ડિયર ઝિંદગી

દાસ્તાન-એ-ઝિંદગી

***

અઢી કલાકની ‘ડિયર ઝિંદગી’ કોઈ ફિલ્મ કરતાં એક સાઇકાયટ્રિસ્ટના લાંબા સૅશન જેવી વધારે લાગે છે.

***

પૃથ્વીના નકશા પર જે દેશનું નામ શોધવું પણ અઘરું પડે એવા કોઈ દેશમાંથી આવેલી ફિલ્મ કોઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ચાલતી હોય. ફિલ્મ આમ સરસ હોય, પણ પડદા પર ખાસ કશું બનતું ન હોય. તેનાં મુખ્ય પાત્રો પણ જાણે વડાપ્રધાન સાથે મીટિંગ કરવા આવ્યાં હોય તેમ વાતો જ કર્યે જતા હોય. તમને અંદરથી થતું હોય કે ‘હા ભઈ, સમજી ગયા. હવે આગળ વધો ને’, પણ ડિરેક્ટર તો પાણી પર તરતી મૂકેલી કાગળની હોડીની સ્પીડમાં જ ફિલ્મ આગળ ધપાવવાના મૂડમાં હોય. છતાં બે અઢી કલાકે ફિલ્મ પતે પછી ઠીકઠાક સંતોષ પણ થાય કે ચલો જીવનમાં ક્યાંક કામ લાગે એવું જાણવા તો મળ્યું. ગૌરી શિંદેની ‘ડિયર ઝિંદગી’ ડિટ્ટો આવી જ ફિલ્મ છે. ઇવન કોઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં મોકલવાનાં અરમાન હોય તેમ આ ફિલ્મમાં અંગ્રેજી સબટાઇટલ્સ પણ ઉમેરવામાં આવ્યાં છે.

ઝૂમ ઇન દર્દ

કાયરા (આલિયા ભટ્ટ) એક ટેલેન્ટેડ સ્ટ્રગલિંગ સિનેમેટોગ્રાફર છે. કેમેરાની ફ્રેમમાં એને પર્ફેક્ટ દૃશ્ય પકડતાં આવડે છે, પણ જ્યાં વાત પોતાની લાઇફ પર ફોકસ કરવાની આવે ત્યાં પીડા અને દર્દ જ ઝૂમ ઇન થયા કરે. આવી એક દર્દીલી અવસ્થામાં એ પોતાના ઘરે ગોવા રિટર્ન થાય છે. ત્યાં એને થાય છે કે આ જૂની પીડાનું પોટલું માથે લઇને ફરવા કરતાં એક સારા સાઇકાયટ્રિસ્ટને બતાવીએ તો સમું પડે એમ છે. એટલે એ પહોંચી જાય છે ડૉ. જહાંગીર ખાન (શાહરુખ ખાન) પાસે. જહાંગીર અલગ અલગ સૅશનમાં બહુ ધીરજથી કાયરાની વાતો સાંભળે છે, પોતાની રમતિયાળ સ્ટાઇલોમાં એની અંદરના જૂના ઘા સાફ કરીને તેના પર મલમ લગાવે છે. અમુક સેશન્સ પછી એક નવી જ કાયરા બહાર આવે છે, જે કોન્ફિડન્ટ છે અને ડિયર ઝિંદગી સાથે દો દો હાથ કરવા માટે તૈયાર છે.

