ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા

રોમિયો જુલિયેટ ભણસાલી સ્ટાઇલ

***

વિવાદોની વણઝાર પછી (માંડ) રિલીઝ થયેલી રામલીલા એ કમ્પ્લિટ સંજય લીલા ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ છે.

***

b1cf1a31de917d1cf5b3f320abe49a90અંગ્રેજીમાં ‘સ્ટાર ક્રોસ્ડ લવર્સ’ નામનો શબ્દપ્રયોગ છે. તેનો અર્થ એવો થાય કે બે એવાં પ્રેમી પંખીડાં જેમના પરિવારોની કુંડળીમાં બારમે ચંદ્રમાં બેઠો હોય. છતાં બંને પ્રેમમાં પડે અને બંનેના પરિવારજનો એમને ઠેકાણે પાડવામાં લાગી જાય. આ શબ્દને વ્યક્ત કરતી સૌથી જાણીતી સ્ટોરી એટલે શેક્સપિયરનું નાટક રોમિયો એન્ડ જુલિયેટ. બાપે માર્યા વેર જેવી દુશ્મની ધરાવતાં બે પરિવારનાં ફરજંદ પ્રેમમાં ફના થઇ જાય એ સ્ટોરી પરથી બનેલી અઢળક ફિલ્મોમાં વધુ એકનો ઉમેરો એટલે સંજય લીલા ભણસાલીની વિવાદના મરીમસાલાથી ભરપુર એવી ‘ગોલિયોં કી રાસલીલા-રામલીલા’.

અગ્નિકુંડમાં ઊગેલાં ગુલાબ

રામ અને લીલા બંને ગુજરાતના રણવિસ્તારમાં વસેલી રજોડી અને સનેડો કોમનાં સંતાનો છે, જે બંને વચ્ચે છેલ્લાં પાંચસો વર્ષથી દુશ્મની ચાલી આવે છે. ગુજરાતમાં આવેલું હોવા છતાં એ ગામ જરા વિચિત્ર છે. અહીં કટલરી અને શાકભાજીની જેમ ખુલ્લે આમ બંદૂકોની દુકાનો મંડાય છે, પોપકોર્ન શેકાતાં હોય એમ ધાણીફૂટ બંદૂકો ધણધણે છે, ‘મધુશાળા’ જેવાં નામ ધરાવતી દુકાનોમાં છડેચોક દારૂ પીવાય છે, બ્લુ ફિલ્મો બતાવતાં વીડિયો પાર્લર ધમધમે છે અને જ્યાં મરચાં-પાપડ સુકાતાં હોય એમ બંદૂકની ગોળીઓ પથરાય છે. તેમ છતાં રામ (રણવીર સિંહ) અને લીલા (દીપિકા પાદુકોણ) પ્રેમમાં પડે છે. એ બંનેનો પ્રેમ પ્રભુતામાં પગલાં પાડવાં જેવા મુકામે પહોંચે એ પહેલાં બંને પરિવાર એકબીજાનાં જુવાનજોધ દીકરાઓની હત્યા કરી નાખે છે. દુશ્મનીના લાલ રંગમાં બદલાની આગ પણ ભળે છે. પરંતુ એકબીજા વિના રહી નહીં શકાય એવું લાગતાં બંને ભાગી છૂટે છે અને ઇશ્વરની સાક્ષીએ પરણે છે. લેકિન પરિવારોને આ ગોઠતું નથી અને બંનેને અલગ કરી દેવાય છે. એટલે રામ દુશ્મન કોમનાં વડાં ધનકોર બા (સુપ્રિયા પાઠક કપુર) પાસે દોસ્તીનો પ્રસ્તાવ લઇને જાય છે, પણ એમનું પ્લાનિંગ કંઇક જૂદું જ હોય છે. એ પ્લાનિંગમાં પણ કાવતરાની ફાચર વાગે છે અને આખી સ્ટોરી પલટાઇ જાય છે.

ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ

આમ તો રોમિયો જુલિયેટની સ્ટોરી સૌને ખબર છે જ. અધૂરામાં પૂરું હજુ થોડા સમય પહેલાં જ આવેલી ‘ઇશકઝાદે’ની આ જ સ્ટોરી લોકોનાં મનમાં તાજી છે. એટલે રામલીલાની વાર્તામાં કશું જ અણધાર્યું કે નવું નથી. એટલે ફિલ્મમાં સંજય લીલા ભણસાલીએ શું નવા મોર મૂક્યા છે એ જાણવાનું બાકી જ રહી જાય છે. અને ભણસાલીએ એમાં ફરી પાછો પોતાની જૂની ને જાણીતી ભવ્ય કાવ્યાત્મક શૈલીનો ટચ બતાવ્યો છે. ભવ્ય સેટ્સ, કલાત્મક પેઇન્ટિંગ્સ અને મૂર્તિઓ, ધારદાર સંવાદો, જલસો પડે એવું મ્યુઝિક અને અત્યંત નાટ્યાત્મક એક્ટિંગ.

