હવાઈઝાદા

ઈશકઝાદા

***

જો સંજય લીલા ભણસાલીના ‘સાંવરિયા’એ પ્રેમ કરવા સિવાયનો ટાઇમપાસ કરવા માટે પ્લેન બનાવ્યું હોત તો એ આ ‘હવાઈઝાદા’ કરતાં જરાય જુદો ન હોત.

***

hawaizaadai_film_posterબાયોપિક બનાવવી એ વાઘની સવારી કરવા જેવું અઘરું કામ છે. એક તો જે હસ્તી પર ફિલ્મ બનાવી રહ્યા છે તેની આભાને નુકસાન ન પહોંચે તે ધ્યાન રાખવાનું અને સાથોસાથ એ વ્યક્તિની પ્રતિભા યથાતથ લોકો સુધી પહોંચે એ પણ જોવાનું. એમાંય જો ડિરેક્ટર તરીકે પહેલી ફિલ્મમાં બાયોપિકનું સળગતું લાકડું પકડીએ અને ઉપરથી આપણે અગાઉ સંજય લીલા ભણસાલી જેવા દિગ્દર્શકના આસિસ્ટન્ટ રહી ચૂક્યા હોઇએ ત્યારે તો ખેલ ઓર ખતરનાક બની જાય છે. આ ડિરેક્ટર એટલે વિભુ વિરેન્દર પુરી, જે આ શુક્રવારે આપણા માટે લઇને આવ્યા છે ‘હવાઈઝાદા’. હવાઈઝાદા બાયોપિક છે શિવકર બાપુજી તળપદેનું, જેમણે ઈ.સ. ૧૮૯૫માં વિશ્વમાં પહેલું વિમાન બનાવીને ઉડાડ્યું હોવાનું કહેવાય છે. એટલે કે અમેરિકાના રાઇટ બ્રધર્સે પહેલું વિમાન ઉડાડ્યાનાં પણ આઠ વર્ષ પહેલાં. આ હકીકતની કેટલીયે કડીઓ ખૂટે છે, પરંતુ વિભુ પુરીએ તેમાં ભારતીયોને માફક આવે એવી કલ્પનાના રંગો પૂરીને વાર્તા રજૂ કરી છે. વાંધો અહીંથી શરૂ થાય છે. આ ફિલ્મમાં સંજય લીલા ભણસાલીની એટલી બધી સ્ટ્રોંગ છાપ વર્તાય છે કે જાણે એમનો ‘સાંવરિયો’ પ્રેમમાં પડીને સાઇડમાં પ્લેન બનાવવા નીકળ્યો હોય એવું લાગે છે.

પ્રેમનો રનવે અને કલ્પનાની ઉડાન

વાત છે ઈ.સ. ૧૮૯૫ના અરસાના મુંબઈની. શિવકર બાપુજી તળપદે (આયુષ્માન ખુરાના) નામનો જુવાનિયો આમ બુદ્ધિશાળી. શાસ્ત્રોનું વાંચન પણ ખરું, પરંતુ દુન્યવી બાબતોમાં ઝાઝો રસ ન પડે. એટલે જ ચોથા ધોરણમાં આઠવાર દાંડી ડૂલ થયેલી. એની આવી હરકતોથી ઘરના લોકો પરેશાન. ઉપરથી એ એક નાચનારી યુવતી સિતારા (પલ્લવી શારદા)ના પ્રેમમાં પડી ગયો. એટલે બાપાએ કર્યો ઘરમાંથી તડીપાર. ત્યાં પંડિત સુબ્બાઆર્ય શાસ્ત્રી (મિથુન ચક્રવર્તી) નામના સનકી આધેડને લાગ્યું કે આ છોકરો તો હીરો છે. એટલે એમણે આ શિવકરને પોતાના ખૂફિયા પ્રોજેક્ટમાં જોતરી દીધો. એ ખૂફિયા પ્રોજેક્ટ એટલે માણસને લઈને આભને આંબે એવું વિમાન બનાવવું. એક તો પૈસાના અભાવે આ તરંગી વિચારને સાકાર બનાવવાનું પ્રેશર. ઉપરથી એક ભારતીય થઇને આવું પરાક્રમ કરી જાય તો અંગ્રેજ સરકારની પણ ખફગી વહોરવી. તો આ વિમાન બનાવવું તો કઈ રીતે?

