સત્યા – 2

દિમાગની હત્યા

***

રામ ગોપાલ વર્માને હિંસા અને નેગેટિવિટીનું એટલી હદે ઓબ્સેશન થઇ ગયું હોય એવું લાગે છે કે એ જો રામાયણ પરથી ફિલ્મ બનાવે તો એ પણ રાવણના પોઇન્ટ ઓફ વ્યૂથી હોય!

***

satya_2_poster_2013ધારો કે દેશમાં અન્યાયનો ભોગ બનેલી કોઇ વ્યક્તિ એવું નક્કી કરીને મેદાને પડે કે જે સિસ્ટમે મારી આ હાલત કરી છે, એ સિસ્ટમ જ ન જોઇએ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો અંધાધૂંધી અને હિંસા એ જ એકમાત્ર સિસ્ટમ હોય તો? આવું વિચારીને પણ ડર લાગે છે ને? એવી સ્થિતિને ‘ડિસ્ટોપિયા’ એટલે કે નકારાત્મકતાની ચરમસીમા કહે છે. રામ ગોપાલ વર્માની સત્યા-2 આવી જ ડિસ્ટોપિયન ફિલ્મ છે. પરંતુ લોચો એ છે કે આ ફિલ્મ પોતે જ એક ડિસ્ટોપિયા જેટલી ખરાબ છે.

ફરી એ જ હિંસાનો લોહિયાળ ખેલ

સત્યા (પુનીત સિંઘ રત્ન) એક ઓછાબોલો જુવાનિયો છે, જે મુંબઇ પોતાના ફિલ્મ સ્ટ્રગલર દોસ્ત પાસે મુંબઇ આવે છે. પરંતુ એ કોણ છે, ક્યાંથી આવ્યો છે, શા માટે આવ્યો છે એની કોઇને કશી જ ખબર નથી. સત્યા એક બિલ્ડર (મહેશ ઠાકુર)ને ત્યાં એન્જિનિયર હોવાનું કહીને નોકરી લે છે, પરંતુ એ બિલ્ડરના હરીફને ટપકાવી દેવાનો એક ગેમપ્લાન રજૂ કરીને બિલ્ડરનો ખાસ માણસ બની જાય છે. ધીમે ધીમે તે અન્ય તવંગરોના દુશ્મનોને પણ ખતમ કરતો જઇને પોતાનું ‘ટેલન્ટ’ પુરવાર કરે છે. ધીમે રહીને સત્યા એક ‘કંપની’ શરૂ કરે છે, જેની કોઇ ઓફિસ ન હોય, કોઇ માલિક ન હોય. પરંતુ કંપનીનું ઉત્પાદન હોય, ડર, ભય, બીક. પોતાની કંપનીની ધાક બેસાડવા તે સિસ્ટમથી નારાજ કેટલાક લોકો એકઠા કરે છે અને દેશના સૌથી મોટા બિઝનેસમેન, શહેરના પોલીસ કમિશનર અને એક ચેનલના માલિકની હત્યાઓ કરાવી દે છે. સરકાર આ અજાણ્યા શત્રુને જેર કરવા માટે જે અધિકારી નીમે છે એને પણ સત્યા પતાવી દે છે. એટલે છાને ખૂણે એક નિવૃત્ત એન્કાઉન્ટર સ્પેશ્યલિસ્ટને કામ સોંપાય છે. પણ ત્યાં સુધીમાં સત્યા રાજ્યના મુખ્યમંત્રીની હત્યા કરીને એની જગ્યાએ પોતાનો માણસ બેસાડવાની તૈયારી કરી લે છે.

આ રામુને થયું છે શું?

