Net Neutrality, Facebook & Us

છેલ્લા ઘણા દિવસથી ફેસબુકના નૉટિફિકેશનમાં ‘યોર ફલાણા ફલાણા એન્ડ n અધર્સ સેન્ટ મેસેજિસ ટુ TRAI અબાઉટ ફ્રી બૅઝિક્સ. સૅન્ડ યૉર ઑન મેસેજ’નાં નોટિફિકેશન આવવાના શરુ થયાં, ત્યારે ખાલી ‘ઇત્તુ સુ’ કુતૂહલ થયેલું કે આ છે શું? પણ આજે સવારે ટાઇમ્સમાં આખું બે પાનાંનું જૅકેટ જોયું ત્યારે થયું કે સાલું આ તો મોટી ગેમ છે. થોડુંક ડીપલી ઘુસ કે વાંચ્યું ત્યારે સમજાયું કે હાઇલા, આ તો ‘ઇન્ટરનેટ.ઑર્ગ’ને જ ‘ફ્રી બૅઝિક્સ’ના નવા નામે પેશ કરાયું છે! પછી જરા વધારે વાંચ્યું ત્યારે બધા લોચાલબાચા સામે આવ્યા. અને હવે તો AIBનો વીડિયો પણ આવી ગયો છે.

– સીધી ને સટ વાત છે કે મોબાઇલ-ઇન્ટરનેટ સર્વિસ આપતી કંપનીઓને ઇન્ટરનેટ કે તેના માધ્યમથી ગાડાં ભરીને કમાતી કંપનીઓની જેમ (ઓલરેડી ધૂમ કમાતા હોવા છતાં વધારે) કમાવું છે અને એમની કમાણીમાંથી પણ ભાગ પડાવવો છે.

– બીજી બાજુ, ‘કનેક્ટેડ ઇન્ડિયા’ના નામે ભારતના ગરીબોને ઇન્ટરનેટથી જોડવા નીકળેલા ફેસબુકને પોતે જ ઇન્ટરનેટ બની જવું છે. ઇન્ડોનેશિયામાં ફ્રી બેઝિક્સ અમલમાં છે, અને ત્યાં ઓલરેડી લોકો ફેસબુકને જ ઇન્ટરનેટ સમજવા માંડ્યા છે (સંદર્ભઃ નેટ ન્યુટ્રાલિટીને જાળવી રાખતો ‘ટ્રાઈ’ને મોકલવાનો ૨૮૯૩ શબ્દો લાંબો લેટર). સીધી વાત છે, એકાદી શોપિંગ સાઇટ, એક સોશ્યલ નેટવર્ક, એક ચેટ એપ, એક શો ટાઇમિંગ સાઇટ, એક ન્યુઝ સાઇટ બધું એક જ બુકેમાં ફ્રીમાં મળે તો કોઈ વો (પેઇડ) ક્યું લે? યે (ફ્રી) ન લે?! લેકિન મુદ્દો એ છે કે ફેસબુકના ફ્રી બેઝિક્સનો આ બુકે નેચરલી ફેસબુક પોતે જ નક્કી કરશે અને એમા કોને એન્ટ્રી આપવી એ પણ એ પોતે જ નક્કી કરશે. તો તેમાં સામેલ ન હોય એવા પ્લેયર્સનું શું?