વિમાનની વાર્તામાં લવસ્ટોરીનું હાઇજૅક

કોઈ ભારતીય કશુંક નક્કર કામ કરી ગયો હોય અને આજે એનું પ્રદાન કાળની ગર્તામાં ધરબાઈ ગયું હોય એવા અઢળક દાખલા છે. પરંતુ સમયની એ ધૂળ ખંખેરીને એ વિભૂતિનું પ્રદાન આપણી સામે લાવે તેવી ‘હરિશ્ચંદ્રાચી ફેક્ટરી’ (દાદાસાહેબ ફાળકે) અને  ‘રંગરસિયા’ (રાજા રવિ વર્મા) જેવી ફિલ્મો બને તો આપણે દસેય આંગળીએ ટચાકા ફોડીને તેનાં ઓવારણાં લઇએ. પરંતુ વિભુ પુરીની આ પિરિયડ ડ્રામા ફિલ્મ ‘હવાઈઝાદા’માં એક શોધકના ઝનૂનને બદલે એક આશિકની દીવાનગી વધારે દેખાય છે. અઢી કલાક ઉપરની આ ફિલ્મમાં ખાસ્સો એવો સમય લવ સ્ટોરી ખાઈ જાય છે. શોધક પ્રેમમાં પડે તેમાં આપણને જરાય વાંધો ન હોય, પરંતુ જ્યારે એ પ્રેમકહાણી ફિલ્મની મૂળ વાર્તા પર ગ્રહણ લગાડવા માંડે ત્યારે કાન ખેંચવો પડે.

વળી, સવાસો વર્ષ પહેલાંના સમયની વાર્તાને અનુરૂપ સેટ ઊભા કરવા પડે એ પણ સમજી શકાય. પરંતુ ફિલ્મના દિગ્દર્શક સંજય લીલા ભણસાલીના શિષ્ય રહી ચૂક્યા હોય એટલે એમની ફિલ્મોમાં હોય છે એવા જ સેટ બને એ કેવું?. એટલું જ નહીં, જાણે એ સેટ બતાવવા માટે ફિલ્મ બનાવી હોય એ હદે સેટ ફિલ્મ પર હાવી થઈ જાય એવું લાગવા માંડે. ઇન ફેક્ટ, દિલફેંક આશિક જેવો હીરો નાટકોમાં કામ કરતી એક અદાકારાની આગળ-પાછળ ગરબા ગાયા કરે એવી જ ‘સાંવરિયા’ ફિલ્મ જેવી ટ્રીટમેન્ટનું અહીં શબ્દશઃ રિપીટેશન થયું છે (ઇવન ફિલ્મનું પોસ્ટર પણ ‘સાંવરિયા’ની જ યાદ અપાવે છે). તેની સાથે દર થોડી વારે આવતાં ગીતો આ ફિલ્મને કોઈ પેશનેટ શોધકની નહીં, બલકે આશિકની વાર્તા કહેતા હોય એવી બનાવી દે છે.

saawariya-year-2007-director-sanjay-leela-bhansali-sonam-kapoor-ranbir-bdpde1ભણસાલીનો પ્રભાવ આ ફિલ્મ પર એટલો બધો વર્તાય છે કે ફિલ્મના ડાયલોગ પણ એમની યાદ અપાવે છે. જેમ કે, ‘હવાઈઝાદા’માં એક સંવાદ છે, ‘પ્યાર મેં હિસાબ બરાબર નહીં હોતા… પ્યાર મેં તો હિસાબ હી નહીં હોતા.’ આની સામે ભણસાલીની ‘દેવદાસ’માં એક સંવાદ છે, ‘તવાયફોં કે નસીબ મેં શૌહર નહીં હોતે… તવાયફોં કે તો નસીબ હી નહીં હોતે, ઠકુરાયન!’

