પૅડમેન

સુપરહીરો હૈ યે પગલા!

***

રેટિંગઃ સાડા ત્રણ સ્ટાર (***1/2)

5a1e12a16bd08-image

  • ‘પૅડમેન’ની વાત શરૂ કરતાં પહેલાં થોડા આંકડાઃ ભારતની 88% મેન્સ્ટ્રુએટિંગ સ્ત્રીઓ સેનિટરી પૅડ્સનો ઉપયોગ નથી કરતી. 70% સ્ત્રીઓને તે પોસાતાં જ નથી. એટલે જ એમનામાં ‘રિપ્રોડક્ટિવ ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન’નો દર 70% જેટલો ઊંચો છે. બોરિંગ ફિગર્સ છે, પણ અલાર્મિંગ છે. ત્યારે એક ફિલ્મ બનાવવા માટે આ પર્ફેક્ટ સબ્જેક્ટ છે.
  • વિરોધાભાસોથી ભરેલા આપણા દેશનો ગજબ વિરોધાભાસ એ પણ છે કે અહીં ખૂન, બળાત્કાર, કૌભાંડોની વાત સાંભળીને કોઇને આઘાત નથી લાગતો, પણ મેન્સ્ટ્રુએશન, સેનિટરી પૅડ્સ, કોન્ડોમ આજે પણ કમ્પ્લિટલી ટૅબૂ સબ્જેક્ટ્સ છે.
  • ટેલિવિઝન એડ્સમાં જેને ‘ઉન દિનોં મેં’ અને ‘મુશ્કિલ દિનોં મેં’ કહે છે, એની વાત આજે પણ આપણે ત્યાં મોટાભાગનાં ઘરોમાં ખૂલીને થતી નથી. ચાર દિવસ ઘરની સ્ત્રીઓ ‘અડેલી બેસે’, ‘માસિક ધર્મ’ આવે અને એ જાણે કોઈ ઇબોલાની દર્દી હોય એમ એમને એક ખૂણામાં ધકેલી દેવામાં આવે. બધી વાતમાં બને છે એમ, સાપ જાય ને લિસોટાની બબાલો રહી જાય. હેવી બ્લડલોસને કારણે આવેલી વીકનેસમાં એમને આરામ મળે એ હેતુથી એમને ચારેક દિવસ કામકાજમાંથી મુક્તિ આપવા માટે આ રિવાજ બન્યો હોઈ શકે, પણ આપણે એને તિરસ્કારમાં બદલી નાખ્યો.
  • અર્બન સેન્ટરોમાં સેનિટરી પૅડ્સ ખરીદવા એ કદાચ નોર્મલ થઈ ગયું હશે, પણ નાનાં શહેરોમાં આજે પણ એ ડ્રગ્સ ખરીદવા જેવી જ ખૂફિયા વસ્તુ ગણાય છે.
  • આર. બાલ્કી અને ગૌરી શિંદે દંપતીની બધી જ ફિલ્મોમાં સ્ટ્રોંગ ફેમિનિસ્ટ અન્ડરટોન અને મજબૂત ફિમેલ કેરેક્ટર્સ અચૂક હોય છે. પછી એ ‘ચીની કમ’ની તબૂ હોય, ‘પા’ની વિદ્યા બાલન અને એની મમ્મી હોય, ‘ઇંગ્લિશ વિંગ્લિશ’ની શ્રીદેવી હોય, ‘શમિતાભ’ની અક્ષરા હાસન હોય કે પછી ‘ડિયર ઝિંદગી’ની આલિયા હોય. અહીં તો આખી ફિલ્મ જ સ્ત્રીઓના સબ્જેક્ટ પર છે.
  • હવે સૌને ખબર છે કે ‘પૅડ મેન’ કોઇમ્બતુરના અરુણાચલમ મુરુગનંતમની રિયલ લાઇફસ્ટોરી પરથી બની
    maxresdefault
    રિયલ ‘પૅડ મેન’ અરુણાચલમ મુરુગનંતમ

    છે. સ્કૂલ ડ્રોપઆઉટ અને ઇંગ્લિશ ન જાણતા એ માણસે સસ્તાં સેનિટરી પૅડ્સ બનાવવાનું મશીન શોધીને એક ક્રાંતિ લાવી. પણ આપણા સુધી એ ક્રાંતિનાં ન્યુઝ પહોંચાડવા માટે અક્ષય કુમાર જેવા સ્ટારને લઇને ફિલ્મ બનાવવી પડે છે. એનું પ્રચંડ કામ, ઇન્ટરનેશનલ મીડિયામાં લેવાયેલી નોંધ, બિલ ગેટ્સ સાથે એની સ્પીચ કે ઇવન ભારત સરકારે એનાયત કરેલો પદ્મશ્રી પણ એક ફિલ્મની તોલે આવતો નથી.

