ઓક્ટોબર

દર્દ કા હદ સે ગુઝરના હૈ દવા હો જાના

રેટિંગઃ **** (ચાર સ્ટાર)

he-desperately-wants-her-in-this-new-poster-of-october-movieલાઈફ વિશે એક વાત નોટિસ કરી છે? જ્યારે તમને લાગતું હોય કે બધું જ એકદમ પર્ફેક્ટ્લી, સ્મૂધલી, પેલું પરીકથાઓના અંતે કહે છે તેમ ‘હેપ્પીલી એવર આફ્ટર’ની જેમ ચાલી રહ્યું હોય, બરાબર ત્યારે જ એમાં એક જબરદસ્ત ટ્વિસ્ટ આવે. આપણા બધા જ પ્લાન્સને ઈશ્વરે રચેલા સંજોગ પળવારમાં ઊંધા વાળી દે. હજુ થોડીવાર પહેલાં સુધી હસતા રમતા કેરફ્રી રીતે જીવતા આપણે ક્યારે દુઃખ, ટેન્શન અને અસલામતીના પહાડ નીચે દટાઈ જઈએ એનો ખ્યાલ પણ ન આવે. અને સૌથી હોરિબલ વાત તો એ છે કે આ બંને સિચ્યુએશન્સ વચ્ચે માંડ એકાદ વેંતનું જ અંતર હોય છે. બસ, આ એક વેંતના ગૅપની વચ્ચેની વાત કહેતી ફિલ્મ એટલે આ શુક્રવારે રિલીઝ થયેલી ડિરેક્ટર શૂજિત સિરકારની ફિલ્મ ‘ઓક્ટોબર’.

ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યા…

‘ઓક્ટોબર’ જોઈએ એટલે પાવરફુલ, મૅચ્યોર સ્ટોરીટેલિંગ કોને કહેવાય એ આપણને સમજાતું જાય. ક્યાંય કોઈ ફિલ્મ ચાલતી હોય કે કલાકારો એક્ટિંગ કરતા હોય એવું ન લાગે. જાણે સાચુકલા લોકોની વચ્ચે કેમેરા મૂકીને એમની લાઈફ શૂટ કરી હોય એવું જ ફીલ થાય. ક્યાંય ‘એક હતો રાજા’ જેવું સ્પૂન ફીડિંગ ન થાય. બસ આપણી આંખ સામે પાત્રો આવતાં જાય અને આપણને ખબર પડતી જાય કે ‘ઓક્ટોબર’ વાર્તા છે દાનિશ વાલિયા ઉર્ફે ‘ડૅન’ (વરુણ ધવન)ની અને શિઉલી ઐયર (નવોદિતા બનિતા સંધુ)ની. બંને હોટેલ મેનેજમેન્ટના વિદ્યાર્થી છે અને દિલ્હીની એક ફાઈવ સ્ટાર હોટેલમાં ટ્રેઈની તરીકે કામ કરે છે. શિઉલી એકદમ ચીવટવાળી અને હોંશિયાર. પણ ડૅન એક નંબરનો બેદરકાર. પોતાનો વાંક હોય તોય ગામને વડચકાં ભરે. કહેવા માટે તો આ બંને વાર્તાનાં નાયક-નાયિકા છે, પણ હરામ બરાબર જો બંને વચ્ચે ઢંગની કોઈ વાતચીત થતી હોય તો. ઊલટું ડૅનને તો શિઉલીનું નામ પડે ને બરડે અળાઈઓ ફૂટી નીકળે.

કોઈ રેગ્યુલર વાર્તા હોત તો ધીમે ધીમે આ બંને પ્રેમમાં પડત, હાથમાં હાથ નાખીને ગીતો ગાતાં હોત, પણ એવું થાય તે પહેલાં જ પેલું એક વેંતનું ડિસ્ટન્સ ઓછું થઈ જાય છે અને વાર્તા એક શૉકિંગ ટર્ન લઈ લે છે. એક ઝાટકે આ ફિલ્મનાં તમામ પાત્રોની લાઈફ ઊંધે માથે થઈ જાય છે. પરંતુ કોણ કઈ પરિસ્થિતિમાં કેવું રિએક્ટ કરશે તે એક્ચ્યુઅલ પરિસ્થિતિ આવ્યા પહેલાં ખબર ન પડે, એ ન્યાયે અહીં પણ એક નક્કર પરિવર્તન આવે છે. હા, પેલું એક વેંતનું અંતર સતત એક ફાંસની જેમ ખૂંચતું રહે છે.