– સૌથી મોટી વાત કે મારા માટે ભલે છદ્મ રીતે આખું ઇન્ટરનેટ ખુલ્લું હોય, પણ દસેક સર્વિસ ફ્રીમાં મળતી હોય તો એક તો એ નેટ ન્યુટ્રાલિટીનો ભંગ થયો. બે, મારે શું સર્ફ કરવું અને શું નહીં એ મોબાઇલ કે ફેસબુક જેવી કંપનીઓ શા માટે નક્કી કરે? ત્રણ, નાની કંપનીઓને અને સ્ટાર્ટઅપ્સને અહીં સીધો અન્યાય થાય છે. ‘ઝોમેટો’વાળા દીપિંદર ગોયલે ‘એરટેલ ઝીરો’ પ્લાન વખતે જ કહેલું કે અગાઉ આવા પ્લાન હોત તો હું આ કંપની ઊભી જ ન કરી શક્યો હોત. આ જ ફેસબુકે અમેરિકામાં ઑપન ન્યુટ્રલ ફેસબુક માટે લેખિતમાં સ્વીકારેલું છે કે, ‘પરમિશન વિનાનું ઑપન ઇન્ટરનેટ જ ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપે છે. ઇન્ટરનેટ પર કોને ફાયદો થશે અને કોને નહીં, તેનો હક્ક માત્ર અને માત્ર ગ્રાહકોને જ હોવો જોઇએ. કોમ્પિટિટિવ સર્વિસ અને માહિતીના સોર્સ ફ્રીલી ઉપલબ્ધ નહીં હોય તો નુકસાન ગ્રાહકોને જ છે.’ માત્ર અહીં જ ફેસબુકને મધપુડો દેખાઈ રહ્યો છે. ઝકરબર્ગને કહે, ભાઈ તને જો ભારતના ગરીબોને કનેક્ટ કરવાની આટલી જ ચિંતા હોય, તો પોતાની દાન કરવા ધારેલી ૯૯ ટકા સંપત્તિ ભારતને આપીને ઇન્ટરનેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવામાં મદદ કરને?!

– આજની જાયન્ટ ઍડમાં ફેસબુકે ‘ફ્રી બેઝિક્સ’ની તરફેણમાં ભદ્રંભદ્રીય ભાષામાં જે દસ મુદ્દા કહ્યા છે એમાંથી એકેય સાથે સંમત થઈ શકાય કે વિશ્વાસ મૂકી શકાય એવું નથી. ફોર એક્ઝામ્પલ, એ કહે છે કે તેમાં અમે કોઈ એડ્સ બતાવતા નથી. અચ્છા, ભવિષ્યમાં પણ નહીં બતાવો? તે કહે છે કે ૮૦૦ ડેવલપર્સે ભારતમાં ફ્રી બેઝિક્સની તરફેણમાં સાઇન કર્યું છે. લિસ્ટ ક્યાં? નવમા મુદ્દામાં લખે છે કે ૩૨ લાખ લોકોએ ફ્રી બેઝિક્સની તરફેણમાં ટ્રાઇને પિટિશન મોકલી આપી છે. અમે કેમ માનીએ? ફેસબુકવાળા આપણે લાઇક ન કરેલાં કમર્શિયલ પેજીસમાં પણ આપણું ખોટેખોટું લાઇક બિનધાસ્ત આખા ગામને બતાવે છે, ત્યારે આ બાબતમાં એનો કેટલો વિશ્વાસ કરવો?

– હમણાં ફેસબુક પર જ મેં ક્યાંક કોઈકના સ્ટેટસમાં વાંચેલું કે, ‘ફેસબુકની આ ઇન્ટરનેટ.ઓર્ગ aka ફ્રી બેઝિક્સ સર્વિસ મસ્ત છે. તમને ન ગમે તો પાછા ક્યાં નથી વળાતું?’ એક્ચ્યુઅલી, મને આ ‘ફ્રી ઇન્ટરનેટ’ની આખી મુવમેન્ટમાંથી જ ફૂટ ઇન ધ ડૉરસ્ટેપ પૉલિસીની વાસ આવે છે. એકવાર ઊંટનો ટાંગો તંબુમાં ઘુસાડી દેવાનો, પછી હળવેકથી આખું ઊંટ તંબુમાં અને તમે તંબુની બહાર. ડિટ્ટો, DTHમાં અત્યારે એવું જ થયું છે. સરકાર એક સમયે એવી વ્યવસ્થા કરવાની હતી કે આપણે જે ચેનલો જોઇએ તેના જ પૈસા ચૂકવવાના. પણ આજેય જાહેરાતો થતી હોવા છતાં એવું કશું થયું નહીં અને અત્યારે ફ્રી ટુ એર ચેનલોનો ઓલમોસ્ટ કાંકરો નીકળી ગયો છે અને મહિને ૪૦૦-૫૦૦ રૂપિયા ચૂકવીએ છીએ. ઉપરથી છાશવારે પેઇડ ચેનલોના કે તેના પેકેજના ભાવો વધ્યા કરે છે, તેની કોઈ જ ટોચમર્યાદા બંધાઈ નથી. અને પેકેજમાં પણ અવારનવાર કઈ ચેનલો ચાલુ-બંધ થાય છે એ કોણ જુએ છે?