  • બાય ધ વે, ટ્વિન્કલ ખન્ના આ ફિલ્મની પ્રોડ્યુસર પણ છે અને એણે પોતાની બીજી બુક ‘ધ લેજન્ડ ઑફ લક્ષ્મી પ્રસાદ’માં અરુણાચલમની રિયલ સ્ટોરી પરથી એક ટૂંકી વાર્તા પણ લખી હતી. બટ, ટ્વિન્કલે હમણાં જ એક પ્રોગ્રામમાં કહ્યું હતું એમ, ‘વી આર અ કન્ટ્રી ઑફ વૉચર્સ, નોટ રિડર્સ!’ એટલે જ આ ફિલ્મ બને એ ખાસ જરૂરી હતું.
  • ફિલ્મ સીધી જ ‘આજ સે તેરી સારી ગલિયાં મેરી હો ગઈ’ સોંગથી સ્ટાર્ટ થાય છે, જેમાં લક્ષ્મીકાંત ચૌહાન ગાયત્રી ચૌબે સાથે ફેરા ફરી રહેલો દેખાય છે. આ સોંગ યુટ્યુબમાં જોશો તો ખબર પડી જ જશે કે એમાં લક્ષ્મીકાંત એટલે કે અક્ષય કેવો માણસ છે. પત્નીની એકદમ કૅર કરે છે. એને ડુંગળી સમારતાં આંખમાંથી આંસું ન નીકળે એટલે ડ્રમ વગાડતા રમકડાના હાથમાં ચપ્પુ પકડાવીને ચોપિંગ મશીન બનાવી દે છે. સાઇકલમાં બેસતાં ગોઠણ ન વાગે એટલે એને પાછળ સરસ ટેકાવાળી સીટ બનાવી આપે છે. યાને કે, એક, ભાઈ એકદમ કૅરિંગ હસબંડ છે, એનાં દુઃખ-દર્દ એ વગર કહ્યે સમજી જાય છે. બીજું, ભાઈ એકદમ ઇનોવેટિવ દિમાગના છે. બાય ધ વે, અક્ષય આ ફિલ્મમાં એક ફેબ્રિકેશનની દુકાનમાં કામ કરે છે. એટલે એની આ ખુરાફાતો જસ્ટિફાય પણ થાય છે.
  • અને એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના એસ્ટાબ્લિશ થઈ જાય છે કે આવો ઇનોવેટિવ દિમાગ ધરાવતો માણસ લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ મેકિંગ મશીન બનાવી શકે જ. સિનેમાનો મારો ફેવરિટ રુલ ‘શો, ડોન્ટ ટેલ’નો મસ્ત ઉપયોગ.
  • ફિલ્મમાં બે વખત બીજી બે સિચ્યુએશન પણ બોલ્યા વિના ઘણું કહી જાય છે. એક મંદિરમાં હનુમાનજીની મિકેનિકલ ટ્રિકવાળી મૂર્તિના મોંમાં નાળિયેર મૂકીને પ્રસાદી આપવાના 51 રૂપિયા પડાવાય છે. લક્ષ્મીકાંત એ જોઇને જ તેનું મિકેનિઝમ સમજી જાય છે. બીજી વખત શ્રીકૃષ્ણના હાથે પ્રસાદ લેવા માટે આવું જ ગિમિક કરવામાં આવે છે. આ બંને વખતે ભક્તોની લાંબી લાઇનો લાગેલી દેખાય છે. કમેન્ટ એવી કે આપણે ત્યાં સેનિટરી પૅડ જેવી વસ્તુઓ પર કોઈ ધ્યાન નહીં દે, પણ ધર્મની વાત આવશે ત્યારે લોકો વગર વિચાર્યે પૈસા ખર્ચવા તૈયાર થઈ જશે. ઇવન સ્ત્રીઓ પણ.
  • ‘પૅડમેન’ ઓલમોસ્ટ કમ્પ્લિટલી ‘ટોઇલેટ એક પ્રેમકથા’ના ટેમ્પલેટ પર જ આગળ વધે છે. પહેલાં જાત સાથેનો સંઘર્ષ, પછી જીવનસાથી સાથેનો સંઘર્ષ, પછી પરિવાર સાથે સંઘર્ષ અને પછી સમાજ સાથેનો સંઘર્ષ. અને આ સંઘર્ષ પણ મોસ્ટ્લી વિચારોનો સંઘર્ષ છે. અલબત્ત, અહીં એને જાત સાથેનો સંઘર્ષ નથી.
  • અને થેન્ક ફુલ્લી આ ફિલ્મ ટોઇલેટ જેટલી લાઉડ પણ નથી. અક્ષયની ક્લાઇમેક્સમાં એક લાંબી સ્પીચને બાદ કરતાં ફિલ્મમાં ખાસ ભાષણબાજી પણ નથી.
