Game Of Death – Bruce Lee

gameofdeathમેં ‘બાગી’‘ના મારા રિવ્યૂમાં પણ લખેલું છે કે એક વિદેશી ફિલ્મની આપણે ત્યાં રેપ્લિકા ઉતારવા માટે બે નિર્માતાઓ વચ્ચે ઝૂંટાઝૂંટ થતી હોય તે કેવી ટ્રેજિ-કોમિક વાત કહેવાય! એની વે, અલ્ટિમેટલી તો બિઝનેસ છે.

‘બાગી’નો સૅકન્ડ હાફ ઇન્ડોનેશિયન મુવી ‘રેઇડઃ રિડેમ્પશન’થી ચોખ્ખો ઇન્સ્પાયર્ડ છે એ તો હવે આખો દેશ જાણે છે (બિલ્ડિંગનો દેખાવ, ઇન્ટિરિયર, લાઇટિંગ બધું જ કમ્પૅર કરી લો). પરંતુ જે કનેક્શન મારા વાંચવામાં નથી આવ્યું એ છે બ્રુસ લી-રેઇડઃ રિડેમ્પશન-બાગી. બેઝિક આઇડિયા એવો કે વિલન (કે ટાર્ગેટ) કોઈ મલ્ટિસ્ટોરી બિલ્ડિંગની ટોચે હોય અને દરેક માળે પોતાના ખૂનખાર માણસો પ્લાન્ટ કરી રાખ્યા હોય. ચક્રવ્યૂહની જેમ કોઈ એને વીંધીને ઉપર પહોંચી જ ન શકે. રેઇડમાં ૩૦ માળની બિલ્ડિંગ હતી, બાગીમાં કંઇક દસ માળની છે. પરંતુ આ બંનેની ગંગોત્રી છે બ્રુસ લીની છેલ્લી ફિલ્મ ‘ગેમ ઑફ ડેથ.’

એક્ચ્યુઅલી, બ્રુસ લી લાંબા સમયથી ‘ગેમ ઑફ ડેથ’ પર કામ કરી રહ્યો હતો. એ ફિલ્મનો રાઇટર-ડિરેક્ટર-પ્રોડ્યુસર-સ્ટન્ટ કોરિયોગ્રાફર અને અફ કોર્સ એક્ટર એ પોતે જ હતો. એ ફિલ્મનું કંઇક ૧૦૦ મિનિટ જેટલું શૂટિંગ થયેલું અને લીને ‘વૉર્નર બ્રધર્સ’ની ઑફર મળી, હૉલીવુડની પહેલી કુંગ ફુ ફિલ્મ ‘એન્ટર ધ ડ્રેગન’માં કામ કરવા માટેની. એટલે ‘ગેમ ઑફ ડેથ’ અભેરાઇએ ચડી ગઈ. બ્રુસ લીનો આઇડિયા એવો હતો કે એન્ટર ધ ડ્રેગન પતે પછી ગેમ ઑફ ડેથનું કામ શરૂ કરવું, પણ કમનસીબે એન્ટર ધ ડ્રેગનની રિલીઝ પહેલાં જ લી ગુજરી ગયો અને ગેમ ઑફ ડેથ કાયમ માટે અટકી ગઈ.

એ ગેમ ઑફ ડેથની સ્ટોરી શું હતી? પાંચ માળનો એક પેગોડા છે. તેના દરેક માળ પર અફલાતૂન યુદ્ધ કૌશલ્ય ધરાવતા લડવૈયા ચોકીપહેરો ભરે છે. સૌથી ઉપરના માળે કંઇક વેલ્યુએબલ વસ્તુ છે. એ કીમતી દલ્લો મેળવવા માટે લીને ધાકધમકીથી કામ સોંપાય છે. લી બે સાથીદારો સાથે વન બાય વન માળ ચડે છે અને દરેક માળના લડવૈયાઓને પરાસ્ત કરી કરીને ટૉપ ફ્લૉર પર પહોંચે છે. (હવે થયું ને ‘રેઇડ’ પ્લસ ‘બાગી’નું કનેક્શન ક્લિયર?! આવી બીજી પણ કોઈ ફિલ્મો હોઈ શકે છે. ખ્યાલ હોય તો પ્લીઝ એનલાઇટન મી! પણ મને જ્યાં સુધી ખબર છે ત્યાં સુધી લીનો આઇડિયા ઓરિજિનલ હતો.)

