બદલાપુર

વેદનાનું ઘોડાપુર

***

શ્રીરામ રાઘવનની ‘બદલાપુર’ સીધો સવાલ પૂછે છે કે જો ગુનો ક્યારેય ફળતો ન હોય, તો બદલો-વેર ક્યારેય ફળે ખરું?

***

badlapur_ver2_xxlg‘બદલાપુર’ ફિલ્મની સ્ટોરી ઇટાલિયન ક્રાઇમ કથાઓના લેખક માસિમો કાર્લોત્તોની એક વાર્તા પરથી લેવામાં આવી છે. આ લેખકે એક મુલાકાતમાં કહ્યું છે કે, ‘(વાર્તાને અંતે) સારાં પાત્રો જીતે ને ખરાબ પાત્રો હારે જ એમાં મને જરાય રસ નથી. મને રસ છે વાસ્તવિકતામાં.’ આવી જ ગડમથલમાં મૂકી દે છે અગાઉ ‘એક હસીના થી’, ‘જ્હોની ગદ્દાર’ જેવી અફલાતૂન ફિલ્મો બનાવી ચૂકેલા શ્રીરામ રાઘવનની નવી પેશકશ ‘બદલાપુર’. આ ફિલ્મ જોઇને આપણને પહેલો સવાલ જ એ થાય કે સાચે જ વેરથી વેર શમે ખરું? બદલો લીધા પછી નાયક અને ખલનાયક, સારા અને નરસા વચ્ચે કોઈ ભેદ રહે છે ખરો?

કુહાડી પોતાનો ઘા ભૂલે, પણ ઝાડ ભૂલે ખરું?

પુણેમાં બે ગુનેગાર લાએક (નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી) અને હર્મન (વિનય પાઠક) બંને એક બૅંક લૂંટીને ભાગી રહ્યા છે. એમાં રાઘવ ઉર્ફ રઘુ (વરુણ ધવન)ની પત્ની મીશા (યામી ગૌતમ) અને ટેણિયો દીકરો અડફેટે આવી જાય છે. એક જ પળમાં બધું જ ગુમાવી બેઠેલો રઘુ બદલો લેવા નીકળી પડે છે. મુંબઈની સેન્ટ્રલ લાઇન પરના ‘બદલાપુર’ સ્ટેશન પર ઊતરીને ત્યાં એક ઘર રાખીને રહી પડે છે. આ તરફ નવાઝુદ્દીન પકડાય છે. એને વીસ વર્ષ જેલની સજા થાય છે, પણ રઘુ કશું ભૂલતો નથી કેમકે હિસાબ અધૂરો છે. વર્ષો વીતે છે. નવાઝુદ્દીન જેલમાંથી છૂટે છે અને રઘુના વેરનું તીર પણ પણછમાંથી છૂટે છે. ખૂબ બધું લોહી વહે છે, પણ આખરે કોના હાથમાં શું આવે છે?

દૂઝતો ઘા, ટપકતી વેદના

અગાઉનાં વર્ષોમાં ફિલ્મની જાહેરખબર સાથે એવું લટકણિયું આવતું કે, ‘શરૂઆત ચૂકશો નહીં, ને અંત કોઈને કહેશો નહીં.’ ‘બદલાપુર’ની ટૅગલાઇન પણ એ જ છે, ‘ડૉન્ટ મિસ ધ બિગિનિંગ’. ફિલ્મના પહેલા જ સીનમાં, શરૂ થયાની પહેલી ત્રણેકે મિનિટમાં જ આપણને આખી ફિલ્મનો સૌથી મોટો આઘાત લાગે છે. આ આઘાતની વેદના ફિલ્મના દરેક સીનમાંથી લોહીની જેમ સતત ટપકતી રહે છે. સ્વજનોને ગુમાવવાનો દુઝતો ઘા લઇને હીરો વરુણ આખી ફિલ્મમાં ભટકતો રહે છે, અને એની સાથે ઇમોશનલી જોડાવા માટે આપણે પણ આ ફિલ્મને છેક ‘નંબરિયાં પડે’ ત્યારથી જોવી ફરજિયાત છે.

