ડિટેક્ટિવ બ્યોમકેશ બક્ષી

કુછ તો ગડબડ હૈ, બક્ષીબાબુ

***

સ્ટાઇલ, સેટિંગ ઇન્ટરેસ્ટિંગ. ફિલ્મ? બોરિંગ.

***

detectivebyomkeshbakshy1‘બ્યોમકેશ બક્ષી’ નામ પડે એટલે જાસૂસી વાર્તાશોખીનોના કાન સરવા થઈ જાય. કેમ કે, નેવુંના દાયકામાં બાસુ ચેટર્જીએ રજિત કપૂરને લઇને જે ટેલિવિઝન સિરીઝ બનાવેલી તે આજે યુટ્યૂબ પર પણ એટલી જ પોપ્યુલર છે. શરદિંદુ બંદોપાધ્યાય નામના બંગાળી લેખકે આર્થર કોનન ડોયલના ‘શેરલોક હોમ્સ’ પરથી પ્રેરણા લઇને ડિટેક્ટિવ પાત્ર સર્જેલું, ‘બ્યોમકેશ બક્ષી.’ (જોકે બ્યોમકેશ પોતાની જાતને ‘ડિટેક્ટિવ’ નહીં, બલકે ‘સત્યાન્વેશી’ કહેવડાવવાનું વધારે પસંદ કરે છે.) આ પાત્ર આજે આઠ દાયકા પછીયે એટલું પોપ્યુલર છે કે બંગાળીમાં તેની ત્રણ ફિલ્મોની ટ્રિલજી ચાલી રહી છે, જ્યારે બે વર્ષ પહેલાં ટેલેન્ટેડ ફિલ્મકાર ઋતુપર્ણો ઘોષ તેના પર ‘સત્યાન્વેશી’ ફિલ્મ બનાવીને ગુજરી ગયેલા. હવે ખબર પડે કે હિન્દી ફિલ્મોમાં ટેલેન્ટનો તરખાટ મચાવનારા દિબાકર બેનર્જી પણ બ્યોમકેશ બક્ષી પર ફિલ્મ બનાવી રહ્યા છે, ત્યારે ચાહકો ‘દયા ટપુ કે પાપા ગડા’ની જેમ ગરબાનો એક આંટો મારી લે. શુક્રવારે ફર્સ્ટ ડે ફર્સ્ટ શૉમાં ફિલ્મ જોયા પછી બે તદ્દન વિરોધાભાસી પ્રતિક્રિયાઓ સામે આવે. વિવેચકો ‘ખૂબ ભાલો, ખૂબ ભાલો’ કરતાં ફિલ્મ પર ઓવારી ગયા હોય, જ્યારે થિયેટરમાં શૉ ચાલુ કરવા પૂરતા પાંચ જણા પણ મળતા ન હોય. ત્યારે આપણે ‘દયા’ને બદલે ‘એસીપી પ્રદ્યુમ્ન’ની જેમ પૂછી બેસીએ કે, ‘કુછ તો ગરબડ હૈ, બાબુમોશાય.’

ક્લુ મિલતે ગયે, સિક્રેટ ખૂલતા ગયા

વાત છે, ઈ.સ. ૧૯૪૨ના કોલકાતાની. અજિત બેનર્જી (આનંદ તિવારી) નામનો જુવાનિયો બીજા એક જુવાનિયા બ્યોમકેશ બક્ષી (સુશાંત સિંઘ રાજપૂત) પાસે આવીને કહે છે કે મારા પપ્પા બે મહિનાથી ગાયબ છે, શોધી આપ. એટલે શીખાઉ જાસૂસ એવા બ્યોમકેશનું દિમાગ કામે લાગી જાય છે. એ એક પછી એક અંકોડા મેળવવા માંડે છે, પરંતુ એક જવાબ નવા સવાલો અને હત્યાઓ લઇને સામે આવે છે. છેલ્લે જ્યારે આખી બાજી છત્તી થાય છે, ત્યારે ખબર પડે છે કે આખાયે ખૂની ખેલની ચોપાટ બહુ મોટી હતી.

