બાજીરાવ મસ્તાની

સલામ-એ-ઈશ્ક

***

સંજય લીલા ભણસાલીની વધુ એક લાર્જર ધેન લાઇફ લવસ્ટોરી અપેક્ષા પ્રમાણેનો જ જલ્સો કરાવે છે.

***

bajirao-mastaniઅંગ્રેજીમાં ‘સ્ટારક્રોસ્ડ લવર્સ’ નામનો એક શબ્દપ્રયોગ છે. રોમિયો-જુલિયેટ ટાઇપનાં એવાં પ્રેમીઓ એક ન થાય એટલા માટે આખી દુનિયા એમની પાછળ આદુ ખાઈને પડી ગઈ હોય. વિશ્વમાં એવી વાર્તાઓની કમી નથી. ખુદ સંજયભાઇએ જ પોતાની મોટાભાગની ફિલ્મોમાં એ જ થીમ પર બનાવી છે. એમની આ નવી ફિલ્મ ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ ડિટ્ટો એ જ વાત કરે છે, પણ ભણસાલી સ્ટાઇલમાં. એયને આંખો પહોળી થઈ જાય એવા જાયન્ટ સેટ, હિસ્ટરી ચેનલમાં ઘૂસી ગયા હોઇએ એવા પહેરવેશ, નજર પહોંચે ત્યાં સુધી પથરાઇને બાખડતું સૈન્ય, સામસામી તલવારબાજી જેવા વાક્યે વાક્યે આવતા ધારદાર સંવાદો અને દરેક લાગણીનો ઉત્સવ મનાવાતો હોય એવાં જાજરમાન ગીતો. બાજીરાવ મસ્તાનીમાં આ બધાં જ ઍલિમેન્ટ પિરસવામાં સંજયભાઈ બરાબરના ખીલ્યા છે.

ચીતે કી ચાલ, બાઝ કી નઝર ઔર બાજીરાવ કી તલવાર

૧૮મી સદીની શરૂઆતનો સમય છે. પૂનાના પેશ્વા બાજીરાવ (રણવીર સિંહ) ભારે પરાક્રમી શાસક છે. એક પછી એક યુદ્ધો જીતતા જાય છે અને મરાઠા સામ્રાજ્યનો ભગવો ધ્વજ લહેરાવતા જાય છે. એમની પત્ની કાશીબાઈ (પ્રિયંકા ચોપરા) સાથે એ સુખી છે. એક યુદ્ધ મેદાનમાં અચાનક બુંદેલખંડની રાજકુમારી મસ્તાની (દીપિકા પાદુકોણ) દુશ્મનો સામે બાજીરાવની મદદ માગે છે અને બાજીરાવ કરે પણ છે. બસ, આ યુદ્ધ પછી બાજીરાવ અને મસ્તાની વચ્ચે કટારની ધાર પર પ્રેમ પાંગરે છે. પરંતુ મસ્તાની તો હિન્દુ રાજા છત્રસાલની મુસ્લિમ નર્તક પત્ની રુહાની બાઈની દીકરી. બીજી બાજુ બાજીરાવ પણ બચરવાળ રાજા. છતાં બાજીરાવ પરિવાર, રિવાજ ને સમગ્ર રાજ્યની વિરુદ્ધ જઇને મસ્તાનીને પત્ની જાહેર કરે છે. દુશ્મવો સામે સતત અજેય રહેલા બાજીરાવના આ પ્રેમની આડે સતત એમના પરિવારના જ લોકો અંતરાય ઊભો કરે છે.

પ્યાર, પેશન ને પરિવાર

શરૂઆતમાં કહ્યું એમ સંજય ભણસાલી એકની એક વાર્તા જ ફરી ફરીને કહેતા રહે છે. પછી એ સમીર-નંદિની હોય કે દેવદાસ-પારો હોય કે પછી રામ-લીલા હોય. બે પ્રેમી આ ભવે ભેળા થાય તો ધરતી રસાતળ જાય. ઇવન ‘ગુઝારિશ’માં પણ હૃતિક-ઐશ્વર્યાની આડે બીમારીનો અંતરાય હતો. તેમ છતાં ભણસાલી એવા પૅશનથી વાર્તા કહે કે એમની ફિલ્મની એકેક ફ્રેમમાંથી આપણને તે ઝનૂન ટપકતું દેખાય.