…પણ મૂંગી આ વેદનાનું શું?

તમે ક્યારેય અગાશીએથી ઊડેલું પીછું હવામાં વહેતું વહેતું જમીન પર પડે ત્યાં સુધી એને જોયા કર્યું છે? કંટાળ્યા વિના ડૂબતા સૂરજને નીરખ્યા કર્યો છે? ઘડિયાળના મિનિટ કાંટાનું ચક્કર, કોઈની એન્ડલેસ વાતો, કોઈની અનંત લાગતી રાહ, ગંભીર માંદગીમાં પટકાયેલ સ્વજનની સારવાર… આમાંનું કંઈ પણ તમે અખૂટ ધીરજથી કર્યું હોય તો આ ફિલ્મ તમને વેક્યુમ ક્લીનરની જેમ અંદર ખેંચી લેશે. આપણે પણ ક્યારે આ ફિલ્મનો એક ભાગ બની જઈએ એ પણ ખબર ન પડે.

એનાં કારણ ઘણાં છે. એક તો ડિરેક્ટર શૂજિત સિરકારની એકદમ મૅચ્યોર ટ્રીટમેન્ટ. ડિરેક્ટરે ધાર્યું હોત તો ફિલ્મને

gitanjali_rao_fnl
ગીતાંજલિ રાવ એક કાબેલ એનિમેટર પણ છે. એમણે ‘વિશફી’ નામે ન લઈ શકાયેલી સેલ્ફીઓને કંઈક અનોખી રીતે સાકાર કરી છે. તેનો નમૂનો જોવા માટે ક્લિક કરો અહીં

ઓર કરુણ બનાવવા માટે એમાં રડારોળના સીન નાખી શક્યા હોત. પણ અહીંયા વરુણ ધવન અને ખાસ તો શિઉલીની માતા બનતાં અદાકારા ગીતાંજલિ રાવની બૅલેન્સ્ડ અને કંટ્રોલ્ડ એક્ટિંગ જોઈએ ત્યારે ખબર પડે કે રિયલ લાઈફમાં કારમો આઘાત જીરવીને આગળ વધતા લોકો કેવા હોતા હશે. (ગીતાંજલિ રાવનું પાત્ર IITમાં પ્રોફેસર છે. થેન્ક ગોડ, ‘3 ઈડિયટ્સ’એ ઘડેલી ચક્રમ પ્રોફેસરોની ઈમેજને આ ફિલ્મે તોડી છે!) નવોદિત અભિનેત્રી બનિતા સંધુની બોલકી આંખોએ કહી આપ્યું છે કે એ ભારતીય સિનેમામાં એક નક્કર એન્ટ્રી છે.

 

રિયલ લાઈફમાં કોઈ કરુણ ઘટના બને ત્યારે સૅડ વાયોલિન વાગતાં નથી. અહીં ફિલ્મમાં પણ એવી ઘટનાઓ આપણે હચમચી ઊઠીએ એવી સહજતાથી બની જાય છે. ક્યાંક શાંતનુ મોઈત્રાએ કમ્પોઝ કરેલું છૂટુંછવાયું મ્યુઝિક વાગે એટલું જ. નસમાં વહેતાં લોહીની જેમ અકળાવી મૂકે એવો વિષાદ ફિલ્મમાં સતત વહેતો રહે છે. અને એ વિષાદની ઘડીઓ નથી, આખેઆખી ઋતુઓ છે. આગળ કહ્યું તેમ અહીં સ્પૂન ફીડિંગ નથી. એટલે એક વ્યક્તિ પેલી એક વેંતની જગ્યામાં અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ઝોલાં ખાતું હોય અને બીજી બાજુ ઋતુઓ બદલાતી હોય. એ પણ કોઈ પાત્ર ધાબળો ઓઢે, બહાર ફટાકડા ફૂટે, વરસાદ તૂટી પડે, ક્યાંક ફૂલો ખીલે, કોઈકના વાળ વધે… એના પરથી આપણે કળી લેવાનું.