‘બદલાપુર’ ગુડ વર્સસ ઇવિલનો જંગ હોવા છતાં તેનાથી એક ડગલું આગળ છે. અંત આવતાં સુધીમાં શેતરંજની બાજી પલટાઈ જાય અને આપણે ત્રિશંકુની જેમ કન્ફ્યુઝનમાં રહી જઇએ કે આમાં સારું કોણ ને નઠારું કોણ? હીરો જીતે તો ખુશ થઇએ, પણ વિલન હારે તેનો આપણને આનંદ ન થાય તો? ફ્રેન્ચમાં જેના માટે ‘નિઓ નુઆર’ એટલે કે ‘ન્યૂ બ્લૅક’ શબ્દપ્રયોગ થાય છે, તેવી આ બદલાપુર ફિલ્મ જોવા માટેનાં એકથી વધુ કારણો છે.

કારણ નં. ૧. નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી. આ અદાકાર જો દક્ષિણ ભારતમાં જન્મ્યો હોત તો અત્યાર સુધીમાં એનાં દોઢેક ડઝન જેટલાં મંદિરો બની ચૂક્યાં હોત. એક વિકૃત, અડિયલ, ક્રૂર, સનકી ક્રિમિનલના પાત્રમાં એ એટલો ડીપલી ઘૂસી ગયો છે કે તમારું રોમેરોમ એને ધિક્કારવા માંડે. એને ક્યાંય પોતાના કર્યા પર પસ્તાવો થતો નથી. પોતાની જિદ્દ, પોતાની ટણી એ છેક સુધી છોડતો નથી. ‘શમિતાભ’ ફિલ્મમાં અમિતાભ બચ્ચન કહે છે કે ‘હાથ-પગ, મ્યુઝિક, સ્પેશ્યલ ઇફેક્ટ્સથી તો કોઈ પણ એક્ટિંગ કરી જાણે. માત્ર બોલીને એક્ટિંગ કરે એ સાચો અભિનેતા.’ એ વ્યાખ્યા શબ્દશઃ ‘બદલાપુર’ના નવાઝુદ્દીનને લાગુ પડે છે. ફિલ્મના મોટાભાગના સીનમાં જ્યાં તાળીઓ પડે છે, તે નવાઝુદ્દીનના ખાતે જ જમા થાય છે.

કારણ નં. ૨. શ્રીરામ રાઘવન. આ માણસ પાસે દર વર્ષે કાન પકડીને એકથી એક ચડિયાતી ફિલ્મો બનાવડાવવી જોઇએ. એક સિમ્પલ ક્રાઇમ થ્રિલરમાં બારીક નકશીકામ કરીને તેને મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તરે લઈ ગયા છે રાઘવન અન્ના. ગયા વર્ષે આવેલી મોહિત સૂરીની ફિલ્મ ‘એક વિલન’ જે કોરિયન ફિલ્મ પરથી બનેલી તે ‘આઈ સૉ ધ ડેવિલ’ પણ આ જ પ્રકારની રિવેન્જ સાગા હતી. તેમાં વિલનને મારવા માટે મરણિયા થયેલા હીરોને કહેવામાં આવે છે કે, ‘જો ભાઈ, રાક્ષસને મારવા માટે આપણે રાક્ષસ બનવાની જરૂર નહીં.’ પરંતુ ક્રિમિનલની સાઇકોલોજી સમજવા માટે સર્જકે તો વિલનની જેમ વિચારવું જ પડે. ડિરેક્ટરે હીરો પાસે એવાં કામ કરાવ્યાં છે, જે જોઇને આપણું ટ્રેડિશનલ દિમાગ કકળી ઊઠે. ઝાઝી બકબક કર્યા વિના એક માણસ લોહી નિંગળતો છરો ધોતો હોય એ જોઈને આપણને ખબર પડી જાય કે હવે પછી આપણને શું જોવા મળવાનું છે. આવા બોલ્યા વિના કહી જતા ઘણાં દૃશ્યો ફિલ્મમાં વેરાયેલાં પડ્યાં છે. ઉપરાંત દરેક પાત્રની પાછળ રહેલી પોતીકી બૅકસ્ટોરી અને એમનાં આંતરસંબંધો. માશાઅલ્લાહ! ઇવન એમણે ફિલ્મમાં મ્યુઝિક પણ ફિલ્મ વેચવા માટે નહીં, બલકે સચિન-જિગર પાસેથી ફિલ્મની સ્ટોરીને આગળ ધપાવવા માટે લીધું હોય એ રીતે પરફેક્ટ્લી બ્લૅન્ડ કરીને મૂક્યું છે.

