What I Learnt From Gujarat Literature Festival-2016

ફાઇનલી, જીએલએફ પૂરો. આ વખતે હું પ્યોર વાચક-ભાવક-શ્રાવકના મોડમાં હતો. આ વખતની થીમ પણ મને ગમતી, એટલે કે ફિલ્મોની હતી. એમાંય મારાં ફેવરિટ નામો અંજુમ રજબઅલી, શ્રીરામ રાઘવન અને વરુણ ગ્રોવરના સર્જનને ઇન્સાઈડ આઉટ જાણવાનો મોકો હતો. બોનસમાં પેન નલિન અને મયુર પુરીની સર્જનયાત્રા પણ જાણવા મળવાની હતી. અનફોર્ચ્યુનેટલી, શુક્રવારનું સેશન હું અટેન્ડ ન કરી શક્યો, પણ બાકીના બંને દિવસ ત્યાં અડ્ડો જમાવીને સાટું વાળી દીધું (એટલે જ અત્યારે મને જાણે ઘરમાં લગ્નપ્રસંગ પત્યો હોય એવું ખાલી ખાલી લાગે છે). અત્યંત ઓનેસ્ટીથી કબૂલવા જેવી વાત એ છે કે બધાં સેશન્સમાં-માસ્ટરક્લાસમાં એન્કર-મૉડરેટર રહેલા અભિષેક જૈને અત્યંત સેન્સિબલ સવાલો પૂછયા, જેણે આખા એક્સપિરિયન્સને બહુ જ ફ્રુટફુલ બનાવી દીધો. એટલે જ આ બધાને અંતે હું અમુક ટેક અવેઝ લઇને નીકળ્યો…

– આ બધા જ સર્જકો અત્યંત સારા શ્રોતા પણ છે અને ઓલ્મોસ્ટ તમામ સવાલોના અત્યંત શાંતિથી, એન્ડ મોસ્ટ ઇમ્પોર્ટન્ટલી, પૂરી ઇમાનદારીથી જવાબો આપતા હતા. એમાંય મયુર પુરી તો મસ્ત મિમિક્રી પણ કરી જાણે છે. એમની એનર્જી ખરેખર ચેપી છે!

– ઉત્તમ રાઇટર-ડિરેક્ટર-ગીતકાર બન્યા પહેલાં (અને હજી પણ) એ લોકો ચિક્કાર વાંચતા આવ્યા છે. કોઈ પણ ભાષા, સાહિત્યપ્રકાર વગેરેની આભડછેટ રાખ્યા વિના બધું જ વાંચે છે. મયુર પુરીએ કહ્યું કે એમણે અમદાવાદની એમ. જે. લાઈબ્રેરીમાંથી કંઇક પાંચેક હાજર બુક્સ વાંચી નાખી હશે. શ્રીરામને એક બુક (મેસિમો કાર્લોતોની ‘ડેથ્સ ડાર્ક અબિસ’) વાંચતાં કેવી રીતે ‘બદલાપુર’નો આઈડિયા આવ્યો, કેવી રીતે વરુણ ગ્રોવરે દિગ્ગજ કવિઓની રચનાઓ પરથી ‘મસાન’નાં ગીતો રચ્યાં, એક સબ્જેક્ટ પર ફિલ્મ બનાવતી વખતે, પેન નલિન તે સબ્જેક્ટમાં કઈ હદે ઊંડા ઊતરે છે… બધાના મૂળમાં છે, જાતભાતનું પુષ્કળ, અનહદ વાંચન. સીધી વાત છે, ઇનપુટ વગર તો આઉટપુટ ક્યાંથી મળે?!

– ઓબ્ઝર્વેશન. ‘…વસેપુર’નાં ગીતો માટે વરુણ-સ્નેહા (ખાનવિલકર) બિહાર અને ત્યાંનું લોકસંગીત ખૂંદી વળેલાં. ‘મસાન’ હોય કે ‘બદલાપુર’ કે ‘જોની ગદ્દાર’, તમે એનાં પાત્રોમાં કરાયેલી કોતરણી જોશો તોય સમજાશે કે આ લોકોએ બધાં કેરેક્ટર્સને અનોખાં બનાવવા એમનામાં કેવી કેવી ખાસિયતો ઉમેરી છે. એ માટે આસપાસની દુનિયાને પણ ખુલ્લી આંખે ઓબ્જેક્ટિવલી જોતા રહેવું પડે.