ફિલ્મની સ્ટોરીની સાથે કોઈ પાત્ર ધીમે ધીમે પરિપક્વ બને, એને પોતાની જવાબદારીઓ સમજાય, લાઈફમાં કોઈ દિશા-હેતુ સૂઝે એવી ફિલ્મોને ‘કમિંગ ઑફ ઍજ’ મુવી કહે છે. અહીં લેખિકા જુહી ચતુર્વેદીએ ફિલ્મને વધુ એક પડ ચડાવતાં તેમાં આ કમિંગ ઑફ ઍજનો ટ્રેક પણ સરસ રીતે ગૂંથી લીધો છે. ફિલ્મનાં અન્ય પાત્રોની જેમ આપણને પણ સવાલ થાય કે દેખીતા કનેક્શન વિના કોઈ વ્યક્તિ આમ હેરાન શા માટે થાય? પરંતુ ન ખીલેલું ફૂલ, ન કહેવાયેલા સંવાદો, ન મળેલો જવાબ, ન થયેલો પ્રેમ અને છતાં રહી ન શકાય એવું સ્ટ્રોંગ કનેક્શન, આ ફિલ્મની એક અનોખી બિટર-સ્વીટ ફ્લેવર છે.

રાઈટર જુહી ચતુર્વેદીએ હૈયું વલોવી નાખે એવા વિષાદની સાથોસાથ અનલાઈકલી હળવી મોમેન્ટ્સ પણ મૂકી છે. બે મિત્રો ICU વિશે વાત કરતા હોય, એક પાત્ર નર્સ સાથે ગપ્પાં મારતું હોય, હૉસ્પિટલમાં પોતાં મરાતાં હોય ત્યારે પગ ઊંચા લેવાની સૂચના… આવી મોમેન્ટ્સ આંખના ખૂણે બાઝેલી ભીનાશને સ્મિતમાં પલટાવી નાખે છે. જ્યારે ફિલ્મમાં કોઈ કહે કે, ‘જીવનમાં બધાં કામની ક્યાં ગેરન્ટી હોય છે, છતાં આપણે કરીએ જ છીએ ને?’, ‘ડૉક્ટર કહે કે શરીર ભલે ને ઘવાયું હોય, આત્મા સતત જાગતો રહે છે, ધીરજ રાખો…’ અને ‘એ તમને ન ઓળખે તો શું થયું? તમે તો એને ઓળખો છોને?’ કોઈ જ નાટકીયતા વિના બોલાયેલાં આ વાક્યો ઘોર નિરાશામાં પણ એક સિલ્વર લાઈનિંગવાળી આશાનું ઇન્જેક્શન મારે તેવાં છે. પરિસ્થિતિ ભલે ગમે તેવી ગમગીન હોય, માણસ તરીકે આપણી ફરજ છે અને આપણો હક્ક છે કે આશા ન છોડવી. (એક રસપ્રદ ઓબ્ઝર્વેશનઃ એક ઈરાનિયન મુવીને ટક્કર મારે તેવા ‘ઓક્ટોબર’નો આ છેલ્લે લખ્યો તે સંવાદ 2011માં આવેલી ઈરાનિયન ફિલ્મ ‘અ સેપરેશન’માં પણ હતો.)

દિલ્હીમાં જ આકાર લેતી હોવા છતાં આ ફિલ્મ એકદમ ફ્રેશ લાગે છે. તેનું એક કારણ છે ફિલ્મની મસ્ત સિનેમેટોગ્રાફી. બીજું કારણ છે તેનું ડિટેલિંગ. જેમ કે, ઑપરેશન પહેલાં ડૉક્ટરો માથાના વાળ દૂર કરે, ઢગલાબંધ એક્સરે પાડે, MRI કરે, લોહીનો ગઠ્ઠો બહાર કાઢે, શરીરમાં નળીઓ ખોંસે, દર્દીની સભાનતાનું ટેસ્ટિંગ કરે… સ્વજનની સાથે હૉસ્પિટલમાં રહેવાની નોબત આવી હોય એ લોકો આ દૃશ્યો સાથે જબ્બર રિલેટ કરી શકશે. ફાઈવ સ્ટાર હૉટેલ ઈન્ડસ્ટ્રીનું વર્કિંગ પણ જે બારીકાઈથી બતાવાયું છે, એવું અગાઉ એકેય હિન્દી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યું નથી.