  • અક્ષય એના ઘરમાં એકમાત્ર પુરુષ છે. મમ્મી છે, ત્રણ બહેનો છે, પણ એને મેન્સ્ટ્રુએશન સાઇકલ વિશે છેક લગ્ન પછી ખબર પડે છે. આપણે ત્યાં પુરુષોની હાલત આનાથી ખાસ અલગ નથી. ખુદ અરુણાચલમ જ કહે છે કે આપણે જેની સાથે આખી જિંદગી વીતાવીએ છીએ એના શરીરમાં શું થાય છે તે આપણને ખબર હોતી નથી.
  • બીજી એક આઇરની પણ ફિલ્મમાં મસ્ત રીતે એસ્ટાબ્લિશ થઈ છેઃ ફિલ્મનું શૂટિંગ નર્મદા કાંઠે આવેલા મધ્ય પ્રદેશના બ્યુટિફુલ મહેશ્વરમાં થયું છે. નર્મદા માતા ગણાય છે. ફિલ્મમાં અક્ષયના પાત્રનું નામ લક્ષ્મી છે, પત્નીનું નામ ગાયત્રી છે, રેણુકા દેવી મેડિકલ કોલેજ છે, સ્કૂલનું નામ અહલ્યા છે (જે ત્યાંનાં અહલ્યાદેવી હોલકર પરથી રખાયું હશે), દુકાનનું નામ ‘ચંદ્રિકા બેગ્સ હાઉસ’ છે… અરે, દીકરી પ્યુબર્ટીમાં પ્રવેશે એનું સેલિબ્રેશન પણ થાય છે… ચારેકોર સ્ત્રીઓનું સામ્રાજ્ય છે, પણ સ્ત્રીઓની આટલી મોટી સમસ્યા ક્યાંય કોઇને દેખાતી નથી.
  • પૅડમેનમાં શુદ્ધ હિન્દી શબ્દોની ભરમાર છેઃ વિજ્ઞાપન, ક્ષણ, ગ્રાહક, મુક્તિ, ચરિત્રહીન, આવિષ્કારો કી પ્રતિયોગિતા, મૌલિક આવિષ્કાર, અભિશાપ, વાતાવરણ, સાત્ત્વિક ભોજન, મંચ, સંબોધિત… છેલ્લે કઈ ફિલ્મમાં આ શબ્દો સાંભળ્યા હતા?
  • ૨૦૦૧ની સ્ટોરી છે એ બતાવવા ‘રાની મુખર્જી અને દેવિકા રાની’નો ડાયલોગ છે, ગૂગલનું જૂનું હોમપેજ અને ગોકળગાય જેવી ઇન્ટરનેટ સ્પીડની પણ વાત છે.
  • 2 કલાક 20 મિનિટની ફિલ્મ લગભગ ક્યાંય બોર કર્યા વિના અને એક પછી એક ઓબ્સ્ટેકલ સરસ રીતે વીંધતી આગળ વધે છે.
  • અરુણાચલમ મુરુગનંતમની સ્પીચ સાંભળશો એટલે સમજાશે કે આ ફિલ્મમાં બતાવાયેલા મોટાભાગના પ્રસંગો રિયલ છે. અને એટલે જ આવું ખરેખર કોઈ માણસે કર્યું હશે એ જાણીને ખરેખર આશ્ચર્ય થાય.
  • આવો રોલ કરવા માટે અને પૂરી ઓનેસ્ટીથી નિભાવવા માટે અક્ષય કુમારને ફુલ માર્ક્સ આપવા પડે. ટોઇલેટ વખતે મેં ટકોર કરેલી કે હજી આપણી ફિલ્મોમાં કે સ્ટાર્સમાં એટલી હિંમત નથી આવી કે હીરોને જાહેરમાં હાજતે બેસતો બતાવે (હા, હિરોઇનને બતાવી શકાય). પણ પૅડમેનમાં અક્ષયને ફિમેલ અન્ડરવેર પહેરતો બતાવ્યો છે. સો, બિગ એપલોઝ!
  • રાધિકા આપ્ટેના ભાગે ‘શરમ સે મરને’ કે અલાવા ખાસ કશું આવ્યું નથી, અને એમાં એણે પર્ફેક્ટ્લી પર્ફોર્મ કર્યું છે. રાધિકા આપ્ટે વિશે એક હળવું ઓબ્ઝર્વશન મેં કર્યું છેઃ એ પોતાના પતિઓ માટે પર્ફેક્ટ પ્રેરણામૂર્તિ છે. જુઓ, ‘શોર ઇન ધ સિટી’માં એને કારણે તુષાર કપૂર ઇંગ્લિશ વાંચતા શીખી જાય છે, ‘માંઝી’માં નવાઝુદ્દીન આખો પહાડ તોડી પાડે છે અને ‘પૅડમેન’માં અક્ષય લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ્સ તૈયાર કરે છે!