અહીં બે કોમ વચ્ચે દુશ્મનીની વાત એટલો બધો સમય રોકી લે છે કે બે પાત્રો વચ્ચેનો પ્રેમ સાવ દબાઇ જાય છે. એટલે રામ અને લીલાને ફટાફટ મેગી નૂડલ્સ બને એટલી ઝડપે પ્રેમમાં પાડી દેવાયાં છે (અને દેખો ત્યાં ઠાર જેવા માહોલમાં બંને સરાજાહેર કિસ પણ કરે!). પરંતુ જે રીતે આ જ સ્ટોરી ધરાવતી ‘કયામત સે કયામત તક’માં આમિર-જૂહી વચ્ચેની લવસ્ટોરી ખીલી હતી એવો પ્રેમ અહીં રણવીર-દીપિકા વચ્ચે (એટલિસ્ટ ઓનસ્ક્રીન તો) ખીલ્યો નથી. ઇન ફેક્ટ, બંને સેક્સભૂખ્યાં હોય એવું વધારે લાગે છે.

ફિલ્મનું એક સ્ટ્રોન્ગ પાસું છે એના ડાયલોગ્સ. સિદ્ધાર્થ-ગરિમા અને ખુદ ભણસાલીના આ સંવાદો ખરેખર મજા કરાવે છે. જેમ કે, બડા બેશરમ, બદતમીઝ ઔર ખુદગર્ઝ હોતા હૈ યે પ્યાર, લેકિન પ્યાર તો પ્યાર હોતા હૈ ના; ઇસસે બડી સઝા ક્યા હોગી કિ જાન નિકાલ લી ઔર ઝિંદા ભી છોડ દિયા; ડોન સોગ નહીં મનાતે, સિર્ફ જશ્ન મનાતે હૈ; જબ રામ નામ કા રાગ લગે, પાની મેં ભી આગ લગે વગેરે. પરંતુ સચિનની કારકિર્દી જેવડો મોટો લોચો એ છે કે ફિલ્મમાં અશ્લીલ સંવાદો અને સજેસ્ટિવ અશ્લીલતાની પણ ભરમાર છે. એનાં ઉદાહરણો અહીં આપવા સુરુચિનો ભંગ ગણાશે.

કલ્ચરલ લોચા

જેમ રામ ગોપાલ વર્માને હિંસા અને નેગેટિવિટીનું ઓબ્સેશન છે એ જ રીતે સંજય ભણસાલીને ભવ્યતા અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓના સંદર્ભોનું વળગણ છે. એના અતિરેકમાં લોચા પણ થઇ જાય. જેમ કે, દીપિકા હાડોહાડ ગુજરાતી હોવા છતાં હાથમાં ધૂપદાની લઇને બંગાળી દુર્ગાપૂજાની આરતીની સ્ટાઇલમાં તે ફેરવે, રાવણદહનના સરઘસમાં દુર્ગાપૂજા મહોત્સવ જેવાં મહોરાં પહેરીને લોકો ફરતા હોય, દીપિકાના રૂમમાં તો ઠીક કોઇ સસ્તી લોજની દીવાલો પર પણ રાજા રવિ વર્માનાં પેઇન્ટિંગ્સ લાગેલાં હોય એ અતિરેક લાગે, નવરાત્રિમાં સુપ્રિયા પાઠક માતાજીને બદલે અજંતાની ગુફાઓમાં છે એવી ભગવાન શિવની મૂર્તિને આરતી કરે. આવાં ક્રોસ કલ્ચરલ રેફરન્સિસ બતાવવા પાછળ શું આશય હશે એ તો ભણસાલીને જ ખબર!