આમાર શોનાર કલકત્તા

આપણે ભલે ઝાઝી હૉલીવુડની ફિલ્મો જોતા ન હોઇએ, પરંતુ જાણવા જેવી વાત એ છે કે ત્યાં ગાય રિચી નામના ટેલેન્ટેડ ડિરેક્ટરે ‘આયર્ન મેન’ ફેમ અભિનેતા રૉબર્ટ ડાઉની જુનિયરને લઇને ‘શેરલોક હોમ્સ’ની ફિલ્મસિરીઝ ફરીથી શરૂ કરી છે. આ ફિલ્મોમાં અત્યારના યુગની સ્ટાઇલો સાથે વિક્ટોરિયન યુગનું ઇંગ્લેન્ડ જીવંત કરવામાં આવ્યું છે. કંઇક આવી જ ગણતરી ‘ડિટેક્ટિવ બ્યોમકેશ બક્ષી’ના ડિરેક્ટર દિબાકર બેનર્જીના દિમાગમાં પણ ચાલતી લાગે છે. દિબાકરનો બ્યોમકેશ બીજા વિશ્વયુદ્ધના ગાળામાં કેસ સોલ્વ કરે છે, પરંતુ વચ્ચે આવતાં ગીતો અને બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક અત્યારની કોઈ સ્ટાઇલિશ થ્રિલરની જ યાદ અપાવે છે. થિયેટરની સીટ જાણે કોઈ ટાઇમ ટ્રાવેલ મશીન હોય એ રીતે આપણે સાત દાયકા પહેલાંના કોલકાતામાં પહોંચી જઇએ છીએ. ટ્રામ, ઘોડાગાડી, માણસ દ્વારા ખેંચાતી રિક્ષા, વિન્ટેજ ગાડીઓ, મિલનાં ભૂંગળાં, હવાઈ બોમ્બમારા પહેલાં વાગતી સાઇરનો, ‘લાઇફ’ અને ‘ઇન્સાઇડ ડિટેક્ટિવ’ જેવાં મેગેઝિનો, એ સમયની જાહેરખબરો-ફિલ્મો આ બધાંથી છલકાતું ઑથેન્ટિક કલકત્તા. ફિલ્મનો સ્ક્રીન જાણે કેનવાસ હોય એ રીતે બેનર્જીએ વીતેલા યુગનું કલકત્તા ચીતર્યું છે. એટલે આર્ટ ડિરેક્શનને ફુલ માર્ક્સ. અલગ અલગ એન્ગલ્સથી શૉટ્સ ઝીલતી સિનેમેટોગ્રાફી પણ એકદમ મસ્ત છે.

થ્રિલ કિધર હૈ, બાંગડુ?

આજે તમે ૧૯૯૩માં આવેલી બાસુ ચેટર્જીની ‘બ્યોમકેશ બક્ષી’ સિરિયલનો કોઈ પણ હપ્તો યુટ્યૂબ પર જોવાનું શરૂ કરો એટલે પાંચેક મિનિટમાં તો તમે રીતસર તેમાં ખૂંપી જાઓ. અફસોસ, કે બેનર્જીની આ ફિલ્મમાં એવું કશું થતું નથી. ફિલ્મની શરૂઆતમાં એક ગુનો થતો બતાવાય, પરંતુ ત્યારપછી ફિલ્મ આપણે ફ્રસ્ટ્રેટ થઈ જઇએ એટલી ધીમી ગતિએ આગળ વધે છે. વચ્ચે એક્સાઇટમેન્ટના છુટાછવાયા ચમકારા આવે, પરંતુ અઢી કલાક લાંબી આ ફિલ્મ ભારે પીડાદાયક સાબિત થાય છે. આ પ્રકારની મર્ડર મિસ્ટ્રી ફિલ્મમાં હોવી જોઇએ એવી થ્રિલ અહીં જરાય અનુભવાતી નથી. ક્લાઇમેક્સ આવતાં સુધીમાં રહસ્ય શું હતું તે જાણવાની આપણી ઈચ્છા લગભગ મરી પરવારે છે. ફિલ્મને રિયલિસ્ટિક બનાવવાની લાલચમાં ઘણાં બધાં દૃશ્યોમાં કોઈપણ જાતનું બૅકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક મુકાયું નથી. તેને કારણે ફિલ્મ ઓર શુષ્ક લાગે છે.

જાસૂસી વાર્તાઓની મજા એ હોય છે કે જાસૂસની સાથોસાથ દર્શક પણ સતત વિચારતો રહે. જ્યારે અહીં બેનર્જીએ અને એમની સહલેખિકા ઉર્મિ જુવેકરે શરદિંદુ બંદોપાધ્યાયની પહેલી વાર્તા ‘સત્યાન્વેશી’ પર એટલા બધા ઇન્ટરનેશનલ વળ ચડાવ્યા છે કે કયો છેડો ક્યાં અડે છે એ પૂરેપૂરું સમજવા માટે તમારે આખી ફિલ્મ બીજી વાર જોવી પડે. છતાંય કેટલાક સવાલો તો વણઉકલ્યા જ રહી જાય. ઉપરથી યાદ રહી જાય એવા સ્માર્ટ વનલાઇનર્સ પણ અહીં શોધ્યા જડતાં નથી.

