ઉડતા પંજાબ

કોલમઃ ફિલ્મ રિવ્યૂ

ફિલ્મઃ ઉડતા પંજાબ

હેડિંગઃ નસોમાં દોડતું ઝેર

ઇન્ટ્રોઃ આ ફિલ્મ અફલાતૂન, ડાર્ક, વિકરાળ, ક્રૂર, સુપર્બ ઍક્ટિંગ અને મ્યુઝિકથી છલોછલ છે તેમાં કશો જ વિવાદ નથી.

ડિરેક્ટર અભિષેક ચૌબેની ‘ઉડતા પંજાબ’માં એક દૃશ્ય છે. ડ્રગ્સના બંધાણી રૉકસ્ટાર શાહિદ કપૂરને પોલીસે જેલમાં ઠૂંસ્યો છે. Udta_Punjabએ જ કોટડીમાં પુરાયેલા કેદીઓમાં બે ટીનેજરો પણ છે. પોતાના ફેવરિટ સ્ટારને જેલમાં જોઇને એ છોકરાવ એનું જ ગીત ગાય છે અને કહે છે કે, ‘તમારાં ગીતો સાંભળીને જ તો અમે ડ્રગ્સના શૉટ મારતા શીખ્યા છીએ.’ પછી જ્યારે એમનો ગુનો સાંભળે છે ત્યારે રૉકસ્ટારની આંખો ફાટી જાય છે. નશાની ઉન્માદી દુનિયામાંથી એ સીધો જ વાસ્તવિકતાની ધરતી પર ઊંધે કાંધ પટકાય છે. પહેલીવાર એને ભાન થાય છે કે એણે પોતાનું તો ઠીક એક આખી પેઢીનું કેટલું મોટું નખ્ખોદ વાળ્યું છે.

ભલું થજો હાઈ કૉર્ટનું કે આપણને એક નાનકડા કટ અને ત્રણ ડિસ્ક્લેમરને બાદ કરતાં આખી અકબંધ ફિલ્મ જોવા મળી. પ્રોડ્યુસર અનુરાગ કશ્યપે આ ફિલ્મને આપણા સુધી પેટીપેક ફિલ્મ પહોંચાડવા માટે જે ધમપછાડા કર્યા તે હવે દુનિયા જાણે છે. ફિલ્મ જોયા પછી ખબર પડે કે એ તમામ ધમપછાડા યોગ્ય જ હતા. આ ફિલ્મથી સૌથી સારી વાત એ થઈ કે પંજાબમાં ડ્રગ્સનો આટલો મોટો દાનવ ફૂંફાડા મારે છે તેની આખા દેશને ખબર પડી.

નશા નશા, નશે મેં હમ

એક તરફ છે ટૉમી સિંઘ ઉર્ફ ગબરુ (શાહિદ કપૂર). પંજાબનો રૉકસ્ટાર (યો યો હની સિંઘ?!). નસકોરાંમાં ડ્રગ્સની ભૂકી જાય પછી જ એને સ્ટેજ પર જઇને તરખાટ મચાવવાનું ઝનૂન ચડે. બીજી બાજુ છે, પંજાબમાં ખેતમજૂરી કરતી એક બિહારી છોકરી (આલિયા ભટ્ટ). પાકિસ્તાન બૉર્ડર પાસેથી એના હાથમાં ત્રણ કિલોગ્રામ હેરોઇનનું પૅકેટ આવી ચડ્યું. એ જોઇને લાલચ થઈ કે આ પૅકેટ વેચી મારું તો બધાં દુઃખોનો એકઝાટકે અંત આવી જાય. ત્રીજા મોરચે છે કરપ્ટ આસિસ્ટન્ટ સબ ઇન્સ્પેક્ટર સરતાજ સિંઘ (દિલજિત દોસાંજ). પોતાનો દસ હજાર રૂપિયાનો કટ લઇને ગમે તેવી ડ્રગ્સ ભરેલી ટ્રકને જવા દે.