  • ફિલ્મનો સૌથી મોટો માઇનસ પોઇન્ટ હોય તો એ છે સોનમ કપૂરનું કેરેક્ટર. સોનમ પ્રીમિયર ઇન્સ્ટિટ્યુટમાંથી MBA કરેલી યુવતી છે, જે તબલાં પ્લેયર પણ છે. પણ એને તબલાં વગાડતી જોઇને માથા પર નગારું મારવાનું મન થાય! ફિલ્મમાં સોનમનું કામ માત્ર અટકેલા અક્ષય માટે એક ચમત્કારિક પરી તરીકેનું જ છે. આપણે ઝાઝું વિચારવું ન પડે એટલે એનું નામ પણ ‘પરી વાલિયા’ જ રખાયું છે. પરંતુ એ બંનેનો પરાણે ઠૂંસેલો રોમેન્ટિક ટ્રેક જરાય કન્વિન્સિંગ નથી. લડકા ઔર લડકી દોસ્ત હો સકતે હૈ, મિસ્ટર બાલ્કી! પણ હા, ઝાઝી સેન્ટી-ઇમોશનલ થયા વિના એક ઇન્ડિપેન્ડન્ટ સ્ત્રી ફોકસ્ડ રહી શકે છે એવું બતાવવાનો બાલ્કીનો ટ્રેક રેકોર્ડ જળવાઈ ગયો છે.
  • ફિલ્મમાં ક્યાંક ક્યાંક અનઇન્ટેન્શનલી અને બોર્ડરલાઇન સેક્સિસ્ટ થઈ ગયેલા ડાયલોગ્સની સાથોસાથ ‘એક ઔરત કી મદદ કરને મેં નાકામિયાબ ઇન્સાન અપને આપ કો મર્દ કૈસે કહ સકતા હૈ’ જેવા આપણે ત્યાં ચિયરવર્ધી ડાયલોગ્સ પણ છે.
  • ‘પૅડ મેન’માં ધમાકેદાર સોંગ્સ વગર પણ ઇફેક્ટિવ સ્ટોરી બની જ શકી હોત. અહીં અમિત ત્રિવેદીએ કમ્પોઝ કરેલાં ‘આજ સે તેરી’ અને ‘સુપરહીરો’ (ટાઇટલ ટ્રેક) બંને સરસ બન્યાં છે.
  • આ ફિલ્મને ઘણા લોકોએ અઢી કલાકની પબ્લિક સર્વિસ એડ કહીને ઉતારી પણ પાડી છે. હા, સ્ક્રીનપ્લેમાં સાંધા દેખાઈ આવે છે. જેમ કે, માત્ર એક એક લાઇન બોલાવવા માટે આખા આખા સીન નાખવામાં આવ્યા છે વગેરે. પણ આવો મસ્ત મેસેજ આટલી સિમ્પલ રીતે આપવા માટે આવી સિમ્પ્લિસ્ટિક ફિલ્મ જ જોઇએ, તો જ આપણા જેવા દેશમાં આ મેસેજ વધુ ને વધુ લોકો સુધી પહોંચે.
  • સેનિટરી પૅડ્સ પર GST ન હટાવનારી સરકાર સેનિટરી પૅડ પરની ફિલ્મને ટેક્સ ફ્રી ન કરે તે સમજી શકાય તેમ છે. પરંતુ દુઃખની વાત એ છે કે આ ફિલ્મને નબળું ઓપનિંગ મળ્યું છે. ઘણા લોકોએ મને પૂછ્યું કે આ ફિલ્મ ફેમિલી સાથે જોવાય એવી છે ખરી? અરે, ફરજિયાતપણે ફેમિલી સાથે જ જોવી જોઇએ એવી ફિલ્મ છે. આ સવાલ જ કહી આપે છે કે આવી ફિલ્મોની આપણે ત્યાં સખત જરૂર છે. ‘પૅડમેન’એ લો કોસ્ટ સેનિટરી પૅડ્સ બનાવનારા અરુણાચલમની સ્ટોરી દેશની સામે મૂકી છે, પણ પિરિયડ્સને લઇને જે છોછ છે એની વાત ક્યાંય નથી. આ ફિલ્મથી એટલિસ્ટ એ છોછ દૂર થાય અને આ મુદ્દો મોકળાશથી ચર્ચાતો થાય તોય ઘણું. અરુણાચલમે એક સ્પીચમાં કહ્યું છે, ‘ભારત સ્ત્રીઓને માર્સ પર મોકલશે, અરે, પહેલાં એમને સેનિટરી પૅડ્સ તો આપો પછી ચંદ્ર કે મંગળ પર મોકલજો… સુપરપાવરનાં સપનાં જોવા તો પછીની વાત છે!’

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

2 comments

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s