હિન્દી મીડિયમ

મિશન ઍડમિશન

***

અત્યારના ઍજ્યુકેશનલ બજારનું પર્ફેક્ટ ચિત્રણ, સ્માર્ટ સટાયરિકલ સ્ક્રીનપ્લે, દીપક ડોબ્રિયાલ-ઇરફાનની મજબૂત ઍક્ટિંગ અને સ્ટ્રોંગ મેસેજ. આ ટૅક્સ ફ્રી ફિલ્મને મસ્ટ વૉચ બનાવવા માટે બીજું શું જોઇએ?

***

hindi_medium_irrfan_facebook‘તમે લેઇટ છો મિસ્ટર, બત્રા. લોકો તો પ્રેગ્નન્સીના પહેલા ટ્રાઇમેસ્ટરથી જ પ્રયત્ન શરૂ કરી દેતા હોય છે.’ ના, આ સંવાદ કોઈ ગાયનેકોલોજિસ્ટના મોઢે નહીં, બલકે નર્સરી સ્કૂલમાં ઍડમિશન માટે બાળક અને માતાપિતાને તૈયાર કરી આપતી કન્સલ્ટન્ટ દ્વારા બોલાયેલો છે. ‘બાળકને કોઇપણ ભોગે ચકાચક સ્કૂલમાં ભણવા મૂકવું પડશે. ગુજરાતી કે ફોર ધેટ મેટર કોઇપણ પ્રાદેશિક ભાષામાં તે કંઈ ભણાતું હશે? ઇંગ્લિશ વિના ઉદ્ધાર નહીં. બાળક સ્ટડી, સ્પોર્ટ્સ, ઍક્સ્ટ્રાકરિક્યુલર ઍક્ટિવિટી, હોબી બધામાં અવ્વલ હોવું જોઇએ. આ બધા માટે જે કંઇપણ કરવું પડે તે કરો, ગમે તેટલા રૂપિયા ખર્ચાય, ખર્ચો.’ માતાપિતાઓની આ મૅન્ટાલિટી અને ઇંગ્લિશ મીડિયમ પાછળની તદ્દન ગાંડી દોડનો પર્ફેક્ટ આયનો છે, ઇરફાન ખાન સ્ટારર ‘હિન્દી મીડિયમ’.

સ્ટુડન્ટ પધરાવો સાવધાન

રાજ બત્રા (ઇરફાન ખાન) દિલ્હીના ચાંદની ચૌકની ટિપિકલ પ્રોડક્ટ છે. બાપાની નાનકડી દરજીની દુકાનને વિસ્તારીને આજે એણે મોટું ‘બત્રા ફેશન હાઉસ’ ઊભું કર્યું છે. ગ્રાહકને બાટલીમાં ઉતારીને માલ વેચતા એને બખૂબી આવડે. ‘ચાંદની ચૌકના બિઝનેસ ટાયકૂન’નું બિરુદ પણ મળ્યું છે ભાઈને. એ જ ચાંદની ચૌકમાં રહેતી પોતાની ચાઇલ્ડહૂડ સ્વીટહાર્ટ મિતા (સબા કમર) સાથે લગ્ન કરીને આજે એ ઠરીઠામ થયો છે. ચારેક વર્ષની ક્યુટ દીકરી પિયા પણ છે હવે તો. પરંતુ મિતા છે હાઈફાઈ, ઇંગ્લિશ મીડિયમ ટાઇપ. એટલે દીકરીને પણ માત્ર ઇંગ્લિશ મીડિયમ જ નહીં, દેશની ટોપમોસ્ટ સ્કૂલમાં જ મૂકવી પડે. માટે તેઓ ચાંદની ચૌક છોડીને સ્કૂલની નજીક આવેલા પૉશ વસંત વિહારમાં પણ શિફ્ટ થાય. પરંતુ મૅટ્રો સિટીમાં કદાચ ચીફ મિનિસ્ટરનું પદ મળી જાય, પણ સ્કૂલમાં ઍડમિશન ન મળે. મંત્રીથી લઇને મંદિર સુધીની બધી કોશિશો નાકામ. હવે? એક જ રસ્તો છે, ‘રાઇટ ટુ ઍજ્યુકેશન’ હેઠળ ગરીબ ક્વોટામાં ચીટિંગથી ઍડમિશન. વસંત વિહારથી અત્યંત ગરીબ એવા ભારત નગરમાં કંટ્રોલ શિફ્ટ. એવું કરતાંય ઍડમિશન મળશે? ધારો કે મળે તોય એ યોગ્ય કહેવાય?