આ ડ્રગ્સ જ ત્રણેયની લાઇફની વાટ લગાડે છે. પોલીસનો પોલાદી પંજો પડ્યો કે ગબરુની આબરુનો ભાજીપાલો થઈ ગયો. ભાગવા માટે એને પંજાબ નાનું થઈ પડ્યું. ડ્રગ્સનો સોદો કરવા જતાં બિહારીબાળા ડ્રગ્સનાં ગીધડાંની અડફેટે આવી ગઈ. ડ્રગ્સ ભરેલી જે ટ્રકોને સરતાજ જવા દેતો, એનો નાનો ભાઈ એ જ ડ્રગ્સનો બંધાણી બની ગયો. ભલું થજો કે ડૉ. પ્રીત સાહની (કરીના કપૂર)નું કે એના ભાઈનો જીવ જતાં સહેજમાં અટક્યો. કોણ છે આ ડ્રગ્સના કારોબારની પાછળ? ડ્રગ્સના દલદલમાં ફસાયેલાં આ પાત્રો સાંગોપાંગ તેમાંથી નીકળી શકશે ખરાં?

નશાની પાંખો, પતનનું પાતાળ

પંજાબ કઈ હદ સુધી નશાની ચુંગાલમાં છે તે બતાવતી એક અફલાતૂન ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘ગ્લટ’ પાંચ વર્ષ પહેલાં આવેલી. તેમાં હતી તે તમામ વાતો કાબેલ ડિરેક્ટર અભિષેક ચૌબે અહીં માત્ર એક જ ગીતમાં બતાવી દે છે. કેવી રીતે પાકિસ્તાનથી બૉર્ડર કુદાવીને ડ્રગ્સનાં પૅકેટ ભારતમાં ફેંકાય છે, કૅરિયર તરીકે ઓળખાતા માણસો તેને લઇને આગળ વહેતું કરે છે, તે ડ્રગ્સ પંજાબનાં યુવાનોની નસોમાં પહોંચે છે. રાજ્યના ખૂણેખાંચરે લોકો એના નશામાં પડ્યા રહે છે. પોલીસ, ઇન્ટેલિજન્સ, રાજકારણીઓની આમાં મિલીભગત છે અને આ જ ડ્રગ્સ ચૂંટણી જીતવાનું એક હથિયાર બની રહ્યું છે. ઠેરઠેર ગેરકાયદે ફાર્મસીઓમાં પ્રતિબંધિત દવાઓ વેચાય છે, તો બીજી બાજુ રિહેબિલિટેશન સેન્ટરોમાં બંધાણીઓ જાત સામેનો જંગ લડે છે. ચાર મિનિટના ગીતમાં એકેય શબ્દ બોલ્યા વિના આ બધું જ આપણને ધડાધડ સમજાઈ જાય છે.

આ ફિલ્મમૅકિંગનો જ કમાલ છે કે એકસાથે ત્રણ સ્ટોરી પૅરેલલ ચાલતી હોવા છતાં ક્યાંય કોઈ કન્ફ્યુઝન અનુભવાતી નથી. ડિરેક્ટરે આપણને યશ ચોપરાની ફિલ્મો જેવું રોમેન્ટિક પંજાબ બતાવવાને બદલે તેનો એકદમ રિયલિસ્ટિક અને ક્રૂર ચહેરો બતાવ્યો છે. લોકો ઇન્જેક્શનથી પોતાની નસોમાં ઝેર ભરતા હોય, રાજકારણીઓ આ નશાનો પોતાની સત્તા મેળવવા અને ટકાવી રાખવા માટે ઉપયોગ કરતા હોય, પોલીસને પણ માત્ર પોતાની કટકીમાં જ રસ હોય, સ્ત્રીનું બેફામ શોષણ થતું હોય, ખુલ્લેઆમ દારૂ પીવાતો હોય… આ ફિલ્મ તમને ક્યાંય ગુડી ગુડી રાહત આપવાનો પ્રયાસ કરતી નથી. ક્યાંક અત્યંત ક્રૂર હિંસા, ક્યાંક માત્ર શર્ટ ઉતારવાના દૃશ્યથી સ્ત્રીના શોષણની વાત, બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક વગર ચાલતો ખૂની ખેલ, ચૂંટણીની સભાઓમાં ચાલતું નાચ-ગાનનું સર્કસ અને ડ્રગ્સનાબૂદીની ખોખલી વાતો, આવા તો કેટલાય સીન છે જ્યાં કેમેરા ફરે અને આંખ સામે આવતી રિયાલિટી જોઇને અકળામણ થવા માંડે. ડ્રગ્સ લોહીમાં ભળે અને પછી જે માનસિક સ્થિતિ થાય અથવા તો ડ્રગ્સના અભાવે વિથડ્રોઅલ સિમ્પ્ટમ્સ આવે એ પણ આબેહૂબ ઝિલાયું છે.