– ફેસબુક પોતાની એડમાં મેંદીવાળા હાથ બતાવીને આપણને ઇમોશનલ બ્લેકમેલ કરે છે કે, ’ફ્રી બેઝિક્સ એક અબજ લોકોને જોડવાનો પ્રયાસ છે અને અમુક લોકો તેને બૅન કરાવીને, ભારતમાં ડિજિટલ ઇક્વાલિટીને સ્લો પાડવાનું કામ કરે છે.’ એમને જણાવવાનું કે ભારતમાં ૨૦૧૫માં દસ કરોડ લોકો ઇન્ટરનેટથી જોડાયા છે અને એ ફ્રી બેઝિક્સથી નથી જોડાયા.
***
– સો, ટુ કટ ધ લોંગ થિંગ શોર્ટ. નો લંચ ઇઝ ફ્રી. એટલે ફ્રીના ચક્કરમાં તો ફસાવા જેવું જ નથી. બીજું, સમજ્યા-કારવ્યા કે પૂરતું વાંચ્યા વિના ફેસબુકનાં નોટિફિકેશનમાં આવતા મેસેજ પર ક્લિક કરીને ‘TRAI’ને ‘ફ્રી બેઝિક્સ’ના સમર્થનમાં મેલ ન કરવો. જો મેલ કરવો જ હોય તો ‘સેવઇન્ટરનેટ.ઈન’ પર જઇને TRAI (ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઑથોરિટી ઑફ ઇન્ડિયા)ને મેલ કરો કે આ અમુક કંપનીઓને ઇન્ટરનેટના ચોકીદાર બનાવવાના ધંધા બંધ કરે (આ સાઇટ પર મેલનો ફરમો રેડી જ છે). યાદ રહે, TRAIને આ મેલ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ ૩૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૫ છે (એટલે જ ફેસબુકે એગ્રેસિવ એડ્સ સ્ટાર્ટ કરી છે. અને આ વખતે તો નેટ ન્યુટ્રાલિટીને બચાવવા નીકળેલા એક્ટિવિસ્ટોનું જ હથિયાર વાપર્યું છે).

– ઇન્ટરનેટ એ લક્ઝરી કે મનોરંજન માત્ર નથી. હવે એ વીજળી, પાણી, રસ્તા, હેલ્થકેર જેવું જ એક જીવનજરૂરિયાતનું માધ્યમ છે. એના પર કોઈ વેપારી હિતોનો કબ્જો હોવો જ ન જોઇએ.

– જો ઉપરની મારી વાતો ન સમજાય કે ગળે ન ઊતરે તો AIBનો આજે જ અપલોડ થયેલો લેટેસ્ટ વીડિયો જોઈ લો. (લિંક: https://www.youtube.com/watch?v=AAQWsTFF0BM)

– સ્ક્રોલ.ઇનમાં ફેસબુકનું ફ્રી બેઝિક્સ કેટલું જોખમી છે એની વાત મુદ્દાસર કરતો લેખ પ્રકાશિત થયો છે એ વાંચી લો. (લિંક: http://scroll.in/article/777599/10-reasons-that-explain-why-you-should-oppose-facebooks-free-basics-campaign)

– અને હા, જો તમારા નોટિફિકેશનમાં ફ્રી બેઝિક્સની તરફેણમાં મેલ મોકલેલા ફ્રેન્ડ્સનાં નામોમાં મારું નામ દેખાય તો મને તરત જાણ કરજો. મેં એ મેઇલ કર્યો પણ નથી અને કરવાનો પણ નથી. અને જો દેખાય, તો સમજજો કે ફેસબુક ફ્રૉડ કરી રહ્યું છે અને તમારે મેઇલ ન જ મોકલવો જોઇએ. બાય ધ વે, સત્ય સમજાયા પછી ફેસબુક દ્વારા ફ્રી બેઝિક્સની તરફેણમાં મોકલેલા મેઇલ પાછા મંગાવી શકવાની કોઈ જોગવાઈ છે ખરી?!

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s