કારણ નં. ૩. એક્ટિંગ. સારો ડિરેક્ટર એને જ કહેવાય જે પથ્થર પાસેથી પણ ઈમોશન્સ ઓકાવી શકે. અહીં શ્રીરામ રાઘવને સ્વીટ, ઇનોસન્ટ, ચાર્મિંગ વરુણ ધવનને હળવેકથી એક સાઇકોપેથમાં કન્વર્ટ થતો બતાવ્યો છે. એ પૂરેપૂરો કન્વિન્સિંગ નથી લાગતો છતાં તદ્દન મિસકાસ્ટ પણ નથી જ. ફિલ્મમાં બધાં જ ફીમેલ કેરેક્ટર્સઃ પારેવા જેવી નિર્દોષ ગૃહિણી-મા (યામી ગૌતમ), એક ક્રિમિનલને ગળાડૂબ પ્રેમ કરતી ગણિકા (હુમા કુરેશી), પતિના ભૂતકાળથી અજાણ અને તેમ છતાં એને બચાવવા કોઈ પણ હદ સુધી જતી પત્ની (રાધિકા આપ્ટે), એ જ ક્રિમિનલને બહાર કાઢવા મથતી કાર્યકર (દિવ્યા દત્તા), દીકરો સાવ ખોટો સિક્કો છે એ જાણવા છતાં એને બચાવવા સંઘર્ષ કરતી પ્રૌઢા (પ્રતિમા કાઝ્મી), પોતે આખા દિવસમાં જેટલું કમાય છે એના કરતાં વધારે તો એક ગણિકા બે કલાકમાં કમાઈ લે છે એવું બેધડક સ્વીકારી લેતી ડિટેક્ટિવ (અશ્વિની પાંડે)… આ બધી જ સ્ત્રીઓના એકેએક સીનના હાવભાવ પર નજર રાખવા જેવી છે, જે ક્યાંય નકલી નથી લાગતા. ફિલ્મમાં ઇન્સ્પેક્ટર બનતા કુમુદ મિશ્રાનું સાધારણ લાગતું પાત્ર પણ ફિલ્મના અંતે જે રંગ બદલે છે અને જ્યારે તે ઊંધું વાગે છે ત્યારના તેના એક્સપ્રેશન્સ માર્ક કરજો. ઉમદા અભિનેતા વિનય પાઠકના ભાગે ઝાઝું કામ નથી આવ્યું, પણ એની લાચારી બયાન કરતો એક સીન- જે આપણા માટે બ્લેક કોમેડી સર્જે છે- તેમાં તેની હાજરી વસૂલ થઈ જાય છે.

કારણ નં. ૪. અનિલ મહેતાની સિનેમેટોગ્રાફી. સિનેમેટોગ્રાફી આખી ફિલ્મમાં ક્યાંય વાર્તા પર હાવી નથી થતી. પરંતુ તેને વાસ્તવિક ટચ આપવા માટે હલનચલન વગરના દૂરથી લેવાયેલા લૉ લેવલ લૉંગ શોટ્સ, સીસીટીવી કેમેરાની જેમ રૂમના કોઈ ખૂણેથી નજર રાખતા અને ટૉપ એન્ગલ કેમેરા એન્ગલ્સ ફિલ્મના ભયમાં વધારો કરે છે. ફિલ્મના પહેલા અને એક દૃશ્યમાં જેલમાંથી ભાગતા પાત્રને દૂરથી એક જ પ્રયત્નમાં દીવાલ ચડતો, કૂદતો બતાવ્યો છે, તે આખો સીન પણ એકેય કટ માર્યા વિના સળંગ ફિલ્માવ્યો છે, તે સિનેમેટોગ્રાફર અને ડિરેક્ટર બંનેની હિંમતનો એક પુરાવો માત્ર છે. ઈવન મુંબઈ-પુણે હાઈવેની આસપાસનું ધુમ્મસી-વરસાદી વાતાવરણ પણ ફિલ્મના હીરોની માનસિક સ્થિતિનું જ પ્રતિબિંબ પાડે છે.