‘ઉડતા પંજાબ’નું સૌથી સ્ટ્રોંગ પાસું છે તેના કલાકારોની પાવરપૅક્ડ એક્ટિંગ. સતત ડ્રગ્સના નશામાં ચૂર રહેતા શાહિદને જોઇને એક સૅકન્ડ માટે પણ તે સોબર હોય તેવું લાગે નહીં. એનું અચાનક હાઇપર થઈ જવું, આંખો પહોળી કરીને જોવું, લવારીએ ચડી જવું, નશામાં સ્ટેજ પર પર્ફોર્મ કરવું, મોનોલોગ બોલવો… ‘હૈદર’ પછીની આ શાહિદની બેસ્ટ એક્ટિંગ છે. શાહિદ કરતાંય પાંચ માર્ક વધારે આપવા પડે આલિયા ભટ્ટને. એક તો જે પ્રકારનો ડિગ્લેમરસ અને પોતાના પર થતા અબ્યુઝવાળો રોલ એણે સ્વીકાર્યો છે એટલા ખાતર જ એની હિંમતને દાદ દેવી પડે. બધા જ સીનમાં આલિયા અફલાતૂન રહી છે. ડિરેક્ટરે માત્ર કેમેરાના એક જ ઍન્ગલથી આલિયાના ભૂતકાળની જે હિન્ટ આપી છે માર્ક કરવા જેવું છે. ફિલ્મમાં ક્યાંય આલિયા પાત્રનું નામ ખોંખારીને બોલાતું નથી. છેલ્લે એ હસીને કહે છે, ‘મૅરી જેન’, જે ગાંજા માટે વપરાય છે. પંજાબી એક્ટર દિલજીત દોસાંજ માટે હિન્દી ફિલ્મમાં ભલે ‘ઇન્ટ્રોડ્યુસિંગ’ લખાયું હોય, પણ પંજાબમાં એ સુપરસ્ટાર એક્ટર-સિંગર છે. આ વાત એની કૉન્ફિડન્ટ ઍક્ટિંગ પરથી કળી શકાય છે. કરીનાના ભાગે ફિલ્મમાં ગુડી ગુડી રોલ જ આવ્યો છે, પણ ક્યાંય એની સિન્સિયારિટીમાં ઓટ દેખાતી નથી.

‘સ્લમડૉગ મિલ્યનેર’વાળા ડેની બોયલે ઈ.સ. ૧૯૯૬માં ડ્રગ અબ્યુઝ પર જ ‘ટ્રેઇનસ્પોટિંગ’ નામની ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ બનાવેલી. તેને અંજલિ આપતા ટોઇલેટવાળા એક સીન સાથેની ‘ઉડતા પંજાબ’માં ઠેકઠેકાણે બ્લૅક કોમેડી વેરાયેલી છે. (એમ તો દિલજીત દોસાંજનો પોતાના ભાઈ સાથેનો ટ્રેક રેસિઝમના મુદ્દા પર બનેલી ‘અમેરિકન હિસ્ટરી X’ની અને અલગ અલગ ત્રણ પોઇન્ટ ઑફ વ્યૂથી પેરેલલ ચાલતી વાર્તાઓની સ્ટાઇલ સ્ટિવન સોડેરબર્ગની ‘ટ્રાફિક’ની પણ ઑબ્વિયસ યાદ અપાવે છે). પાત્રોની વાટ લાગેલી હોય અને છતાં આપણને હસવું આવે તેવાં એ દૃશ્યોની મજા ફિલ્મમાં અચાનક જોઇએ તેમાં જ છે. વિરાટ કોહલીની જેમ અમિત ત્રિવેદી પણ ફુલ ફોર્મમાં છે. એના મિડાસ ટચવાળાં સુપર્બ ગીતોમાં અભિષેક ચૌબેએ વાર્તાને સરસ રીતે પરોવી લીધી છે. જેથી તમને ગીત દરમ્યાન પણ આઘાપાછા થવાની ઇચ્છા ન થાય.