સ્કૂલ ચલેં હમ

રાજ-મિતા સાથે આપણી પહેલી મુલાકાત બંનેની ટીનએજમાં થાય છે. રાજ દરજીની નાનકડી દુકાનમાં પપ્પાનો આસિસ્ટન્ટ છે. મિતા એમની કસ્ટમર છે, જેની પાસે કોઈ ફેશન મેગેઝિનમાં છપાયેલી ડ્રેસની તસવીર જેવો જ ડ્રેસ બનાવવાની ડિમાન્ડ છે. ટાઇટલ ક્રેડિટ્સની સાથોસાથ બૅકગ્રાઉન્ડમાં આતિફ અસલમના અવાજમાં હૂર ગીત વાગે છે અને સાથે જ રાજ-મિતાની ક્યુટ ટીનઍજ લવસ્ટોરી ચાલે છે. આજે વર્ષો પછી રાજ ભલે કરોડોપતિ થઈ ગયો હોય, પણ હાઈફાઈ પત્નીની કોઈ પણ ડિમાન્ડ પૂરી કરવામાં એ પાછો પડે એમ નથી. એટલે જ આગળ ઉપર ફિલ્મમાં ઍડમિશનના નામે એ લોકો જે કંઈ નાટકો કરે છે તે ગળે ઉતારવામાં ખાસ મહેનત નથી પડતી.

ત્રણેક વર્ષ પહેલાં આવેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘રામધનુ’થી ઇન્સ્પાયર્ડ હોવા છતાં ‘હિન્દી મીડિયમ’ ફિલ્મનો સબ્જેક્ટ પૂરેપૂરો અપીલિંગ છે. પાકિસ્તાની એક્ટ્રેસ સબા કમર બહુ તીખા શબ્દોમાં રિયાલિટી બયાં કરે છે કે, ‘ઇસ દેશ મેં અંગ્રેજી ઝબાન નહીં હૈ, ક્લાસ હૈ.’ ઍક્ઝેક્ટ્લી. એટલે જ માતૃભાષાની સ્કૂલોમાં વિદ્યાર્થીઓ ઘટી રહ્યા છે અને સરકાર પોતે પણ ઇંગ્લિશ મીડિયમ સ્કૂલો શરૂ કરી રહી છે. પરંતુ પૈસાથી ક્લાસ થોડો આવે? નાનકડી પિયાની પૅરેનોઇડ મમ્મીની મોટી ચિંતા એ છે કે દીકરી હાઈફાઈ સ્કૂલમાં ન ભણી શકવાને કારણે લાઇફમાં નિષ્ફળ જશે અને ડ્રગ્સની બંધાણી બની જશે તો? પિયાનાં માતાપિતા આપણી આસપાસનાં આવી જ મેન્ટાલિટી ધરાવતાં કરોડો પેરેન્ટ્સનું પ્રતીક છે, જેઓ માને છે કે ઇંગ્લિશ મીડિયમની સ્કૂલ એટલે જિંદગી જીતવાની જડીબુટી (કોઈ એમને પૂછો કે ડૉ. એપીજે અબ્દુલ કલામ, સચિન તેંડુલકર, લતા મંગેશકર, કપિલ શર્મા, કંગના રણૌત કઈ સ્કૂલોમાં ભણ્યાં હતાં?).