યે વોહ બ્યોમકેશ નહીં હૈ

ડિરેક્ટર દિબાકર બેનર્જીના કહેવા પ્રમાણે આ બ્યોમકેશ બક્ષીની ‘કમિંગ ઑફ એજ’ એટલે કે મુખ્ય પાત્ર બાળસહજમાંથી મૅચ્યોર થાય તેવી ફિલ્મ છે. કંઇક અંશે ‘મૅકિંગ ઑફ બ્યોમકેશ બક્ષી’ જેવી. પરંતુ આપણે જે બ્યોમકેશને જોયો છે (ખાસ કરીને સુપર્બ રજિત કપૂર તરીકે), એ સ્માર્ટ છે, ડૅશિંગ છે, બહાદૂર છે અને બેવકૂફ તો જરાય નથી. જ્યારે આ સુશાંત સિંઘવાળા બ્યોમકેશને તો લાશ જોઇને જ ઊલટી થવા માંડે છે. એક ઝાપટભેગો જમીનદોસ્ત થઈ જાય છે. એને કોઈ આરામથી ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે. અને રામજાણે આ બ્યોમકેશની આઇબ્રો આટલી ગંદી રીતે જોડાયેલી શા માટે રાખી હશે? કોઈ ગમે તે કહે, એક ડિટેક્ટિવ જેવો તેજસ્વી હોવો જોઇએ એવું તેજ સુશાંત સિંઘના ચહેરા પરના એકેય ખૂણેથી ટપકતું નથી. તોય પોતાનું નામ બોલે ત્યારે ‘જેમ્સ બોન્ડ’ની સ્ટાઇલ મારીને કહે, ‘બક્ષી, બ્યોમકેશ બક્ષી.’ દિબાકર બેનર્જીએ કહ્યું છે કે મારે વીતેલા જમાનાના સોશિયો-પોલિટિકલ માહોલ પર કોઈ ટિપ્પણી નથી કરવી. તેમ છતાં ફિલ્મમાં બ્યોમકેશ બક્ષી પહેલું જ વાક્ય ગાંધીજીની વિરુદ્ધનું બોલે છે કે, ‘ગાંધીજી જેલમાં જાય કે બહાર રહે, એનાથી મને કશો ફરક પડતો નથી.’ શા માટે ભઈ?

શેરલોક અને એનો આસિસ્ટન્ટ ડૉ. વૉટસન હોય કે બાસુ ચેટર્જીના રજિત કપૂરના આસિસ્ટન્ટ બનેલા ટેલેન્ટેડ કે. કે. રૈના હોય, એ બંને વચ્ચેની કેમિસ્ટ્રી એકદમ પરફેક્ટ હતી. જ્યારે અહીં ‘બ્યોમકેશ’ અને ‘અજિત’ વચ્ચે કોઈ મેલજોલ દેખાતો નથી. આ કંઈ ડિટેક્ટિવ સિરિયલ થોડી છે કે આગળના હપ્તાઓમાં એ કેમિસ્ટ્રી વિકસવાનો ટાઇમ મળે? ‘અજિત બેનર્જી’ બનેલા અદાકાર આનંદ તિવારીનું કોમિક ટાઇમિંગ અને એક્ટિંગ સુપર્બ છે, પણ અહીં એમાંનું કશું જ દેખાતું નથી.

એક્ટિંગ ડિપાર્ટમેન્ટમાં માત્ર એક જ વ્યક્તિ યાદ રહે છે, અને તે છે અદાકાર નીરજ કવિ. નીરજભાઇને આપણે ગુજરાતી આનંદ ગાંધીની ‘શિપ ઑફ થિસિયસ’માં જૈન સાધુના પાત્રમાં જોયેલા. એક્ચ્યુઅલી, ઓછાં દૃશ્યો છતાં એમનું પાત્ર એટલું સશક્ત રીતે લખાયું છે કે તે ખુદ બ્યોમકેશ કરતાં પણ વધારે સ્માર્ટ અને જાંબાઝ લાગે છે. ઉપરથી કસાયેલા અભિનેતા નીરજે જે શૅડ્સ ઉપસાવ્યા છે, એની સામે બિચારા સુશાંતની હાલત વાવાઝોડામાં સૂકા પાંદડા જેવી થઈ છે. ફિલ્મમાં સ્ટાઇલ ઉમેરવા માટે દિબાકર બેનર્જીએ સ્નેહા ખાનવલકર તથા અન્ય સંગીતકારો પાસેથી એક્સપરિમેન્ટલ મ્યુઝિક તૈયાર કરાવ્યું છે, જે ઘણા લોકોને શીખંડમાં કોકમ નાખ્યું હોય એવું વિચિત્ર લાગશે.

ડિફેક્ટિવ ડિટેક્ટિવ

વિવેચકો ભલે આ ફિલ્મને સૂંડલા ભરી ભરીને સ્ટાર્સની લહાણી કરે, પરંતુ આપણા માટે ચુકાદો સ્પષ્ટ છે. ભલે આ ફિલ્મ ટેલેન્ટેડ દિબાકર બેનર્જીની હોય, નખશિખ જાસૂસી ફિલ્મ હોય, ભલે તેમાં વીતેલા યુગના કલકત્તાની મસ્ત ટાઇમટ્રાવેલ હોય, પરંતુ આખી ફિલ્મ અત્યંત ધીમી, કન્ફ્યુઝિંગ અને લાંબી છે. એના કરતાં બાસુ ચૅટર્જીની રજિત કપૂર સ્ટારર ‘બ્યોમકેશ બક્ષી’ સિરિયલ આજે પણ એટલી જ પાવરફુલ છે. હજી તો આ ફિલ્મની સિક્વલનું પણ ગાજર પણ લટકાવી રાખ્યું છે. આશા રાખીએ તેમાં બ્યોમકેશ બક્ષી મૅચ્યોર થઈ ગયો હોય.

રેટિંગઃ ** (બે સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s