ભાગ મિલ્ખા ભાગ

વાહ મિલ્ખા વાહ!

***

જો પાનસિંહ તોમર ડકૈત ન બન્યો હોત તો એ મિલ્ખા સિંઘ બની શકત?

***

bmb2ધોધમાર વરસાદ પડી રહ્યો છે. એક ઉજ્જડ થઇ ચૂકેલા ગામમાં બારેક વર્ષનો છોકરો પોતાનું ઘર ખોળતો ખોળતો પાછો ફરે છે. “માં… માં…” બૂમો પાડે છે પણ જવાબમાં સન્નાટા સિવાય કશું જ નહીં. અચાનક છોકરાનો પગ લપસે છે, જુએ છે તો એ લોહીના ખાબોચિયામાં પડ્યો છે. ડરી ગયેલો એ છોકરો ઊભો થઇને બે ડગલાં પાછો ચાલે છે, ત્યાં એ ફરી ગબડે છે અને આ વખતે એ છોકરાની સાથોસાથ આઘાત પામવાનો વારો આપણો પણ છે. એ પડે છે સીધો લાશોના ઢગલા પર…

***

ઉથ્થે ડૂબે ઇથ્થે નિકલે

આપણે ત્યાં હોલિવૂડની જેમ “બાયોપિક” પ્રકારની ફિલ્મો બહુ બનતી નથી. પરંતુ બને છે ત્યારે શું બને છે, બોસ! બેન્ડિટ ક્વીન, ગાંધી માય ફાધર, બોઝ ધ ફરગોટન હીરો, ગુરુ, ચક દે ઇન્ડિયા, પાન સિંહ તોમર અને હવે આવી છે રાકેશ ઓમપ્રકાશ મેહરાની મિલ્ખા સિંઘના જીવન પર બનેલી “ભાગ મિલ્ખા ભાગ”. પહેલા જ દડે સિક્સ જેવી ‘રંગ દે બસંતી’ બનાવ્યા પછી, ‘દિલ્હી-6’ જેવી કંગાળ ફિલ્મ બનાવ્યા બાદ તેજસ્વી ડાયરેક્ટર રાકેશ મહેરા ચાર વર્ષથી ગાયબ હતા. પરંતુ મોટી માછલી પાણીમાં ડૂબકી મારે તો તે ફરી પાછું માથું ઊંચકવા માટે જ હોય, એમ રાકેશ મેહરા મિલ્ખા સિંઘની કથા લઇને આવવાના હતા.

મિલ્ખા સિંઘઃ અગ્નિકુંડમાં ઊગેલું ગુલાબ

કેટલાક લોકો આ દુનિયા નામની સ્કૂલમાંથી જિંદગીના પાઠ શીખે છે. આવો જ એક વિદ્યાર્થી એટલે મિલ્ખા સિંઘ. ભાગલા પહેલાં અત્યારના પાકિસ્તાનમાં જન્મેલા મિલ્ખાના પરિવારને 1947માં ભાગલા વખતે એની નજર સામે જ રહેંસી નખાયેલો. એ કારમો ઘા લઇને બાળક મિલ્ખા દિલ્હી ભાગી આવ્યો. શરણાર્થી શિબિરોમાં એક એક રોટલી માટે સંઘર્ષ કરીને મિલ્ખા મોટો થયો. યુવાનીના ઉંબરે પ્રેમ થયો, પણ રખડુ યુવકનું મહેણું ભાંગવા લશ્કરમાં સામેલ થયો. એક ગ્લાસ દૂધ, બે કાચા ઇંડાં અને પરેડમાં થાકી ગયા તો સજામાંથી મુક્તિ, એ ઇનામની લાલચે મિલ્ખા છ માઇલની રેસ એવી દોડ્યો કે એના પરસેવાના રેલામાં એનું હીર પરખાઇ ગયું. પછી તો આકરી ટ્રેનિંગ અને ઓલિમ્પિક્સથી લઇને કોમનવેલ્થ ગેમ્સ તથા એશિયન ગેમ્સમાં ભાગ લેવાનો સિલસિલો શરૂ થયો. આજે 77 વર્ષના મિલ્ખા સિંઘ કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ઇન્ડિવિઝ્યુઅલ એથ્લેટિક્સમાં ગોલ્ડમેડલ જીતનારા એકમાત્ર ભારતીય એથ્લિટ છે.

ફિલ્મ છે કે મેરેથોન રેસ?