ઍન્ટર ધ લાઇફ

સિનેમાનો એક બૅઝિક નિયમ છે, ‘શૉ, ડૉન્ટ ટૅલ.’ મતલબ કે તમારી પાસે કેમેરા છે તો દૃશ્યને બોલવા દો ને, પાત્રોએ આખો વખત ચપડ ચપડ કરવાની ક્યાં જરૂર છે? ‘ડિયર ઝિંદગી’ જોયા પછી પહેલો સવાલ આ જ થાય. ફિલ્મનો મોટા ભાગનો સમય શાહરુખ- ધ સાઇકાયટ્રિસ્ટ અને આલિયા- ધ બ્રોકનહાર્ટ-ઇન્સોમ્નિઍક-ડિપ્રેસ્ડ પૅશન્ટ વચ્ચેના કાઉન્સેલિંગમાં જ પસાર થાય છે. જાણે કોઈ મનોચિકિત્સકની ક્લિનિકની અંદર કેમેરા મૂકી દીધો હોય એવી જ ફીલ આવ્યા કરે. દિગ્દર્શિકા ગૌરી શિંદેએ પોતાના કોઈ સાઇકાયટ્રિસ્ટ મિત્ર સાથેની વાતો પરથી કે પોતાના અનુભવો પરથી બનાવી હોય એ હદે આ ફિલ્મમાંથી આત્મીયતા ઝલકે છે. ફિલ્મમાં કાયરા પોતાનાં બાળપણના અનુભવોને કારણે એક કોશેટામાં પુરાઈ ગઈ છે અને હવે સતત એક બીકમાં ફર્યા કરે છે. ડૉ. જહાંગીર ખાન ઝાડની ડાળીમાં ફસાયેલી પતંગની માવજતથી કાયરાને તે કોશેટામાંથી બહાર કાઢે છે અને પોતાના આકાશમાં મુક્ત કરે છે. આ ફિલ્મનું પૅકેજિંગ, પાત્રો, એમની વચ્ચેની વાતચીત, એમની લાઇફસ્ટાઇલ બધું જ હાડોહાડ અર્બન છે. કાયરા અત્યારના અર્બન યુથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એવું યુથ જે સતત લવ-બ્રેકઅપ્સનાં અપડાઉનમાં ફસાયેલું છે. એટલે પોતાની અંદર આ પ્રકારનું દર્દ લઇને ફરતા લોકોને આ ફિલ્મમાં પિરસાયેલું જ્ઞાન અપીલ કરી શકે. ઘટનાઓને બદલે માત્ર ફિલોસોફિકલ વાતચીત જ હોવા છતાં પોતાની લવલાઇફ કે ભૂતકાળની લાઇફથી પરેશાન લોકો આ ફિલ્મને બાબાજીના પ્રેરકવચનની જેમ ગળે ઉતારી જાય. પરંતુ બાકીના લોકો સતત ધીમે ધીમે ચાલ્યા કરતી આ પ્રવચનમાળાથી કંટાળી જાય એવું પણ બનશે.

ભૂતકાળની કડવી યાદોમાંથી કેવી રીતે બહાર નીકળવું, પોતાની જાતને-પોતાનાં માતાપિતાને કે આપણને નુકસાન પહોંચાડનારા તમામ લોકોને માફ કરીને કઈ રીતે આગળ વધવું, જેમ શરીરને ડૉક્ટરની જરૂર પડે તેમ મનને પણ ડૉક્ટરની જરૂર પડે અને તેમાં કશી જ શરમ જેવી વાત નથી એવી કેટલીયે વાતો માત્ર બોલીને સમજાવવાને બદલે કંઇક નવી જ સ્ટાઇલમાં પ્રેક્ટિકલી કરી બતાવી હોત તો ફિલ્મ ક્યાંય રસપ્રદ બની જાત. ભૂતકાળમાં બાસુ ચૅટર્જીની ‘છોટી સી બાત’માં, રાજકુમાર હિરાણીની ‘મુન્નાભાઈ’ અને ‘3 ઇડિયટ્સ’માં આ વસ્તુ બહુ અસરકારક રીતે ઍક્ઝિક્યુટ થઈ હતી.

અર્બન અને ઑફબીટ એવી આ ફિલ્મ ઇન્ટરેસ્ટિંગ બની છે, તેનો સૌથી મોટો શ્રેય આલિયાને આપવો પડે. એના કૅરેક્ટરમાં ઇન્સિક્યોરિટી, પ્રેમી તરીકે એક સિક્યોર વ્યક્તિનો સાથ મેળવવાની ઝંખના, ડિપ્રેશન, ઊંડે ધરબાયેલો ગુસ્સો, મહત્ત્વાકાંક્ષા, ઉદ્ધતાઈ, ચીડિયાપણું, સમાજના દંભ સામે અકળામણ એવા કેટલાય શૅડ્સ છે, અને એ છોકરીએ બધી જ ફીલિંગ્સને જબરદસ્ત કાબેલિયતથી વ્યક્ત કરી બતાવી છે. પોતાના બાળપણની વાત કહેતો એનો એક લાંબો મોનોલોગ, ‘હાઇવે’ ફિલ્મની યાદ અપાવતો એનો ગુસ્સાનો જ્વાળામુખી ફાટતી વખતનો સીન જેવાં કેટલાંય દૃશ્યોમાં એની એક્ટિંગ જુઓ તો આલિયાના નામનો એક પણ જોક ફોરવર્ડ કરવાની ઇચ્છા ન થાય. સામે પક્ષે શાહરુખે પણ ફાલતુ હીરોગીરીમાંથી વેલકમ બ્રેક લઇને આવો પર્ફોર્મન્સ ઓરિએન્ટેડ રોલ કર્યો છે, જે એની ઉંમર અને પર્સનાલિટી બંનેને એકદમ ટૅલરમૅડ સૂટ કરે છે. લોકોને ગમે કે ન ગમે તે પછીની વાત છે, પરંતુ લીડ સ્ટાર્સ સાથે આવી ઍક્સપરિમેન્ટલ ફિલ્મ બને તે બદલ પણ બ્રૅવરી અવૉર્ડ આપવો પડે.