લી માત્ર ડાયનેમિક ફાઇટર-એક્ટર જ નહોતો. એ આલા દરજ્જાનો ફિલોસોફર, અભ્યાસુ, શિક્ષક અને ગ્રેટ, ગ્રેટ માણસgame-of-death-3 હતો. માર્શલ આર્ટ વિશે એની પોતાની આગવી ફિલોસોફી હતી, જેના પરથી એણે ‘ગંગ ફુ’ નામે નવી જ શાખા વિકસાવેલી. આ ગેમ ઑફ ડેથમાં એ પોતાની માર્શલ આર્ટ પરની એ ફિલોસોફી જ વ્યક્ત કરવા માગતો હતો. માત્ર ફાઇટ કરીને દુશ્મનને પછાડવાને બદલે એણે દરેક માળ પર અલગ અલગ સ્ટાઇલથી ફાઇટ કરતા (કાળજીપૂર્વક પસંદ કરેલા) એક્સપર્ટોને કાસ્ટ કરેલા. જેમ કે, ફર્સ્ટ ફ્લૉર પર એ કિકિંગ સ્ટાઇલના માસ્ટરને પછાડે છે. પછીના એક ફ્લૉર પર એ વાંસની લાકડીથી ફાઇટ કરે છે. પછીના માળે નુનચાકુથી ફાઇટ થાય અને એ પછી સાત ફુટિયા કરીમ અબ્દુલ જબ્બાર સાથે હેન્ડ ટુ હેન્ડ અનઆર્મ્ડ કોમ્બેટ. મતલબ કે તમારે બધી જ કોમ્બેટ સ્ટાઇલમાં ફ્લેક્સિબલ થવું પડે. [એનો ફેમસ ડાયલોગ છે, ‘(ગમે તે પાત્રમાં ઢળી જાય તેવું) બી વૉટર, માય ફ્રેન્ડ!’ (કોઇને ‘TVF પિચર્સ’નો ‘તુ બીયર હૈ’ યાદ આવ્યું?!)]

18364816
ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ ‘કિલ બિલ’માં ઉમા થર્મનને ‘ગેમ ઑફ ડેથ’ના બ્રુસ લી જેવાં કપડાં પહેરાવીને અંજલિ આપેલી.

પાંચ માળની આખી ફાઇટ દરમ્યાન બ્રુસ લીએ યલ્લો કલરનો સિંગલ પીસ ટ્રેક સૂટ પહેર્યો છે. મતલબ કે તમારે માર્શલ આર્ટ્સથી ફાઇટ કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ ટાઇપનાં કપડાં પહેરવાનીયે જરૂર નથી. ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ આ બ્રુસ લીને અંજલિ આપવા માટે ‘કિલ બિલ’માં ઉમા થર્મનને ડિટ્ટો એવો જ યલ્લો સૂટ પહેરાવ્યો હતો.

 

