ફેન્ટમ

દિલ કે બહલાને કો કબીર, યે ખયાલ બચકાના હૈ

***

આ ફિલ્મથી એક વાત સ્પષ્ટ છે, કે ૨૬/૧૧ના હુમલાનો બદલો એટલિસ્ટ આ રીતે તો ન જ લેવાય.

***

phantom-posterઆપણાં બૅડલક જ ખરાબ છે. ઘોરખોદિયા જેવા ત્રાસવાદીઓ આપણે ત્યાં આવીને ભાંગફોડ કરી જાય અને પછી ભારતની બહાર ભાગી જઇને છછુંદરની જેમ સંતાઈ જાય. આપણા કાનૂન કે લંબે હાથ ક્યારેય એમના સુધી પહોંચી શકે નહીં. એટલે હવે આપણા સર્જકો ‘ધારો કે આપણે બદલો લીધો હોય, તો’ ટાઇપની કાલ્પનિક વાર્તાઓ ઘડી કાઢવા માંડ્યા છે. પોતાના સૈનિકો દુશ્મનોના દાંત કેવી રીતે ખાટા કરે છે તે કહેવા માટે અમેરિકા, ઇઝરાયેલ પાસે સાચુકલી વાર્તાઓ છે, જ્યારે આપણે બસ, ફિક્શનનો જ સહારો લેવો પડે છે. પરંતુ આપણને કાલ્પનિક બદલો લેતા પણ સરખી રીતે નથી આવડતું. અગાઉ ‘ડી-ડે’માં દાઉદ ઇબ્રાહિમને ભારત લાવવાની વાત હતી. એ પછી નીરજ પાંડેની ‘બૅબી’માં પણ આવી જ મનોહર કહાનિયાં હતી. આ વખતે ‘ફેન્ટમ’માં ૨૬/૧૧ના માસ્ટરમાઇન્ડ્સને ખતમ કરવાનો ખયાલી પુલાવ છે. યકીન માનો, મોટા ભાગની ફિલ્મ લાંબી, બોરિંગ, બાલિશ અને હાસ્યાસ્પદ છે.

ખૂન કા બદલા ખૂન

૨૬/૧૧ના આતંકી હુમલાનો બદલો લેવા માટે ભારતીય ખૂફિયા એજન્સી RAWના વડા રૉય (સબ્યસાચી ચક્રવર્તી)ને એક નવો નિશાળિયો સમિત (મોહમ્મદ ઝિશન ઐયુબ) આઇડિયા આપે છે કે આપણે આ કારમા ઘાનો જવાબ અમેરિકાની સ્ટાઇલમાં આપવો. આ હુમલાના ચારેય માસ્ટરમાઇન્ડ્સને એમના ઠેકાણે જઈ જઈને એવી રીતે ઠાર કરવા કે જેથી તેમનાં મોત કુદરતી લાગે. આ માટે ભારતીય આર્મીના એક બદનામ સૈનિક દાન્યાલ ખાન (સૈફ અલી ખાન)ની પસંદગી થાય છે. દાન્યાલને મદદ કરવા માટે સોશ્યલ વર્કર ટાઇપનું કંઇક કામ કરતી નવાઝ મિસ્ત્રી (કેટરિના કૈફ)ને પણ ધંધે લગાડવામાં આવે છે. પ્લાન કે મુતાબિક અડધું ઑપરેશન પાર પડ્યા પછી પાકિસ્તાની જાસૂસી સંસ્થા ISIને ગંધ આવી જાય છે. પરંતુ ફિલ્મમૅકર્સને છેક ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછીયે ગંધ આવતી નથી કે આ કંસાર કરવા જતાં થૂલું રંધાઈ ગયું છે.