આટલા સિરિયસ ટૉપિકને ડિરેક્ટર સાકેત ચૌધરી અને રાઇટર ઝીનત લાખાણીએ સટાયર અને કોમેડીમાં ઝબોળીને આપણને ચાબખા માર્યા છે. ચાંદની ચૌકની મેન્ટાલિટી હોય, હાઈ સોસાયટીનો દંભ હોય, ઍડમિશન પાછળનું ગાંડપણ હોય કે પછી ઍજ્યુકેશનનો બિઝનેસ હોય, બધે ઠેકાણે ખાસ મૅલોડ્રામેટિક થયા વિના સ્માર્ટ હળવાશથી આખી વાર્તા વહેતી રહે છે. ચાંદની ચૌકનું મકાન ખાલી કરે ત્યારે દુલ્હનની વિદાય ચાલતી હોય તેવો ટ્રેજિ-કોમિક સીન ખડો થાય. ઇરફાન તો આંસુડાં સારે જ પણ લુચ્ચો પાડોશી હક્કથી કહે કે, ‘ભાઈ, દુલ્હન તો તેરી હી ગાડી મેં બિદાઈ હોગી.’ સુપર કોમિકલ સિચ્યુએશન્સ અને વિટ્ટી વનલાઇનર્સ આખી ફિલ્મમાં છુટ્ટા હાથે વેરાયેલાં છે. જેમ કે, ઍડમિશનની લાઇનમાં દિલ્હીની ઠંડીમાં વહેલી સવારથી લોકો ઊભી ગયા હોય અને એકબીજાને નંબરથી ઓળખતા હોય, ઇરફાન ઘરમાં બેઠો ‘નાગિન’ સિરિયલ જોતો હોય (અને સિરિયલનો ફની ડાયલોગ બહારની સિચ્યુએશનને રિલેટ કરતો હોય), ઍડમિશન-ઇન્ટરવ્યૂ માટે જાતભાતનાં તિકડમ થાય, ઉમદા હેતુથી બનેલા સરકારી કાયદાની પણ ખિલ્લી ઉડાવાય, ગરીબ બસ્તીમાં લોકો એકબીજાને બીમારીમાં ગુજરી ગયેલા વડીલોથી ઓળખતા હોય અને એક ઠેકાણે ઇરફાન ભળતી જ જગ્યાએ ફસાયેલો હોય. બસ, એ જ વખતે ઍન્ટ્રી થાય ફિલ્મના ત્રીજા સૌથી સ્ટ્રોંગ પોઇન્ટ યાને કે દીપક ડોબ્રિયાલની.

‘તનુ વેડ્સ મનુ’ના ‘પપ્પી ભૈયા’ તરીકે લાઉડ છતાં હિલેરિયસ ઍક્ટિંગ કરનારો દીપક ડોબ્રિયાલ અહીં પોતાના બેસ્ટ ફોર્મમાં છે. અહીં એ જરાય લાઉડ નથી, બલકે કોમિક અને ઇમોશનલના સુપર્બ કોમ્બિનેશનમાં છે. એની ઍન્ટ્રીથી લઇને પોતાના દરેક સીનમાં બેસ્ટ ઇન ક્લાસ છે.

પરંતુ આ ફિલ્મમાં પણ પ્રોબ્લેમ્સ તો છે જ. જેમ કે, ભારતને કૅન્સરની જેમ ભરડો લેનારા આ ઇંગ્લિશ-ઍજ્યુકેશનના ક્રેઝને ચાબખા મારવાની લ્હાયમાં મૅકર્સે બિલકુલ બ્લૅક એન્ડ વ્હાઇટ એમ બે ભાગ પાડી દીધા છે. જેમ કે, અપર ક્લાસ તો દંભી, સ્વાર્થી જ હોય, જ્યારે ખરેખરા માણસાઈવાળા લોકો તો ગરીબો જ હોય. ગરીબ દેખાવાના પ્રયત્નોમાં ઇરફાન ગરીબ મહોલ્લામાં રહેવા આવે એ હજી સમજાય, પણ એ પોતાની ગંજાવર શૉપ છોડીને બિસ્કિટના કારખાનામાં મજૂરી કરવા જાય એ વધુ પડતું છે. એ જ રીતે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ બીજાને મદદ કરવા માટે પોતાનો જીવ પણ જોખમમાં મૂકી દે એ વાત પણ હજમ થાય એવી નથી. આ ફિલ્મમાં હાઈફાઈ પ્રાઇવેટ સ્કૂલોને પૈસા ખાનારા ડ્રેગન જેવી બતાવી છે, જ્યારે સરકારી સ્કૂલોની બિચારી હાલત માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માતાપિતાઓની ઉપેક્ષા જ જવાબદાર હોય એવું ચિત્ર ખડું કરાયું છે. ધારો કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધરે તોય પૂરતા અને યોગ્ય શિક્ષકો વિના ઍજ્યુકેશનલ ક્વૉલિટીની ગૅરન્ટી કોણ આપશે? વળી, દર થોડા દહાડે બાળકોને અપાતાં મધ્યાહન ભોજનમાંથી ગરોળી-સાપનું બચ્ચું નીકળવાના સમાચારો આવે છે એ માટે કોણ જવાબદાર?

