બંને પોતાની એક્ટિંગની સેકન્ડ ઈનિંગ્સમાં જબરદસ્ત વેરાયટીવાળા રોલ કરી રહ્યા છે. પરંતુ એકને 75ના અને બીજાને 102 વર્ષના બતાવવા માટે એમના ઓરિજિનલ ચહેરાને આર્ટિફિશિયલ પ્રોસ્થેટિક્સ અને હેવી મેકઅપથી રીતસર ઢાંકી દેવામાં આવ્યા છે. આપણું ધ્યાન એમના ચહેરા અને હાવભાવ પર જવાને બદલે એમના પ્રોસ્થેટિક્સમાં જ અટવાઈ જાય છે. મેકઅપનું કામ એવું હોરિબલ છે કે એક ક્લોઝઅપ સીનમાં તો અમિતાભની વિગની આર્ટિફિશિયલ સ્કિન ચોખ્ખી દેખાઈ આવે છે. રિશિ કપૂરના કપાળમાં બદલાતો સ્કિન ટોન (વિગ અને ઓરિજિનલ સ્કિનનો) પણ સ્પષ્ટ દેખાય છે. આવી બેદરકારી એક મલ્ટિસ્ટારર ફિલ્મ પાસેથી અપેક્ષિત ન હોય.

નાટક નહીં, આ ફિલ્મ છે, બંધુ!

‘102 નોટ આઉટ’ ત્રણ તારની ચાસણીથી બનાવી હોય એ હદે સ્વીટ છે અને ફિલ્મનો ટોન પણ આઉટ એન્ડ આઉટ હળવો છે. એટલે બાપા કચકચિયા હોય કે દીકરો બોચિયો હોય તોય આપણને ઈરિટેશન ન થાય, બંને વચ્ચે સિરિયસ તડાફડી બોલતી હોય તોય આપણને ધરપત હોય કે આ તો ‘ખોટું ખોટું’ છે! એક નાલાયક દીકરાને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં કોઈ કહેતા કોઈ વિલન જ ન હોય. ઈવન મૃત્યુની વાત આવે તોય એટલી હળવાશથી કહેવાઈ જાય કે જાણે આઈસક્રીમ ખાવા જવાની વાત થઈ રહી હોય.

પરંતુ આ ઓવર સ્વીટનેસની હારોહાર આવતી ઓવર સિમ્પ્લિસિટી અને ફિલ્મનું થિયેટર ઓરિજિન જ તેનું સૌથી મોટું દુશ્મન છે. મેસેજ આપવાની લ્હાયમાં ફિલ્મ ખાસ્સી પ્રીચી (ઉપદેશાત્મક) અને ટૉકી (બોલબોલ કરનારી) બની ગઈ છે. યાને કે પાત્ર કેવું છે, તે શું ફીલ કરતું હશે એ બધું જ આપણને બોલીને સંભળાવવામાં આવે. જેમ કે, ફિલ્મની શરૂઆતમાં અભિનેતા વિજય રાઝનો વોઈસ ઓવર છે, જે આપણને પાત્રોનો પરિચય આપે છે. એ જ બોલીને કહે કે, ‘આ મોટા દાદા છે, એ બહુ મોજિલા છે. આ નાના દાદા છે, એ કચકચિયા છે.’ એ વોઈસ ઓવરનું લખાણ પેરેલલ સિનેમાના ડિરેક્ટર મૃણાલ સેનની ઉત્પલ દત્ત સ્ટારર ફિલ્મ ‘ભુવન સોમ’ના સ્ટાર્ટિંગમાં ખુદ અમિતાભ બચ્ચને આપેલા વોઈસ ઓવરની યાદ અપાવે છે.*

આ ઓલ્ડ સ્કૂલ સ્ટોરી ટેલિંગ છે. નાટકની જેમ તમારે બધું બોલીને ન કહેવાનું હોય, એને બદલે કશું બોલ્યા વિના કે મિનિમમ શબ્દોથી અને મેક્સિમમ દૃશ્યોથી વાત સાબિત કરવાની હોય. જેમ કે, રિશિ કપૂરનું પાત્ર બોરિંગ, નિરાશાવાદી, ચીડિયું અને મનથી ઘરડું છે તેવું બતાવવા માટે માત્ર બાથરૂમનું એક જ દૃશ્ય વપરાયું છે, બાકીનું વોઈસ ઓવરમાં કહી દેવાયું છે. તેને બદલે રિશિ કપૂરના કેરેક્ટરની લાઈફ કેવી બોરિંગ-બીબાંઢાળ અને નિરાશાવાદી છે તેની આખી દિનચર્યાનું એક મસ્ત મોન્ટાજ (દૃશ્યોનું કલેક્શન) બતાવી શકાયું હોત. એ જ રીતે બચ્ચનનું પાત્ર 102 વર્ષની ઉંમરે પણ કેવું જિંદાદિલ-મોજિલું-ફુલ ઑફ લાઈફ છે એ બતાવવા માટે પણ મસ્ત ક્રિએટિવ મોન્ટાજ નાખી શકાયો હોત. એમણે બોલીને કહ્યું કે અત્યારે ચિંટુજી બોચિયા છે અને હવે ચિંટુજી સુધરી ગયા છે! એટલે આપણે સ્વીકારી લેવાનું!

આમેય આખી ફિલ્મમાં કેમેરાનું સ્થાન ડાયલોગ્સથી લેવાતું હોય, પાત્રો સતત બોલબોલ કરતાં હોય અને મોટાભાગની ઘટનાઓ એક જ ઠેકાણે બનતી હોય એટલે નાટકની ફીલ આવ્યા વિના રહે નહીં. ઈવન નાટકની જેમ ફિલ્મના પ્રિ-ક્લાઈમેક્સ સીનમાં બાકાયદા લાંબો ફેડઆઉટ (અંધારું) પણ થાય છે!