‘ડિયર ઝિંદગી’ની સપોર્ટિંગ કાસ્ટ પણ એકદમ હુંફાળી છે. ખાસ કરીને કાયરાની બહેનપણીઓ બનતી ‘આઇશા’ ફેમ ઇરા દુબે અને ‘ફોબિયા’ ફેમ યશસ્વિની દાયમા યંગસ્ટર્સને ચ્યુઇંગમની જેમ ચિપકી જશે. કેમકે, એકદમ નૅચરલ ઍક્ટિંગ ઉપરાંત ચૅટિંગની ભાષામાં એમની વાતચીત, ‘કોકો’, ‘જૅકી’, ‘ફૅટી’ જેવાં એમનાં ફન્કી નિકનૅમ બધું યંગસ્ટર્સને અપનેવાલેની ફીલ આપે તેવું જ છે. થોડાક મૅલ શોવિનિસ્ટ શૅડ ધરાવતા પાત્રમાં પોની ટેઇલ્ડ કુણાલ કપૂર ઘણા સમયે નોંધપાત્ર ફિલ્મમાં દેખાયો છે. ફિલ્મની શરૂઆતમાં સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપતું ડિસ્ક્લેમર દેખાય એટલે શંકા જાય કે આ ફિલ્મમાં કોઈ પાકિસ્તાની ઍક્ટર હોવો જોઇએ. ત્યાં જ ગિટાર ખખડાવતો અલી ઝફર દેખાય. અલબત્ત, એણે ગાયેલું ‘તારીફોં સે તૂ નહીં માનનેવાલી’ ગીત ખરેખર સરસ છે. થૅન્ક્સ ટુ, સંગીતકાર અમિત ત્રિવેદી અને ગીતકાર કૌસર મુનીર.

ગૌરી-બાલ્કી દંપતી ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ વર્લ્ડમાંથી આવે છે. એટલે જ બડી ચાલાકીથી એ બંને પોતાની ફિલ્મોમાં પ્રોડક્ટ મૂકી દે છે. અહીં પણ ત્રણ ઠેકાણે ઈ-કોમર્સ સાઇટ ‘ઇ-બે’નું બેશરમ પ્રોડક્ટ પ્લેસમેન્ટ છે (જસ્ટ એ બતાવવા માટે કે આલિયા કમ્પલ્સિવ બાયર બની ગઈ છે, એ પ્લેનમાં બેઠાં બેઠાં ઈ-બે પરથી વસ્તુઓ ઑર્ડર કરે, ઘરે પહોંચે ત્યાં સુધીમાં આવી પણ જાય. એટલું જ નહીં, પાછળથી ઈ-બેમાંથી કસ્ટમર સેટિસ્ફેક્શનનો ફોન પણ આવે! વાહ! હા, નવી આવેલી બુકને જે રીતે આલિયા સૂંઘે છે એ આપણને ગમ્યું!). એક ઠેકાણે તો ‘ઇરોસ’માં પોતાની જ ‘કી એન્ડ કા’ ચાલતી દેખાય છે અને એક ડાયલોગમાં ‘ઇંગ્લિશ વિંગ્લિશ’ શબ્દપ્રયોગ પણ થયો છે. આવું બધું શોધવાનો પુષ્કળ ટાઇમ મળી રહે છે કેમકે ફિલ્મ અઢી કલાકની તોતિંગ લંબાઈ ધરાવે છે.

વેલકમ ઝિંદગી

‘ડિયર ઝિંદગી’ ફિલ્મ તરીકે તો ખાસ્સી ધીમી, પ્રીડિક્ટેબલ અને ઍવરેજ છે. અગાઉ ન કહેવાઈ હોય તેવી કોઈ નવી વાત પણ તેમાં નથી. પરંતુ તમને તે કેવીક ગમે છે તે તમારી પોતાની મનોસ્થિતિ, ટેસ્ટ અને ધીરજ પર આધાર રાખે છે. મંજે એક વખત આ ફિલ્મને તક આપવામાં કોઈ જ વાંધો નથી. કોને ખબર તમને પણ જૂના ઘાવ ભરવાનો મલમ કે આગળ વધવા માટેની પાંખો આ ફિલ્મમાંથી જડી આવે? કંઈ નહીં તો બ્યુટિફુલ લૉકેશન્સ જોઇને ગોવાની ટિકિટ કઢાવવાની તો ઇચ્છા થઈ જ આવશે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s