રંગીલા, દૌડ, મસ્ત જેવી ફિલ્મોને બાદ કરતાં રામ ગોપાલ વર્માની લગભગ બધી જ ફિલ્મોની થીમ એકસરખી છે, બદલો-રિવેન્જ. એમને ક્રાઇમ અને નેગેટિવ કેરેક્ટર્સનું એ હદે ઓબ્સેશન છે કે એમણે 26/11ના હુમલા પરની ફિલ્મ બનાવી તો એમાં પણ આપણા જાંબાઝ જવાનો નહીં, બલકે કસાબ કેન્દ્રમાં હતો. એક સમયે રામ ગોપાલ વર્મા ભારતીય ફિલ્મોમાં ક્રાંતિકારી યુવાસર્જક ગણાતા હતા, પરંતુ છેલ્લાં વર્ષોમાં એ જાણે ફિલ્મ મેકિંગની કળા ભૂલી રહ્યા હોય એમ એમની ફિલ્મો વધુ ને વધુ ખરાબ થઇ રહી છે. એમની ફિલ્મો એ હદે પ્રીડિક્ટેબલ અને બીબાંઢાળ બની ગઇ છે કે તેમાં એકસરખાં એલિમેન્ટ્સ જ જોવા મળે છે. જેમ કે, રિવેન્જ સ્ટોરી, ખુન્નસથી ભરેલાં પાત્રો, એ બધાં એ હદે ટ્રિગર હેપ્પી હોય કે ચણા-મમરાની જેમ લોકોને મારી નાખતા જરાય સંકોચ ન અનુભવે, એ હત્યાઓ પણ એટલી ક્રૂરતાથી થાય કે આપણે થિયેટરમાં પણ ધ્રૂજી ઊઠીએ, ફિલ્મનો સ્પષ્ટ મેસેજ એવો હોય કે આ દેશની સિસ્ટમ એ હદે સડી ગઇ છે કે હિંસા એ જ એકમાત્ર રસ્તો બચ્યો છે, સ્ત્રીઓ અને આમઆદમી માત્ર ઉપયોગ અને કચડવાનું જ સાધન માત્ર હોય, ચહેરા પર કોઇ જ એક્સ્પ્રેશન ન હોય એવાં કદરૂપા ચહેરાવાળા સહકલાકારો, ત્રાસદાયક બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિક- ગીતો અને વોઇસ ઓવર વગેરે. આ સિવાયનું બીજું કોઇ ફ્રેશ એલિમેન્ટ તમે રામુની ફિલ્મમાં છેલ્લે ક્યારે જોયેલું?

152 મિનિટની એનાકોન્ડા જેવડી લાંબી આ ફિલ્મ એવાં દુઃખદ વિચારો રજૂ કરે છે કે આપણને ત્રાસ થઇ જાય. ફિલ્મમાં કહેવાયું છે કે “દેશની સિસ્ટમ પોતે જ એક અંડરવર્લ્ડ છે અને સિસ્ટમથી નારાજ લોકો નવું અંડરવર્લ્ડ બનાવે છે… સંનિષ્ઠ પોલીસકર્મીઓ પણ ત્રાસવાદીઓની જેમ બ્રેઇનવોશ થયેલા લોકો છે… ક્રાઇમ એ તો માત્ર લીગલ ટર્મ છે. ક્રાઇમની ટીકા કરતાં પહેલાં એને સમજવો જોઇએ, પછી તમને એના પ્રત્યે ઘૃણા નહીં થાય…” બોલો, આ છે બાબા રામ ગોપાલની સત્યા-2ના મહાન વિચારો!

અધૂરામાં પૂરું રામુના સત્યાને ગેંગસ્ટર્સ પ્રત્યે એટલી બધી હમદર્દી છે કે એ દાઉદને ‘મિસ્ટર દાઉદ ઇબ્રાહિમ’ અને અબુ સાલેમને ‘અબુ સાલેમ સા’બ’ કહીને બોલાવે છે!

ફિલ્મ નહીં, ટોર્ચર ચેમ્બર કહો

હવે રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મો જોવાની નહીં, સહન કરવાની બની ગઇ છે. ફિલ્મમાં ક્યારે ક્યાંથી ગોળી વછૂટશે અને કોણ મરી જશે એની સતત બીક રહ્યા કરે. આતંકવાદી હુમલાની જેમ અણધારી હિંસાથી રામુ પ્રેક્ષકોને એટલા ભયમાં રાખે કે થિયેટર જાણે એક મોટી ટોર્ચર ચેમ્બર બની જાય છે. સત્યા-1 વખતે અંડરવર્લ્ડની આ પ્રકારની રિયલિસ્ટિક ફિલ્મોનો કન્સેપ્ટ નવો હતો, જ્યારે હવે એ સાવ ચવાઇ ગયો છે. જો સત્યા-1 યુટોપિયા હતી તો સત્યા-2 રામુની ડિસ્ટોપિયા છે. સત્યા-1માં અદભુત એક્ટિંગ, સારું સંગીત અને અનુરાગ કશ્યપ-સૌરભ શુક્લાનું અફલાતૂન રાઇટિંગ હતું. અહીં એમાંનું કશું જ નથી. બલકે ફિલ્મ તદ્દન પ્રીડિક્ટેબલ છે.