‘રામલીલા’માં વિરોધનો સામનો કરી ચૂકેલા સંજયભાઈએ આ વખતે ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ ‘મિચ્છામી દુક્કડમ’ પ્રકારની લાંબી ચોખવટ કરીને કહ્યું છે કે જુઓ, અમે આ ફિલ્મ નાગનાથ ઇનામદાર નામના મરાઠી લેખકની નવલકથા ‘રાઉ’ પરથી બનાવી છે. ઐતિહાસિક તથ્યોનું ધ્યાન રાખવાનો પૂરો પ્રયત્ન કર્યો છે, તેમ છતાં ભૂલચૂક લેવીદેવી. એટલે એ રીતે જોતાં આ ફિલ્મને આપણે પણ ઐતિહાસિક દસ્તાવેજને બદલે પેશ્વા બાજીરાવ પહેલાના ફિક્શનલાઇઝ્ડ વર્ઝન તરીકે જ જોવી જોઇએ.

૧૫૮ મિનિટની આ ફિલ્મમાં સૌથી પહેલું ધ્યાન ખેંચે દમદાર એક્ટર ઇરફાન ખાનનો વોઇસ ઓવર. એ પછી તરત જ પેશ્વા બનવા માટે પોતાની દાવેદારી નોંધાવતા બાજીરાવ યાને કે રણવીર સિંહની એન્ટ્રી પડે અને આપણે એની એનર્જીના મેગ્નેટિક ફીલ્ડમાં કેદ થઈ જઇએ. આ એક્ટર રિયલ લાઇફમાં જેટલા ગાંડા કાઢે છે, એનાથી તદ્દન વિપરિત એનું દમદાર પર્ફોર્મન્સ છે. પૂરેપૂરો બાજીરાવના બીબામાં ઢળી ગયેલો રણવીર પાત્ર પ્રમાણે લાઉડ થાય છે, પણ એનામાં ક્યાંય ઓવરએક્ટિંગ દેખાતી નથી. એની હાજરી માત્રથી સ્ક્રીન ભરચક લાગે છે અને ધીમી પડતી ફિલ્મ પણ કંટાળાજનક લાગતી નથી.

ફિલ્મમાં સતત જલસો કરાવતા રહે છે પ્રકાશ કાપડિયાએ લખેલા બાજીરાવની તલવાર જેવા જ ધારદાર સંવાદો. ‘બાજીરાવને મસ્તાની સે મોહબ્બત કી હૈ, ઐયાશી નહીં’, ‘જબ દીવારોં સે ઝ્યાદા દૂરી દિલોં મેં આ જાયે તો છત નહીં ટિકતી’, ‘યોદ્ધા હૂં, ઠોકર પથ્થર સે ભી લગે તો હાથ તલવાર પર હી જાતા હૈ’… આવા સીટી બજાઉ ડાયલોગ્સ દર બીજી મિનિટે આવતા રહે છે. માત્ર ડાયલોગ માણવા માટે પણ તમે અલગથી ફિલ્મ જોઈ શકો. સારી વાત એ છે કે આ ડાયલોગ કૃત્રિમ કે નાટકીય નથી લાગતા, બલકે ફિલ્મની ઓવરઑલ ઇમ્પેક્ટમાં વધારો કરે છે.

ભણસાલીની તમામ ફિલ્મોમાં સ્ત્રીઓનાં પાત્રો એકદમ સશક્ત અને અલગ તરી આવે તેવાં પાવરપૅક્ડ હોય છે. અહીં પ્રિયંકા અને દીપિકા બંનેની તદ્દન વિરોધાભાસી પર્સનાલિટીને સફળતાપૂર્વક એસ્ટાબ્લિશ થઈ શકી છે. પ્રિયંકા જેટલી ઠસ્સાદાર અને જાજરમાન છતાં ગભરુ મરાઠી મુલગી લાગે છે, તો સામે પક્ષે દીપિકા પણ જેના રૂપ અને કૌવતને બાજીરાવ જેવો જ કોઈ વીર ઝીલી શકે એવી ‘ફેમ ફેટલ’ લાગે છે. આ ભણસાલીનો જ કમાલ છે કે આ બે દમદાર અભિનેત્રીઓ હોવા છતાં ફિલ્મમાં બાજીરાવનાં માતા બનતાં તન્વી આઝમી પણ એટલા જ પ્રભાવશાળી લાગે છે.