છતાં આગળ કહ્યું તેમ સ્માર્ટ રાઇટિંગ ઉપરાંત ઇરફાન અને દીપક ડોબ્રિયાલ આ ફિલ્મની મજબૂત કરોડરજ્જુ છે. બંનેનું કોમિક ટાઇમિંગ પણ પિચ પર્ફેક્ટ છે. પાકિસ્તાની ઍક્ટ્રેસ સબા કમર ચમત્કારિક રીતે અલ્ટ્રા રાષ્ટ્રવાદીઓની ખફગીમાંથી બચી ગઈ છે. કદાચ એટલે જ એનું બેખૌફ પર્ફોર્મન્સ બિનધાસ્ત બહાર આવ્યું છે અને પેરેનોઇડ, જર્મોફોબિક, ક્લાસ કોન્શિયસ દિલ્હીવાલીના રોલમાં એ બરાબર જામી છે. અમૃતા સિંઘથી લઇને તિલોત્તમા સોમ, સંજય સૂરિ, નેહા ધુપિયા, રાજેશ શર્મા જેવા તમામ કલાકારો માત્ર મહેમાન બનીને રહી ગયા છે. હા, અમૃતા સિંઘને વધુ મોટો રોલ આપ્યો હોત તો મજા પડત. વરિષ્ઠ પત્રકાર વિનોદ દુઆની દીકરી મલ્લિકા દુઆ હવે તો ઇન્ટરનેટ સેલિબ્રિટી છે. દિલ્હીની ટિપિકલ છોકરીઓની પટ્ટી ઉતારવામાં એની માસ્ટરી છે. અહીં પણ એ એવા જ મહેમાન રોલમાં દેખાઈ છે અને ફિલ્મોમાં એની ઍન્ટ્રી થઈ છે. આપણા ગુજરાતી મ્યુઝિક ડિરેક્ટર ડ્યુઓ સચિન-જિગરનું મ્યુઝિક સાંભળવાની મજા પડે છે, પરંતુ યાદ તો સુખબીરવાળું ઑરિજિનલ ‘ઓહોહોહો’ જ રહી જાય છે.

હૉમવર્કના ભાગ રૂપે પણ જુઓ

‘હિન્દી મીડિયમ’માં કૉમેડીમાં પૅક થયેલો મેસેજ જો આપણે સમજ્યા ન હોઇએ તો તેના ક્લાઇમૅક્સમાં ઇરફાન લિટરલી હાથમાં ડંડીકો લઇને એક લાંબા મોનોલોગમાં સમજાવે છે. પરંતુ આ ફિલ્મ કોઇપણ ભોગે, પરિવાર-મિત્રો સાથે જોઈ નાખો એ જણાવવા માટે અમારે ડંડો ઉપાડવાની જરાય જરૂર નથી. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં તો ફિલ્મ ઑલરેડી ટૅક્સ ફ્રી થઈ ગઈ છે, આખા દેશમાં થઈ જાય તે જરૂરી છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Reviewed for Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s