ડ્રામા, મેલોડ્રામા, ક્યાંક લાઉડનેસ, તો ક્યાંક ‘હેમિંગ’ કહેવાતી ઓવરએક્ટિંગ પણ દેખાઈ જાય છે. નાટકમાં છેક છેલ્લી હરોળમાં બેઠેલા દર્શક સુધી વાત પહોંચાડવા માટે લાઉડ અને સિમ્પ્લિસ્ટિક થવું પડે, ફિલ્મમાં એની શી જરૂર છે? નાટકની જેમ ફિલ્મમાં ટ્વિસ્ટ પણ એવા આવે કે આપણા ઈમોશન્સ કે સાથ ખિલવાડ કરતા હોય એવું લાગે. નેચરલી, યંગ ઑડિયન્સને તો એ બધું વધારે પડતું અને આઉટડેટેડ લાગવાનું. જોકે આ ફિલ્મનું ઓડિયન્સ ચાલીસ-પચાસથી વધુ ઉંમરના લોકો જ હોય એવું લાગે છે. કેમ કે, તેમાં યંગ જનરેશન માટે જજમેન્ટલ થઈને ચુકાદો ફટકારી દેવાયો છે. ‘મા-બાપને ભૂલી જતાં સ્વાર્થી સંતાનો’… આ થીમ પર કેટકેટલી ફિલ્મો બની છે આપણે ત્યાં? આ જ વાત ‘લગે રહો મુન્નાભાઈ’માં બડે ભૈયા અભિજાત જોશીએ ફિલ્મના એક નાનકડા સબપ્લોટમાં કહી દીધેલી.

ફિલ્મનો ખર્ચો કાઢવા માટે તેમાં સંખ્યાબંધ સ્પોન્સર્સ અને તેમનું પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ ઘુસાડવામાં આવ્યું છે. એમાંય વડીલોમાં હિટ થયેલું ‘સારેગામા કારવાં’ મ્યુઝિક પ્લેયર તો એટલી બધી વાર આવે છે કે તેની એડ કરવા માટે ફિલ્મ બનાવી છે કે કેમ એવી શંકા થઈ આવે.

ઓબ્વિયસલી, અમિતાભ અને રિશિ કપૂરને સાથે બથોડાં લેતાં જોવા ગમે જ, પરંતુ એમની પાસેથી લેવાયેલી એક્ટિંગ કંઈક અંશે કૃત્રિમ લાગે છે. હા, એક્ટિંગમાં જિમિત ત્રિવેદીએ બરાબર મજા કરાવી છે. એની ડાયલોગ ડિલવરી ‘ગુજ્જુભાઈ ધ ગ્રેટ’ના એના પાત્ર ‘બકુલ બૂચ’ જેવી જ છે, છતાં એનું કોમિક ટાઈમિંગ એકદમ મસ્ત છે. વધુ એક ઉમદા ગુજરાતી અદાકાર ધર્મેન્દ્ર ગોહિલ દેખાય છે, પણ એમના ભાગે ટાંકણીના ટોપકા જેવડા જજમેન્ટલ રોલના ભોગ, સોરી, ભાગ બનવા સિવાય કશું જ આવ્યું નથી.

ફિલ્મના ટાઈટલની જેમ આ ફિલ્મ પણ 102 મિનિટની છે, છતાં એવું લાગે કે આમાંથી નબળાં ગીતો કાઢી નખાયાં હોત તો સારું થાત. હા, ફિલ્મના સ્ટાર્ટિંગમાં મુંબઈના લેન્ડમાર્ક્સનાં એનિમેશન ખરેખર સરસ છે. તેના સ્ટ્રોક્સ ડિટ્ટો કાર્ટૂનિસ્ટ આર. કે. લક્ષ્મણની જ યાદ અપાવે તેવા છે.

ચલો, અંકલ-આન્ટી લોગ

‘102 નોટ આઉટ’ ફિલ્મ, તેની સ્ટોરી, ટ્રીટમેન્ટ અને તેમાં અપાતા મેસેજ (મનથી સદા યુવાન રહો અને કપાતર છોકરાં પાકે તો એમને ભૂલી જાઓ) એ બધું જ વડીલોને અપીલ કરે તેવું છે. ફિલ્મ પણ વડીલોના પોઈન્ટ ઓફ વ્યૂથી કહેવાઈ છે, એટલે વડીલો સાથે આ હળવી ફિલ્મ અવશ્ય જોવી જોઈએ. જોયા પછી એમનાં મોઢે ‘આ આજકાલનાં છોકરાં…’ ને ‘અમારે ફલાણાં ભાઈ-બહેન સાથે આવું જ થયેલું…’ એવી વાતો સાંભળવાની મજા પડશે! હા,બિગ બી અને રિશિ કપૂર માટે પણ આ ફિલ્મ એકવાર જોવી જોઈએ, કોણ જાણે ફરી વાર આ બંને જણા એક જ ફિલ્મમાં ક્યારે દેખાશે!

Reviewed for DivyaBhaskar.com

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

2 thoughts on “102 નોટ આઉટ

  1. Thank you for review jayeshbhai. Bhuvan som ni link open kari ne tarat ja acknowledgement ma maharaja of bhavnagar ne maharajkumar shivbhadrasinhji nu nam avyu ne apde to raji na red thai gya. Aakhu movie jovu padse have to.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s