આજે નહીં તો કાલે, પણ આ ફિલ્મને સારું પ્રોજેક્શન ધરાવતા થિયેટરમાં જ જોવાની મજા પડે તેવું પાસું છે તેની અફલાતૂન સેટ ડિઝાઇન અને કેમેરાવર્ક. ‘બાહુબલી’ની યાદ અપાવે તેવાં જાયન્ટ મહેલો-કિલ્લા-મેદાન, વિરાટ સૈન્ય, એક જ ફ્રેમમાં સહેજે સો-બસ્સો લોકો દેખાય એવું લાર્જ કૅન્વસ અને આ બધાને પક્ષીની જેમ હવામાં તરીને કેદ કરતો કેમેરા. અરે, ઘણાં દૃશ્યો તો જાણે આપણે રાજા રવિ વર્માએ દોરેલું કોઈ પેઇન્ટિંગ જોતા હોઇએ એવી જ ફીલ આપે છે. એક રિચ પિરિયડ ડ્રામાની ભરચક ફીલિંગ આપવા માટે આટલું પૂરતું છે.

જોકે ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ પર આપણે આખું મુંબઈ-પુણે ઓવારી જઇએ એવી મહાન ફિલ્મ તો નથી જ. છેલ્લા લગભગ દોઢ દાયકાથી સંજય ભણસાલી આ ફિલ્મ બનાવવા માગતા હતા. પરંતુ મેળ પડ્યો નહીં અને વચ્ચે એમણે ‘દેવદાસ’થી લઇને ‘રામલીલા’ બનાવી કાઢી. કદાચ એટલે જ આ ફિલ્મમાં ‘પિંગા’ કે ‘મોહે રંગ દો લાલ’ જેવાં ગીતો પર ‘દેવદાસ’ની, ‘મલ્હારી’ પર ‘રામલીલા’ના ‘તતડ તતડ’ની અને રણવીરના ડ્રામેટિક મોનોલોગ્સમાં ‘રામલીલા’નું સ્પષ્ટ રિપીટેશન દેખાય છે. ઇવન એક તબક્કા પછી બિનજરૂરી રીતે ખેંચાઈ જતી આ ફિલ્મ ધડ દઇને ‘દેવદાસ’ના ખાનામાં જઈ પડે છે. વિરોધનો ભય હોય કે કેમ પણ બાજીરાવ અને મસ્તાનીનો રોમાન્સ જોઇએ તેવો ખીલ્યો નથી. સાબિતી વગર સ્વીકારી લેવાના પ્રમેયની જેમ આપણે બંનેને પ્રેમમાં પડેલાં સ્વીકારી લેવાનાં રહે છે. ઇવન આ ડ્રામેટિક ફિલ્મનો ક્લાઇમૅક્સ પણ કોઈ આર્ટફિલ્મના જેવો લાગે છે, જે તડ ને ફડવાળા દર્શકોને પૂરેપૂરો ગળે ન પણ ઊતરે.

‘સાંવરિયા’ અને ‘રામલીલા’ની જેમ અહીં પણ મ્યુઝિક ડિપાર્ટમેન્ટ ખુદ ભણસાલીએ જ સંભાળ્યો છે. આખું આલબમ ગ્રેટ તો નથી, પણ લોંગ ડ્રાઇવ પર જતાં કારમાં સાંભળવાની મજા પડે એવું તો છે જ. કેરેક્ટર એક્ટર યતીન કર્યેકરનો કદાચ આ સૌથી દમદાર રોલ હશે. ફિલ્મમાં મિલિંદ સોમણ, મહેશ માંજરેકર, બેન્જામિન ગિલાની, રઝા મુરાદ અને બે સીન પૂરતા આદિત્ય પંચોલી છે, એ જસ્ટ જનરલ નૉલેજ ખાતર.

બાજીરાવનો જય હો

લાગણીઓને રેડિયોએક્ટિવ તત્ત્વની શિદ્દતથી વ્યક્ત કરવામાં સંજય લીલા ભણસાલીનો જોટો જડે તેમ નથી. તમને જો એમની આ પ્રકારની પિરિયડ ડ્રામા ફિલ્મ ગમતી હશે તો ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ તમારા માટે છે. હવે આશા રાખીએ કે સંજયભાઈ આ પ્રકારના સ્ટારક્રોસ્ડ લવર્સની વાર્તાઓમાંથી બહાર આવીને કશુંક સાવ નવું પીરસે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડાત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s