મન મોર બની થનગાટ કરે

રામલીલામાં ભણસાલીએ ગુજરાતીપણું આબેહૂબ ઝીલ્યું છે. પ્રદેશ પ્રમાણે પાત્રોના પહેરવેશ પરફેક્ટ છે. ગુજરાતી ગામના સેટ થોડા ગીચ છે પણ ગુજરાતી સંદર્ભોથી ભરચક છે (બેકગ્રાઉન્ડમાં એક થિયેટરમાં ‘પ્રીત પિયુ ને પરણેતર’ ફિલ્મ પણ ચાલતી બતાવાઇ છે!). બધાં જ પાત્રોએ ગુજરાતી તળપદી બોલી આત્મસાત્ કરી છે, એકમાત્ર સુપ્રિયા પાઠકના અપવાદ સિવાય. પોતે ગુજરાતી હોવા છતાં એમની બોલવાની સ્ટાઇલ ખિચડી સિરિયલના એમના પાત્ર હંસાની જ યાદ અપાવે છે, જે ખરેખર આયરની છે.

રામલીલા જેનાથી શરૂ થાય છે, એ મન મોર બની થનગાટ કરે ગીતની ક્રેડિટ એના સર્જક ઝવેરચંદ મેઘાણીને આપવા અંગે વિવાદ થયો એ ઊલટું સારું થયું. હવે મેઘાણીને ફિલ્મની શરૂઆતમાં જ એમના ફોટોગ્રાફ સાથે ક્રેડિટ અપાઇ છે. આશા રાખીએ કે ફિલ્મમાં બે વખત આવતું આ ગીત સાંભળીને નવી પેઢી મેઘાણી તરફ આકર્ષાય. રામલીલાનું સમગ્ર મ્યુઝિક ખુદ ભણસાલીએ કમ્પોઝ કર્યું છે એટલે એમાં કંઇ કહેવાપણું હોય જ નહીં. નગાડે સંગ ઢોલ બાજે જેવાં જોશીલા ગીત ઉપરાંત મારે ટોડલે બેઠો મોર અને ભાઇ ભાઇ જેવાં ગીતો મોટા પડદે જોઇને શેર લોહી ચડી જાય છે!

લેકિન ભણસાલી પણ પોતાની જાતને રિપીટ કરવામાંથી બચી શક્યા નથી. એમના જાણીતા સેટ્સ વગેરે ઉપરાંત દીપિકા રામના નામની બૂમો પાડે એ તમને ‘દેવદાસ’ની અને અન્ય એક સીનમાં ‘હમ દિલ દે ચૂકે સનમ’ની ઐશ્વર્યાની જ યાદ અપાવે.

સવાયા ગુજરાતીઓ

રામલીલામાં ગુજરાતી બનેલાં દીપિકા, રણવીર, અભિમન્યુ સિંઘ, રિચા ચઢ્ઢા, ગુલશન દેવૈયા, બરખા બિશ્ત, રઝા મુરાદ વગેરે બધાં પાક્કાં ગુજરાતીઓ લાગે છે. એટલું જ નહીં, એમની એક્ટિંગ પણ તલવારની ધાર જેવી છે. હોમી વાડિયા ગેટઅપમાં મસ્ત લાગે છે પણ એમના ભાગે ખાસ કશું આવ્યું નથી. ગોડમધર જેવા રોલમાં સુપ્રિયા પાઠક જામે છે, પણ એમની કેરિકેચરિશ ગુજરાતી બોલીએ દાટ વાળ્યો છે.

154 મિનિટ્સને અંતે

દોઢસો પ્લસ મિનિટ્સ લાંબી રામલીલામાં પ્રિયંકાવાળું ગીત અને અમુક સીન્સ કાપીને નાની કરવાની જરૂર હતી. અમુક ઠેકાણે અનુરાગ કશ્યપની ગુલાલની, ક્યાંક ઇશકઝાદેની તો ક્યાંક કેતન મહેતાની ‘મિર્ચ મસાલા’ની યાદ અપાવતી રામલીલા સંજય લીલા ભણસાલીની મહેનત માટે પણ જોવા જેવી તો ખરી જ. તમામ વિવાદોને સાઇડમાં મૂકીએ તો પણ એક વિચાર એ આવે કે જો ભણસાલી ગુજરાતના કલ્ચરને આટલી સારી રીતે બતાવી શકતા હોય, તો એમણે રોમિયો જુલિયેટની પરદેશી અને અત્યંત જાણીતી વાર્તા શા માટે પસંદ કરી હશે? એને બદલે એ ખુદ ઝવેરચંદ મેઘાણીની જ કોઇ અફલાતૂન વાર્તા પસંદ કરી શક્યા હોત! એની વે, તમે તૈયાર થઇ જાઓ કમ્પ્લિટ ભણસાલી એક્સપીરિયન્સ માટે!

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s