માંડ બે કલાકની ‘ઓક્ટોબર’ બેનમૂન સિનેમેટિક કૃતિ છે, પણ એને જીરવવી બધાના ખેલ નથી. અમુક ટ્વિસ્ટને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં ખાસ કશું બને નહીં, જે બને તે સીધેસીધું કહેવામાં ન આવે, ખાસ્સી મિનિટો સુધી કોઈ કશું બોલે જ નહીં, મ્યુઝિક પણ ન આવે, ગીતોનું તો નામ જ નહીં લેવાનું, સવારની સાંજ થાય-ઋતુઓ બદલાય, સીન અચાનક જ પૂરા થઈ જાય… જો આ પ્રકારનું સ્ટોરીટેલિંગ અકળાવી મૂકતું હોય તો માનજો કે તમારે હજી ઓક્ટોબર જેવી ફિલ્મનો ટેસ્ટ કેળવવાનો બાકી છે. કેમ કે, આ ફિલ્મની ધીમી ગતિ ડિરેક્ટરે જાણી જોઈને રાખી છે, જેથી ફિલ્મનાં પાત્રો જે ફીલ કરે છે તે આપણને પણ ફીલ થાય (યાદ રહે, આ એ જ ડિરેક્ટર છે જેમણે ‘મદ્રાસ કૅફે’, ‘વિકી ડોનર’, ‘પીકુ’ જેવી દમદાર ફિલ્મો આપી છે!). એક વાર આપણે આપણી જાતને ફિલ્મના પ્રવાહ સાથે છૂટી મૂકી દઈએ એટલે તરત જ આ ફિલ્મ સાથે વહેતા જઈએ.

દર થોડી વારે ગીતો, ફાઈટ્સ, કોમેડી, લાઉડ બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક, નૌટંકી છાપ વિલન… આમાંનું કશુંય ‘ઓક્ટોબર’માં નથી. યાને કે આપણે જેવી તામસિક મનોરંજન પીરસતી ફિલ્મો જોવા ટેવાયેલા છીએ એનાથી ‘ઓક્ટોબર’ પચાસ પચાસ કોસ દૂર છે. ફિલ્મનો હીરો વરુણ ધવન છે એટલે આવા ફાસ્ટફૂડ એન્ટરટેનમેન્ટની અપેક્ષા લઈને ગયેલા લોકોને ડૅમ ભરીને નિરાશા થશે.

વાત એક પારિજાતની

દરઅસલ, ‘ઓક્ટોબર’ જોઈને નીકળ્યા પછી આપણે જાણે ઘણા દિવસો સુધી વિપશ્યા કરી હોય એવી અજીબ શાંતિ વ્યાપી જાય છે. બૉક્સ ઑફિસ કલેક્શનની ચિંતા કર્યા વિના ખોબા જેવડા દેશના કોઈ પૅશનેટ ફિલ્મમેકરે બનાવી હોય એવી ‘ઓક્ટોબર’ જેવી ફિલ્મ આપણે ત્યાં બને છે એ પણ કમ ટાઢકની વાત નથી. આવી સત્ત્વશીલ ફિલ્મો રિલીઝ થાય અને ચાલે તે આપણા સિનેમાની તંદુરસ્તી માટે પણ બેહદ જરૂરી છે. એટલે તેને ચલાવવી એ આપણી ફરજમાં પણ આવે છે! બાકી ફિલ્મ જોશો એટલે સમજાઈ જશે કે આ ફિલ્મનું નામ ‘ઓક્ટોબર’ શું કામ છે અને તેના નામની વચ્ચે પારિજાતનું ફૂલ શા માટે મૂક્યું છે!

P.S. ‘ધારો કે એક સાંજ આપણે મળ્યા… પણ મૂંગી આ વેદનાનું શું?’ – જગદીશ જોશી

      ‘દર્દ કા હદ સે ગુઝરના હૈ દવા હો જાના’ – મિર્ઝા ગાલિબ

Reviewed for DivyaBhaskar.com

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

 

Advertisements

2 comments

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s