કારણ નં. ૫. ડિટેઇલિંગ. બદલાપુર જોવા જાઓ તો માર્ક કરજો કે શરૂઆતની સ્ટોરી આજથી પંદર વર્ષ પહેલાંની છે એટલે ત્યારે વરુણ ધવન પાસે નોકિયાનો પથરાછાપ જૂનો ફીચર ફોન છે. પછી એ જ્યારે ‘બદલાપુર’ રહેવા જાય છે ત્યારે એના રૂમમાં એના જીવન જેવો જ ખાલીપો છે. એની રૂટિન લાઇફની ચાડી ખાતાં લૉન્ડ્રીમાંથી આવેલાં કપડાં પૅક થઇને પડ્યાં છે, બ્રેડનું પેકેટ પડ્યું છે, લાઇટોનાં ઠેકાણાં નથી એટલે મીણબત્તીઓ ટેબલ પર અને વાંચવા કાઢેલી બુક્સ પર ચોંટાડેલી છે. એ પણ એની પત્ની મીશાની જેમ ક્રાઇમ થ્રિલરો વાંચે છે એની એ ચાડી ખાય છે (અને કદાચ ખૂન કરતી વખતે રાખવાની સાવધાનીઓ પણ એ એમાંથી જ શીખ્યો હોઈ શકે). અહીં રાઘવને બ્રિટિશ લેખિકા ડેફની ડુ મોરિયેને અંજલિ આપી છે (પાત્રોને એની બુક ‘ડૉન્ટ લુક નાઉ’ વાંચતાં બતાવીને). ‘જ્હોની ગદ્દાર’માં નીલ નીતિન મુકેશ ‘જેમ્સ હેડલી ચેઝ’ વાંચતો હતો એ તો યાદ છેને?

પહેલીવાર જ્યારે વરુણ ધવન રાધિકા આપ્ટેને રૂમમાં લઈ જાય છે ત્યારે રાધિકા આપ્ટેના ચહેરા પરનાં એક્સપ્રેશન્સ, હુમા કુરેશીને પહેલીવાર ડાન્સ કરાવે છે ત્યારના પરાણે ડાન્સ કરતી વખતે એનાં એક્સપ્રેશન્સ, ઇન્સ્પેક્ટર દિવ્યા દત્તાને ‘આ કામ અઘરું નથી લાગતું?’ પૂછે છે ત્યારનાં દિવ્યાનાં એક્સપ્રેશન્સ અને એ જ ઇન્સ્પેક્ટરના હાથમાંથી જ્યારે એક દલ્લો સરકી જાય છે ત્યારે જીવ પર આવી જતી વખતે એનાં એક્સપ્રેશન્સ… નવાઝના પાત્રના દિમાગમાં આવતું પરિવર્તન, ઝાકિર હુસૈન ગૅલરીમાંથી જવાનું નામ લેતો નથી, જે રીતે વરુણનાં મમ્મી-પપ્પા વરુણનાં ઇન લૉઝ વિશે વાત કરે છે ત્યાં એમનાં પ્રેમલગ્ન પ્રત્યે ડોકાતો છૂપો-હળવો અણગમો, વીતી ગયેલાં વર્ષોને પાછાં વાળવાનાં નવાઝનાં હવાતિયાં… આ બધું જ ડિરેક્ટરની પ્રો-પરફેક્શન નજર જ બતાવે છે.

ટિકિટ ટુ બદલાપુર?

પુખ્ત વયના લોકો માટેનું સેન્સર સર્ટિફિકેટ ધરાવતી ‘બદલાપુર’માં આપણે જે જોવા ટેવાયેલા છીએ, તેવું કશું જ નહીં થાય. પાત્રો આપણા ધાર્યા પ્રમાણે વર્તશે નહીં અને ફિલ્મ જોઇને બહાર નીકળ્યા પછી જંગ જીત્યા જેવો આનંદ પણ નહીં થાય. બીજો એક મુદ્દો એ છે કે ઇન્ટરવલ પછી સ્ટૉરી ‘બદલાપુર’ને બદલે ‘દિલ-બદલાપુર’ તરફ ફંટાઈ જાય છે અને ફિલ્મ થોડી ધીમી પડે એવી ફીલ આવે છે. આ ઉપરાંત લોજિકની એરણે અમુક સવાલો પણ વણઉકલ્યા રહે છે.

તેમ છતાં જો ફિલ્મ જોયા પછી ડિરેક્ટર પર ગુસ્સો આવે (કે હીરો આવું થોડો કરે? વિલનનું આમ કેમ થઈ ગયું?), તો સમજવું કે આપણે પણ ફિલ્મના હીરોની જેમ ‘બદલાપુર’ નામના માનસિક સ્ટેશનમાં કેદ થઈ ગયા છીએ અને આપણે જેને ધિક્કારતા હતા, એ વિલન તો ક્યારનોયે તેમાંથી આઝાદ થઈ ગયો છે. બંને પક્ષે જીત તો ફિલ્મ બનાવનારની જ થાય છે. એટલે સારા-ખરાબનાં લેબલ વગર સંજોગો અને આવેશને વશ થઈ જતાં પાત્રોની ડાર્ક થ્રિલર કથામાં રસ હોય તો આ ‘બદલાપુર’ તમારી રાહ જોઈ રહ્યું છે.

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s