ફિલ્મમાં આયુષ્માન અને મિથુનનાં પાત્રો વિમાન બનાવવા માટે એકદમ ઝનૂની છે, પરંતુ ફિલ્મ ક્યારેય એ લોકો વિમાન કેવી રીતે બનાવે છે તેની ટેક્નિકમાં ઊતરતી જ નથી. બસ, બંને જણા સતત મુગ્ધ બનીને વિમાનનાં મોડલોની સામે જોઈ રહે છે. ડિરેક્ટર પ્રેમના ડિટેલિંગમાં જેટલા પડ્યા, એટલા પ્લેનના ડિટેલિંગમાં નથી પડ્યા. શિવકર તળપદે વિશે બહુ ઓછી માહિતી ઉપલબ્ધ છે એ તો સમજ્યા, પરંતુ આ ફિલ્મમાં મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ અને લોકમાન્ય ટિળક જેવા મહાનુભાવો પણ આવે છે. એટલે ફિલ્મમાં કલ્પના અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો ભેદ તારવવાનું લગભગ અશક્ય બની જાય છે.

ક્રૂ મેમ્બર્સ

એટલું તો માનવું પડે કે દિગ્દર્શક વિભુ પુરીએ ફિલ્મ પાછળ ખાસ્સી મહેનત કરી છે. એટલી જ મહેનત આયુષ્માન ખુરાનાની એક્ટિંગમાં દેખાય છે. અત્યાર સુધી દિલ્હીના પંજાબી યુવકની ભૂમિકામાંથી એણે મરાઠી યુવકમાં આબેહૂબ પરકાયા પ્રવેશ કર્યો છે. મિથુન ચક્રવર્તી એમના સનકી શોધકના પાત્રમાં બિલિવેબલ લાગે છે, માત્ર એમની ગંદી વિગ સિવાય. બોરિંગ હિરોઇન પલ્લવી શારદા સાથેની ઢીલી અને કંટાળાજનક લવસ્ટોરીને સ્પેસ આપવામાં જયંત કૃપલાણી, બ્રિજેન્દ્ર કાલા, લિલેટ દુબે, મેહુલ કજારિયા વગેરેને તદ્દન ઓછી સ્ક્રીન સ્પેસ મળી છે. હા, ‘બોમ્બે ટૉકિઝ’ અને ‘ચિલ્લર પાર્ટી’ ફેમ ટેણિયો નમન જૈન અહીં પણ કોઈ મંજાયેલા અભિનેતા જેવી એક્ટિંગ કરી ગયો છે.

આ ફિલ્મનું સ્ટોરી પર હાવી થઈ ગયેલું સંગીત ભલે આખી ફિલ્મને કોઈ બ્રોડવેના મ્યુઝિકલની ફીલ આપી દેતું હોય, પરંતુ અત્યારનાં બીબાંઢાળ ઘોંઘાટિયાં ગીતોની સરખામણીએ ખાસ્સું ફ્રેશ અને કાનને ગમે તેવું છે.

બૉર્ડિંગ પાસ મંગતા?

જો તમને સંજય લીલા ભણસાલી જે પ્રકારની ફિલ્મો બનાવે છે તે ગમતી હોય, આયુષ્માન ખુરાનાના ગાલનાં ડિમ્પલ પર તમે ફિદા હો અને અબોવ ઑલ એક વીસરાઇ ગયેલા ભારતીયનું પરાક્રમ તાજું કરવાની ઇચ્છા હોય, તો થિયેટર સુધી ધક્કો ખાઈ શકાય. બાકી આ ફિલ્મ રનવે પરથી ટેક ઑફ્ફ કરીને ઝાઝી ઊંચે જઈ શકી નથી એ હકીકત છે.

રેટિંગઃ **1/2 (અઢી સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s