– ઓપનનેસ અને ધીરજ. જ્યાં સુધી સંતોષ ન થાય ત્યાં સુધી લખતા રહો, સુધારતા રહો, મિત્રો-સ્નેહીઓના ફીડબેક લેતા રહો. છત્તાં નિષ્ફળતા મળે તો એમાંથી શીખીને આગળ વધી જાઓ. તમે માનશો, કેવી પ્રામાણિકતાથી શ્રીરામ રાઘવને ‘એજન્ટ વિનોદ’ની નિષ્ફળતા અને એમાં કરેલી ભૂલો પણ જાહેરમાં સ્વીકારી!

– આજે (રવિવારે) એક ઓપન સેશનમાં ઑડિઅન્સમાં બેઠેલા મિત્ર ગઢવીએ (જે અત્યારે ‘છેલ્લો દિવસ’ના ‘લોય’ તરીકે વધુ ફેમસ છે) એક ખરેખર સેન્સિબલ સવાલ પૂછેલો કે, ‘કંઈ પણ ક્રિએટિવ લખતા હોઈએ અને અંતે કોઈ પંચવાળો એન્ડ ન મળતો હોય તો શું કરવું જોઈએ? અને ક્લિશે અંત લાવવામાંથી કેવી રીતે બચી શકાય?’ પરંતુ ‘આ તો રાઇટિંગ વર્કશોપનો સવાલ છે’ એવું કહીને જવાબ અપાયા પહેલાં જ તેને ઉડાવી દેવાયો. એ ભલે પ્રાદેશિક સાહિત્યનું સેશન હતું પણ જવાબ શેર થયો હોત તો જે કંઈ ફાયદો થાત એ ગુજરાતીમાં નવા સર્જનને પણ મળવાનો જ હતો ને? અને સ્ટેજ પર પણ મોટાભાગના લેખકો જ હતા, એટલે તેઓ ઓથોરિટીથી જવાબ પણ આપી શક્યા હોત. મેં પોતે પણ આ મુશ્કેલી અનુભવી છે, એટલે મને તો આ જવાબ ન અપાયો એટલે જાણે મોઢે આવેલો કોળિયો ઝૂંટવાઈ ગયા જેવું લાગ્યું. ગયા વર્ષે ‘ફિલ્મોને સાહિત્ય ગણવું કે નહીં’ એની ચર્ચા માટે એક સેશન હતું, જ્યારે આ વખતે ‘ફિલ્મો એ નવું લિટરેચર છે’ એ આખા ફેસ્ટની થીમ હતી. એટલે ધારો કે આ સવાલ ‘કોર્સ બહારનો’ પણ હોય (જે મારા મતે નહોતો), તોય શું ખાટુંમોળું થવાનું હતું? અવસર તો સાહિત્યનો ને સર્જનનો જ હતો ને! એની વે…

– આપણાથી માંડ બે-ચાર ફીટના અંતરે શ્રીરામ રાઘવન સરીખા સર્જક બેઠા હોય તો આપણને થાય કે એમને સવાલો પૂછી પૂછીને ઠૂસ કાઢી નાખીએ કે એમની ફિલ્મો-વાર્તા-પાત્રો-ગીતો-સંવાદો-ટ્રિટમેન્ટ-ફીલ બધાં પાછળના થૉટ્સ જાણી લઇએ, અરે એમના દિમાગની આખી હાર્ડ ડિસ્ક જ કૉપી કરી લઇએ! પણ પછી? એનાથી કંઈ તમે એમના જેવી ફિલ્મો થોડા બનાવતા થઈ જવાના હતા? અલ્ટિમેટલી તમારી લડાઈ તો તમારે જ લડવાની છે! ઉદ્યોગપતિઓને હજાર સવાલો પૂછો, પણ જ્યાં સુધી એક નાનકડી ચાની કીટલી પણ ન ખોલો ત્યાં સુધી બધા જ સવાલો, માત્ર સવાલો ક્યાંક ને ક્યાંક દિલ બહેલાવ છે, એસ્કેપિઝમ છે. ટૂંકમાં, લખવું હોય તો લખવા માંડો! પછી થશે એ સવાલો વધુ પોતીકા, વધુ જેન્યુઇન હશે. (આ મારી સ્વગતોક્તિ છે!)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s