બ્રુસ ગજ્જબનો પર્ફેક્શનિસ્ટ માણસ હતો. એણે પોતાની ફિલ્મ માટે પ્રચંડ રિસર્ચ કરેલું. ફાઇટ મુવમેન્ટ્સ, કેમેરા એન્ગલ્સ વગેરેના અસંખ્ય સ્કેચ અને નૉટ્સ પણ બનાવેલાં. માંડ પાંચ મિનિટના સીન માટે એ ચાર દિવસ સુધી શૂટ કરે. ઇવન પોતાની પાસેથી પણ એ એવું જ કામ લે. ‘ગેમ ઑફ ડેથ’માં એણે પોતાની નુનચાકુની એક સિક્વન્સ માટે દસ ટેક લીધેલા, જે સ્ક્રીન પર માત્ર ૩.૫ સૅકન્ડ માટે જ આવવાની હતી! વચ્ચે એ જ્યારે કસરતમાં ઇજાને લીધે છ મહિના બૅડરિડન થયેલો, ત્યારે ડૉક્ટરોએ કહી દીધેલું કે આ માણસ હવે ક્યારેય કિક નહીં મારી શકે. પણ લી છ જ મહિનામાં બેઠો થઈ ગયો અને અગાઉ કરતાં વધુ શક્તિશાળી ફાઇટર તરીકે ઊભરી આવ્યો. એ છ મહિના દરમ્યાન એણે પુષ્કળ વાંચેલું. (બાય ધ વે, બ્રુસ લી આપણા ચિંતક જિદ્દુ કૃષ્ણમૂર્તિનો ફૅન હતો એ જસ્ટ જાણ ખાતર.)

d8de3412751ff40fe5d0e2080f72393c
‘ગેમ ઑફ ડેથ’ માટે બ્રુસ લીએ બનાવેલો સ્કૅચ.

૧૯૭૩માં લી અકાળે ગુજરી ગયો, ત્યારે એની આ મહત્ત્વાકાંક્ષી ફિલ્મ ‘ગેમ ઑફ ડેથ’નું ૧૦૦ મિનિટ જેટલું ફૂટેજ મળ્યું, પણ ચેક કર્યું ત્યારે ખબર પડી કે લીના પર્ફેક્શનિઝમને કારણે એ ફૂટેજમાંથી પોણા ભાગની તો રિટેક અને આઉટટેક જ હતી. વાપરી શકાય એવું ફૂટેજ તો માત્ર ૧૧ મિનિટનું જ હતું! પ્રોડક્શન કંપનીએ અત્યંત વેપારી નુસખો અપનાવ્યો. એમણે વધ્યું ઘટ્યું ફૂટેજ ભેગું કર્યું, પોતાની રીતે સ્ટોરી જોડી કાઢી, અમુક સીન ડુપ્લિકેટ પાસે કરાવ્યા અને સૌથી ખરાબ, અમુક ઠેકાણે તો લીના ચહેરાના કટ કરેલા ફોટા ચિપકાવીને કામ ચલાવ્યું. આખરે બ્રુસ લીના અવસાનનાં પાંચ વર્ષ પછી ‘ગેમ ઑફ ડેથ’ના નામે જ ફિલ્મ રિલીઝ કરાઈ. બ્રુસ લીના હાડોહાડ ચાહકો આજે પણ એ તોડજોડિયા ફિલ્મને ગાળો ભાંડે છે. જોકે ખરેખર લી કેવી ફિલ્મ બનાવવા માગતો હતો, એની સ્ટોરી શું હતી વગેરે બધું જ લીની સાથે જ કાયમ માટે જતું રહ્યું.
***
બ્રુસ લીની આવી ઢગલાબંધ વાતો અને એની આ છેલ્લી ફિલ્મનું લીએ શૂટ કરેલું ફૂટેજ ભેગું કરીને ‘બ્રુસ લીઃ અ વૉરિયર્સ જર્ની’ નામે એક ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનેલી. બ્રુસ લી, માર્શલ આર્ટ્સ કે ઇવન ફિલ્મોના ચાહકો માટે પણ એ ડૉક્યુમેન્ટરી મસ્ટ વૉચ છે. (તેની લિંક નીચે પેસ્ટ કરી છે.) એ જોયા પછી મેં મનોમન લીને કેટલીયે સલામો ભરી અને ઉપરવાળાને મણમણની ચોપડાવી કે લીને બોલાવ્યા વગર એનું શું ખાટુંમોળું થઈ જતું’તું?!

સલામ બ્રુસ લી! આઈ મિસ યુ!

***

‘બ્રુસ લીઃ અ વૉરિયર્સ જર્ની’ ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ.

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s