ફેંકમ-FAKE

ડિરેક્ટર કબીર ખાનની ‘ફેન્ટમ’ જેના પરથી બની છે તે ક્રાઇમ રાઇટર એસ. હુસૈન ઝૈદીની નવલકથા ‘મુંબઈ એવેન્જર્સ’ વિશે લોકો એક શબ્દનો જ રિવ્યૂ આપતા ફરે છે, ‘ફિલ્મી.’ એ ફિલ્મી વાર્તા પરથી ખરેખર ફિલ્મ બને, ત્યારે એ ફિલ્મી ન હોય તો જ નવાઈ. એક તો આ ફિલ્મની શરૂઆતમાં ‘બોયાય નથી ને ચાયાય નથી’ ટાઇપનું ‘સમજૌતા એક્સપ્રેસ’ જેટલું લાંબું ડિક્લેરેશન સંભળાવવામાં આવે છે, એ જોઇને જ લાગે કે બસ આ જ કારણોસર આતંકવાદીઓ આપણા સકંજામાં નથી આવતા. રિલીઝ પહેલાં ૨૬/૧૧ના ખરેખરા માસ્ટરમાઇન્ડ હાફિઝ સઇદને ધમકીઓ આપ્યા પછી ફિલ્મમાં તેનું નામ બદલીને ‘હારિસ સઇદ’ કરી દેવાયું છે. આપણે તો ત્રાસવાદીઓની લાગણી ન દુભાય તેનોય ખ્યાલ રાખવાનો ને.

ખેર, પણ સૈફ અલી ખાન સ્ટારર ‘ફેન્ટમ’ એક અભાવગ્રસ્ત ફિલ્મ છે. તેમાં લોજિકનો અભાવ છે, ધારદાર પંચલાઇન્સનો અભાવ છે, કલાકારોનાં એક્સપ્રેશન્સનો અભાવ છે, એડિટિંગનો અભાવ છે અને પરિણામે ફિલ્મને લોકોની ધીરજના અભાવનો સામનો કરવો પડશે એ નક્કી છે. પહેલા વાત લોજિકની. RAWના વડા જે વાતે કન્વિન્સ ન હોય, તે મુદ્દે એક નાનકડું વછેરું લોલીપોપ માગતું હોય એ રીતે જિદ્દ કરે કે, હાલોને સર, આપણેય રિવેન્જ રિવેન્જ રમીએ. આમ હુમલાખોરોને મારવાનું નક્કી થાય. પરંતુ ખૂફિયા ઑપરેશન છે એટલે સૈફ માથે ગમછો બાંધીને કોને મારવા નીકળી પડ્યો છે તે આપણને મીન્સ કે પ્રેક્ષકોને એકેય તબક્કે કહેવામાં ન આવે. એટલે એ હત્યાઓ પાછળનું કનેક્શન પણ આપણને ખબર ન પડે. એક સમજુ પ્રેક્ષક તરીકે આપણે સ્વીકારી લેવાનું કે અમે જે કરીએ છીએ તે દેશના સારા માટે જ કરીએ છીએ. તમારે રોટલાથી કામ કે ટપાકાથી?

આ ફિલ્મમાં સૌથી મોટી ઊણપ વર્તાઈ સૈફના સાઇડકિકની, મતલબ કે સહયોગીની. વિદેશી ધરતી પર માણસો મેનેજ કરવાથી લઇને મર્ડરનું પ્લાનિંગ, બૅકઅપ વગેરે બધું જ બિચારા સૈફે એકલે હાથે જ કરવું પડે. હા, એની મદદ માટે કૅટરિના છે, પણ એ બિચારી પોતાની લિપસ્ટિક ટચઅપ કરે કે ઑપરેશન પાર પાડે? જો આખું મિશન ‘રૉ’એ ડિઝાઇન કર્યું હોય, તો તેનું અગાઉથી ઝીણવટભર્યું પ્લાનિંગ પણ થયું જ હોવું જોઇએ ને? જેમ કે, અહીં શરૂઆતમાં એવું નક્કી થાય છે કે બધી જ હત્યાઓ એક્સિડેન્ટલ ડૅથ લાગવી જોઇએ, પરંતુ અડધે રસ્તેથી ટ્રેક ચૅન્જ અને જેમ બને તેમ જલ્દી કામ પતાવો. શું આપણું ‘રૉ’ કલ્પનામાં પણ ફુલપ્રૂફ આયોજન ન કરી શકે? ભારતના લેવલેથી સૈફનો નકલી ફોટો મૅનેજ ન કરી શકવાથી લઇને પાકિસ્તાનમાંથી પોતાના એજન્ટને બહાર કાઢવા સુધીના કોઈપણ તબક્કે પ્લાનિંગ થયેલું નથી બતાવાયું. આના કરતાં વધુ તૈયારી તો બિહારમાં બૉર્ડની પરીક્ષાઓમાં ચોરી કરાવવા જતા પેરેન્ટ્સલોગ કરે છે. ઇવન ફિલ્મમાં મુખ્ય આરોપીને ઉડાડવા માટે જે બ્લાસ્ટ પ્લાન થાય છે, તે એટલો બધો ફુસ્સ છે કે તેના કરતાં ગઈ દિવાળીના ફટાકડા વધુ જોશભેર ફૂટે.