પરંતુ ફિલ્મની બહાર જેટલા પ્રોબ્લેમ થયેલા એના કરતાં થોડા ઓછા, પણ પ્રોબ્લેમ તો આ ફિલ્મની અંદર પણ છે. આટલાં બધાં પાત્રોમાં પથરાયેલી હોવા છતાં અઢી કલાકની આ ફિલ્મ ખાસ્સી લાંબી લાગે છે. ઘણે ઠેકાણે લાઉડ તો ક્યાંક સીન ખેંચાતા લાગે છે. શરૂઆતની રિયાલિટી ઇન્ટરવલ પછી ફિલ્મી રોમેન્સમાં ખોવાવા લાગે છે અને ફિલ્મ પંજાબના ડ્રગ્સ કાર્ટેલમાંથી ચાર પાત્રો પર જ ફોકસ થઈ જાય છે. જાણે એકાદ સાંસદ-ધારાસભ્યને પકડાવવાથી આખો પ્રોબ્લેમ સોલ્વ થઈ જવાનો હોય, તેમ આખી વાર્તા સિમ્પ્લિફાય થઈ જાય છે. ઇવન ફિલ્મને કોઈ કારણ વગર અચાનક પૂરી કરીને ઑપનએન્ડેડ રખાઈ છે, જે જોઇને મોટાભાગના દર્શકો કકળાટ કરી મૂકશે. આખી ફિલ્મ સતત ડ્રગ્સ વિરોધી મેસેજ આપતી હોવા છતાં આનો ઉકેલ શું તેની ખાસ કશી ચર્ચા કરવાનું રાઇટર-ડિરેક્ટરે મુનાસિબ માન્યું નથી.

આ ફિલ્મમાં ગાડું ભરીને ગંદી ગાળો છે એ તો સેન્સરકૃપાથી આપણને ખબર છે. પરંતુ આ ફિલ્મના અઢળક સંવાદો પંજાબીમાં છે. એટલું ખરું કે એ પંજાબી ક્યાંય કૃત્રિમ કે ફિલ્મી લાગતું નથી. પરંતુ દર્શકોનો પ્રોબ્લેમ હળવો કરવા માટે આખી ફિલ્મ અંગ્રેજી સબટાઇટલ્સ સાથે છે. તે વાંચવાની તૈયારી રાખવી.

દૌડતી ઑડિયન્સ

અત્યંત ડાર્ક અને ક્રૂર હોવા છતાં ‘ઉડતા પંજાબ’ સતત ડ્રગ્સથી છૂટવાનો અને પૉઝિટિવિટીનો મેસેજ આપતી રહે છે. તમામ મુખ્ય પાત્રોને ડ્રગ્સની ભયાનકતા પામીને તેનાથી દૂર ભાગવાનો પ્રયાસ કરતા બતાવાયાં છે. ઇવન પંજાબને આ દૈત્યમાંથી છોડાવવા માટે કશું જ ન કરતા રાજકારણીઓ સામે પણ આ ફિલ્મ સજ્જડ સવાલ ઊભો કરે છે. અફસોસની વાત છે કે સૅન્સર બૉર્ડને આ ફિલ્મની પોઝિટિવિટી નહીં, બલકે તેમાં રહેલી ગાળો અને નોન ઇશ્યૂ મુદ્દા જ દેખાયા. સારી ફિલ્મો જોવા માગતા અને વયથી જ નહીં, બલકે દિમાગથી પણ પુખ્ત લોકોએ અવશ્ય જોવા જેવી ફિલ્મ.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s