‘ભાગ મિલ્ખા ભાગ’માં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચે એવી વસ્તુ છે ફરહાન અખ્તરનું એકદમ એથ્લિટ જેવું ટોન્ડ બોડી, જે સલમાનની જેમ શોઓફ્ફ કરવા માટે નહીં પણ એક ફૌજીનું ફૌલાદી બદન લાગે છે. મિલ્ખાના પાત્રને એણે એકદમ ડીપલી ઘુસ કે આત્મસાત્ કર્યું છે. એણે ફિલ્મની જેમ હકીકતમાં પણ બાલદી ભરીને પરસેવો વહાવ્યો છે, એ પરખાઇ આવે છે! બીજું આશ્ચર્ય છે પ્રસૂન જોશીની કલમ. ગીતકાર પ્રસૂને આ વખતે સ્ક્રીનપ્લે અને ડાયલોગ્સ માટે પણ કલમ ઉપાડી છે. મિલ્ખાના પાત્રને પૂરેપૂરો ન્યાય કરવા માટે પ્રસૂને એમની સાથે સારો એવો સમય ગાળ્યા બાદ સ્ક્રિપ્ટ લખી છે, પણ આ જ લાલચમાં ફિલ્મ ત્રણ કલાક અને દસ મિનિટ જેટલી મેરેથોન લાંબી થઇ ગઇ છે. એક્ટિંગ ડિપાર્ટમેન્ટમાં ફરહાન પછી સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચ્યું હોય તો તે છે ‘મિલ્ખુ’ની બહેન બનતી દિવ્યા દત્તા અને ‘જવાન’ મિલ્ખાના ગુરુ બનતા પવન મલ્હોત્રાએ. કોચના રોલમાં ક્રિકેટર યુવરાજ સિંહના પપ્પા યોગરાજ સિંહ પહેલીવાર હિન્દી ફિલ્મોમાં દેખાયા છે. પંજાબી ફિલ્મોમાં તો એ જાણીતો ચહેરો છે જ (યોગરાજને જોઇને વિચાર આવે કે બરાબર છે જે માણસ યુવરાજ સિંહને પેદા કરી શકે એના હાથ નીચે મિલ્ખા તો પેદા થાય જ ને!). ફરહાનની સામે સોનમ કપૂર ફિલ્મમાં લિટરલી પાણી ભરે છે, એ પણ એક હાથમાં હાંડો અને બીજા હાથમાં બાલદી લઇને. એ સિવાય ફિલ્મમાં બિચારીનું કશું કામ નથી. ‘જયકાંત શિક્રે’ ટાઇપના રોલ કર્યે રાખતા પ્રકાશ રાજ મુચ્છડ ફૌજી અફ્સરના રોલમાં સારા લાગે છે. પરંતુ સૌથી હાસ્યાસ્પદ કાસ્ટિંગ હોય તો જવાહરલાલ નેહરુ બનતા દિલીપ તાહિલનું. ફિલ્મમાં શંકર એહસાન લોયનું મ્યુઝિક એવું જાનદાર છે કે કારમાં સાંભળતા હોઇએ તો ઉત્તેજનામાં આપણો પગ એક્સલરેટર પર દબાઇ જાય એવું બને.

રેસ જીવનની

રમખાણમાં હોમાતા પહેલાં મિલ્ખાના પિતા એને બૂમ પાડે છે, ‘ભાગ મિલ્ખા… ભાગ’, પરંતુ મિલ્ખાનું દોડવું એ ખરેખર તો એના જીવનનો સંઘર્ષ છે. બાળપણમાં એ જીવ બચાવવા દોડ્યો, પછી જીવતા રહેવા માટે દોડ્યો, પછી કશુંક બનવા માટે દોડ્યો, એ પછી દેશ માટે દોડ્યો અને આ દરેક તબક્કે એના કારમા ભૂતકાળની ભૂતાવળો એની પાછળ દોડતી રહે છે. રાકેશ મેહરાએ વર્તમાન અને ફ્લેશબેક એકસાથે કહેવાની પોતાની ‘રંગ દે બસંતી’ની જ સ્ટાઇલ અહીં વાપરી છે. અહીં તો ફ્લેશબેકમાં પણ ફ્લેશબેક છે. એટલે કોઇ તબક્કે આપણે ભૂલી જઇએ કે આપણે કયા સમયખંડમાં છીએ. એક મોટો લોચો એ છે કે લગભગ ભાગ મિલ્ખા… જેવી જ સ્ટોરી આપણે થોડા સમય પહેલાં ‘પાનસિંહ તોમર’માં જોયેલી, પણ પાનસિંહે હિંસાનો માર્ગ પકડી લીધો જ્યારે મિલ્ખાએ પોતાની ટ્રેક છોડી નહીં. એટલે જ આજે પાનસિંહ ડકૈત છે અને મિલ્ખા હીરો. જોકે પાન સિંહ તોમર જેટલી આ ફિલ્મ રિયલિસ્ટિક નથી લાગતી!

ઇન શોર્ટ, ‘ભાગ મિલ્ખા ભાગ’ આટલાં કારણોસર જોવી જ જોઇએઃ ફરહાનની મહેનત એક્ટિંગ અને બોડી બિલ્ડિંગ બંને માટે (સ્ક્રીન પર એકસાથે પચ્ચીસ-પચ્ચીસ પુશઅપ્સ કરવાં એ નાનીસૂની વાત નથી!), પ્રસૂન જોશીની કવિતા અને સ્ક્રીનપ્લે-ડાયલોગ્સ માટે, શંકર-અહેસાન-લોયના પંજાબી ફીલ આપતા સંગીત માટે અને એના મસ્ત પ્લેસિંગ માટે, 1950-60ના દાયકાનું ભારત જોવા માટે, બાળ મિલ્ખા સિંઘ બનતા બાળકલાકારની તથા દિવ્યા દત્તા અને પવન મલ્હોત્રાની એક્ટિંગ માટે, રાકેશ ઓમપ્રકાશ મેહરાના આ ફિલ્મ બનાવવા પાછળના ડેડિકેશન માટે (અને એક નાનકડા સીનમાં એમના ગેસ્ટ અપિયરન્સ માટે). પરંતુ હા, કકળાટિયા પબ્લિક આવવાની વકી હોય એવો શો પસંદ ના કરશો, નહીંતર તમારી ફિલ્મ જોવાની મજા મરી જશે!

રેટિંગઃ ***1/2 (સાડા ત્રણ સ્ટાર)

(Published in Gujarati Mid Day)

Copyright © Jayesh Adhyaru. Please do not copy, reproduce this article without my permission. However, you are free to share this URL or the article with due credits.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s