વધુમાં આ ફિલ્મમાં કેટલીયે વિદેશી ફિલ્મોના વણજોઇતા સંદર્ભો આવે છે. એક તો આખો પ્લોટ અને એકાદો બ્લાસ્ટ સ્ટીવન સ્પીલબર્ગની ‘મ્યુનિક’ની યાદ અપાવે છે. ઊંધા લટકેલા સૈફની એક સિક્વન્સ ટૉમ ક્રૂઝના ‘મિશન ઇમ્પોસિબલ’ની યાદ તાજી કરી દે છે. અરે, લાદેનને પકડવાના મિશન પર બનેલી ‘ઝીરો ડાર્ક થર્ટી’થી લઇને ‘ટાઇટેનિક’ સુધીના રેફરન્સિસ અહીં છે.

તેમ છતાં ફિલ્મને ન્યાય કરવા માટે એટલું કહેવું જોઇએ કે શરૂઆતના બે આતંકીઓને જેર કરવાની સિક્વન્સીસ ખરેખર થ્રિલિંગ છે અને આપણને નખ ચાવવા પર વિવશ કરી દે છે. પરંતુ પછી જ બોરિંગ બૅક સ્ટોરીઝ, વણજોઇતાં પાત્રોની મગજમારી, નક્કામાં ગીતો અને કંગાળ ગતિ આ ઑપરેશન ફેન્ટમને ફેલ કરી નાખે છે. વધુ પડતા દેશો ફરવા બદલ સૈફ અલી ખાન ‘ટ્રાવેલ એજન્ટ વિનોદ’ તરીકે વગોવાયો હતો. અહીં પણ કાશ્મીરથી અમેરિકા, લંડન, બૈરુત, સિરિયા, પાકિસ્તાન વાયા દિલ્હીની અઢળક કન્ડક્ટેડ ટૂર છે. એમાંય સિરિયા અને બૈરુત રખડવા ન ગયા હોત તો ફિલ્મ ક્યાંય વધુ ક્રિસ્પ બની હોત.

એક થ્રિલરને ધારદાર બનાવવા એક પછી એક ફટાફટ આવતી ટેન્શનવાળી સિક્વન્સ અને કાતિલ ડાયલોગ્સનું કિલર કોમ્બિનેશન હોવું જોઇએ. અહીં બેમાંથી એકેય નથી. કદાચ એડિટરનું કમ્પ્યુટર હૅંગ થઈ ગયું હશે. સૈફનું તો સમજ્યા, પણ કૅટરિના જેવું કોઈ સાથે હોવા છતાં આટલું જોખમી ઑપરેશન પાર પડી શકે તે વિચાર જ આશાવાદની ચરમસીમા જેવો લાગે છે. બચાડી માટે એટલું કહી શકાય કે કૅટરિનાના ચહેરા કરતા એક સીનમાં એના પેટે ઘણો સારો અભિનય કર્યો છે. ઘણે ઠેકાણે આ ફિલ્મ અનઇન્ટેન્શનલી ફન્ની બની રહે છે. અહીં એવા તમામ સીન સાવ વેડફાઈ ગયેલા મોહમ્મદ ઝીશન ઐયુબના ફાળે આવ્યા છે. ધારદાર બંગાળી એક્ટર સબ્યસાચી ચક્રવર્તીનો પણ આટલો વેસ્ટેજ તો આપણું બૉલીવુડ જ કરી શકે.

બિનજરૂરી ચરબીને લીધે રોળાઈ ગયેલી આ થ્રિલર ફિલ્મમાં ખરેખર તો ગીતોની જરૂર જ નહોતી. પણ હા, ‘અફઘાન જલેબી’ ‘એજન્ટ વિનોદ’ના ‘પુંગી બજા કે’ જેવું લાગતું હોવા છતાં ચ્યુઇંગ ગમ જેવું મસ્ત ચિપકુ છે.

નિષ્ફળ થ્રિલર

બે સિક્વન્સને બાદ કરતાં સાવ બોરિંગ બની ગયેલી આ ફિલ્મને ટીવી-DVD પર જ જોવાનું રાખો તો વધુ સારું. હા, અહીં જે અંગ્રેજી ફિલ્મોનાં નામ લીધાં છે, એ વહેલી તકે જોઈ પાડો.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s