આ ફિલ્મમાં સિસ્ટમથી નારાજ સત્યા સિસ્ટમની અંદર જ એક બીજી ભાંગફોડિયા સિસ્ટમ ઊભી કરે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં તે ઓવર સિમ્પ્લિસ્ટિક અને મલ્ટિલેવલ માર્કેટિંગ જેવી ખોખલી છે. સત્યા કહે છે કે એની આ સિસ્ટમ એક સોચ છે, જે સત્યા વિના પણ ચાલશે. હકીકતમાં લીડર વિના, એક માસ્ટરમાઇન્ડ વિના અલ કાયદા પણ ચાલી ન શકે. સેનાપતિ વિના કોઇ લશ્કર લડાઇ લડી કે જીતી ન શકે. વળી, ફિલ્મમાં રામુ કહેવા માગે છે એમ સિસ્ટમથી નારાજ મોટા ભાગના લોકો કંઇ આમ બંદૂકો લઇને ધાણીફૂટ ગોળીબારના રવાડે ન ચડી જાય.

દરેક ડિપાર્ટમેન્ટમાં લોચા

આખી ફિલ્મમાં સત્યા તોબરો ચડાવીને ફર્યા કરે છે, જે આપણને સખત ઇરિટેટ કરે છે. એ પૂરતું ન હોય એમ રક્તચરિત્રની જેમ આ ફિલ્મમાં પણ રામુએ સ્ટોરી ટેલિંગ માટે વોઇસ ઓવરની મદદ લીધી છે. એ અવાજ મકરંદ દેશપાંડેનો હોવા છતાં ઇરિટેટ કરે છે. વોઇસ ઓવરની ટેક્નિક ડોક્યુમેન્ટરીમાં સારી લાગે, ફીચર ફિલ્મમાં એ પાત્રો અને પ્રેક્ષકો વચ્ચેનો સેતુ તોડી નાખે છે. ફિલ્મમાં વારે વારે સત્યાના નામનાં ઓવારણાં લેવાય છે કે સત્યા તો બહુ તેજ દિમાગ ગેંગસ્ટર છે. હકીકતમાં એ ફિલ્મમાં એવું એકેય કામ કરતો નથી જેનાથી એને બહુ શાતિર દિમાગ હોવાનો ઇલકાબ આપી શકાય. ફિલ્મમાં થતી ભાંગફોડ ઓછી ન હોય એમ વચ્ચે આવતાં અત્યંત નબળાં ગીતો વાર્તાના પ્રવાહની ભાંગફોડ કરે છે. નરગિસ ફખરી કરતાં પણ વધારે ઊંટ જેવા હોઠ ધરાવતી હિરોઇન અનૈકા સોતી સહિત એક પણ પાત્ર કોઇ જ અસર પેદા કરતું નથી. છેલછોગાળાવેડા કરતા બિલ્ડરના પાત્રમાં મહેશ ઠાકુર તો ઊલટા ફન્ની લાગે છે!

ફિલ્મનો એક માત્ર પોઝિટિવ પોઇન્ટ છે એનો ડિસ્ટોપિયન વિચાર અને કેટલાક કેમેરા એન્ગલ્સ. ધેટ્સ ઓલ.

ઇન શોર્ટ, રામુનો ધ એન્ડ?

રામ ગોપાલ વર્મા પાસે સખત ટેલેન્ટ હોવાનું કહેવાય છે. પણ તો પછી એ પોતાની જ ફિલ્મોની રિમેક અને સિક્વલ શા માટે બનાવ્યા કરે છે? (હજી તો સત્યા-2ની પણ સિક્વલ આવશે એવું લાગી રહ્યું છે!) શા માટે એ અંડરવર્લ્ડમાંથી બહાર આવતા નથી? મોટા ભાગની ફિલ્મો ગુડ વર્સસ ઇવિલનો જંગ હોય છે. જ્યારે રામુની ફિલ્મો ઇવિલ વર્સસ ઇવિલનો જંગ બનીને રહી જાય છે. એમની ફિલ્મોમાં જથ્થાબંધ વિલન હોય છે, પરંતુ હવે એમની ફિલ્મોના સૌથી મોટા વિલન ખુદ રામુ બનીને રહી ગયા છે. આશા રાખીએ કે રામુ એક લાંબું વેકેશન લે, મેડિટેશન જેવું કંઇક કરે અને ફ્રેશ આઇડિયાઝ સાથે કંઇક નવું બનાવે, નહીંતર નવા ટેલેન્ટના ધોધમાં રામુ તણાઇ જાય તો નવાઇ નહીં લાગે!

અને આપણે? રામુજીની આ હથોડા છાપ અંડરવર્લ્ડ ફિલ્મ જોવા કરતાં ઓરિજિનલી હથોડો વીંઝતા સુપરહીરો થોરની આ શુક્રવારે જ રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘થોરઃ ધ ડાર્ક વર્લ્ડ’ જોવી વધારે સારી રહેશે.

રેટિંગઃ * (એક સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s